Nekropola sveta Barbara
<s>Nekropola sveta Barbara nalazi se u na području Konavla, Hrvatska.</s><s>Nekropola je na listi 28 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a.</s><s>Na listi je 20 nekropola u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, i 2 u Hrvatskoj.</s>

<s>Nadgrobni spomenici u obliku stećaka podizani su u periodu od druge polovine 12. do 16. vijeka, iako su se najintenzivnije izrađivali tokom 14. i 15. stoljeća.</s><s>Stećci su izuzetno svjedočanstvo o duhovnim, umjetničkim i historijskim aspektima srednjovjekovnih kultura jugoistočne Evrope, područja u kojem su se tradicije i uticaji evropskog zapada, istoka i juga ispreplitali sa ranijim tradicijama.</s><s>Ističu se po svojoj međukonfesionalnosti, a ispod njih su sahranjivani pripadnici sve tri srednjovjekovne kršćanske zajednice, uključujući pravoslavnu crkvu, katoličku crkvu i bosansku</s>

<s>Udruženja za afirmaciju kulturnog nasljeđa kroz dramsko i filmsko stvaralaštvo "U.K.N. Art-Sef", koje je bilo i učesnik pripreme regionalnog programa nominacije 28 nekropola stećaka na Listu zaštićene svjetske baštine UNESCO-a, snimili su dokumentarni film o svakoj nekropoli koja je upisana na UNESCO-vu listu.</s>

<s>Stećci u Hrvatskoj 
Najgušća koncentracija stećaka u Hrvatskoj je na području cijele Dalmatinske zagore, na širem području neretvanske doline i na dubrovačkom području.</s><s>Izdvojeni primjerci nalaze se u Lici, na Kordunu, Baniji i u Slavoniji.</s><s>Stećci se  nikada ne nalaze u sklopu grobljâ urbanih središta (Dubrovnik, Split, Trogir i drugdje), nego uvijek u ruralnim sredinama.</s><s>Na području Dubrovačko-neretvanske županije nalazimo 115 lokaliteta sa stećcima, s ukupno 1428 stećaka.</s><s>Od toga je 48 lokaliteta na području hrvatskog dijela Donjeg Poneretvlja, 29 lokaliteta u Dubrovačkom primorju, 10 lokaliteta na administrativnom prostoru grada Dubrovnika, 4 lokaliteta u Župi dubrovačkoj te 24 lokaliteta u Konavalima.</s>

<s>S područja Hrvatske izabrana su samo dva lokaliteta koja su zadovoljavala stroge kriterije UNESCO-a: Nekropola Velika i Mala Crljivica (16º 53΄ 33,97˝ E, 43º 30΄ 57,48˝ N) i Nekropola sveta Barbara (18º 25΄ 20,57˝ E, 42º 32΄ 30,42˝ N).</s><s>Groblje sa stećcima kod crkve svete Barbare u Dubravki je vrijedan arheološki lokalitet, koji svjedoči o nekadašnjoj gustoj naseljenosti ovoga područja zbog svoje komunikacijske važnosti, ali i zbog prirodnog bogatstva i ljepota.</s>

<s>U sklopu projekta "HERCUL – valorizacija kulturne baštine srednjovjekovnih stećaka na zapadnom Balkanu" oformljena je i "Staza stećaka", turistička ruta u koju je uključeno 19 lokacija u Dubrovačko-neretvanskoj županiji, od Neretve, preko Dubrovačkog primorja do Konavala, među kojima je i nova UNESCO-va lokacija u selu Dubravka.</s>

<s>Kada je riječ o društvenim slojevima koji su pokapani pod stećcima, pretpostavlja se da su se pod njima psahranjivali oni koji su to mogli priuštiti.</s><s>Postoji podatak iz 1377. god, koji govori da je trošak pogreba Vlaha Priboja Papalića (tu su uključeni trošak izrade i postavljanja stećka te ostali troškovi vezani uz pogreb) iznosio 40 libara.</s><s>U to vrijeme, prosječan ukop u Splitu iznosio je 4–8 libara, a cijela porodična grobnica u crkvi šibenskih franjevaca mogla se dobiti za 40 libara.</s><s>Jesu li pod stećcima pokapani isključivo plemstvo i članovi njihovih porodica, a niži slojevi u grobovima bez stećaka ili pod rustičnim, slabo obrađenim i neukrašenim stećcima, ostaje nejasno.</s><s>Postoje podaci sa nekih lokaliteta sa stećcima, da je grobova bez stećaka bilo i do tri puta više nego onih s njima, a na nekropoli svete Barbare nađeno je dvadesetak rustičnih, slabo obrađenih ploča – stećaka.</s>

