Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi
<s>Renesansni humanizam dospio je u Njemačku i Sjevernu Evropu mnogo kasnije općenito nego u Italiju, a kada jeste, naišao je na određeni otpor od strane skolastičke teologije koja je vladala na univerzitetima.</s><s>Humanizam se može datirati od otkrića mašine za štampanje oko 1450. godine.</s><s>Njegov period cvjetanja počeo je koncem 15. vijeka i trajao je samo do oko 1520. godine, kada ga je apsorbirao popularniji i moćniji religijski pokret, reformacija, a talijanski humanizam je zamijenila papska protivreformacija.</s><s>Značajne osobine činile su novu kulturu sjeverno od Alpa drukčijom od kulture Talijana.</s><s>Univerzitet i škola igrali su mnogo važniju ulogu nego na jugu, prema riječima katoličkih historičara.</s><s>Predstavnici novog učenja bili su učitelji; čak je i Erazmo podučavao na Cambridgeu i bio je u bliskim odnosima sa profesorima u Baselu.</s><s>Tokom napretka tog pokreta pojavili su se novi univerziteti, od Basela do Rostocka.</s><s>Ponovo, u Njemačkoj, nisu postojali vlastelinski pokrovitelji umjetnosti i učenja koji bi se mogli usporediti s inteligencijom i darežljivosti renesansnih papa i porodice Medici.</s><s>Nova kultura tu također nije bila isključiva i aristokratska.</s><s>Ciljala je na opće širenje znanja i bila aktivna u razvoju osnovnih i gramatičkih škola.</s><s>Zapravo, kada su se tokovi talijanske renesanse počeli preusmjeravati prema sjeveru, snažna, neovisna, intelektualna struja tekla je dolje iz cvjetajućih škola koje su vodili Braća zajedničkog života.</s><s>U humanističkom pokretu, Nijemci su bili daleko od imitatora.</s><s>Primili su impuls sa juga, ali su prokrčili svoj vlastiti put.</s>

<s>Na sjeveru, humanizam je završio u službi religijskog napretka.</s><s>Njemački učenjaci bili su manje brilijantni i elegantni, ali ozbiljniji u svojoj svrsi i precizniji u svom učenju od svojih talijanskih predaka i savremenika.</s><s>Na jugu, antička klasična djela obuzela su pažnju književnikam.</s><s>To nije bio slučaj na sjeveru.</s><s>Nije postojala obuzimajuća strast za prevođenje klasičnih djela na njemački kao što je to bilo u Italiji.</s><s>Ni talijanska književnost, sa svojim često opuštenim moralnim pristupom, nije pronašla imitatore na sjeveru.</s><s>Boccaccijev Decameron prvo je preveden na njemački od strane doktora, Henryja Stainhowela, koji je umro 1482. godine.</s><s>Sjeverno od Alpa, pažnja je prije svega bila uperena na Stari i Novi zavjet.</s><s>Proučavani su grčki i hebrejski, ne u svrhu dodvoravanja kultu antike, već radi adekvatnijeg dostizanja izvora kršćanskog sistema.</s><s>Na taj način izvršene su pripreme za djelo protestantske reformacije.</s><s>Taj fokus na prevođenje bio je osobina kršćanskih humanista koji su pomogli u pokretanju nove, poslijeskolastičke ere, a među njima su bili Erazmo i Luther.</s><s>Time su također postavili biblijske tekstove iznad bilo kakvog ljudskog ili institucijskog autoriteta, pristup koji je naglašavao ulogu čitatelja u razumijevanju teksta samog za sebe.</s><s>U bliskoj vezi sa prelazom obrazovanja iz manastira u univerzitete krajem srednjeg vijeka, kršćanski humanizam stvorio je novu slobodu izrađavanja, iako su se neki od njegovih zastupnika protivili toj slobodi izražavanja drugdje, kao u svojoj cenzuri anabaptista.</s>

<s>Ono što je bilo istinito za skolastiku u Njemačkoj važilo je i za njenu umjetnost.</s><s>Slikari, Albrecht Dürer, koji se rodio i umro u Nurembergu (1471–1528), Lucas Cranach Stariji (1472–1553) i većim dijelom Hans Holbein Mlađi (1497–1543), malo su se interesovali za mitologiju, osim Cranachovog slikanja obnaženih tijela, i vođeni su reformacijom, iako je većina nastavila primati narudžbe sa tradicionalnim katoličkim temama.</s><s>Dürer i Holbein bili su u bliskom kontaktu sa vodećim humanistima.</s><s>Cranach je živio u Wittenbergu nakon 1504. i slikao portrete Martina Luthera, Philipa Melanchthona i drugih vođa njemačke reformacije.</s><s>Holbein je oslikavao korice i ilustracije za protestantske knjige i napravio portrete Erazma i Melanchthona.</s>

