Kičmeni pršljen
<s>Kičmeni pršljen ili skraćeno pršljen − kao sastavni deo kičmenog stuba kičmenjaka, − je, nepravilna kompleksna koštana struktura, sastavljen od koštanog tkiva i hijaline hrskavice.</s><s>Izgled i veličina pojedinih pršljenova je različit u zavisnosti od lokacije u pojedinim segmentima kičme i vrste kičmenjaka.</s><s>Naziv je dobio po kičmenom stubu koji se sastoji od niza pršljenova.</s>

<s>Pršljenovi koji su međusobno spojeni zglobnim vazama u jedinstvenu celinu, čine kičmeni stub i telu kićmenjaka daju savitljivost i snagu.</s><s>Oblik leđa i pokrete tela put napred, nazad i bočno određuje velićina međuzglobnih prostora i rastegljivosti zglobnih veza.</s><s>Iako se po broju pršljenova kićmewaci međusobno razlikuju, strukturne karakteristike, pršljenova kod većine kičmenjaka su u suštini međusobno slične, sa najvećom razlikom između vodenih i drugih kičmenjaka.</s>

<s>Embriologija 
U prva četiri meseca embrionskog razvoja, sklerotom mienja svoj položaj u okruženju kičmene moždine i notohorde, i formira se od mezoderma koji potiče iz srednjeg trbušnoh somita.</s><s>Ovaj stub tkiva ima člankovit izgled, sa naizmeničnim delovima gustih i manje gustih područja.</s><s>Kako se slerotom razvija, sve se više zgušnjava i počinje da se formira struktura koja vremenom postaje telo pršljena.</s>

<s>Razvoj odgovarajućih oblika i pršljenskih tela regulišu geni HOX tipa.</s><s>Najmanje gusti deo je odvojen od sklerotoma i tokom razvoja formira postavke međupršljenskog diska na notohordi gde se obrazuje nesklorotomni segment (telo pršljena), koji će u regiji diskova izrasti kao pulpozno jezgro (nucleus pulposus).</s><s>Ovo jezgro i vlaknasti . prestenasti-sloj (anulusa fibrosus ) oblikuju međupršljenski disk.</s>

<s>Primarne iskrivljenosti stuba (grudne i krstačne) nastaju tokom razvoja fetusa.</s><s>Sekundarni krivine se formiraju nakon rođenja.</s><s>Oblici vratne zakrivljenosti su neusaglašenosti kote krivine glave i lumbalne regije, nastale kao rezultata prirodnog procesa hodanja.</s>

<s>Tokom fetalnog razvoja i u djetinjstvu, kod ljudi se formiraju 33 pršljena (7 vratnih, 12 grudnih, 5 slabinskih, 5 krstnih i 4 trtična).</s><s>Kod odrasle osobe sa formiranim skleteom  čovek ima samo 24, jer krstne kosti srastaju i formiraju trtičnu kost.</s>

<s>Za embrionalni razvoj kičmenog stuba vezano je nekoliko patoloških stanja:
 Skolioza - koja može biti posledica abnormalnog spajanja pršljenova.</s><s>Klippel-Feilovog sindroma - kod koga pacijenti imaju manje pršljenova nego što je normalno, zajedno sa drugim urođenim manama.</s><s>Poremećaji u trudnoči - mogu biti nepotpun pršljenski luk što se ispoljava kao spina bifida (dvostruki trnoliki nastavci).</s><s>Postoje njeni različiti oblici, koji su odraz stepena ozbiljnosti problema.</s>

<s>Broj pršljenova kod različitih kičmenjaka</s>

<s>Građa 
Osnovna konfiguracija pršljena varira od njegove lokalizacije u kičmenom stubu i namene.</s><s>Najveći deo pršljena je njegovo telo, ćiji centralni deo nosi naziv centrum.</s><s>Gornja i donja površina tela pršljena omogućava vezu sa međupršljenskim diskovima.</s>

<s>U zadnjem delu pršljena formira se kičmeni luk, koji se sastoji od jedanaest delova; po dve drške, dve ploče (lamine) i sedam nastavak (procesusa).</s><s>Ploče pršljenova omogućavaju njihovo poezivanja sa ligamentima kičmenog stuba.</s>

<s>Na svakom pršljenu postoje i pršljenski urezi u obliku pedikle, koji obrazuju međupršljenski otvor kada se pršljenovi međusobno zglobljavaju.</s><s>Ovi otvori namenjeni su za izlaz živaca iz kičmene moždine.</s>

<s>Telo pršljena i njegov luk čine veliki centralni kičmeni otvor, koji u međusobnom nizu čine kičmeni kanal, koji ima za cilj da smesti i štiti kičmenu moždinu od spoljašnjih mehaničkih uticaja.</s>

