Arheološki spomenici u Konjicu
<s>Arheološki spomenici u Konjicu, nalaze se u sklopu Parka na Vardi ispod Društvenog doma, opština Konjic,  Bosna i Hercegovina.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj od 14. do 20. marta 2006. godine donijela je  odluku da se područje proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija donijelo je u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući), Ljiljana Ševo i Tina Wik.</s>

<s>Godine 1952. i 1953. preduzeti su veći arheološki radovi na području koje je kasnije potopljeno Jablaničkim jezerom.</s><s>Istražnim radovima obuhvaćeno je područje toka Neretve i njenih lijevih i desnih pritoka od Konjica do Jablanice i područje Rame.</s><s>Poslije istražnih radova nekoliko spomenika iz Lisičića i Ostrošca preneseno je u Konjic i postavljeno ispred Repovačke džamije.</s><s>Na današnju lokaciju spomenici su preneseni 1978. godine.</s><s>Nacionalni spomenik čini 13 arheoloških spomenika, svrstanih u tri grupe.</s>

<s>Antički spomenici 
Naresi se mogu locirati kao ilirski narod koji je naseljavao područje od izvorišta rijeke Neretve na sjeveru do Prenja na jugu.</s><s>Nakon Oktavijanovih ilirskih ratova 35. - 33. pne Iliri su pali pod rimsku vlast.</s><s>Značajnija rimska naselja razvila su se u Konjicu, Madeškovcima, Polju, Čelebićima, Lisičićima i Ostrošcu.</s>

<s>Svi antički spomenici (4 stele, 1 cipus i 2 dovratnika) su iz II i III vijeka.</s><s>Potiču sa lokaliteta Crkvina u Lisičićima, koji se nalazio na desnoj obali Neretve.</s><s>Na Crkvini je 1952-1953. godine otkrivena srednjovjekovna romanička crkva iz XI i XII vijeka i srednjovjekovno groblje.</s><s>Antički nadgrobni spomenici na Crkvini su pronađeni u sekundarnom položaju, kao konstruktivni dijelovi srednjovjekovnih grobova ili uzidani u mekteb sagrađen pored džamije u Lisičićima 1912. ili 1913. godine.</s><s>Nije poznato sa kog lokaliteta su doneseni.</s><s>Izrađeni su od kamena krečnjaka.</s>

<s>Cipus dimenzija 1,10 x 0,82 x 0,60 metra.</s><s>Obrađen je sa tri strane.</s><s>Na prednjoj strani je profilisan okvir unutar kog je natpis u 8 redova koji glasi: D(is) M(anibus) Petroni/ u(s) MaxiMus vivo fecit sibi /et suis/ et Aelie Rufinae /uxori/. (Bogovima Manima.</s><s>Petronije Maksim za života načini sebi i svojima i Elijevki Rufini, ženi).</s><s>Na bočnim stranama je prikazan po jedan delfin, izveden u reljefu na čistom prostoru bez profilacije.</s><s>Spomenik je datiran u kraj 2. ili početak 3. vijeka.</s><s>Dobro je očuvan, sa malo oštećenim natpisnim poljem, djelimično obijenom gornjom površinom i lijevim gornjim stražnjim uglom.</s><s>Dio stele dimenzija 0,80 x 0,79 x 0,20 metra.</s><s>Na spomeniku su dvije četvrtaste niše.</s><s>U gornjoj plitkoj niši je prikaz polufigura jedne žene i dva muškarca.</s><s>Žena nosi tuniku sa pojasom.</s><s>Ima lančić sa privjescima u obliku srca, čiji su krajevi pričvršćeni za lijevu i desnu kopču-fibulu.</s><s>Na desnom ramenu od fibule do pojasa spušta se neka traka.</s><s>Izgleda da se nazire i ogrtač.</s><s>Ruke su spuštene niz tijelo.</s><s>Glava žene je duguljasta sa krupnim očima, kose spletene u pletenicu i pokrivena velikom maramom.</s><s>Muškarci drže jednu savijenu ruku na poprsju i u njoj svitak, odjeveni u tunike s dugim rukavima.</s><s>Kod lijevog muškarca vide se obrisi fibule na lijevom ramenu.</s><s>Glave muškaraca imaju kratku kosu, oveće uši i krupne oči.</s><s>U donjoj niši su sačuvane samo glave od dva ženska poprsja.</s><s>Desno je prikaz udate žene, sličan ženskom liku u gornjoj niši.</s><s>Na oba ramena su sačuvane fibule koje su kopčale tuniku i ogrtač.</s>

<s>Lijeva figura predstavlja mladu djevojku koja pozadi ima svezanu kosu, sa razdjeljkom na sredini, a na glavi je vidljiva dekoracija u obliku dviju traka, kao kod djevojke Procule na steli iz Zenice.</s><s>Upoređenje sa sličnim nakitom na glavi Aurelije Maxime, na desnom akroteriju poklopca sarkofaga iz Salone, u smislu kultne pripadnosti upućuje na kult egipatske boginje Izide.</s>