<s>Talijanski korijeni humanizma u Njemačkoj</s>

<s>Ukoliko se bilo koja ličnost više od bilo koje druge može nazvati poveznicom između učenja u Italiji i u Njemačkoj, onda je to Aeneas Sylvius.</s><s>Kod njegove rezidencije na dvoru Fridrik III i u Baselu, kao jedan od sekretara vijeća, postao je poznata ličnost sjeverno od Alpa dugo prije nego što je izabran za papu.</s><s>Posredovanje, međutim, nije bilo pod utjecajem bilo kojeg pojedinca.</s><s>Slava renesanse prenesena je trgovačkim putevima koji su vodili od sjeverne Italije do Augsburga, Nürnberga, Konstanza i drugih Njemačkih gradova.</s><s>Posjete Fridrika III i kampanje Karla VIII i uspon prinčeva Aragona na napuljski prijesto doveli su Nijemce, Francuze i Špance u centre tog poluotoka.</s><s>Neprekidan tok hodočasnika kretao se prema Rimu, a španski pape povukli su se u gradsku vrevu Španaca.</s><s>Kako se slava talijanske kulture širila, učenjaci i umjetnici počeli su putovati u Veneciju, Firencu i Rim i postajali nadahnuti novom erom.</s>

<s>Za Talijane, Njemačka je bila zemlja barbara.</s><s>Prezirali su njemački narod zbog njihove nepristojnosti i neumjerenosti u hrani i piću.</s><s>Aeneasa se dojmila ljepota Beča, iako je bio vrlo malen u usporedbi sa talijanskim gradovima.</s><s>Međutim, zaključio je da su njemački prinčevi i plemići više brinuli o konjima i psima nego pjesnicima i učenjacima i više voljeli svoje vinske podrume od muza.</s><s>Campanus, dovitljivi pjesnik papinskog dvora, koji je poslan kao izaslanik na Reichstag u Regensburgu (1471) od strane pape Pavla II., a kasnije učinjen biskupom na zahtjev pape Pija II, vrijeđao je Njemačku zbog njenog blata, hladne klime, siromaštva, gorkog vina i žalosne hrane.</s><s>Žalio je svoj nesretni nos, koji je morao mirisati sve, i gvalio svoje uši, koje nisu razumjele ništa.</s><s>Johannes Santritter, i sam Nijemac koji je živio u Italiji, priznao je da je ona bila malo ispred Njemačke u pogledu humaniora.</s><s>Međutim, također je smatrao da su mnogi Talijani zavidili Nijemcima na nauci i tehnologiji, koju je smatrao superiornom, navodeći primjere štamparske mašine i djela astronoma Johannesa Regiomontanusa.</s>

<s>Takvi dojmovi uskoro su neutralizirani dobrom učenošću koja se pojavila u Njemačkoj i Nizozemskoj.</s><s>Također, ukoliko je Italija doprinijela Njemačkoj intelektualnim impulsom, Njemačka je svijetu dala štamparsku mašinu, najvažnijeg agenta u historiji intelektualne kulture od otkrića abecede.</s>

<s>Univerziteti</s>

<s>Prije nego što se osjetio prvi rast novog pokreta, stariji njemački univerziteti već su bili osnovani: Univerzitet u Beču 1365. godine, Univerzitet u Heidelbergu 1386. godine, Univerzitet u Kölnu 1388. godine, Univerzitet u Erfurtu 1392. godine, Univerzitet u Würzburgu 1402. godine, Univerzitet u Leipzigu 1409. i Univerzitet u Rostock 1419. godine.</s><s>Tokom posljednje polovine 15. vijeka, tom su spisku brzo dodani univerziteti u Greifswaldu i Freiburgu 1457. godine, Trieru 1457. godine, Baselu 1459. godine, Ingolstadtu 1472. godine, Tübingenu i Mainzu 1477. godine, te Wittenbergu 1502. godine.</s><s>Ingolstadt je izgubio svoju odvojenu egzistenciju spajanjem sa Univerzitetom u Münchenu 1826. i Wittenberg premještanjem u Halle.</s>

<s>Većina tih univerziteta imala je četiri fakulteta, iako su pape sporo izdavali odobrenja za teološki odjel, kao što je bio slučaj sa bečkim i rostočkim univerzitetima, gdje je sekularni princ odobravao njihovo osnivanje.</s><s>S obzirom na snagu religijskih utjecaja, društvene i moralne navike studenata svakako nisu bile vrijedne hvale.</s><s>Roditelji su, govorio je Luther, slanjem svojih sinova na univerzitete njih slali u svoju pripast i u činu Univerziteta u Leipzigu iz perioda blizu 15. vijeka, izjavio je da su studenti dolazili iz svojih domova poslušni i pobožni, ali "kako su se vraćali, samo je Bog znao."</s>