<s>Svaki od pršljenova je nepravilna kost, čija veličina varira u zavisnosti od položaja u kičmenom stubu, opterćenja koje trpi u držanju tela i patološkog stanja.</s><s>Zato su kroz evolutivni razvoj kičmenjaka, na građu pršljenova uticale brojne promene, kako bi se oni što uspešnije prilagodili različitim položajima u kojima se mogu naći u odnosu na izloženost dejstvu fizičkog stresa tokom pokreta tela.</s>

<s>Telo pršljena</s>

<s>Svaki pršljen sastoji se od tela koje se može podeliti na; prednji, srednji (zvani centrum) i zadnji deo ili pršljenski luka (koji nosi naziv i neuronski luk).</s>

<s>Telo pršljena čini sunđerasto (spongiozno) koštano tkivo, koje je sa spoljašnje strane prepokriveno tankim slojem koštane kore (ili kompaktne kosti), sastavljene od čvrstog i gustog koštanog tkiva.</s>

<s>Pršljenski luk 
Pršljenski luk i nastavci (procesusi) za razliku od tela pršljena imaju deblju obloge od korteksne kosti.</s><s>Kičmeni luk formiraju nastavci i ploče (lamine), koje sa oba starne tela pršljena polaze kao dva nastavka kaoja se međusobno spajaju u zajednički luk.</s><s>Naime, iz svake peteljke ide široka ploča, a liske, sa projekcijom unazad, u sredini se prspajaju i završavaju u pršljenskom luku, i time čine zadnju granicu pršljenskog otvora, koji upotpunjuje njegov trougao.</s>

<s>Pršljenski luk sa gornje i donje površine tela pršljena je spljošten, što omogućava međusobno vezivanje pršljena sa međupršljenskim diskom.</s><s>Ove površine, ili kičmene ploče u direktnom su kontaktu sa međupršljenskim diskom i na taj način formiraju zajedničku vezu.</s><s>Priključne ploče se formiraju iz zadebljalog sloja sunđeraste kosti i pršljenskog tela, tako da je gornji sloj nešto gušći.</s><s>Ove ploče funkcionišu tako da uz pomoć susednih diskova, omogućavaju ravnomerno širenje sila opterećenja u svim pravcima i ujedno obezbeđuju veze za kolagenska vlakna diska.</s><s>One takođe služe i kao polupropusna sredina za razmenu vode i u njoj rastvorenih materija.</s>

<s>Pršljenski nastavci
Pršljenski nastavci su kratki i debeli (procesusi) koji se protežu, po jedan sa svake strane pršljena, pružaju se put nazad, od raskrsnice u zadnjebočnoj površini centruma, na njenoj gornjoj površini.</s>

<s>Gornje površine lamine pršljena su grube kako bi omogućile vezanje pršljena za ligamente, koji povezuju ploče susednih pršljenova duž kičme od nivoa drugog vratnog pršljena pa do završnog dela kičme.</s>

<s>Iznad i ispod drške pršljena su plitke depresije koje se zovu pršljenski zarezi (viši i niži).</s><s>Kada se pršljen zglobljava, zarezi se usklađuju sa onima na susednim pršljenovima čineči sa njima  međupršljrnske otvore.</s><s>Zglobljavanje pršljenova pruža snažan oslonac kičmenom stubu i daje izgled i statiku celom telu.</s>

<s>Međupršljenski otvori (foramina) omogućavaju ulaz i izlaz kičmenih nerava, zajedno sa pripadajućim krvnim sudovima, kroz svaki međupršljenski prostor.</s>

<s>Na pršljenu postoji sedam nastavaka; trnoliki nastavak, dva poprečna i četiri zglobna.</s><s>Trnasti nastavak - veliki deo pršljena se unazad proširuje u trnasti (srednji) nastavak koji se pruža od sredine tela pršljena put nazad.</s><s>Kod ljudi srednji nastavak je usmeren unazad i prema dole od raskrsnice u lamini, a kod životinja koje nisu u uspravnom položaju on je usmeren prema gore.</s><s>Trnoliki nastavci pršljena služe za pričvršćivanje mišića i ligamenata.</s><s>Dva poprečna procesusa - po jedan na svakoj strani pršljenskog tela, lociran je na mestu gde se se spaja lamina u peteljku, između gornjeg i donjeg zglobnog nastavka.</s><s>I ovi nastavci služe za pričvršćivanje mišića i ligamenata, posebno međusobnih poprečnih ligamenata.</s><s>Na svakom od poprečnih nastavaka grudnih pršljenova nalazi se mesto za zglobljavanje sa zglobnom površinom rebara.</s><s>Četri zglobna nastavka - na svakoj strani pršljena, nalazi se sa gornje i donje strane i zglobno ulegnuće, koje služe da se ograniče preterani pokreti.</s><s>Ovaj deo je spojen sa tankim delom pršljenskog luka, i zove se međuzglobna površina (pars interarticularis).</s>

