Kultura zvonastih pehara
<s>Kultura zvonastih pehara ili Narod pehara (nem.</s><s>Glockenbecherkultur, engl.</s><s>Bellbeaker culture), predstavlja raspršenu evropsku arheološku kulturu iz doba eneolita u periodu od oko 2800-1800. pne.</s><s>Naziv je dobila po okrenutom peharu u obliku zvona.</s><s>Izraz "zvonasti" (Glockenbecher) u nauku je uveo njemački historičar Paul Rejnek 1900. godine, iako su ga opisujući pojedine nalaze italijanski i češki arheolozi već koristili.</s><s>U engleskom jeziku, samo četiri godine kasnije, naziv "Bell-Beaker" (pehar u obliku zvona) uvodi Džon Aberkrombi.</s>

<s>Karakteristike 
Kultura zvonastih pehara dijeli se u četiri sfere:</s>

<s>društvenu - izgradnja tumula, individualni ukop u dubokoj jami, često uz korištenje crvenog okera, izdvajanje obrtničkog sloja društva, posebno metalurga te stvaranje ostava koje sadrže sjekire s rupom za nasad, 
 tehnološku  -oživljavanje metalurške produkcije i novi oblici sjekira i bodeža, 
 ekonomsku - domestikacija konja i ukopi s kolima 
 materijalnu - korištenje dekorativnih prstenova od plemenitih metala u kosi zajedno s koštanim diskovima i koštanim kopčama te učestala upotreba vrpčastog ukrasa na keramici čiji oblici imitiraju one iz istočnih pontskih stepa (Janma kultura).</s>

<s>Rasprostranjenost 
Pripadnici ove kulture bili su nomadi, i u svom kretanju najviše su se koristili pomorskim i riječnim putevima.</s><s>Stvorili su jednu kulturu raširenu od Irske do Karpata, duž Atlantske obale do Portugala, sjeverne Afrike, Sicilije i dijelovima Italije.</s><s>Nalazišta su pronađena i u Njemačkoj između Elbe i Rajne, duž Dunava u bečkom bazenu.</s><s>Istraživanja iz Poljske pokazuju da su svoj uticaj širili ka severoistoku i Baltiku.</s><s>Iako je kultura potekla iz sjeverne Afrike i procvat imala u zapadnim dijelovima Evrope, prema arheološkim nalazima stigli su i do područja Srbije i Mađarske na područje Vučedolske kulture, do današnjih granica Rumunije i Bjelorusije, pa čak i do obala Jadranskog i Jonskog mora, na područje Makedonije, Albanije i Grčke.</s><s>Na lokalitetu Ostrikovac-Đura u Pomoravlju nađeni su fragmenti keramike tipične za ovu grupu (prikazani su 1998. godine na Riva del Garda arheološkoj konferenciji).</s><s>Ovi nalazi za nekoliko stotina kilometara prevazilaze najjužnije nalazište njihove Čepel-grupe (Bell Beaker Csepel-group) u Mađarskoj.</s>

<s>Smatra se i da su bili osnivači nekih kultura u bronzanom dobu na britanskim otocima, i Holandiji.</s>

<s>U Skandinaviji kultura zvonastih pehara distribuirana je pretežno na danskom poluotoku Jutlandu i u južnoj Švedskoj te je povezana sa širenjem metalurgije na tim prostorima.</s><s>Prema tradicionalnoj periodizaciji koja potpuno preskače, odnosno isključuje eneolit kao zasebnu etapu razvoja skandinavskih zajednica, ovaj period se karakteriše kao kasni danski neolit i koji počinje oko 2340. godine pr. n. e. Bakar uvelike obilježava ovaj kulturni fenomen i kada se u grobove pod humcima prilažu bodeži, oni su često izrađeni upravo od bakra, baš kao što je minula kultura trakaste keramike status iskazivala glačanim kamenim sjekirama.</s><s>Od ostalih metalnih predmeta, iz ovoga su vremena poznate plosnjate bakarne sjekire te ornamenti od zlatnog lima iz središnjeg Jutlanda.</s>

<s>Važna pojava u ovom vremenu je i trgovina vrlo kvalitetnim kremenom iz sjevernog Jutlanda.</s><s>U litičkoj industriji pojavljuje se novi, dotad nepoznati oblik – kopljasti kremeni nož u obliku ribljeg repa koji se proširio Jutlandom i okolnim područjem.</s><s>Zanimljivo je da se istovremeno na istom području nije proširila tipična keramika kulture zvonastih pehara.</s><s>Čini se da je u ovom slučaju do širenja same ideje došlo brže nego do širenja materijalne kulture.</s>

<s>Keramika 
Kulturu pehara odlikuje česta upotreba keramičkih posuda profila izvrnutog zvona.</s><s>Posude su kvalitetno izrađene, obično su crvene ili crvenkasto-braon boje, sa ukrasima u vidu horizontalnih traka.</s><s>U prvo vrijeme dekoracije su bile slične na cijelom području kulture pehara, dok su se kasnije razvili regionalni stilovi.</s><s>Postoji teorija po kojoj su se pehari pojavili kada je alkohol ušao u upotrebu kao piće u Evropi.</s><s>Na nekim primjercima keramike nađeni su tragovi piva ili medovine.</s><s>Svi pehari nisu korišćeni kao čaše.</s><s>Postoje i oni koji su služili kao posude za topljenje rude bakra, neki su služili kao zdjele za hranu, a postoje i oni koji su služili kao urne za sahranjivanje.</s><s>Jake zvonaste posude su se izrađivale i od bakra.</s>

<s>Narod zvonastih pehara uglavnom je uspostavljao svoja naselja na uzvišenim delovima obala rijeka, ponekad ih dodatno utvrđujući kružnim zemljanim bedemima.</s>

<s>Jezičke veze 
Mnoge teorije o jezicima Evrope sugerišu da se ovom kulturom, prvenstveno njenom velikom rasprostranjenošću, može objasniti i teorija o indoevropeizaciji Evrope.</s><s>Naročito se to odnosi na  Proto Kelte, ali i neke druge Indoevropske dijalekte (njemački, italijanski, baltičko - slavenski.</s><s>U toku XXI vijeka rađene su mnoge genetičke studije o vezi populacija Jamna kulture, Kulture vrpčaste keramike i Kulture zvonastih pehara</s>

<s>Lista eneolitskih kultura</s>

<s>Literatura 
 J.P. Mallory, Indoevropeizacija atlantske evropr, Oxford, 2013, s.17–40</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjske veze 
A Beaker from Kent
BBC — History — Bronze Age Britain
The Beaker Folk in the Balkans</s>

<s>Eneolitske kulture</s>

