Leros
<s>Leros (grčki: Λέρος, talijanski: Lèro, turski: İleriye) je deveti po veličini otok, od njih dvanaest u arhipelagu Dodekanez u Egejskom moru u Grčkoj.</s>

<s>Karakteristike</s>

<s>Leros leži između Patmosa i Lipsija na sjeveru i Kalimnosa na jugu, udaljen 179 nautičkih milja od Pireja i svega 7 n.m. od turske obale.</s><s>Uskom prevlakom u sredini razdvojen je na dva gotovo identična dijela, na južnom je najviše brdo Skombardos visoko 327 metara, a na sjevernom Kleidi - 320 metara.</s><s>Leros je zapravo vrlo nizak, zbog tog je i dobio svoje ime jer - leros, na starogrčkom znači - gladak.</s>

<s>Ukupna površina otoka iznosi 53 km², ali je vrlo razveden pa ima obalu dugu 71 km uz koju se nižu brojni zaljevi i otočići od kojih su veći Farmakonisi (10 st.), Levita i Kinaros, pa zajedno sa njima Općina Leros ima 74.17 km².</s>

<s>Na Lerosu i pridruženim otocima koji su administrativno jedna općina (Dimos) ukupno živi 7,917 stanovnika u jedanaest naselja; Agia Marina (2,372 st.), Alinda (748), Drimon  (284 st.), Gourna (282 st.), Kamara (643 st.), Kokali (182 st.), Lakíon (2,058), Parteni (172), Plakes (253), Temenia (399) i Xirokabos (514).</s>

<s>Administrativni centar, najveće naselje i luka je Agia Marina, koja leži na sjeveroistoku.</s><s>Drugi po veličini je Lakki koji leži na jugozapadu u odličnoj prirodnoj luci jednoj od najboljih na Mediteranu.</s><s>Zbog tog ju je Talijanska kraljevska ratna mornarica koristila kao pomorsku bazu
Pored sela Parteni na sjeveru leži jedini aerodrom na otoku (IATA: LRS, ICAO: LGLE).</s>

<s>Blaga mediteranska klima omogućuje uzgoj različitih vrsta voća, agruma i maslina.</s>

<s>Historija</s>

<s>Leros je nastanjen od 3. milenija pne..</s><s>Njegovi najstariji stanovnici bili su Karijci, Lelezi, Feničani i Krećani (Minojci).</s><s>I Leros je kao i ostali dodekaneški otoci sudjelovao u Trojanskom ratu.</s>

<s>Tokom 11. vijeka pne. otok su  kolonizirali Dorani, a u 6. vijeku pne.</s><s>Jonjani iz Mileta, koji su prema Herodotu donijeli novu kulturu na otok.</s><s>Ovo vrlo važno razdoblje završilo 454. pne., kad su ga zauzeli Perzijanci.</s>

<s>Nakon poraza Perzijanaca, Leros je sudjelovao u atenskom Delskom savezu.</s><s>U godinama koje su uslijedile, Leros je često mjenjao vladare sve dok ga Aleksandar Veliki nije trajno oslobodio od Perzijanaca.</s><s>Taj period označio je prijelaz iz klasičnog u helenističko doba, iz tih vremena ostalo je nešto nadgrobnih spomenika sa makedonskim imenima i mnoštvo kovanica.</s>

<s>Za rimskih vremena strateški značaj otoka dokumentirao je Plutarh.</s><s>Tadašnja prijestolnica bio je Leros, koji se nalazio na istom mjestu gdje se danas nalazi Agia Marina.</s><s>O tome svjedoče ostaci rimske utvrde - Broutzi, kao i ruševine akvadukta sa kamenim lukovima i dijelovi hrama, koji je vjerojatno bio posvećen Asklepiju.</s>

<s>Leros je prosperirao za Bizanta (od kraja 3. vijeka nadalje) kad je podignuto puno crkava i utvrda.</s><s>U tom periodu podignut je zamak Panteli, najznačajniji srednjovjekovni spomenik otoka, sa kojeg pogled puca na naselja Agia Marina i Platanos i Egejsko more.</s><s>U njemu se danas mogu vidjeti tri faze njegove gradnje, najstariji unutrašnji dijelovi datirani su prije 1087.</s><s>Crkva sv. Marije u zamku podignuta je krajem 17. vijeka.</s>

<s>Od 1309. otokom vladaju Malteški vitezovi sa Rodosa, koji su ga uključili u svoju Provinciju Kos, zajedno sa još sedam dodekaneških otoka.</s><s>Oni su do 1511. dogradili zamak i pretvorili ga u pravu utvrdu.</s><s>Ali ni ona nije bila dovoljno snažna da se odupru Osmanlijama, pa su u januaru 1523. napustili otok.</s>

<s>Osmansko Carstvo vladalo je Lerosom relativno tolerantno, jer je sultan Sulejman Veličansteni dao je izvjesnu autonomiju svim otocima Dodekaneza, osim Rodosa i Kosa.</s>

