Revolucionarni front za nezavisnost Istočnog Timora
<s>Revolucionarni front za nezavisnost Istočnog Timora (, FReTiLIn ) je levičarska politička partija u Istočnom Timoru.</s><s>Partija trenutno drži većinu u Nacionalnom parlamentu.</s><s>Počela je kao pokret otpora koji se borio za nezavisnost Istočnog Timora, prvo od Portugalije, a zatim od Indonezije, od 1974. do 1998. godine.</s><s>Isprva je nosio ime Timorsko socijaldemokratsko udruženje.</s><s>Nakon što je Istočni Timor stekao nezavisnost od Indonezije 2002, Fretilin je postala jedna od nekoliko strana koje deluju u višepartijskom sistemu.</s>

<s>Fretilin ima savetnički status u Socijalističkoj internacionali.</s>

<s>Istorija 
Nakon tzv. karanfilske revolucije u Portugaliji aprila 1974. godine, nova portugalska vlast odlučila je dati nezavisnost koloniji Portugalski Timor.</s><s>Dana 20. maja, ujedinjenjem nekoliko levičarskih partija osnovana je partija Timorsko socijaldemokratsko udruženje (ASDT).</s><s>Dana 11. septembra iste godine, ASDT je preimenovan u Revolucionarni front za nezavisnost Istočnog Timora (Fretilin).</s><s>Na izborima 1975, Fretilin je osvojio većinu glasova, a na drugom mestu našao se Demokratski savez Timora (UDT).</s><s>Članovi UDT-a su pre dekolonizacije uglavnom bili saradnici kolonijalnih vlasti.</s>

<s>Dana 10. avgusta 1975, UDT je pokušao da izvrši državni udar protiv Fretilina čija je popularnost među istočnotuimorskim narodom rasla.</s><s>Na ulicama glavnog grada Dilija tada su izbile ulične borbe.</s><s>Tada je Fretilin osnovao svoje prve vojne jedinice, koje će kasnije da postane vojno krilo partije, zvano Oružane snage za oslobođenje Istočnog Timora (Falintil).</s><s>Većina članova UDT-a tada je pobegla na zapadni deo ostrva, koji je bio pod vlašću Indonezije.</s><s>Vlada Indonezije opisala je stanje u Istočnom Timoru kao građanski rat, ali su samo mesec dana kasnije strane delegacije iz Australije i ostlaih zemalja posetile Istočni Timor i zaključuili da je stanje mirno i stabilno.</s>

<s>Dana 8. oktobra, jedinice indonežanske vojske počele su da se koncentrišu na granici Istočnog Timora pod izlikom održavanja reda i sprečavanja širenja nasilja na celo ostrvo.</s><s>Glavni razlog bio je suzbijanje uticaja Fretilina, kao levičarske partije koja je naginjala marksizmu.</s><s>Dana 28. novembra, Fretilin je pozvao na međunarodno priznanje Istočnog Timora, kako bi zadobili veću podršku Ujedinjenih nacija.</s><s>Indonežanske trupe su 7. decembra izvršile invaziju na Istočni Timor.</s>

<s>Godine 1978, pripadnici indonežanske vojske ubili su Nikolaua dos Reis Lobata, dotadašnjeg vođu Fretilina.</s><s>Nasledio ga je Šanana Gušmao.</s><s>Iste godine, pobijeni su gotovo svi vođe Fretilina.</s><s>Fretilin je narednih godina provodio gerilski način ratovanja, napadajući indonežanska uporišta iz planina.</s>

<s>Godine 1987, partijska armija Falintil reformisana je u nacionalnu armiju Istočnog Timora.</s><s>Sekretar Fretilina, Šanana Gušmao, bio je vrhovni zapovednik armije.</s><s>Godine 1988, Gušmao i Žoze Ramos Orta, predsednik vlade Istočnog Timora u egzilu, formirali su zajedničko Nacionalno veće otpora Mauberea (kasnije nazvano Nacionalno veće otpora Timora) kao predstavnika Istočnog Timora u Ujedinjenim nacijama.</s><s>Gušmao je izabran za predsednika Veća, pa je dao ostavku na mestu predsednika Fretilina.</s>

<s>Na referendumu održanom 30. avgusta 1999, 78,5 % stanovnika Istočnog Timora izjasnilo se za nezavisnost od Indonezije.</s><s>Nakon toga je istočni Timor došao pod upravnu UN-a.</s><s>Dana 30. avgusta 2001, održani su parlamentarni izbori na kojima je Fretilin osvojio 57,37 % glasova i postao najjača stranka u Parlamentu sa 55 od 88 poslaničkih mesta.</s><s>Dana 20. maja 2002, Istočni Timor je dobio nezavisnost od Indonezije.</s>

<s>Delovanje partije posle nezavisnosti</s>

<s>Na parlamentarnim izborima u junu 2007, Fretilin je zadržao mesto najjače partije, ali sa znatno smanjenim rezultatima, 29% glasova i 21 poslaničko mesto.</s><s>Druga partija po jačini bila je Nacionalni kongres za rekonstrukciju Timora (CNRT), na čelu sa bivšim predsednikom Fretilina, Šananom Gušmaom.</s><s>Iako Fretilin nije dobio većinu mesta, njegov generalni sekretar, Mari Alkatiri, objavio je formiranje manjinske vlade.</s><s>Partija je formirala vladu nacionalnog jedinstva, zajedno sa CNRT-om.</s>

<s>Međutim, razgovori o postizanju dogovora između partija bili su neuspešni.</s><s>Nakon nekoliko nedelja spora između CNRT-ove koalicije i Fretilina, Žose Ramos Orta najavio je 6. avgusta da će koalicija na čelu sa CNRT-om formirati vladu i da će Gušmao postati novi premijer.</s><s>Fretilin je osudio Ortinu odluku kao neustavnu, a članovi partije reagovali su nasilnim protestima.</s><s>Nekoliko dana kasnije, potpredsednik Fretilina, Arsenio Bano, rekao je da stranka neće da pozove vladu pred sud i izrazio želju za „političkim rešenjem“, što je dovelo do stvaranja vlade nacionalnog jedinstva.</s>

<s>Povezano 
 Rat za nezavisnost Istočnog Timora</s>

<s>Reference</s>

<s>Političke stranke u Istočnom Timoru
Narodnooslobodilački pokreti
Socijaldemokratske partije</s>

