Narodna skupština (Mađarska)
<s>Državna skupština (mađ.</s><s>Orszaggiules) je parlament države Mađarske i njezina temeljna ustanova.</s><s>Mađarski parlament je jednodomno telo i sastoji se od 199 zastupnika koji se biraju na period od 4 godina.</s><s>Izbor članova vrši se poluproporcionalnom zastupljenošću, stranke moraju osvojiti najmanje 5% glasova građana da bi ušle u parlament.</s>

<s>Skupština ima 25 stalnih komisija za raspravu i izveštavanje o podnetim zakonima i za nadzor nad radom ministara.</s><s>Ustavni sud Mađarske ima pravo da osporava zakone na osnovu ustavnosti.</s>

<s>Skupština se sastaje u Zgradi Mađarskog Parlamenta (Országház) u Budimpešti od 1902. godine.</s>

<s>Istorija</s>

<s>Istorija Ugarske skupštine  počinje sa Mađarskom dijetom (isto: Országgyűlés, 13. vek) iako prve državne tvorevine Ugara su već u 10. veku imale neke primitivne oblike sabora.</s><s>Ugarska dijeta nastaje u 1290-im godinama za vreme vladavine Andrije Mlečanina, zadnjeg kralja iz dinastije Arpadovića.</s><s>To će ostati zakonodavna institucja u srednjovekovnoj Ugarskoj do raspada zemlje u 1526.</s>

<s>U određenim važnim prilikama su se već za vreme vladavine kralja Ladislava i kralja Kolomana (dakle između 1077. i 1116.) održavale skupštine na nacionalnom nivou na kojima su se pojavljivali i crkveni i svetovni dostojanstvenici.</s><s>Prvo tačno pisano pominjanje latinske reči «parlamentum» za opštenarodnu skupštinu nastalo je za vreme vladavine kralja Andrije II u Zlatnoj buli iz 1222. godine, koja je ponovo potvrdila prava nižeg plemstva iz klase kraljevskih poslužitelja (servientes regis) protiv krune i magnata, i potom je branila prava cele nacije ograničavanjem ovlašćenja krune u određenim oblastima te legalizovanjem otpora protiv protuzakonitim naredbama krune («ius resistendi»).</s><s>Niži plemići su takođe počeli da prigovaraju kralja Andreju II., što je praksa koja je prerasla u instituciju mađarske dijete.</s><s>Ugarska dijeta je se najčešće sastajala u Székesfehérváru a od 14. veka i na drugim mestima (Rákos, Budim, Pešta, Temišvar, Požun, Szeged, Tolna, Tata).</s><s>Iako je bila institucija koja je temeljila politički legitimitet krune i jedinstvo zemlje, dijeta je često imala funkciju razdvajanja i bila je osnova sistematske nestabilnosti Ugarske kraljevine.</s>

<s>U augustu 1526. bitka kod Mohača je označila poraz koalicije okupljene oko ugarske vojske od strane Osmanlija te je u borbi izgubio život i kralj Ladislav II., poslednji naslednik dinastije, a mađarska država je ubrzo propala.</s><s>U tom trenutku je dijeta imala presudnu ulogu jer je jedan deo plemstva (niže plemstvo) izglasao u Székesfehérváru, gde je prevezeno telo kralja, Jovana Zapolju za naslednika mađarske krune (11. novembra 1526.), dok je tek nešto kasnije nadvojvoda Austrije Ferdinand I (kasnije Sveti Rimski Car 1556–1564) se proglasio legitimnim naslednikom krune Ugarske i krune Bohemije a zatim ugarska dijeta (u sastavu od klera, magnata i barona) sakupljena u Požunu 17. decembra 1526. je to potvrdila izglasavajući ga za kralja.</s><s>Ta unutrašnja neravnoteža, uz teški osmanski vojni napad, je uzrokovala konačan pad Mađarske i njezinu podelu (v. Kraljevina Ugarska).</s><s>Istočna Mađarska je ubrzo postala kneževina u orbiti Osmanskog Carstva i prešla je od Jovana II Zapolje na dinastiju Bathory da bi konačno nestala sa scene krajem 16. veka.</s><s>Ugarska dijeta je de facto spojena sa habzburškom krunom i bila je jedini politički ostatak nestale Kraljevine Ugarske iz 11. veka.</s><s>Od 1537. sednice dijete se se održavale sa čestim prekidima u Požunu, pod pokroviteljstvom habsburške krune.</s>