<s>U selu Platanos su sredinom 20. vijeka iskopani ostatci akvadukta podignutog  1730-ih. na temeljima starijeg  rimskog akvadukta.</s><s>On je 1887. prestao raditi pa je srušen.</s>

<s>U vrijeme Grčkog rata za nezavisnost, još od 1821., otočani su uzeli aktivno učešće, lideri ustanka bili su Krasouzis, Tourkomanolis i Chatzimanolis, pa je od 1830.</s><s>Leros kao i sav Dodekanez nakratko bio uključen u novostvorenu Grčku.</s><s>To nije dugo trajalo jer je Londonskim protokolom u februaru 1830. odlučeno da se Dodekanez daje Turskoj.</s>

<s>Za Talijansko-turskog rata 12. maja 1912.</s><s>Talijanska kraljevska ratna mornarica zauzela je Leros.</s>

<s>Kraljevina Italija iskoristila je odlične prirodne uvjete zaljeva Lakki i pretvorila ga u veliku pomorsku bazu.</s><s>Ona je do 1930. izrasla u garnizon od 6000 vojnika, za čiju odbranu je izgrađeno 26 fortifikacija za artiljerijske baterije, koje su raspolagale sa 115 topova velikog dometa.</s><s>Tad je podignut i aerodrom na lokalitetu Agios Gerogios.</s>

<s>Između 1916. - 1918.</s><s>Britanska vojska koristila je kao Lakki kao pomorsku bazu, jer je Kraljevina Italija postala pridruženi saveznik Antante.</s><s>Nakon Prvog svjetskog rata Ugovorom iz Lausanne - 1923., potvrđeno je pravo Italije na Dodekanez.</s><s>Nakon tog je Talijanski fašistički režim Benita Musolinija pokušao talijanizirati Dodekanez.</s>

<s>To je naročito došlo do izražaja od kraja 1936. kad je zabranjen rad svim školama na grčkom jeziku i rad svima koji nisu imali diplome talijanskih univerziteta.</s><s>Tad je veći dio Lerosa proglašen vojnom zonom.</s>

<s>Pored svih negativnosti talijanske tridesetjednogodišnje uprave, ona je ostavila i dosta dobrog za otok.</s><s>Tad je Izgrađena magistralna otočka cestu i planski podignut Lakki (tada zvan Porto Lagos) sa puno reprezentativnih građevina kao što je teatar Roma i gradska vijećnica.</s>

<s>Nakon Kapitulacije Italije 3. septembra 1943.</s><s>Britanska vojska desantirala je otok.</s><s>Nakon tog je uslijedila Bitka za Leros, koja je trajala od septembra do novembra 1943. - njemačka Luftwaffe je izvela 190 zračnih napada, koji su izazvali velika razaranja po otoku.</s><s>To je bila posljednja pobjeda Trećeg Reicha u Grčkoj.</s>

<s>Bitka za Leros trajala je 52 dana, - 15. novembra 1943. na Lerosu se zateklo oko 25.479 ljudi, od tog oko 8000 talijanskih, oko 3800 britanskih i 2500 njemačkih vojnika uz 10.979 stanovnika Lerosa.</s><s>Britanci su imali oko 250 poginulih, 3300 zarobljenih i 250 bjegunaca.</s><s>Talijani oko 400 poginulih, od tog 12 streljanih oficira, 5351 zarobljenih i oko 2000 bjegunaca.</s><s>Od stanovnika Lerosa 15 je poginulo, 164 nestalo, a Grčka mornarica je imala 71 poginulih.</s><s>Nijemci su imali 520 poginulih.</s>

<s>Nakon kapitulacije Njemačke, Leros je jedno vrijeme ostao pod britanskom upravom, sve do 31. decembra 1947. kad je britanska zastava zamjenjena  grčkom zastavom.</s>

<s>Za vladavine Grčke vojne hunte, od aprila 1967. do jula 1974., Leros je postao mjesto koncentracijskih logora za političke zatvorenike, protivnike hunte, uglavnom ljevičare.</s><s>Od rujna 1967]]. kroz logore sv. Georgij i Partenija uz depadanse u Agiji Marini, prošlo je 1/3 od ukupnog broja svih političkih zatvorenika. (7900).</s>

<s>Transport</s>

<s>Leros je povezan dnevnom trajektnom linijom sa Pirejom, a preko nje i sa ostalim otocima Dodekaneza, avionskom linijom povezan je sa Atenom.</s>

<s>Zanimljivosti</s>

<s>Bitka za Leros bila je inspiracija za roman Topovi s Navarona po kom je 1961. snimljen britansko-američki ratni film  Topovi s Navarona.</s>

<s>Pogledajte i ovo
Dodekanez</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Welcome to Leros</s>

<s>Otoci u Grčkoj
Dodekanez</s>

