Jovan V. Deroko
<s>Jovan Deroko ili Derok (7/20. april 1912, Krezo, Francuska - 8. novembar 1941, selo Ljubić kod Čačka) je bio kapetan II klase Jugoslovenske vojske i oficir Jugoslovenska vojska u otadžbini.</s>

<s>Izgubio je život u blizini Ljubića, u prvim sukobima između četnika i partizana.</s>

<s>Biografija 
Rođen je u Krezou u Francuskoj 7/20. aprila 1912., kao sin pukovnika Vladislava J. Deroka i Natalije Đorđević, ćerke Vladana Đorđevića, koji je bio predsednik ministarskog saveta.</s><s>Ime je dobio po dedi po ocu Jovanu Deroku, rodom iz Dubrovnika, koji je bio profesor crtanja u Beogradu.</s>

<s>Školovanje 
Nakon završene osnovne škole i šest razreda realke u Ljubljani, u Beogradu je završio Vojnu akademiju sa 56. klasom (1928-1931), zatim je završio Kurs za gađanje vazduhoplovnih ciljeva na Prevlaka u Boki kotorskoj (1934), Višu školu Vojne akademije sa 38. klasom (1936-1938) i Dopunski tečaj više sokle Vojne akademije.</s><s>Pohađao je i Artiljerijsku školu u Engleskoj.</s>

<s>Proizveden je u čin artiljerijskog potporučnika 1931, u čin poručnika 1935. i u kapetana II klase 1939. godine.</s>

<s>Bio je komandir voda 2. diviziona 30. artiljerijskog puka „Kraljević Tomislav“ u Zagrebu do novmebra 1934, u 4. protivavionskom divizionu do oktobra 1936, u 3. protivavionskoj refletorskoj gurpi 1938-1939. i u 2. bateriji 667. protivavionskog diviziona do juna 1940, a u međuvremenu je obavljao i druge dužnosti.</s>

<s>Godine 1940.</s><s>Izdavačko preduzeće „Prosveta“ je objavio knjigu „Toplički ustanak i oružani otpor u okupiranoj otadžbini 1916-1918 godine“, o Topičkom ustanku.</s><s>Za izvore je koristio Arhivu istorijskog odeljenja Glavnog generalštaba, članke iz časopisa Ratnik,  iskaze živih svedoka i knjigu o malim ratovima, iskustvima iz prošlosti i mogućnostima za njih u budućnosti, nemačkog autora Artura Erkarta().</s>

<s>Drugi svetski rat 
U Aprilskom ratu 1941. je uspeo da sa dobrovoljcima svoje jedinice spase deo artiljerije i nastavio da se bori u četničkim jedinicama Jugoslovenske vojske.</s>

<s>Njegov divizion je bio raspoređen na periferiji Zagreba.</s><s>Pošto je nemačka armija bez borbe ušla u Zagreb, kapetan Deroko se povukao u pravcu Crne Gore da bi izbegao zarobljavanje i nastavio eventualni otpor na Bojani, po planu „R-41“, vazduhoplovnog generala i presdednika vlade Dušana Simovića.</s>

<s>Nakon potpisivanja kapitulacije, sa nekolicinom oficira je otišao u Boku kotorsku u nameri da se poveže sa izbegličkom vladom u Londonu i stavi joj se na raspolaganje.</s><s>Tu mu se pridružio poručnik  Zvonimir Vučković koji je posle kapitulacije pobegao u Crnu Goru.</s>

<s>Kapetan Deroko je u Boki kotorskoj saznao da se negde u Zapadnoj Srbiji krije i  pukovnik Mihailović i tražio je vezu da dođe do njega.</s><s>Uskoro je uhvatio vezu i na Ravnu goru je stigao polovinom juna 1941.</s><s>Ubrzo se istakao kao jedan od najsposobnijih komandanata.</s><s>Pored toga, Jovan Deroko je bio najmlađi kapetan u čitavoj četničkoj organizaciji.</s><s>Posle formiranja prvih četničkih odreda, Deroko je dobio zadatak da organizuje Ljubićki srez.</s>