<s>Historija</s>

<s>Konavle  
Nekropola se nalazi u blizini konavskog sela Dubravka u neposrednoj blizini granica Hrvatske, Crne Gore i Bosne i Hercegovine.</s><s>Lokalitet se gotovo kontinuirano razvijao od prahistorije.</s><s>Riječ je o kompleksnom arheološkom lokalitetu sa nekoliko razvojnih faza.</s>

<s>Povoljan prirodni komunikacijski položaj imao je presudnu važnost za naseljenost toga područja od prahistorijskog perioda do danas.</s><s>Tragovi takve naseljenosti vide se u gradinskim naseljima i kamenim grobnim gomilama iz vremena Ilira.</s><s>Najbliže crkvi svete Barbare, nalazi se brdo Straža, sa gradinskim naseljem, vizualno povezanim s ostalim gradinama nad Konavoskim poljem.</s><s>Osim ove gradine, koja dosad nije poznata u literaturi, kao gradinska naselja u Dubravci još se spominju Gradac i Gradina, koji se također nalaze uz saobraćajnicu.</s>

<s>Postojanje rimskih cesta kroz Dubravku pretpostavio je već Ivo Bojanovski.</s><s>Jedna je išla od Cavtata i Zvekovice, pa Gornjom Bandom preko Dubravke dalje u unutrašnjost, a druga od Herceg Novog, opet preko Dubravke i dalje u unutrašnjost epidauritanskog zaleđa.</s><s>Kako su i kasnije komunikacije bile na istome mjestu, sami ostatci rimskog puta nisu utvrđeni.</s>

<s>Srednjovjekovno Zahumlje bilo je do 1326. godine u sastavu: Bizantijskog Carstva, hrvatske kraljevine, Raške, Duklje, srpskog carstva i Mađarske kraljevine.</s><s>Od druge polovine 14. stoljeća bilo je u sastavu Bosanskog kraljevstva.</s><s>Konavlima je u početku upravljala plemićka porodica Sankovići, a kasnije su podijeljeni između Pavlovića i Hranić-Kosača.</s>

<s>U periodu od 1419. do 1426. godine Dubrovačka republika otkupljuje Konavle, dio po dio, od porodice Sandalja Hranića i Pavlovića i područje postaje sastavni dio Republike.</s><s>Kupljeno utvrđenje Sokol postalo je glavna vojna baza Konavala (Dubrovnika), a konavski knez prelazi u Dubrovnik.</s>

<s>Naselje Dubravka 
Naselje Dubravka smješteno je u podnožju brda Sokoline, na terasastim padinama koje se spuštaju prema Konavoskom polju.</s><s>Stari, izvorni naziv za naselje Dubravka bio je Mrcine, koji je tek u drugoj polovini 20. stoljeća promijenjen u Dubravka.</s><s>Sjeverno od sela nalazi se prijevoj, koji čini procijep između brda Sokoline sa zapadne i Kočine, tj. Grede s istočne strane, što je glavna i jedina prirodna veza istočnog dijela Konavala sa zaleđem.</s><s>Taj prijevoj oduvijek je imao stratešku važnost, ne samo za Konavle nego i za šire dubrovačko područje, jer su njime prolazile sve ranije komunikacije (prahistorijske, antičke i srednjovjekovne).</s><s>Upravo u blizini toga važnog prometnog smjera, oko 500 m sjeverno od sela, u jugoistočnom podnožju manjeg izdanka brda Sokolina, smještena je crkva svete Barbare.</s>

<s>Crkva svete Barbare 
Prvobitna crkva svete Barbare je vjerovatno sagrađena u srednjem vijeku, ali nije poznato tačno vrijeme nastanka.</s><s>Neki izvori navode mogućnost izgradnje u starokršćanskoj fazi.</s>