<s>Pršljenovi su međusobno usklađene građe, tako da sa pršljenskim telom i nastavcima i njihovim zglobnim površinama čine jedinstvenu celinu.</s><s>Između jezgara dva sussedna pršljena umetnuto je vezivno tkivo koje se zove međupršljenski disk.</s>

<s>Osim prvog i drugog vratnog pršljena, koji su međusobno spojeni, ostali pršljenovi su pokretni u sve tri regije (vratna, grudna i slabinska), i zajedničkih su karakteristike koje se najbolje uočavju posmatranjem pokreta pršljenova u srednjem delu ili grudnoj regiji.</s><s>Ostali pršljenovai pokazuju sličnu strukturu: telo, dve pršljenske ploče, dve drške (pedikle), trnoliki nastavak, dva poprečna nastavka, dva poprečna nastavka i četiri zglobna nastavka (procesusa).</s>

<s>Podela pršljenova prema lokalizaciji u kičmenom stubu</s>

<s>Vratni pršljenovi</s>

<s>Vratni pršljenovi su uglavnom mali i kompleksni.</s><s>Njihova bodlje su male i dvovrhe (C7 je prvi pršljen čiji se trnoliki nastavak može napipati).</s>

<s>Razlikuju se po tome što imaju rupu u podnožju poprečnog nastavka (za prolaz pršljenske arterije).</s><s>Pod brojevima od vrha do dna, C1 do C7 su pršljenovi koji dozvoljava rotaciju vrata.</s>

<s>Naime, prvi pršljen ili atlas (C1) omogućava pokretanje lobanje naviše i naniže, a oko ose vrata (C2) je odgovorna za pokrete u gornjem delu vrata, sa leva na desno.</s><s>Sledi treći pršljen (C3), koji je standardni pršljen i kod svih kičmenjaka je gotovo identičan.</s>

<s>C6 pršljen ima izbočinu.</s><s>Dok je C7 pršljen poznat kao "istaknuti pršljen".</s><s>Takođe i on ima vrlo širok kičmeni kanal, jer se poklapa sa početkom kičmene moždine.</s>

<s>Međupršljenski diskovi vratne regije mogu se deformisati, i tada nastaje tzv. krivošijost ili vratna (cervikalna) lordoza (konkavna zakrivljenost leđne regije kičmenog stuba).</s>

<s>Grudni pršljenovi</s>

<s>Njihovi trnoliki nastavci od tela pršljena pružaju se prema dole gotovo vertikalno i manji su u odnosu na druge regije.</s><s>Na bočnim stranama imaju zglobna udubljenja (rebarne jame), koja se zglobljavaju sa glavama rebara.</s><s>Još jedna udubina u njihovim poprečnim nastavcima, podešena je za zglob sa izbočinom rebara.</s>

<s>Ovi pršljenovi imaju malu mogućnost međusobne rotacije, dok su zglobovi na grudnoj kosti gotovo potpuno nepokretni.</s>

<s>Međupršeljnski diskovi grudne regije mogu se deformisati i izazvati poremećaj zvani kifoza (konveksna zakrivljenost kičmenog stuba).</s>

<s>Slabinski pršljenovi 
Ovi pršljenovi su mnogo robusniji od grudnih i vratnih i zato su veći i teži.</s><s>Oni omogućavaju značajno savijanje i proširenje, bočno savijanje i umereni mali stepen rotacije (5º).</s><s>Njihovi trnoliki nastavci su četverostrani i gotovo horizontalni.</s>

<s>Međupršljenski diskovi u slabinskom području mogu se deformisati i formirati iskrivljenje zvano slabinska (lumbalna) lordoza (konkavna zakrivljenost kičmenog stuba).</s>

<s>Krsna kost</s>

<s>Na krsnoj kosti postoji pet krsnih pršljenova (S1-S5) koji su kod odraslih spojeni u jednu veliku kost (sacrum), i bez međupršljenskih su diskova.</s>

<s>Zato odrasle osobe ima manji broj kičmenih pršljenova nego fetusi i dete, kod koga ovi pršljenovi odmah po rođenju nisu spojeni u jednu celinu.</s>

<s>Krsna kost, sa ilijačnim kostima formira krstnoilijačni zglob, sa leve i desne strane karlice.</s>

<s>Vidi još 
Kičma
Grudna kost</s>

<s>Izvori</s>

<s>Spoljašnje veze</s>

<s>University of the Cumberlands - The shapes of the articulating ends of vertebrae</s>

<s>Anatomija kičmenjaka</s>

