Istočni front (Prvi svjetski rat)
<s>Istočni front je bio ratište tokom Prvog svetskog rata u centralnoj i pre svega istočnoj Evropi.</s><s>Termin je nastao kao kontrast na Zapadni front u Prvom svetskom ratu.</s><s>Uprkos tome što su geografski bili odvojeni, događanja su na oba ratišta su bila povezana.</s><s>U Rusiji je rat nazivan Drugi otadžbinski rat.</s>

<s>Ratište 
Front na istoku je bio duži nego na zapadu.</s><s>Ratište je bilo ograničeno Baltičnim morem na zapadu i Minskom na istoku, Sankt Peterburgom na severu i Crnim morem na jugu.</s><s>Dužina je bila veća od 1600 kilometara.</s><s>Ovo je imalo značajne efekte na način ratovanja.</s><s>Dok se na zapadu vodio rovovski rat, linija fronta na istoku se mnogo više i lakše menjala tako da do rovovi nisu mogli da se razviju.</s><s>Usled dužine fronta, gustina vojnika na liniji je bila relativno mala pa je bilo relativno lako da se front probije.</s>

<s>1914</s>

<s>Izbijanjem rata, car Nikolaj imenovao je svog rođaka, velikog vojvodu Nikolaja kao komandanta Ruske carske vojske.</s><s>Mobilizacijom, Ruska armija je popunila 115 pešadijskih i 38 konjičkih divizija sa skoro 7900 artiljeriskih oruđa.</s><s>Divizija su postavljene na sledeći način: 32 pešadijske i 10,5 konjičkih divizija naspram Nemačke, 46 pešadijskih i 18,5 konjičkih prema Austrougarskoj, 19,5 pešadijskih i 5,5 konjičkih divizija za odbranu Baltika i Crnog mora, a 17 pešadijskih i 3,5 konjičke trebalo je da se transportuju iz Sibira i Turkestana.</s>

<s>Rat na istoku započeo je ruskom invazijom Istočne Prusije i Austrougarske provinije Galicije.</s><s>Prvi pokušaji su se brzo pretvorili u poraz u bici kod Tanenberga u avgustu 1914. godine.</s><s>Druga ekspedicija na Galiciju je bila mnogo uspešnija tako da je Rusija držala celu Galiciju do kraja 1914. godine.</s><s>Pod komandom Nikolaja Ivanova i Alekseja Brusilova, Rusi su dobili bitku u Galiciji u septembru i započeli su opsadu Pšemisla, sledeće tvrđave na putu prema Krakovu.</s>

<s>Početni ruski uspeh u 1914. na Austro-ruskoj granici je bio razlog za zabrinutost centralnih sila i prebacivanje značajnijih nemačkih snaga na istok kako bi se pritisak na Austougarsku vojsku smanjio.</s><s>Stvorena je 11. nemačka armija, a do kraja 1914. glavni fokus ratnih dejstava je sa ruske Poljske prebačen zapadno na reku Vislu.</s><s>U oktobru je usledila bitka na reci Visli a u novembru bitka kod Lođa kojom su Nemci malo uznapredovali, ali su uspeli da zadrže Ruse na sigurnoj distanci.</s>

<s>1915 
U 1915. godini nemačka komanda odlučila je da uradi mnogo više na istočnom frontu, i prema tome su prebacili značajne vojne snage tamo.</s><s>Da bi eleminisali rusku pretnju, centralne sile su započele kampanju 1915. godine sa uspehom u Gorlice-Tarnov ofanzivi u Galiciji u maju 1915. godine.</s><s>Nakon Druge bitke na Mazurskim jezerima, nemačke u austrougarske snage nastupale su pod zajedničkom komandom.</s><s>Ofanziva se uskoro pretvorila u veliko napredovanje i strateško predavanje ruskih armija.</s><s>Razlozi za neuspeh ruske armije nalazio se u nedostatku vojne opreme, uglavnom artiljerije i municije.</s><s>U 1916. godini ruska vojna industija je povećala proizvodnju što je popravilo snabdevanje.</s>

<s>Sredinom 1915.</s><s>Rusi su bili odbačeni iz ruske Poljske i odgurnuti više stotina kilometara od granice sa Centralnim silama, čime je otklonjena pretnja po Nemačku i Austrougarsku.</s><s>Krajem 1915. godine nemačko-austrougarsko napredovanje je bilo zaustavljeno na liniji Riga-Jekabpils-Dvinsk-Baranoviči-Pinsk-Dubno-Ternopil.</s><s>Ova linija nije doživela veće promene do kolapsa Rusije 1917. godine.</s>

