Poljska ujedinjena radnička partija
<s>Poljska ujedinjena radnička partija (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, akronim: PURP) bila je vodeća politička partija Narodne Republike Poljske, koja je djelovala od 1948. do ukidanja 1990.</s>

<s>Historija 
PURP je osnovan 1948. ujedinjenjem dotadašnje Poljske radničke partije i Poljske socijalističke partije, nakon čišćenja redova u obje partije.</s><s>Iz Poljske socijalističke partije je izbačeno oko 1/4 članova jer su se protivili njenoj likvidaciji, a iz Radničke partije oni koji su simpatizeri desničarskih nacionalističkih devijacija.</s><s>Svo vrijeme svog postojanja - PURP je bio masovna partija, koja je vodila Iautoritarnu, centraliziranu državu, sa birokratskom ekonomijom.</s><s>Partija koja je željela kontrolirati sve manifestacije društvenog života.</s><s>U okviru Međunarodnog komunističkog pokreta i među zemljama 
Narodnih republika PURP je bio čvrsto podređen Komunističkoj partiji Sovjetskog Saveza sve do 1956.</s>

<s>PURP je nakon ujedinjenja 1949. imao 1367 000 članova, a na svom vrhuncu 1980. - 3 092 000.</s><s>Nakon formiranja Solidarnost i uvođenja ratnog stanja (novembar 1981.), oko 850 000 članova napustilo je partiju.</s><s>U prvim danima postojanja partije najbrojniji su bili radnici ([[1948. - 60%), narednih dekada se njihov broj dramatično smanjio.</s>

<s>Ideološka baza PURP-a formalno se bazirala na doktrini komunizma i tradiciji komunističkog pokreta.</s><s>Program je ponešto izmjenjen nakon sloma 
staljinizma 1956. orjentacijom na nacionalne ideje.</s><s>PURP je proglasio stvaranje socijalističkog društva u Poljskoj bez klasnih podjela i privatnog vlasništva i pobjedu komunizma u čitavom svijetu.</s>

<s>Struktura 
Glavni organizacijski princip PURP-a bio je - demokratski centralizam (demokratski izbori, demokratsko donošenje odluka i centralno partijsko rukovodstvo), u praksi
su glavnu ulogu u PURP-u imali izvršni organi (Politbiro i Sekretarijat Centralnog komiteta i rukovodioci partijskih komiteta), oni su birali kadrove i određivali politički kurs (u skladu sa statutom) i odlukama najvišeg rukovodstva, donošenim na kongresima PURP-a (svakih 4 -5 godina), ili konferencijama (svakih 2-3 godina).</s><s>Na nižim razinama postojali su komiteti po vojvodstvima, povjatima (do 1975.), općinama (od 1973.) i poduzećima.</s><s>Dominantnu ulogu u PURP-u imali su oni koji su provodili kadrovsku politiku, a to su bili stalno zaposleni funkcioneri (partijski aparat), koji se u početku sastojao od nekolicine, zatim je nabubrio na nekoliko hiljada, i na kraju nekoliko stotina hiljada ljudi.</s><s>Oni su upravljali državnim institucijama na preporuku PURP-a, i kontrolirali rad ne samo povjerene institucije, već i sve ostale političke partije, sindikate i društvene organizacije, pa čak i samu partiju i državu.</s>

<s>Partijska birokracija duplicirala je funkcioniranje mnogih institucija i detaljno kontrolirala njihov rad.</s><s>Politbiro i Sekretarijat Centralnog komiteta kao i rukovodioci mjerodavnih komiteta odlučivali su sistemom - Nomenklature (uveden 1950., proširen 70-ih) o imenovanju svih važnih položaja u svim institucijama i organizacijama Poljske (izuzetak je bila Katolička crkva i od 1980.</s><s>Nezavisni sindikat Solidarnost).</s>

<s>Partiju je vodio prvi sekretar Centralnog komiteta (predsjednik do 1954.), sa grupom najbližih suradnika.</s><s>On je imao gotovo diktatorsku moć, pa ga se do 1981. moglo smjeniti jedino zbog političke i ekonomske krize i socijalne pobune.</s><s>Glavni protagonisti partije, pored prvih sekretara Centralnog komiteta PURP-a, bili su članovi Politbiroa; Albrecht, Babiuch, Barcikowski, Berman, Cyrankiewicz, Grudzień, Jaroszewicz, Jaszczuk, Kliszko, Łukasiewicz, F. Mazur, Minc, Moczar, Morawski, Nowak, Olszowski, Pińkowski, Strzelecki, Tejchma, Zambrowski, Zawadzki.</s>

<s>PURP je preuzeo politički i ekonomski program Poljske radničke partije, on se svodio na transformaciju političkog sistema, privrede i svih društvenih institucija Poljske po uzoru na SSSR.</s><s>Cilj je bio likvidacija privatnog vlasništva u privredi, kolektivizacija poljoprivrede, širenje sistema birokratskih državnih institucija i društveno-političkih organizacija strogo podređenih komunističkoj partiji (princip prenošenja partijske politike u sve pore društva) u kombinaciji sa likvidacijom svih nezavisnih organizacija i podređivanje crkve i drugih vjerskih udruženja.</s><s>Da se to postigne korištena su sva sredstva i teror koje je provodilo Ministarstvo državne bezbjednosti.</s>

<s>Nakon  Staljina
Promjene koje su nastupile nakon Staljinove smrti 1953., rastakanje staljinističkog sistema i rastuće nezadovoljstvo brojnih društvenih grupa (Poznań jun 1956.), zahvatile su i PURP, naročito nakon 20. kongresa Komunističke partije Sovjetskog Saveza i smrti sekretara Bolesława Bieruta (mart 1956.). kog je nasljedio Władysław Gomułka.</s>

