Japodski običaji sahranjivanja
<s>Japodske običaje sahranjivanja odlikuje dvojnost ili biritualnost obreda koja je prisutna od vremena formiranja japodskog naroda u kasnom bronzanom dobu.</s><s>Stvaranje japodskog naroda počelo je stapanjem autohtonog stanovništva koji je poznavao samo običaj sahranjivanja pokojnika na leđima i etničkog elementa koji je došao sa sjevera i istoka, iz panonskog prostora, a bili su nosioci kulture polja sa urnama.</s>

<s>Skeletno sahranjivanje 
U ličkim nekropolama Prozor, Kompolje i Smiljan broj skeletnih grobova diminira nad paljevinskim grobovima.</s><s>U Prozoru je odnos 66 prema 5. Tokom kasnog bronzanog i starijeg željeznog doba ravnopravno, paralelno i istodobno traje ukapanje u grobnim humcima (tumulima) i ravnim grobovima.</s><s>Tumuli u Trošmariji i u Skradniku kod Velike Viničice, na lokalitetu „Sultanov grob“ su kružni zemljani humci većih dimenzija, promjera oko 40-50 m, visine oko 3 m, ispod kojih su polagani skeleti pokojnika, smješteni direktno na zemlju ili na popločenje od sitnog kamenja. nije pronađena grobna konstrukcije, izuzev sporadične pojave kamena kod glave.</s><s>Tumuli su nađeni i kod Stražbenice u Vrepcu (tumuli zvani „Orlov kamen“ i „Lećište“), a istražena je i Vranića gromila u Širokoj Kuli.</s><s>Pokopavanje pod tumulima prestaje krajem starijeg željeznog doba nakon čega prevladavaju groblja na ravnom, najčešće u neposrednoj blizini gradinskog naselja.</s>

<s>Još jedna karakteristika pogrebnih mjesta Japoda jest postojanje nekoliko istovremenih grobalja oko većih naselja.</s><s>Moguće objašnjenje ove pojave je korištenje određenog položaja nekropole od strane šire zajednice, a ne samo ono naselja uz koje se nalazi.</s><s>Postoje naznake grupiranja grobova, po porodičnoj ili rodovskoj osnovi.</s>

<s>Skeletno sahranjivanje sastojalo se od polaganja pokojnika u običnu raku, na leđima, s rukama ispruženim uz tijelo, s nakitom i drugim prilozima i zatrpavani zemljom.</s><s>I tu je kamen upotrebljavan kao konstruktivni element grobnica, a češće drvo.</s><s>U nekim slučajevima izdubljeno je drvo kao lijes od komada debla.</s><s>Nekad su upotrijebljene i daske skovane u kovčeg.</s>

<s>Grobovi su bez priloga, ili s više ili manje priloga.</s><s>U sadržaju grobnih cjelina nalaze se dijelovi nošnje, fibule, igle, pojasi, oglavlja te pedmeti od jantara.</s><s>U cjelini pogrebnih običaja jantar je imao veliku važnost i posebno mjesto.</s><s>Gotovo da nije bilo groba bez barem jednog predmeta od jantara.</s><s>Jantar predstavlja duševnu nit koja individualnu energiju povezuje s kosmičkom, individualnu dušu s univerzalnom, simbolizira sunčevu, duhovnu i božansku privlačnu snagu.</s>

<s>Ono što spaja Istre, Liburne i Japode je kultno pravilo da se u skeletnim grobovima ne pojavljuje oružje.</s><s>Japodi nisu podizali kneževske grobove viđenijim članovima japodskog društva, nego su svi sahranjivani na unaprijed određeni način.</s>

<s>Spaljivanje  
U dolini rijeke Une situacija je potpuno drugačija.</s><s>U Jezerinama su pronađena 223 skeletna groba i 326 paljevinskih, od čega 298 sa urnama i 28 bez urni.</s><s>I ako se radi o jedinstvenom kulturnom prostoru Pounje je bilo nešto snažnije izloženo uticaju iz područja kulture polja sa urnama.</s><s>Zdravko Marić je iznio tezu da je u skeletnim grobovima sahranjivano autohtono domaće stanovništvo a u paljevinskim potomci panonskih doseljenika.</s><s>Spaljivanje se obavljalo na određenom mjestu, najčešće u nekropoli, a ponekad i izvan nje.</s><s>Spaljeni ostaci su se pohranjivali u urnu.</s><s>Prilozi nisu bili spaljivani, već su se dodavali kasnije direktno u urnu, samo ponekad pokraj nje ili na poklopcu.</s><s>Među prilozima se nalazilo i oružje.</s><s>Zanimljiv je običaj zabijanja noževa vertikalno u zemlju pokraj urne, koji se pojavljuje u fazi Vb (prema hronologiji Zdravka Marića).</s>

<s>Znatan dio pogrebnih običaja potiče od vrlo poznatih japodskih urni.</s><s>One sadrže brojne figuralne prikaza i vrlo bogatog funeralnog sadržaja.</s><s>Pepeo spaljenog pokojnika stavljali su Japodi u zemljane posude-urne i pokopavali na zajedničkom groblju.</s><s>U starije doba na urnu je kao poklopac obično stavljana zemljana zdjela, kasnije kamena ploča, najprije neotesana, zatim okrugla ili četvrtasta ili ograđene kamenom (Smiljan, Prozor).</s><s>Pri kraju njihove samostalnosti, pojavljuju se i kameni sanduci od kamenih ploča, sklopljenih oko urne.</s>

<s>Kamene urne iz rimskog perioda imaju oblik ne sasvim pravilnog, prizmatičnog kamenog kovčega (visina 52,5, širina naprijed 97, nazad 102,5, dužina 101,5 cm).</s><s>Uz ivice prednje strane isklesana su dva široka ispusta (šir.</s><s>24 cm), konkavnog donjeg i vertikalno odsječenog gornjeg dijela, istaknutog za 29 cm u odnosu na prednje polje.</s><s>Na gornjoj površini su jedno ili dva pravougaona udubljena za smještaj ostataka pokojnika (duž.</s><s>47,5 i 49, šir.</s><s>30 i 32, dub.</s><s>37 cm), na čijim ivicama su urezana ležišta za poklopac u obliku krova.</s>

<s>U službi japodskih prvaka ovaj način sahranjivanja i grana japodske umjetnosti egzistirala je dok su, još u rano rimsko doba, trajali i održavali se u vrhu japodske društvene ljestvice - posljednji principi i prepoziti Japoda.</s><s>S nestankom tog sloja u procesu romanizacije, ugasila se i ova umjetnost i način sahranjivanja.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Japodi</s>