<s>Obrazovanje 
Teološkim učenjem vladali su skolastici, a dijalektički metod preovladavao je u svim odjelima.</s><s>U sukobu sa skolastičkim metodom i programom, novo učenje susrelo se sa mnogim otporima i ni u kojem slučaju nije u potpunosti izašlo kao pobjednik sve do početka perioda reformacije.</s><s>Erfurt se može smatrati prvim mjestom koje je pružilo dom toj novoj kulturi.</s><s>On je 1466. primio Petera Ludera iz Kislaua, koji je posjetio Grčku i Malu Aziju i prethodno bio izabran na poziciju u Heidelbergu 1456. godine.</s><s>Čitao je Vergilija, Jeronima, Ovida i druge latinske pisce.</s><s>Tu je studirao Agricola, a grčki je podučavao Nicolas Marschalck, pod čijim je nadzorom izdata prva grčka knjiga štampana u Njemačkoj, 1501. godine.</s><s>To je bilo mjesto učenja Jovana od Wesela, kao i Lutherova alma mater, a on je među svojim profesorima naročito isticao Trutvettera kao onog koji ga je uputio na studiranje Svetog pisma.</s>

<s>Heidelberg, ovlašten od strane birača Ruprechta I i pape Urbana VI, pokazao je malo simpatije novom pokretu.</s><s>Međutim, birač-palatinat Philip (1476–1508) na svom je dvoru okupio neke od njegovih predstavnika, među njima i Reuchlina.</s><s>Ingolstadt je neko vrijeme imao Reuchlin kao profesora, a 1492. je Conrad Celtes izabran za profesora poezije i elokventnosti.</s>

<s>Glavna pozicija za poeziju 1474. je uspostavljena u Baselu.</s><s>Osnovana od strane Pija II, među njenim ranim učiteljima bila su dva Talijana, Finariensis i Publicije.</s><s>Sebastian Brant je tu podučavao krajem vijeka i među njegovim spomena vrijednim učenicima bili su Reuchlin i reformatori Leo Jud i Zwingli.</s><s>Tübingen je 1481. imao platu oratorija.</s><s>Tu je podučavao Gabriel Biel sve do samog kraja vijeka.</s><s>Godinu nakon Bielove smrti, Heinrich Bebel je pozvan da podučava poeziju.</s><s>Jedan od Bebelovih istaknutih učenika bio je Philip Melanchthon, koji je studirao i podučavao na tom univerzitetu od 1512. do 1518. godine.</s><s>Reuchlin je pozvan iz Ingolstadta u Tübingen 1521. da podučava hebrejski i grčki, ali je preminuo nekoliko mjeseci kasnije.</s>

<s>Leipzig i Köln ostali su nepristupačne utvrde skolastike do pojave Luthera, kada je došlo do promjene u Leipzigu.</s><s>Posljednji njemački univerzitet srednjeg vijeka, Wittenberg, osnovan od strane Frederick Mudrog i stavljen pod pokroviteljstvo Djevice Marije i Sv. Augustina, pridobio je svjetski utjecaj kroz svoje profesore, Luthera i Melanchthona.</s><s>Sve do 1518. nije imao podučavanje na grčkom, kada je Melanchthon, uskoro glavni grčki učenjak u Njemačkoj, pozvan na jednu od njegovih pozicija u 21. godini života.</s><s>Prema Lutheru, njegova učionica je odmah bila sasvim puna, te su se i viši i niži teolozi povlačili u nju.</s>

<s>Kao sjedišta nove kulture, Nürnberg i Strasbourg su postajali zauzeti, možda i istaknutije mjesto od bilo kojih univerzitetskih gradova.</s><s>Ta dva grada, sa Baselom i Augsburgom, imala su najuspješnije njemačke štamparske ustanove.</s><s>Pri kraju 15. vijeka, Nürnberg, izvor izuma, imao je četiri latinske škole i bio je dom slikara Albrechta Dürera i njegovog prijatelja Willibalda Pirkheimera, pokrovitelja učenja.</s>

<s>Popularno obrazovanje, tokom vijeka prije reformacije, bilo je mnogo naprednije u Njemačkoj nego u drugim nacijama.</s><s>Pored tradicionalnih monaških i građanskih škola, Braća zajedničkog života imali su škole u Zwolleu, Deventeru, 's-Hertogenboschu i Liègeu u Nizozemskim.</s><s>Svi vodeći gradovi imali su škole.</s><s>Grad Schlettstadt(Selestat) u Alsaceu naznačen je kao klasički centar.</s><s>Tu je Thomas Platter pronašao učitelja Hansa Sapidusa i smatrao je tu školu najboljom koju je do tada našao.</s><s>U Weselu je 1494. bilo pet pedagoga koji su podučavali čitanje, pisanje, aritmetiku i pjevanje.</s><s>Jednog Božića sveštenstvo tog mjesta zabavljalo je učenike, dajući svakom od njih tkaninu za novi ogrtač i malo novca počevši s 4. razredom.</s>