<s>Oslobađanje Čačka 
U prvim četničko-partizanskim akcijama u Zapadnoj Srbiji, Jovan Deroko je učestvovao u oslobađanju Čačka, zajedno sa Jeličkim partizanskim odredom.</s><s>U oslobođenom gradu zaplenjena je baterija od četiri nemačka topa kalibra 75 milimetara tipa „šnajder“.</s><s>Plen je podeljen na ravne časti, dva topa su uzeli partizani, a dva su predata kapetanu Deroku, koji ih je uvrstio u svoju jedinicu.</s><s>Tako je Deroko postao komandant prve artiljerijske jedinice četničkih snaga u Zapadnoj Srbiji.</s><s>Po oslobođenju grada, Deroko je postavljen za privremenog predstavnika četničke komande u Čačku, dok je Ratko Mitrović bio određen za predstavnika partizanske komande.</s>

<s>U Čačku je 5. oktobra formiran gradski narodnooslobodilački odbor, sastavljen od 10 četničkih i 10 partizanskih predstavnika.</s><s>Mešovita komanda je rukovodila i železničkom stanicom u Čačku.</s>

<s>Nekoliko dana nakon oslobođenja Čačka, u borbama protiv Nemaca, u selu Majdan i na reci Despotovici su zaplenjena dva oštećena laka tenka tipa „hočkis“, koji su dovučeni u Vojnotehnički zavod u Čačku, gde su popravljeni, a zatim raspodeljeni, jedan četnicima, a drugi partizanima.</s>

<s>Opsada Kraljeva 
Za opsadu Kraljeva je oformljen operativni štab koga su sačinjavali Radoslav Đurić i Jovan Deroko, s četničke, kao i Momčilo-Mole Radosavljević, Ratko Mitrović i Pavle Jakšić s partizanske strane.</s>

<s>U Mataruškoj Banji je od 16. oktobra 1941. držao diverzantski kurs za 100 odabranih partizana i četnika, sa kojima je noću upadao u Kraljevo i napadao Nemce.</s><s>Obavljao je niz dužnosti, od načelnika Štaba Vrhovne komande, do nišandžije na topu i vođe trojki, koje su noću upadale u Kraljevo.</s><s>Danju je sa majorom Đurićem i partizanskim vođama izrađivao plan o napadu na grad i aerodrom.</s>

<s>Komandovao je artiljerijskom jedinicom koja je učestvovala u opsadi Kraljeva.</s><s>Kraljevo je predstavljalo značajan strateški centar i čvorište značajnih komunikacija, koje su povezivale Srbiju, zbog čega su ga Nemci uporno branili.</s>

<s>Opsada je započela u toku prvih dana oktobra i trajala je skoro mesec dana, do njenog napuštanja.</s><s>Komandant četničkih snaga je bio major  Radoslav Đurić, a kapetan Deroko je imao funkcije načelnika Štaba i komandanta artiljerijskih jedinica, koje su bile locirane na Ibru.</s><s>Tokom opsadnih dejstava, Deroko je uspeo da onesposobi nemački aerodrom u okolini Kraljeva i da preseče komunikaciju Kraljevo-Beograd.</s><s>Zbog velike hrabrosti i retke pronicljivosti postao je legenda, ne samo u četničkim, već i u partizanskim redovima.</s>

<s>Učestvovao je u pregovorima između Tita i Draže Mihailovića.</s>

<s>Najdramatičniji događaj u Kraljevu je bilo masovno streljanje stanovnika, koje su izveli Nemci u periodu između 15. i 20 oktobra, kao meru odmazde za napade na grad.</s><s>Nemci su 21. oktobra izvršile snažan napad na partizanske i četničke jedinice koje su opsedale grad iz pravca Čačka.</s>

<s>Mada je Deroko 22. oktobra tražio pojačanje partizanskih i četničkih jedinica iz Čačka, Požege i Užica, radi opsade Kraljeva, koja se odužila, dok je dosta ljudi koji su raspolagali oružjem ostalo u pozadini; partizanska Vrhovna komanda u Užicu je imala sasvim druge planove.</s><s>Još 4. oktobra u Čačku su oformljene Prva i Druga čačanska četa, koje su odmah upućene u Užice, i stavljene su pod komandu užičkog NOP.</s><s>Polovinom oktobra je oformljena i Treća četa, koja je takođe poslata u Užice, radi obezbeđenja Vrhovnog štaba.</s><s>Odlukom partizanske komande, 23. oktobra iz opsade Kraljeva je povučen Dragačevski bataljon prema Čačku, pripremajući se za sukobe sa četnicima, a uviđajući da će doći do prekida saradnje između četnika i partizana, poslednjih dana oktobra, u istom pravcu su povučene druga, četvrta i peta četa Ljubićkog odreda.</s><s>Poslednji napad na Kraljevo, sa tenkovima, partizani i četnici su izveli u noći između 31. oktobra i 1. novembra.</s>