<s>1916 
Do juna 1916. godine bilo je 140 ruskih naspram 105 austro-nemačkih pešadijskih divizija i 40 ruskih naspram 22 austro-nemačke konjičke divizije.</s><s>Mobilizacija industrije i povećanje uvoza omogućavalo je ruskoj armiji da krene u ofanzivu.</s><s>Velika ofanziva na jugozapadnom frontu pod komandom generala Alekseja Brusilova (Brusilovljeva ofanziva) započela je u junu.</s><s>Napad, na frontu koji je držala austrougarska vojska, je započeo spektakularnim uspehom.</s><s>Ruska vojska napredovala je 70 kilometara, zarobivši nekoliko stotina hiljada zarobljenika i nekoliko stotina artiljerijskih oruđa.</s><s>Međutim, dolazak pojačanja sa zapada, poraz Rumunije, neuspeh saveznika na zapadnom frontum dovelo je do prekida u ruskom napredovanju u septembru.</s>

<s>Dana 14. avgusta 1916, Rumunija je ušla u rat na strani saveznika i imala je uspešnu ofanzivu do septembra 1916.</s><s>Nakon što su počeli da trpe velike gubitke od nemačko-austrougarsko-bugarsko-otomanskih snaga, slabo naoružana rumunska armija bez značajni podrške saveznika nije uspela da održi linije fronta koje su se ubrzo raspale, a Rumunija je brzo bila zauzeta.</s>

<s>1917—1918</s>

<s>U 1917, ruska ekonomija je doživela kolaps pod ratnim pritiskom.</s><s>Dok je ratni materijal bio poboljšan, nedostatak hrane u velikim gradovima doveo je do građanskih nemira, koji su doveli do abdikacije Cara i Februarske revolucije.</s><s>Veliki ratni gubici su takođe doveli do pada morala, koji je dao pogućnost boljševičkim agitatorima i novoj liberalnoj politici Ruske privremene vlade prema armijama (abolicija smrtne presude i organizovanje vojnih komiteta).</s><s>Poslednja ofanziva koju je sprovela ruska vojska je bila kratka i neuspešna Ofanziva Kerenskog u julu 1917. godine.</s>

<s>Dana 29. novembra 1917. godine, komunistički Boljševici preuzeli su vlast pod vođstvom Vladimira Lenjina.</s><s>Lenjinova nova boljševička vlada pokušala je da okonča rat ali su Nemci tražili ogromnu nadohnadu.</s><s>Konačno, u martu 1918. godine, sporazumom u Brest-Litovsku istočni front više nije bio ratna zona.</s><s>Postignutim mirom, boljševici su moglu da se okrenu građanskom ratu u cilju preuzimanja potpune vlasti, što je omogućilo nastajanje Finske, Estonije, Litvanije, Letonije i Ukrajine.</s>

<s>Nemci su sada imali mogućnost da prebace veliki broj divizija na zapad i pokrenu ofanzivu u Francuskoj 1918. godine.</s><s>Međutim, dolazak američke vojske u Evropu omogućio je saveznicima da zadrže prodiranje Nemačke.</s><s>I posle kolapsa Rusije, oko milion nemačkih vojnika ostalo je na istočnom frontu do kraja rata.</s><s>Na kraju, Nemačka i Austrougarska izgubile su novozauzete teritorije nakon kapitulacije krajem 1918. godine.</s>

<s>Žrtve 
Broj ruskih žrtava u Prvom svetskom ratu je veoma teško da se odrede usled nepostojanja kvalitetne statistike.</s><s>Neki ruski izvori govore o 775.400 stradalih u borbama, a novije procene govore o 900.000 stradalih i 400.000 umrlih usled rana.</s><s>Ovo je otprilike jednako broju žrtava koje su pretrpele Francuska i Ausrougarska ili za oko trećinu manje od broja nemačkih žrtava.</s>

<s>Kada se Rusija povukla iz rata, oko 3,9 miliona ruskih vojnika nalazilo se u zarobljeništvu.</s><s>Ovo je daleko više od svih ostalih vojski u Prvom svetskom ratu.</s><s>Samo je Austrougarska, sa 2,2 miliona bila relativno blizu.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Russia U.S.S.R.: a complete handbook.</s><s>New York: W.F. Payson, 1933.</s><s>Section on armed forces by A. Zaitsov.</s>

<s>Fronte Prvog svjetskog rata
Austro-Ugarska u Prvom svjetskom ratu
Bugarska u Prvom svjetskom ratu
Njemačka u Prvom svjetskom ratu
Rusija u Prvom svjetskom ratu</s>