<s>Među istaknutim pedagozima bi je Alexander Hegius, koji je podučavao u Deventeru gotovo četvrt vijeka, do svoje smrti 1498. godine.</s><s>U dobi od 40 godina nije se sramio sjediti do Agricolinih stopala.</s><s>Učinio je klasike centralnima u obrazovanju i izbacio stare udžbenike.</s><s>Trebonije, koji je podučavao Luthera u Eisenachu, pripadao je klasi vrijednih ljudi.</s><s>Pokajničke knjige tog doba poticale su roditelje da budu marljivi u sklanjanju svoje djece sa ulica i slanju u škole.</s>

<s>Povezano 
 Humanistička biblioteka Sélestata</s>

<s>Vođe humanizma</s>

<s>Vodeći humanisti sa sjevera bili su Rudolph Agricola, Reuchlin i Erazmo.</s><s>Agricola, čije je izvorno ime bilo Roelef Huisman, rođen je u blizini Groningena 1443. godine, a umro je 1485. godine.</s><s>Uživao je najviši ugled u svoje vrijeme kao učenjak i primao je izlišne riječi hvale od Erazma i Melanchthona.</s><s>Smatra se da je on za humanizam u Njemačkoj uradio ono što je za Italiju učinio Petrarka, čiji je prvi život Agricola spremao na njemačkom.</s><s>Nakon studija u Erfurtu, Louvainu i Kölnu, Agricola je otišao u Italiju, provevši neko vrijeme na univerzitetima u Paviji i Ferrari.</s><s>Odbio je poziciju profesora u korist pristupanja dvoru Philipa od Palatinata u Heidelbergu.</s><s>Cicerona i Kvintilijana učinio je svojim uzorima.</s><s>U posljednjim godinama svog života preusmjerio je pažnju na teologiju i studirao je hebrejski.</s><s>Kao i Pico della Mirandola, bio je monah.</s><s>Natpis na njegovom grobu u Heidelbergu navodio je da je studirao ono što se uči o Bogu i istinskoj vjeri Spasitelja u knjigama Svetog pisma.</s>

<s>Još jedan humanista bio je Jacob Wimpheling, 1450–1528, iz Schlettstadta, koji je podučavao u Heidelbergu.</s><s>Bio je naklonjen oštroj kritici zloupotreba svešteničkog položaja, ali je pri kraju svoje karijere htio nedomjestiti za studij Vergilija i Horacija, Sedulija i Prudencija.</s><s>Pjesnik Sebastian Brant, 1457–1521, autor djela Brod glupaka, započeo je svoju karijeru kao učitelj prava u Baselu.</s><s>Mutianus Rufus, u svojoj korespondenciji, čak je iznio da je kršćanstvo jednako staro kao i svijet i da su Jupiter, Apolon, Ceres i Krist samo različiti nazivi jednog skrivenog Boga.</s>

<s>Naziv koji zaslužuje visoko mjesto u njemačkoj književnosti posljednjih godina srednjeg vijeka je Johannes Trithemius, 1462–1505, opat benediktinskog manastira u Sponheimu, koji je, pod njegovim vođstvom, dobio reputaciju cijenjene akademije.</s><s>Prikupio je biblioteku od 2000 svezaka i napisao patrologiju ili enciklopediju Očeva, kao i katalog poznatih ljudi Njemačke.</s><s>Rastuća neslaganja između njega i manastira dovela su do njegove ostavke 1506. godine, kada je odlučio prihvatiti ponudu biskupa Würzburga, Lorenza von Bibre (biskup od 1495. do 1519. godine) da postane opat Schottenklostera u Würzburgu.</s><s>Tu je ostao do kraja života.</s><s>Prelati i plemići posjećivali su ga kako bi se posavjetovali i pročitali latinske i grčke autore koje je prikupio.</s><s>Oni i drugi ljudi dali su svoj doprinos pokretu čija su glavna svjetla bili Reuchlin i Erazmo i koji je doveo do protestantske reformacije.</s>

<s>Povezano 
 Sjeverna renesansa
 Njemačka renesansa
 Renesansa u Nizozemskim</s>

<s>Reference</s>

<s>Izvori 
 Philip Schaff History of the Christian Church, Svezak VI, 1882.</s>

<s>Literatura 
Marco Heiles: Topography of German humanism 1470-1550.</s><s>An approach</s>

<s>Vanjske veze 
 Topografija njemačkog humanizma 1470-1550</s>

<s>Renesansa
Humanizam</s>

