Ulice Kralja Petra I i Mladena Stojanovića
<s>Ambijentalna cjelina dijelova ulica Kralja Petra I Karađorđevića i Mladena Stojanovića  se nalazi u Banja Lucia, Bosna i Hercegovina.</s><s>Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 11. oktobra 2017. godine, graditeljska cjelina je proglašena za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić, Radoje Vidović i Goran Milojević (predsjedavajući).</s>

<s>Sastoji se iz sljedećih elemenata: aleja (dvostruki drvored) oko koje se sa sjeverozapadne strane nalazi deset stambenih vila sa ozelenjenim dvorištima i dva objekta u ulici Petra Kočića, dok se sa jugoistočne strane nalazi rekonstruirani objekat nekadašnje evangelističke crkve, također sa ozelenjenim dvorištem i zgrada Male stanice Kraljev drum sa pripadajućom parcelom.</s><s>Cjelina se sastoji od dva tipa gradskog urbanog naselja: stambeni i stambenoposlovni slobodnostojeći objekti.</s>

<s>Vile 
Ambijentalna cjelina dijela ulica Kralja Petra I Karađorđevića i Mladena Stojanovića izgrađena je početkom austrougarske uprave.</s><s>Objekti su izvedeni u pretežno historicističkom stilu sa primjenom elemenata romantizma, alpsko-švicarskog stila, neobaroka i secesionizma.</s>

<s>U nizu nalazi se ukupno deset objekata austrougarskih vila sa raskošnim dvorištima (sedam objekata u ulici Kralja Petra I Karađorđevića i tri u ul.</s><s>Mladena Stojanovića).</s><s>Stambene vile su građene kao slobodnostojeći objekti na prostranim parcelama i vrtom okrenutim prema glavnoj ulici.</s><s>Glavni pristupi objektima su iz ulica.</s><s>Sistem zelenila pojedinačnih parcela nije kompaktan, tako da su neke parcele izrazito bogate zelenilom i održavane, dok je na nekim zapušteno i u lošem stanju.</s><s>Isti slučaj je i sa ogradama oko objekata koje se javljaju u različitim formama i rasporedu i sl.</s>

<s>Spratnost objekata je najčešće P+1, a maksimalna P+1+M. Neki od objekata ispod dijela prizemne etaže imaju izveden suteren.</s><s>Svi objekti su građeni u masivnom konstruktivnom sistemu.</s>

<s>Materijalizacija objekata koji su građeni u austrougarskom periodu uglavnom je od industrijskih proizvedenih elemenata koji su se odlikovali visokim kvalitetom izrade.</s><s>Korišteni su sljedeći materijali: kamen za temelje objekata, čelični profili u svojstvu nosivih greda međuspratne konstrukcije između podruma i prizemlja, nadsvođene plafonima od opekarskih proizvoda, opeka za zidove i drvo za krovnu konstrukciju i
dekorativne elemente verandi i krovnih zabata.</s>

<s>Oblik osnove vila je uglavnom nepravilan, a na parcelu se postavljaju podužno u odnosu na ulice.</s><s>Prema dispoziciji u većini vila naglasak je bio na prostoru za dnevni boravak (salone), koji su bili orijentirani prema glavnoj ulici.</s><s>Sa bočne, strane objekta su holovi i stepeništa.</s><s>Ulazi u objekat često su zaklonjeni drvenom dekorativnom verandom.</s>

<s>Glavne fasade objekata, okrenute prema glavnoj ulici su najreprezentativnije sa raskošnom obradom detalja.</s><s>U većini slučajeva rješavane su simetrično, sa centralnim izvučenim rizalitom.</s><s>Bočne fasade i fasade prema ulici Petra Kočića su znatno skromnije obrade.</s><s>U spoljašnjoj silueti objekta, pored dekorativnih elemenata fasade, značajna je i obrada krova, gdje je spoljašnji izgled objekta obogaćen detaljima vidljive konstrukcije krova, dekoracije zabata i tornjevima na krovu.</s>

<s>Projektanti vila nisu poznati, kao ni originalni nacrti za objekte.</s><s>Usljed promjene strukture vlasnika, gdje je niz faktora npr. korištenje objekata za stanovanje više porodica, promjena načina korištenja objekata, a naročito promjena iz stambene u poslovnu namjenu, originalna dispozicija objekta dosta promijenjena i nečitljiva u prostoru.</s><s>Originalni enterijeri također nisu očuvani.</s>

<s>Naročita destrukcija nad objektima vila desila se tokom zemljotresa 1969.  došlo do određenih odsupanja u obnovi objekata.</s><s>Kao posljedica su, osim trajnog gubitka navedenih objekata vila, izgubljeni djelimično ili potpuno dekorativni elementi na nekim od fasada objekata.</s><s>I pored navedenih oštećenja na samim objektima vila, cjelina je sačuvala izvorni karakter u odnosu između prirodnog i izgrađenog, privatnog i javnog prostora kao i oblikovni karakter kako pojedinačnih objekata i parcela, tako i cjeline.</s><s>Naročito je reprezentativna ulična fasada prema ulicama Kralja Petra I Karađorđevića i Mladena Stojanovića, zaklonjena zelenilom, što gradu kao cjelina daje prepoznatljivu vrijednost zelenog ambijenta.</s><s>Prema očuvanosti ambijenta značajna je i njegova dokumentarna vrijednost.</s>

<s>Mala stanica Kraljev drum 
Objekat je izgrađen 1891. godine na mjestu gdje je željeznička pruga presijecala glavnu saobraćajnicu Carski drum – danas ulica Kralja Petra I
Karađorđevića.</s><s>Skromnih je gabarita.</s><s>Objekat je izveden u neobaroknom stilu.</s>

<s>Objekti u ulici Petra Kočića 
Stambeni objekat u ulici Petra Kočića 7 i 9 jedan je od najstarijih objekata u ulici.</s><s>Ucrtan je na geodetsku kartu iz 1884. godine.</s><s>Upisan je u gruntovnicu 1902. godine na ime Simeuna Dobraša.</s><s>Prizemlje je pravougaone osnove horizontalnih gabarita 16,55 x 16,96 m. Vertikalni gabarit objekta je P+1.</s><s>Ulaz u objekat je sa sjeverozapadne strane.</s><s>Jedan je od rijetkih koji je sačuvao dekorativne elemente fasada.</s><s>Centralni dio
fasade je naglašen blagoizvučenim rizalitom dekoriranim u stilu secesije.</s><s>Prilikom obilaska terena nije bio omogućen uvid u unutrašnje stanje objekta.</s>

<s>Stambeni objekat u ulici Petra Kočića broj 59 banjalučkog slikara Božidara Nikolića je gabarita 16,22 x 12,40 m. Vertikalni gabarit je P+1.</s><s>Osnova ima simetričnu dispoziciju.</s><s>Za razliku od susjednih objekata u nizu, objekat je slobodnostojeći.</s><s>Centralni dio ulazne fasade je blago uvučen i na njemu je glavni ulaz u prizemlje objekta.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Banjoj Luci
Građevine u Banjoj Luci
Arhitektura istoricizma u Bosni i Hercegovini‎</s>