<s>Požunske dijete iz 1790. je donela odluku da se dijeta trebala sastajati najmanje jednom u 3 godine, što zapravo nije ispoštovano jer je habsburška monarhija to osporavala.</s><s>Usred rata protiv Francuske republike, car Franz II. je 1796. ponovo sazvao Ugarsku dijetu ne bi li učvrstio unutrašnju političku podršku u kriznom trenutku.</s><s>U pozivnom pismu car je posebno naglasio potrebu da se brane privilegije klera i plemstva, naročito protiv slobodnog zidarstva, što je dijeta dragoceno podržala.</s><s>Dijeta je zatim izglasala snabdevanje kontingenta od 50.000 ljudi i obavezala se da će obezbediti austrijsku vojsku sa 340.000 vojnika.</s><s>Tu istu političku potporu je car Franz II. dobio preko mađarskog parlamenta na požunskoj dijeti 1808. godine, kada je se carstvo bilo raspalo a otvarala se nova perspektiva Austrijskog Carstva.</s>

<s>Posle 1811.</s><s>Ugarska dijeta nije se sastajala dok je Austrija je pod centralističkom režijom kanclera Metternicha, inače krojitelj poredka Bečkog kongresa, ostvarila obnovljeno hegemoniju na kontinentu.</s><s>Godine 1825. car Franz II. je sazvao dijetu kao odgovor na rastuću zabrinutost mađarskog plemstva u vezi sa porezima i opadajućom ekonomijom nakon Napoleonskih ratova.</s><s>Time su počele rasprave o reformama, dok je u mađarskom društvu rastao uticaj liberalnih ideala.</s>

<s>Mađarska revolucija (1848) pod vodstvom Lajoša Košuta dovela je do raskida sa habzburškom krunom.</s><s>Martovskom pobunom Mađari su proglasili svoju nezavisnost koja je potvrđena na zatvorenoj sednici dijete od 13. aprila 1849.</s><s>Deklaracija je jednoglasno usvojena sledećeg dana.</s><s>Ipak revolucionarno iskustvo je bilo kratkotrajno je su austrijske snage ugušile pobunu u ranu jesen 1849. a odmah zatim je dijeta raspušena, tako da je Mađarska ostala bez ikakvog predstavništva.</s><s>Habzburgovci su se ponovo približili mađarskim posedima nakon katastrofalnog poraza u bici kod Solferina (1859) i gubitka Lombardije.</s><s>Godine 1860. car Franc Jozef je izdao Oktobarsku diplomu (Oktoberdiplom), kojom je usvojio Reichsrat, narodnu skupštinu sastavljenu od poslanika iz tzv. zemaljskih dijeta (Landtage) austrijske krune.</s><s>Zatim je usledio februarski patent iz 1861, s kojim je obećao primenu dvodomnog zakonodavstva.</s><s>Mađarski magnati su međutim odbili da se njima upravlja iz Beča i insistirali su na parlamentarnoj skupštini sa autonomijom u mađarskim poslovima.</s><s>Pregovori su propali, uglavnom zbog oštrog stava austrijskog ministra-predsednika Antona von Schmerlinga.</s><s>Konačno, tokom Austrougarske nagodbe (1867), car je imenovao Gyulu Andrássyja za mađarskog ministra-predsednika, a ponovo uspostavljena narodna skupština sastala se 27. februara 1867.</s><s>Zakonodavna vlast je bila poverena novom parlamentu, koji se sastojao od dva doma: gornjeg doma pod nazivom Főrendiház (Dom magnata) i donjeg doma pod nazivom Képviselőház.</s><s>Od 1902. godine parlament se okupljao u Zgradi mađarskog parlamenta na Dunavu u Budimpešti.</s>

<s>Prvi pisani i savremeni ustav je usvojen 1949. godine pri stvaranju Mađarske Narodne Republike.</s><s>Dokument je satkan po uzoru na Staljinov sovjetski ustav iz 1936. godine.</s><s>Važni amandmani su uvedeni 1950, 1953, 1954, 1972. i 1983. a ustav je u velikoj meri izmenjen 23. oktobra 1989.</s><s>Ipak, dok nije zamenjen, Mađarska je bila jedina bivša država istočnog bloka bez potpuno novog ustava nakon pada komunizma.</s><s>Demokratski karakter mađarskog parlamenta je ponovo uspostavljen padom gvozdene zavese i krajem komunističke diktature 1989.</s><s>Današnji parlament se i dalje zove Országgyűlés, kao u kraljevsko vreme, ali se zove i «Narodna skupština» da bi se distancirao iz istorijske kraljevske dijete.</s>

<s>Nakon reformskog procesa, 18. aprila 2011. parlament je usvojio novi Ustav Mađarske, koji je stupio na snagu 1. januara 2012. godine.</s><s>Od 1990 do 2014. godine parlament je imao 386 poslanika, a nakon reforme broji 199 poslanika.</s>

<s>Spoljašne veze 
   Stranica Orszaggiulesa</s>

<s>Beleške</s>

<s>Izvori</s>

<s>Bibliografija</s>

<s>Mađarska
Politika Mađarske</s>