<s>Stela dimenzija: 1,67 x 0,68 x 0,23 m. Stela ima oblik pravougaonika.</s><s>Podijeljena je na tri jednaka polja.</s><s>U gornjem polju, flankiranom sa dva pilastra koji gore završavaju stilizovanim kapitelom, a dolje bazom, prikazan je bračni par.</s><s>Žena ima duguljasto lice sa krupnim otvorenim očima i bujnom kosom pokrivenom maramom, velum, koju nose udate žene.</s><s>Na ženi je duga potpasana haljina sa dugim rukavima.</s><s>Ruke su opuštene niz tijelo.</s><s>Od nakita zapaža se lančić sa privjeskom, čiji su krajevi pričvršćeni za lijevu i desnu kopču.</s><s>Na ušima nosi naušnice.</s><s>Figura muškarca je dosta izlizana.</s><s>Naziru se duža kosa, fibula na desnom ramenu, a u ruci svitak- volumen.</s><s>U srednjem četvrtastom polju su dvije polufigure dviju mladih žena, koje nose potpasane haljine.</s><s>Obje imaju bujnu nepokrivenu kosu, što znači da su neudate mlade djevojke.</s><s>Treće polje je bilo namijenjeno natpisu, ali je ostalo anepigrafsko.</s><s>Stela dimenzija 1,77 x 0,75 x 0,37 metra.</s><s>Na pravougaonoj ploči izvedena je arhitektonska kompozicija pseudoedikule sa poprsjem dviju žena u njoj, a ispod je profilisano anepigrafsko natpisno polje.</s><s>Iznad edikule je timpanon s prikazom glave Meduze u sredini, koja oko vrata ima ovijene zmije.</s><s>Oba ugla iznad timpanona su ispunjena prikazom po jednog delfina koji hvata neko sitnije morsko biće (riba ili polip).</s><s>Zabat sa tankom gredom počiva na dva pilastra koji završavaju profilisanim kapitelima.</s><s>Centralni prikaz na steli su dva ženska poprsja.</s><s>Obje imaju bujnu spletenu kosu, pokrivenu maramom koja se spušta niz leđa.</s><s>Odjevene su u tunike potpasane pojasom i zakopčane na oba ramena sa fibulama tipa “sidra”.</s><s>Ruke su im opuštene niz tijelo.</s>

<s>Stela dimenzija: 1,25 x 0,60 x 0,30 m. Stela ima dva dijela, gornju četvrtastu  edikulu sa prikazom poprsja dvaju likova, a ispod je natpisno polje visoko 0,62 m. Oba dijela su veoma izlizana, a gornji rub edikule je nekad davno odbijen, sve do tjemena prikazanih glava.</s><s>Dijelovi nošnje više se ne razaznaju.</s><s>Natpis u donjoj edikuli glasi: ''D(is) M(anibus). / Aur(elio) Nu[mer ?]ia/no fratri pie/ntissimo, def(uncto) /an(norum) XXVI, et Aur(elio) Va /lerio av(u)ncu[l]o /, def(unct ann(orum) XL, Aur(elius) Dazas p(ro) p(ietate). (Bogovima Manima.</s><s>Aureliju Numerijanu, Najvjernijem bratu, koji je umro u 26. godini i Aureliju Valeriju, ujaku, koji je umro u 40.</s><s>Godini spomenik podigao iz poštovanja Aurelius Dazas.)</s>

<s>Odlomak desnog dovratnika, ukrašen reljefnim prikazom vaze i tri grozda.</s>

<s>Lijevi dovratnik sa reljefnim prikazom  motiva vinove loze koja izlazi iz vaze.</s>

<s>Stećci 
Stećci su donešeni sa Memidžanovog groblja (1 osamljeni stećak) u Lisičićima, kod željezničke stanice u Lisičićima (1 osamljeni stećak) i Gošića  hana u Ostrožcu (3 stećka).</s><s>Svi su bogato ukrašeni prikazima kola, scena lova i brojnim ukrasima (rozeta, pravougaonik, krst, svastika,...).</s>

<s>Nišan 
Nišan je u obliku stele, izrađen od krečnjaka.</s><s>Nije poznato sa kog je lokaliteta prenesen u park.</s><s>Djelimično je oštećen.</s><s>Dimenzije: visina 1,10 m, širina 0, 44 m, debljina 0,22 m. Gornja polovina nišana je ukrašena sa tri strane motivima izvedenim u poljureljefu.</s><s>Na vrhu prednje plohe su dio polumjeseca u sredini i rozeta u desnom uglu.</s><s>Ispod je prikazana ruka, u laktu savijena prema gore, sa otvorenim dlanom i ispruženim prstima.</s><s>Na stražnjoj strani je isklesan motiv luka i strijele.</s><s>Na lijevoj bočnoj strani pri vrhu isklesan je motiv jabuke ili polulopte i polumjeseca, a na desnoj strani, motiv polumjeseca.</s><s>Ovaj spomenik ubraja se u nišane prelaznog oblika, a datira se u period druge polovine 15. ili u 16. vijek.</s>

<s>Literatura</s>

<s>Irma Čremošnik - Izvještaj o iskopavanju u Lisičićima kod Konjica, Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, Arheologija, nova serija, sveska IX, Sarajevo, 1954, 211-226.</s><s>Đuro Basler - Dolina Neretve od Konjica do Rame (Jablaničko jezero), Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, nova serija, A, X, Sarajevo, 1955, 219-229.</s><s>Pavao Anđelić, Historijski spomenici Konjica i okoline, I, Skupština općine Konjic, Konjic, 1975.</s><s>Jusuf Mulić, Konjic i njegova okolina u vrijeme osmanske vladavine (1464-1878), Općina Konjic, Konjic, 2001.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Zvanična stranica komisije nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine</s>

<s>Nacionalni spomenici u Konjicu
Rimska arheološka nalazišta u BiH‎
Naresi</s>