<s>Spominje se u vremenu pripojenja Konavala Dubrovačkoj Republici 1423., odnosno 1426. godine.</s><s>Nakon pripojenja, pri podjeli zemlje u Konavlima, pojedinim je crkvama za potrebe groblja i obavljanja vjerskih obreda ostavljana po jedna zlatica zemlje (1 zlatica = 1 solad = 1678 m²), pa je tako bilo i za crkvu svete Barbare.</s><s>Pretpostavlja se kako je većina crkava u Konavlima prije uspostave dubrovačke vlasti pripadala lokalnom plemstvu (vlasteličićima), gdje su pokapane njihove obitelji.</s>

<s>Postojeća crkva datira iz 1899. godine.</s><s>U arhitektonskom smislu to je jednobrodna građevina, bačvasto nadsvođena, pravougaonog tlocrta, položenoga u smjeru sjeverozapad – jugoistok.</s><s>Dimenzije su joj: 6,50 m (dužina) i 4,78 m (širina).</s><s>Na glavnom, sjeverozapadnom pročelju su vrata uokvirena jednostavnim kamenim okvirom, a dovratnici su s motivom »na čeljust«.</s><s>Poviše vrata uklesan je motiv križa s godinom izgradnje – 1889.</s><s>S obe strane vrata bile su niske kamene klupice, koje su danas uklonjene.</s><s>Pročelje završava kamenom preslicom na jedno zvono, a dvostrešni krov bio je prekriven kupom kanalicom, dok je danas trenutno bez kupa.</s><s>Na sjeveroistočnom i jugozapadnom pročelju nalazi se po jedan manji prozor lučnog oblika.</s><s>Crkva svete Barbare s grobljem stećaka zasigurno je jedna od najvrjednijih sačuvanih srednjovjekovnih sakralnih cjelina na širemu dubrovačkom području, a osim očuvanosti samoga groblja i stećaka, posebnu vrijednost daje ambijentalnost prostora.</s>

<s>Nekropola 
Crkva je ograđena suhozidom uz koji se nalazi prahistorijski (ilirski) tumul iz bronzanog doba.</s><s>U groblju se nalaze dva ulaza sa po dva srednjovjekovna nadgrobna spomenika na svakom ulazu.</s><s>Kod lokalnog stanovništva za to groblje poznat je i naziv groblje Kulina bana.</s><s>Sahranjivanje na lokalitetu nastavljeno je i u kasnijim periodima, posebno od kraja 19. do druge polovine 20. stoljeća.</s><s>Međutim, to nije imalo značajnijeg utjecaja na stariji (srednjovjekovni) dio groblja, i ono je ostalo netaknuto.</s><s>Čak je u novije vrijeme bilo i prilagođavanja u pogledu izbora materijala i ukrasa na nadgrobnim spomenicima.</s>

<s>Stećci 
Na nekropoli se nalaze 104 stećka, od kojih 94 cjelovita i 10 ulomaka.</s><s>Ukupno je 69 ploča (od kojih 10 ulomaka ploča) i 35 sanduka (visokih i niskih).</s><s>Ukrašeno je 13 cjelovitih ploča, 2 ulomka ploča i 16 sanduka.</s><s>Prisutni su motivi vitica s trolistom, tordirane vrpce, tordiranog užeta, te nizova spirala i rozeta s križevima kao bordura, udubljene ili reljefne vijence, rozete, križeve, kružna udubljenja povezana sa žljebovima ili vrpcama, luk i strijelu, samostalno ili u kombinaciji s ispruženom rukom, štit i mač, uzdužni žlijeb po sredini stećka.</s><s>Nije zabilježen nijedan natpis.</s>

<s>Stećci na dubrovačkom području, pokazuju izrazitu sličnost s motivima širega hercegovačkog (humskog) zaleđa.</s><s>Sa druge strane, na brojnim motivima hercegovačkog zaleđa vidljiv je veliki utjecaj romanike i gotike iz urbanih obalnih središta.</s>

<s>Sahranjivanje pod stećcima kod svete Barbare obavljalo se tokom cijeloga 14. i u 15. stoljeću, a za detaljnije datiranje ipak je potrebno provesti sistematska arheološka istraživanja.</s>

<s>Tokom 2013. i 2014. obavljeni su istražni i probni konzervatorsko-restauratorski radovi.</s><s>Tokom međunarodnog suhozidnog kongresa 2020. godine, održana je edukativna radionica obnove suhozida koji omeđuje crkvu svete Barbare i groblje sa srednjovjekovnim stećcima.</s>

<s>Reference</s>

<s>Svjetska baština u Hrvatskoj
Stećci u Hrvatskoj</s>

