Nekropola Crkvina u Zgošći
<s>Nekropola Crkvina (Zgošća)  je srednjevjekovni arheološki lokalitet u Donjoj Zgošći kod Kaknja, Bosna i Hercegovina.</s><s>Nalazi se na prostoru nekadašnje župe Trstivnice koja je pripadala oblasti Srednje Bosne</s>

<s>Arheologija 
Prvi objavljeni podaci vezani za ovaj lokalitet potiču iz 1888. godine i odnose se na dva najpoznatija nadgrobnika: Zgošćanski stećak i Stup iz Zgošće.</s>

<s>Prva istraživanja nekropole iz Zgošće obavio je Đorđe Stratimirović 1891. godine i registrovao 14 stećaka, koje je datirao u drugu polovinu  XIV. stoljeća, ističući kako je to djelo dalmatinskog majstora.</s><s>Pronašao je i temelje manje crkve antičkog vremena, na kojima je kasnije podignuta srednjovjekovna crkva.</s><s>Među stećcima se ističu: veliki sljemenak, stup, dva sanduka jedan pored drugog (bliznaci) i još jedan sanduk, pa je Stratimirović zaključio da je pet osoba sahranjenih ispod „velikih” stećaka zapravo u krvnome srodstvu.</s><s>Godine 1926, Stratimirović je je ponovo pisao o stećku - velikom sljemenjaku i došao do zaključka da je to grob Stjepana II Kotromanića koji je umro 1353. godine.</s>

<s>Sistematičnija arheološka iskopavanja provedena su 1948. pod vođstvom Dimitrija Sergejevskog i Irme Čremošnik.</s><s>Pronađeni temelji crkve dimenzija oko 6 x 7 m datirani su u antičko vrijeme.</s><s>U srednjem vijeku je nadograđivana i razrušena prije postavljanja stećaka u nju.</s>

<s>Najnovija multidisciplinarna istraživanja obavljena su u toku 2011. godine pod vođstvom Lidije Fekeže-Martinović u sklopu projekta „Tajna zgošćanskih stećaka”.</s>

<s>Zgošćanski stećak</s>

<s>Pomenuti sljemenak iz Zgošće, po svojoj veličini, umjetničkoj obradi i ornamentici, predstavlja jedan od najreprezentativnijih primjera pronađenih stećaka.</s><s>U Zemaljski muzej u Sarajevu  stećak je prenesen 1913. godine.</s>

<s>Stup iz Zgošće</s>

<s>U svom ilustrativnom prilogu Stratimirović je naveo dimenzije cijele, tada već djelomično devastirane nekropole, temelje manje crkve i svih stećaka koje je evidentirao i na karti.</s><s>Od pet većih stećaka autor izdvaja dva koja su bogato reljefno obrađena: "veliki stećak sljemenjak" i stup (stećci "III" i "IV").</s><s>Stup je pozicioniran u središnjem dijelu nekropole.</s><s>Ovaj je podatak za daljnje analize veoma važan iz dva razloga: 1. To je jedini uspravni stećak na ovom lokalitetu koji se svojom visinom izdvaja; 2. U njegovu se vrhu na sve četiri strane nalazi epitaf na čijem početku se spominju dvojica braće, a zatim navode imena: Dragiša, Bakula ili Batalo, Stanko i Tvrtko.</s>

<s>Nacionalni spomenici 
Danas se oba nadgrobna spomenika nalaze u Botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja u Sarajevu, Bosna i Hercegovina, kao dio zbirke sa 33 kamena spomenika iz srednjeg vijeka.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura 
 Ema Mazrak: Stećak  sljemenjak iz Donje Zgošće kod Kaknja – novo ikonografsko tumačenje - Katedra za historiju i teoriju umjetnosti Akademija likovnih umjetnosti Sarajevo</s>

<s>Srednja Bosna
Nekropole stećaka
Srednjovjekovna arheološka nalazišta u BiH</s>