<s>One su na vidjelo dana iznjele frakcije u vodstvu partije (podjeljene na Natolince i Pulavljane) i članove PURP-a niže razine koji su se angažirali u spontanim društvenim inicijativama, kao što je organiziranje Radničkih savjeta.</s><s>U oktobru 1956. dogodio se politički zaokret u politici partije, kog je podržavala većina Poljaka, koji ni samo rukovodstvo partije nije potpuno kontroliralo.</s><s>Tad je došlo do ograničene demokratizacije sistema vlasti i promjena u ekonomskoj politici.</s><s>Na samom početku tog perioda se Wladislaw Gomulka našao se u poziciji arbitra između rivalskih frakcija;  - revizionista i dogmatičara.</s><s>Revizionisti su željeli nastaviti reforme, a dogmatičari zadržati postojeći politički i ekonomski sistem.</s><s>Gomulka je sredinom 1957. počeo je postepeno uklanjati revizioniste iz partijskog rukovodstva.</s><s>Istovremeno su likvidirane organizacije koje nisu bile podčinjene Poljskoj ujedinjenoj radničkoj partiji (Klub krivog kruga), opseg političkih sloboda je ograničen - kritika društva i demonstracije tretirani su kao antidržavna aktivnost, povučene su neke promjene uvedene 1956. među njima one o ekonomskom upravljanju i investicijskoj politici.</s>

<s>Šesdesete 
Šezdesetih se povećao utjecaj mlađeg članstva, podjeljenog u dvije frakcije zvane; Partizanska (M. Moczar) i Dobrih privrednika (Edward Gierek), provincijskih članova PURP-a, koji su svoj politički položaj na ekonomskoj važnosti regija; pokušali su osvojiti vlast pomoću studentskih demonstracija (mart 1968.).</s><s>Promjena rukovodstva Poljske ujedinjene radničke partije dogodila se u vrijeme masovnih radničkih štrajkova i demonstracija (novembar 1970.).</s><s>Novo rukovodstvo sa sekretarom Gierekom je 1971. iniciralo program unapređenja sistema upravljanja, tehničko-tehnološke modernizacije privrede i povećanje standarda građana, baziran na vanjskim kreditima.</s>

<s>U PURP-u su izvršene bazične promjene u sistemu rukovođenja (prednost su dobili mlađi članovi), proširen je sistem nomenklature, a i sam PURP je podređen državnim organima (sekretari komiteta, predsjednici nacionalnih savjeta).</s><s>Nakon 1975. predstavljena je teza o formiranju razvijenog socijalističkog društva (smanjenje osnovnih društvenih razlika i objedinjavanje svijesti - tzv. moralno i političko jedinstvo nacije).</s>

<s>Osamdesete 
U uvjetima rastuće ekonomske krize (od 1979. pad BDP-a), velikih radničkih demonstracija u junu 1976. i rasta popularnosti opozicijskih snaga (Radnički komitet za obranu, Pokret za obranu ljudskih i građanska prava), rukovodstvo PURP-a nije se snašlo.</s><s>Masovni štrajkovi koji su tresli zemlju od juna do septembra 1980. i uspon Sindikat Solidarnost uzrokovali su još jednu promjenu u sastavu rukovodstva.</s><s>U septembru je smjenjen Edward Gierek, a na njegovo mjesto došao je Stanisław Kania.</s>

<s>To je bio još jedan pokušaj zadržavanja monopolističkog položaja Poljske ujedinjene radničke partije, a sveo se na program nazvan - Socijalistička obnova, koji je bio ograničena modernizacija političkog sistema uz ekonomske reforme.</s>

<s>U PURP-u su rasli sukobi i borba između različitih frakcija, a ponajviše između pristalica čvršće ruke i slamanja opozicije silom (zvanih betonaši) i zagovornika promjena u svim područjima društvenog života (liberala) U periodu oktobar - novembar 1981. rukovodstvo PURP-a pokrenulo je otvorenu borbu sa Sindikatom Solidarnost.</s><s>Nakon uvođenja izvanrednog stanja, uz pomoć vojske i milicije, na trenutak je uveden red u zemlji, ali je partija doživjela unutarnji slom i izgubila utjecaj u društvu.</s><s>Stanisław Kania je smjenjen, a nasljedio ga je Wojciech Jaruzelski.</s>

<s>I svi kasniji pokušaji političkih i ekonomskih reformi bili su neuspješni.</s><s>U PURP-u je utjecaj pristalica radikalnih promjena u programu i politici partije i suradnje sa opozicijom postepeno rastao.</s><s>U periodu od 1988. do 1989. zaživio je koncept Okruglog stola (dijalog sa opozicijom) i sklopljen je sporazum sa predstavnicima Solidarnosti.</s>

<s>Propast</s>

<s>Nakon izgubljenih izbora u junu 1989., PURP je izgubio monopolski položaj pa se odrekao vlasti i prestao biti državna partija.</s><s>Wojciech Jaruzelski se povukao sa položaja sekretara 29. juna 1989., a na njegovo mjesto izabran je Mieczysław Rakowski.</s>

<s>Rukovodstvo partije dovelo je njezina raspada na kongresu 29. januar 1990]]., većina delegata sa prošlog kongresa formirali su dvije partije: Socijaldemokraciju Republike Poljske i Socijaldemokratsku uniju.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>'' (na portalu Encyklopedia PWN)</s>

<s>Političke stranke u Poljskoj</s>

