Automatika
<s>Automatika (kontrolno inženjerstvo) je grana nauke i tehnike koja se bavi principima i teorijom automatskih kontrolnih sistema i uređaja, koji izvršavaju zadatke bez neposrednog učešća čovjeka.</s>

<s>Obuhvata više primijenjenih disciplina, kao što su teorija optimalnih sistema, teorija konačnih automata, teorija pouzdanosti i druge.</s><s>Ovo je sve potrebno za uspješno projektovanje, proračun i realizaciju raznih automatskih sistema.</s><s>Teorija elemenata automatike i teorija automatskog upravljanja su čvrsto povezane i samo kao cjelina služe za praktično ostvarenje automatskih sistema.</s>

<s>Za razliku od kibernetike, koja proučava samo informacione ili acikličke automatske sisteme, automatika proučava i cikličke i determinisane automatske sisteme (vidi Automatsko upravljanje).</s>

<s>Elementi automatike 
Sistem automatskog upravljanja (SAU) se sastoji od raznih elemenata koji vrše samostalne funkcije.</s><s>Prema osnovnim funkcijama, mogu se svrstati u senzore, međuelemente i izvršne organe.</s>

<s>Senzor (davač, detektor, osjetilo) je osnovni element svakog SAU.</s><s>On neprekidno mjeri stvarnu vrijednost upravljanog parametra.</s><s>Zatim daje vrijednost komparatoru (upoređivaču) koji upoređuje izmjerenu i referentnu (željenu) vrijednost veličine i daje signal greške, proporcionalan razlici istih.</s><s>U primjeru na slici, potenciometar je senzor pozicije kormila.</s><s>Komparator je operacioni pojačavač spojen kao komparator (izlaz je razlika napona na invertujućem i neinvertujućem ulazu).</s>

<s>Međuelement je sistem kojim se informacije od senzora pojačavaju ili dovode u podesan oblik za upravljanje izvršnim organom.</s><s>Može biti dio kanala veze (prijemnik, predajnik, koder, dekoder), pojačavač, transformator i tako dalje.</s><s>Na slici, međuelement je pojačavač snage.</s>

<s>Izvršni organ djeluje na proces kojim se upravlja na osnovu signala od međuelementa.</s><s>Može biti motor, električni, hidraulični, pneumatski, kombinovani, elektromagnet, cilindar s klipom i tako dalje.</s><s>Na slici, izvršni organ je elektromotor sa zupčaničkim prenosom, koji pokreće kormilo.</s>

<s>Teorija elemenata automatike i automatskog upravljanja 
Teorija elemenata automatike bavi se proučavanjem rada, metoda proračuna i metoda realizacije elemenata a. koji ulaze u sastav SAU.</s><s>Teorija automatskog upravljanja se bavi izučavanjem principa projektovanja, proračuna i izvođenja SAU kao cjeline.</s>

<s>Pri radu SAU njegovi elementi su normalno u vremenski promjenjivim režimima.</s><s>Zbog toga ponašanje SAU zavisi od dinamičkih karakteristika.</s><s>S aspekta teorije nije važno kakvi se fizički procesi odvijaju u elementima, već su važne njihove dinamičke osobine.</s>

<s>Svaki automatski sistem se može predstaviti strukturnom šemom sistema, u kojoj su stvarni elementi zamijenjeni osnovnim dinamičkim, sa označenim vezama i smjerom toka signala.</s><s>Sa šemama se može izvršiti analiza ponašanja realnog sistema prije stvarne konstrukcije.</s><s>Za analitičko ispitivanje ponašanja SAU potrebno je postaviti njegovu diferencijalnu jednačinu i riješiti je nalaženjem opšteg integrala.</s><s>Zatim se određuju početni uslovi i naći zavisnost izlazne veličine od ulazne preko prelazne karakteristike ().</s><s>To je često težak problem, posebno za složene sisteme.</s><s>Ovo se može znatno olakšati korištenjem Laplasovih transformacija, kojima se diferencijalne jednačine pretvaraju u algebarske, preko tablice čestih slučajeva.</s><s>Laplasove transformacije i prenosne (prenosne) funkcije (transfer function) omogućuju znatno pojednostavljen način nalaženja karakteristika automatskog sistema, za slučajeve koji se često sreću u praksi.</s>

<s>Prijenosna (prenosna) funkcija 
Prijenosna funkcija sistema ili elementa sistema predstavlja odnos Laplasove transformacije izlazne veličine naspram Laplasove transformacije ulazne veličine pri nultim početnim uslovima.</s><s>Ona u potpunosti određuje dinamičke promjene izlazne veličine u odnosu na ulaznu.</s><s>S time, one se koriste za testiranje karakteristika sistema i prije stvarne konstrukcije.</s>

<s>U zavisnosti od toga da li izlazne veličine preko povratne sprege djeluju na ulaznu veličinu, razlikujemo zatvoreno kolo (djeluje povratna sprega) i otvoreno kolo SAU.</s>

<s>Na osnovi sistema prenosnih funkcija razvijene su praktične teorijske i eksperimentalne metode za ispitivanje karakteristika sistema kao što su stabilnost.</s><s>Za određivanje stabilnosti koriste se Nikvistov kriterijum stabilnosti i Bodeov kriterijum stabilnosti, kriterijum geometrijskog mjesta korjenova i slično.</s>

<s>Vidi još 
 Povratna sprega
 Kibernetika</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Vojna enciklopedija, Beograd, 1970., knjiga prva, strane 340-342.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 .
 .</s>

<s>Spoljašnje veze</s>

<s>Procesna kontrola
 Control Labs Worldwide
 Control System Integrators Association
 List of control systems integrators
 Institution of Mechanical Engineers - Mechatronics, Informatics and Control Group (MICG)
 Systems Science & Control Engineering: An Open Access Journal</s>

<s>Grane elektronike
Informatika</s>

