Lütfi Paşa
<s>Lütfi Paşa (Valona, oko 1488. – Didimotika, 1564.) bio je oficir Osmanskog carstva i Veliki vezir između 1539. i 1541., za vrijeme vladavine Sulejmana Veličanstvenog, te valjan otomanski književnik.</s>

<s>Život 
Njegova biografija je sačinjena na mnogim nedoumicama i nepouzdanim podatacima, počevši od njegovog podrijetla.</s><s>Bio je vjerojatno Albanac, rođen vjerojatno u Valoni u kršćanskoj porodici negdje oko 1488.</s><s>Neki izvori ga spominju imenom kao Damat Çelebi Lütfi Paşa u čemu će čelebija (, چلبى) značiti prefinjeni gospodin dostojan poštovanja, damat (, داماد) mladoženja Osmanske dinastije, paša (, پاشا) visoki dužnosnik.</s><s>Doveden je u Istanbul putem devširma za vrijeme sultana Bajazida II. i školovao se u carskom enderûnu, gdje je stvorio temeljitu spoznaju islama.</s><s>Njegova prva vojna iskustva počinju između 1508. i 1512. a pri dolasku na vlast sultana Selima je napustio Istanbul za prve vojne zadatke vani.</s><s>Bio je u osmanskim redovima koji su napali Dulkadirski begluk (jun 1515.), egipatskog vazala, u Anadoliji i Mamelučki Sultanat osvajajući Siriju (august 1516.) i Egipat (januar 1517.).</s><s>Kada je u septembru 1520.</s><s>Sulejman došao na prijestolje, imenovan je sandžak-begom Kastamonua, a zatim Aydına (oko 1522.) te Janjine i kasnije je postao beglerbeg Karamana.</s><s>Vjerojatno je tih godina sudjelovao u velikim bitkama, u opsadi Beograda (1521), otoka Rodosa (1522) i grada Beča (1529).</s><s>Godine 1523. je oženio Şah Sultaniju, kćer sultana Selima i polusestru princa Sulejmana.</s><s>Bračni par je dobio jednu kćer, Esmehan, oko 1524. i možda su imali još djece.</s><s>Na čelu karamanskih jedinica učestovao je u Sulejmanovom pohodu na safavidski Irak i u osvajanju Bagdada 1534. godine.</s><s>Tom prilikom je se često savjetovao sa oficirom Sinanom.</s><s>Godine 1535. je unaprijeđen na mjesto Trećeg vezira.</s><s>U martu sljedeće godine Veliki vezir Ibrahim-paša Pargalija, sultanov miljenik, je pogubljen na carskom dvoru po naredbi sultanije Rokselane.</s><s>Na njegovo mjesto je imenovan Albanac Ajas Mehmed-paša, koji će voditi pohod na Krf i novi rat protiv Habsburgovaca na sjeveru, prije nego što je umro od kuge u Istanbulu u julu 1539.</s><s>Lütfi Paşa je postao Veliki vezir 13. jula 1539.</s><s>Za vrijeme svog vezirata, pobrinuo je se sa racionalnim postupkom o nekim strukturalnim problemima carstva koji su već počinjali ugrožavati zgravlje države, osobito financijske rđe, pri kojim je pokušao ograničiti rasipništvo.</s><s>Čim je stupao na mjesto Velikog vezira, uveo je u dvor još nepoznatog Mimara Sinana, čime je utrt put početku jedne nove ere u arhitekturi.</s><s>U ljetu/jeseni 1538. je pratio sultana u pohodu s kojim je Osmansko Carstvo prisvojilo Kneževinu Moldaviju.</s><s>Veliku stratešku važnost je dao morima, vodeći neumoljiv rat protiv Venecije u kojem su odlikovali osmanski admirali (Hajrudin, Seydi Reis, Dragut), po čemu će na koncu u oktobru 1540.</s><s>Republika Venecija potpisati predaju i ugovor za mir u kojem je Lütfi Paşa odigrao važnu ulogu.</s><s>Vodio je također pregovore sa habsburškim izaslanicima.</s><s>Bio je čovjek ljute i oštre naravi, skroman i pobožan.</s><s>Dok su se vršile pripreme za pohod na Budim (april 1541.), Lütfi Paşa je iznenada smijenjen s položaja.</s><s>Razlog tome je bila činjenica da je kaznio jednu ženu krivu za preljubu ili da je izvršio raciju u momačkim sobama pa zatim strogo kaznio one koji su se tamo bavili prostitucijom.</s><s>Na to je reagirala sultanija Šah a Lütfi Paşa ju je ošamario.</s><s>Stoga su glasine stigle do sultana Sulejmana koji je smijenio Lütfija te imenovao Hadım Sulejman-pašu novim Velikim vezirom i odobrio razvod svojoj polusestri.</s><s>Nakon toga, Lütfi je prognan u Dimetoku uz mirovinu od 200.000 akči.</s><s>1542. je dobio oprost od sultana i otišao je na hodočašće u Hidžaz.</s><s>Po povratku je se povukao na svom seoskom posjedu u Dimetoku baveći se književnošću u relativnoj samoći nasljednjih dvadeset godina.</s><s>Sultanija Šah je se opet udala Merkez Efendiji 1551. a novi muž joj je umro 1552.</s><s>Lütfi Paşa je nestao u svojoj farmi u Dimetoku 27. marta 1564. godine, njegovo tijelo je pokopano u Yenikapıju.</s>

<s>Književna djela 
 Tevârîh-i Âl-i Osman
 Âsafname
 Ḫalâṣü’l-ümme fî maʿrifeti’l-eʾimme
U godinama usamljenja, Lütfi Paşa je se posvetio pisanju i znanju.</s><s>Napisao je 21 djelo uglavnom vjerske tematike i iz drugih oblasti, od kojih su 13 na arapskom i 8 na turskom jeziku.</s><s>Bavio je se historijom, teologijom, pravom i poezijom.</s><s>Njegovo najpoznatije djelo je Tevârîh-i Âl-i Osman, koje govori o osmanskoj historiji i opisuje period od uspostave Osmanske države do 1553. godine.</s><s>Tu autor uključuje i vlastita iskustva u vladavini sultana Bayezida II., Selima i Sulejmana Veličanstvenog.</s><s>U jednom polemičnom odlomku on se pita na primjer da li osmanski sultan, koji nije Arapin, ima pravo preuzeti titulu kalifa ili ne.</s><s>Asafnâme je drugo njegovo najpoznatije djelo, svojevrsno ogledalo za ministre, i uključuje njegovu životnu priču bez navođenja detaljnih datuma.</s><s>Ovo političko djelo sadrži odredbe i podatke o državnoj upravi i o njezinoj struci.</s><s>Bit će uzorak za druge političke autore a sa autobiografske strane, zanimljivo je kako autor izostavlja sve detalje iz svog života prije ulaska u dvor.</s><s>Ḫalâṣü’l-ümme fî maʿrifeti’l-eʾimme je napisao na arapskom jeziku i njegova glavna tema je legitimitet hilafeta osmanskih sultana i zapravo je prvo djelo u osmanskoj političkoj literaturi koje se bavi institucijom hilafeta.</s>

<s>Spoljašne veze</s>

<s>Bilješke</s>

<s>Izvori</s>

<s>Bibliografija</s>

<s>Biografije, Osmansko Carstvo
Veliki veziri
Turski pisci
Turski pjesnici</s>

