Arheološko područje Ripač
<s>Arheološko područje Ripač bogato je arheološkim nalazima karakterističnim za materijalnu kulturu ilirskog plemena Japoda, od X stoljeća p.n.e. do II stoljeća n.e. Iskopavanja au obavljana na lokacijama: sojeničko naselje na 4 ade (lokalni naziv otoka) na Uni, lokalitet Gradina (zaravnjeni, izduženi brežuljak  na desnoj obali Une).</s>

<s>Arheološki lokalitet je slučajno otkriven.</s><s>Godine 1893. -1897. godine Zemljaski muzej je organizirao iskopavanja pod rukovodstvom Vjenceslava Radimskog i  Vejsila Čurčića.</s><s>Pronađeni materijal se nalazi u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu.</s><s>Dokumentacija je izgubljena, ali je većina tehničkih crteža objavljena.</s>

<s>Ilirski period</s>

<s>Sojeničko naselja</s>

<s>Sojeničko naselje se prostiralo na rukavcu Une 7 km uzvodno od Bihaća, između Velike i Male otoke kao i na njima, ali i na obe male otoke.</s><s>Naselje je zauzimalo prostor od oko 3.000 m2.</s><s>Prilikom prvih iskopavanja istražena je površina od  865 m2,  a 1975. i   1976. godine površina od 47 m2.</s>

<s>Zgrade u naselju, veličina  od 3,5 x 7 m, podijeljenih na prostorije poprečnim zidovima, bile su međusobno odvojene prilazima za čamce.</s><s>Otkriveno je preko 2.500 kočeva – soha, približno pravilno postavljenih u pravougaonike širine 6-8 m, i dužine 10-12 m.</s>

<s>Nađeni su i donji dijelovi zidova pojedinih prostorija  od horizontalno poredanih oblica jedna iznad druge, sa vratima na jednoj od užih strana, prozorima, krovom pokrivenom slamom ili pločama od kore drveta.</s><s>Na nekoliko mjesta nađeni su dijelovi "platformi" na kojima su stajale kuće.</s><s>Pod i zidovi su bili oblijepljeni kućnim lijepkom.</s><s>Zgrade su stajale na vijencu od horizontalnih greda koje su ležale na okruglim ili pritesanim, hrastovim, rjeđe jelovim, kočevima promjera od 15 - 40 cm, zabijenim u dno rijeke.</s><s>Iskopavanjima je utvrđen niz elemenata o načinu učvršćivanja drvene građe urezivanjem, probijanjem, uklapanjem, slaganjem, itd.</s>

<s>Među izuzetno značajne nalaze ubraja se petnaestak antropomorfnih statueta, većinom izrađenih veoma sumarno, sa naznačenim, samo nekim elementima ljudskog tijela.</s><s>Izdvaja se jedna statueta piramidalnog oblika koja predstavlja jedan od posljednjih objekata niza piramidalnih antropomorfnih terakota čiji počeci sežu još u bronzano doba, zatim dva primjerka nagih terakota, koje prikazuju hermafrodite.</s><s>Najzad, najveća među ovim objektima, prizmatičnog oblika, koja prikazuje sjedeću nagu žensku figuru, vjerovatno predstavlja vrhovno žensko božanstvo.</s>

<s>Pronađena je i kamena japodska urna.</s><s>Od ove urne ostao je desni donji dio s reljefnom predstavom zmije i manji dio desne bočne strane sa prikazom ljudskih nogu.</s><s>Predstavi zmije koja među brojnim simboličnim značenjima, često simbolizira htonska božanstva i podzemni svijet uopšte, ali se javlja i u ulozi čuvara groba.</s><s>Ovdje ima apotropejsko značenje, kakvo je pretpostavljeno za figuru divljeg vepra na velikoj urni iz Ribića i figuru pantera (ili lavice?) na ulomku iz Založja.</s><s>Za sačuvani dio ljudskih nogu, Dimitrije Sergejevski je predložio rekonstrukciju scene u dva identična strijelca s tijelima postavljenim na suprotne strane, a licem okrenuta, jedan prema drugom.</s><s>Scena se može objasniti kao prikaz ratničkog nadmetanja u čast pokojnika.</s>

<s>Naselje u Ripču danas se nalazi u lošem stanju i gotovo da više nema nikakvu funkciju, a ostaci sojenica polagano počinju da propadaju zbog izloženosti vremenskim uslovima kao i nemaru ljudi.</s>

<s>Gradina 
Lokalitet Gradina je neposredno iznad otoke  sa sojeničkim naseljem (udaljenost oko 250 m).</s><s>Pri poljoprivrednim radovima slučajno je otkrivena praistorijska nekropola, sa skeletom i fragmentima keramičkih urni, u kojima su bili prilozi - manje zemljane posude i nešto željeznih predmeta.</s><s>Grob sa skeletom se može datirati u fazu I (800-650.g. st.e.), dok grobovi s urnama većinom spadaju u fazu II (650-360.g. st. e.) i III (360-250.g.st.e) japodske kulturne grupe.</s><s>Najveći dio nekropole uništen je kasnijom eksploatacijom platoa.</s>

<s>Rimski period</s>

<s>Od urne pronađene u sojeničkom naselju ostao je desni donji dio s reljefnom predstavom zmije i manji dio desne bočne strane sa prikazom ljudskih nogu.</s><s>Dimitrije Sergejevski predložio rekonstrukciju scene u dva identična strijelca s tijelima postavljenim na suprotne strane, a licem okrenuta, jedan prema drugom.</s><s>Scena se može objasniti kao prikaz ratničkog nadmetanja u čast pokojnika.</s>

<s>Srednji vijek 
Srednjovjekovni grad Ripač na Velikoj otoci je sagrađen na strateškom mjestu radi odbrane prelaza preko Une.</s><s>U drugoj polovini XIX stoljeća još su bili na pojedinim mjestima vidljivi zidovi visine do 2 m, dok su krajem tog stoljeća, bili već srušeni jer su bili brana protoku vode za obližnje mlinove.</s><s>Vjenceslav Radimski je još mogao rekonstruirati osnovu grada, koja je zauzimala cijelu površinu Velike otoke.</s><s>Kod domaćeg stanovništva bio je poznat pod imenom Forkolan, a u historijskim izvorima "Ripač".</s>

<s>Grad je imao osnovicu u obliku trougla.</s><s>Šira strana (jugozapadna) bila je široka 120 m. Od nje do vrška trougla na sjeveroistočnoj strani, grad se protezao u dužini od 190 m. Uz spoljašnje bedeme su bile 4 poluizbačene okrugle kule.</s><s>U vrijeme kada je Radimski obišao grad samo su bili vidljivi temelji kvadratične kule unutar zidova grada.</s><s>Danas (2003.godine), su krajnji ostaci njenih temelja završili u betonu nosača novosagrađenog mosta.</s>

<s>Kopno i Veliku otoku spajao je dugačak most (danas su dva mosta od kopna do Male otoke i od Male do Velike otoke).</s><s>Odmah preko mosta na Velikoj otoci je džamija, danas bez krova, koja je pripadala porodici Ibrahimpašić.</s><s>Do džamije su bili ostaci zidina grada.</s>

<s>Nacionalni spomenik 
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 6. do 12. maja 2003. godine u Sarajevu, donijela je odluku da se arheološko područje Ripač proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjski linkovi 
Nacionalni spomenici u Bihaću
Japodi
Ilirska arheološka nalazišta u Bosni i Hercegovini
Srednjovjekovna arheološka nalazišta u BiH
Tvrđave u Bosni i Hercegovini
Arheološka nalazišta u Bihaću</s>