<s>Sukob između četnika i partizana je započeo 1. novembra napadom četnika na Užice.</s>

<s>Prema nekim izvorima, Draža Mihailović je naredio četnicima povlačenje iz opsade Kraljeva i napad na partizane u Čačku, koji je trebalo da se izvrši u isto vreme kada četničke jedinice budu napadale Užice.</s><s>Naređenje za napad je izdao 1/2. novembra majoru Radoslavu Đuriću.</s><s>Međutim, major Đurić je o tom naređenju obavestio Štab Čačanskog partizanskog odreda, pa je onda Mihailović odlučio da napad na Čačak ipak poveri Deroku.</s><s>Partizanska komanda u Čačku i kod Kraljeva, koja je bila obaveštena o naređenju o povlačenju iz opsade Kraljeva i napadu četnika na Čačak, svoju odluku o postepenom povlačenju iz opsade Kraljeva i pripremama za sukobe sa četnicma je sprovela u najvećoj tajnosti.</s><s>Ubeđivanjem četnika da ne izvrše naređenje komandovano s Ravne gore, omogućilo im je da se temeljnije pripreme za predstojeći sukob sa četnicima.</s><s>Nakon uspešno odbijenog napada četnika u Užicu, preoteli su kontrolu nad aerodromom u Preljini, napali i oterali četnike iz Požege, preoteli su železničku stanicu u Ljubiću, a 3. novembra izdali proglas i započeli s hapšenjem četnika u Čačku, kao preventivnu meru zaštite od mogućeg četničkog napada u samom gradu i do kraja istog dana proterali četničku komandu iz grada.</s>

<s>Po povlačenju četnika u toku noći između 3. i 4. novembra iz opsade Kraljeva, povučene su Prva, Treća četa i štab Ljubićkog odreda, koji su krenuli prema Čačku u cilju pružanja pomoći partizanima u odbrani od četnika.</s>

<s>Napad četnika na Čačak 
Deroko se nadao da do borbi sa partizanima ipak neće doći.</s><s>Pred polazak za Čačak okupljenim četama je otvoreno saopštio da odlaze u borbu sa partizanima, ali da ih, ako je ikako moguće razoružaju bez pucanja:Njegova naredba o izbegavanju oružanog sukoba, mnogima se učinila i jedina razumna.</s><s>Osim toga, jedan deo mobilisanih seljaka nije ni imao oružje, a većina nije imala volje da vodi bratoubilačku borbu.</s>

<s>Prema partizanskim izvorima, Deroko je poseo topovima novi položaj na Ljubiću, u nameri da izvrši bombardovanje Čačka.</s><s>Partizanska izvidnica je zatim otkrila Derokovo položaj na Ljubiću, pa je pre ikakvog napada preventivno upućen Jelički partizanski odred da osujeti Deroka, posle čega je došlo do borbe u popodnevnim časovima 6. novembra 1941. na Ljubiću.</s>

<s>Jedan deo četnika je ostao u opsadi Kraljeva, ali je veći deo krenuo prema Čačku.</s><s>Kolona kapetana Deroka je 5. novembra stigla u Preljinu i tu je provela naredni dan.</s><s>Na položaju kod spomenika Tanasku Rajiću, nakon dolaska u Čačak, postavio je topove, kao pretnju partizanima u gradu.</s><s>Komandant Ljubićkog partizanskog bataljona, Sredoje Urošević je ušao sa jednom četom i posle kraće borbe isterao četnike iz Preljine, što je partizanima omogućilo lak prilaz Derokovim snagama na Ljubiću.</s><s>Prvi, demostrativni napad u prepodnevnim satima 7. novembra, partizani su izvršli iz Preljine, preko reke Čemernice, odakle je prethodne noći, iz nehata ili namerno povučena četnička straža.</s><s>Na napadače je tada otvorena artiljerijska vatra.</s><s>Glavni napad na Ljubić došao je iz Čačka.</s><s>Napadnuti sa dve strane i pucajući uvis, nespremni za borbu, četnici su odustali, prepuštajući položaj na Ljubiću.</s><s>Međutim, odluka o napuštanju položaja je doneta prekasno, kada su borbe već otpočele.</s><s>Uspeh partizana je bio potpun.</s><s>Po pisanju partizanske štampe, na Ljubiću je 30 četnika ubijeno, a njih 100 je zarobljeno.</s><s>Deroko se sa manjom grupom povukao, dok je veći deo njegovih vojnika, koji je držao topove, zarobljen i odveden u Čačak.</s><s>Partizani su se nakon pobede na Ljubiću osećali daleko sigrnije u gradu.</s><s>Četnička strana, sa majorom Đurićem na čelu, saznavši za Derokov poraz je u partizanski štab uputila zahtev za pregovore o prestanku neprijateljstva i o oslobađanju zarobljenika.</s><s>Odgovor nije dobio, a u međuvremenu je komandu nad četnicima u Čačku preuzeo kapetan Bogdan Marjanović, kome je Draža Mihailović 5. novembra izdao naređenje da postupi energično u nastojanju da ovlada Čačkom .</s><s>7. novembra u popodnevnim satima, četnici su na Čačak izvršili napad, koji je trebao da bude izveden još po naredbi od 1/2. novembra.</s><s>Partizani su nakon ponoći, 8. novembra krenuli u protivnapad.</s><s>Borbe sa četnicima su trajale do 3 sata ujutro, kada je puščana paljba počela da jenjava.</s><s>Razbijena vojska četnika se u neredu povlačila u raznim pravcima, a za njima je pošla partizanska potera.</s>

<s>Smrt i sahrana 
Derokova grupa je pokušala da pređe preko Čemernice iz pravca Rakove.</s><s>U prepodnevnim satima 8. novembra je blokirana u šumi prema Čemernici.</s><s>Nakon kraćeg okršaja i uz upotrebu minobacača, njihov otpor je slomljen, a sukobu je poginuo i sam Derok.</s><s>Njegovo telo su iz reke izvukli seljaci i i sahranili ga u pesku pored obale.</s>

<s>Postoji više verzija priče o njegovoj smrti.</s><s>Kada je izgubio život, Jovan Deroko je imao svega 29 godina.</s>

<s>Partizani su preotete topove uvrstili u sastav svojih jedinica.</s><s>Početkom decembra iste godine, Nemci su uspeli da uguše svaki otpor u tom regionu, nakon čega su se partizani povukli u Crnu Goru i Bosnu, a Draža Mihailović je sa malobrojnim pratiocima prešao u „ilegalu“, dok se većina njegovog ljudstva „legalizovao“, stavivši se pod komandu Vlade Milana Nedića.</s>

<s>Početkom 1942. godine „legalizovani“ četnici su Jovana Deroka svečano sahranili na Ljubiću, neposredno pored spomenika Tanasku Rajiću, na čiju odbranu topova, mada ne od okupatora i njegova smrt podseća.</s><s>Nakon oslobođenja od okupatora 1945. godine i dolaska novih vlasti, grobno mesto je prekopano, a njegovi posmrtni ostaci su prebačeni ili bačeni na do danas nepoznatu lokaciju.</s>

<s>Odlikovanja</s>

<s>Zlatna Medalja za revnosnu službu (1933)
 Medalja za vojničke vrline (1940)
 Karađorđeva zvezda s mačevima IV stepena, posthumno (1942)</s>

<s>U njegovu čast 
Njegova mučka, kao i pogibija Sime Uzelca, koga su Nemci ubili tokom opsade Kraljeva se pominje u pesmi „Dva Dražina momka“, poznatom i pod nazivom „Nad Kraljevom živa vatra seva“.</s>

<s>U njegovu čast, Ravnogorski pokret je u Ljubićkom srezu 15. decembra 1943. osnovao leteću brigadu, koja je nosila ime „Derok“.</s>

<s>Krajem 2011. godine u Kraljevu je doneta odluka o izmeni naziva tri ulice i jednog trga u gradu.</s><s>Tom prilikom je nekadašnja ulica Đure Đakovića, ponela ime Jovana Deroka.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Literatura</s>

<s>Vidi još</s>

<s>Ustanak u Srbiji 1941.</s><s>Borbe za Čačak 1941.</s><s>Napad četnika na Užičku republiku</s>

