Vodeni val
<s>Valovi predstavljaju  prividno kretanje vode, pri čemu se čestice ne premeštaju već samo opisuju krug.</s><s>Plutajući predmet na valu se pomera gore, dole, napred i nazad, ali uglavnom zadržava isti položaj.</s><s>Glavni uzročnik talasa na vodi je vetar.</s><s>Pri duvanju vetra dolazi do trenja vazduha i vode, vazdušne čestice izvode iz ravnoteže čestice vode, predaju im deo svoje kinetičke energije i prisiljavaju ih da se kreću.</s><s>Po prestanku vetra, vodena površina se giba po inerciji još neko vreme i takvo stanje naziva se mrtvo more.</s>

<s>U dinamici fluida, vetrom generisani valovi su površinski valovi koji se javljaju na slobodnoj površini vodene mase (kao što su okeani, mora, jezera, reke, kanali ili bare).</s><s>Oni su rezultat duvanja vetra preko područja površine fluida.</s><s>Valovi u okeanima mogu putovati hiljadama kilometara pre nego što stignu do kopna.</s><s>Valovi uzrokovani vetrom se javljaju u opsegu veličina od malih valova, do onih sa preko  visine.</s>

<s>Slobodna površina tečnosti u ravnoteži u gravitacionom polju je ravna.</s><s>Ako se pod uticajem vanjskog dejstva površina tečnosti na nekom mestu izvede iz ravnotežnog položaja, u tečnosti nastaje gibanje.</s><s>Ovo gibanje prostire se celom površinom tečnosti u vidu valova, koji se nazivaju valovi na površini tečnosti ili valovi u tečnosti.</s>

<s>Elementi vala 
Na svakom valu razlikuju se uzvišenje ili  talasni breg  i udubljenje ili  talasna dolja .</s><s>Svaki val ima sledeće elemente:
 visinu (h)- vertikalno rastojanje između vrha talasnog brega(ili grebena) i dna talasne dolje;
 dužinu (L)- horizontalno rastojanje između vrhova dva susedna talasna brega ili između dveju susednih dolja;
 brzinu (v, m/s)- put vrha talasa(ili neke druge tačke na njemu) pređen u jednoj sekundi;
 periodu (T)- vreme potrebno za prolaz dva uzastopna vrha talasnog brega kroz neki profil; u suštini to je vreme za koje vodene čestice talasa opisuju po jedan puni obrt;
 strminu(nagib) (α)- odnos između njegove visine i polovine njegove dužine; dobijeni rezultat je tangens ugla α, koji čini tangenta na profilu talasa sa horizontalnom linijom.</s>

<s>Valovi se razlikuju po dimenzijama, što zavisi od jačine vetra i veličine morskog basena.</s><s>Okeanski vetrovni valovi imaju prosečnu dužinu oko 100 m i visinu 3-4 m. Najviši, do 25 m, zabeleženi su u morima oko Antarktika i u severnom delu Tihog okeana.</s><s>U Jadranskom moru najviši val bio je visok 10 m. Najmirnije more, u kojem preovladavaju tišine, jeste Crveno more, zato što je male širine i pruža se poprečno u odnosu na smer dominantnih vetrova.</s>

<s>Valovi izazvani telom</s>

<s>Ako se na mirnoj površini izazove poremećaj padanjem tela u vodu, čestice vode u blizini površine izvode dvostruko kretanje, paralelno površini vode i normalno na površinu vode.</s><s>Na slobodnoj površini vode se zbog toga javlja izbočina koja se ne zadržava trajno zbog dejstva Zemljine teže i/ili sila površinskog napona.</s><s>Svaka čestica izvodi složeno kretanje oscilujući istovremeno u horizontalnom i vertikalnom pravcu.</s><s>Zato su talasi na površini vode istovremeno i transverzalni i longitudinalni.</s>

<s>Veličine jezerskih talasa</s>

<s>Veličina jezerskih talasa zavisi od veličine jezera - površine njegove akvatorije i prosečne dubine.</s><s>Zato je razumljivo da se najveći jezerski valovi pojavljuju na najvećem jezeru na Zemlji - Kaspijskom jezeru.</s><s>Pri jačem severcu (tzv. "bakinski nord") dužeg trajanja valovi na Kaspijskom jezeru iznad Apšeronskog praga dostižu visinu do 11 m - veću nego na Jadranskom moru, pa čak i na Sredozemnom moru.</s><s>Oni imaju dužinu 90-98 m, što prema visini daje strminu u odnosu kao 1:8,18 do 1:8,90.</s><s>Valovi su visoki i na Velikim američkim jezerima - na Mičigenu dostižu visinu od 6 do 9 m, a na manjem Iriju do 3,6 m. Na Ladoškom jezeru visina talasa je 5-8 m, na Bajkalskom i Teleckom 4 m i više, na Onješkom 2,4-3 m, na Aralskom 2,5 m itd.</s><s>Treba imati u vidu da toliko visoke talase podižu samo jaki vetrovi (sa brzinama iznad 20 m/s) i koji duže duvaju iz istog smera.</s><s>Inače, na većini velikih jezera preovlađuju valovi visoki 0,5-0,8 m.</s>

<s>Koliki je uticaj dubine vode na visinu vetrovnih talasa pokazuje primer Ohridskog jezera i Balatona.</s><s>Na Ohridskom jezeru, koje je manje akvatorije od Balatona (348 km², odnosno 596 km²) i prosečne dubine 144 m, najviši (izračunati) valovi dostižu visinu do 2 m, a na Balatonu, čija je prosečna dubina 3,18 m, samo 0,8-1,2 m. Dužina talasa srazmerna je dužini akvatorije, na kojoj se razvijaju vetrovni valovi, kao i brzini vetra.</s><s>Na veštačkim jezerima najveće visine talasa zabeležene su na Cimljanskom jezeru - preko 3 m, potom na Kujbiševskom i Kahovskom jezeru - po 2,5 m, na Gorkovskom jezeru 2,3 m itd.</s><s>Proučavanje dimenzija jezerskih talasa ima vrlo veliki praktičan značaj za izgradnju raznih hidrotehničkih objekata na jezerskim obalama, kao i za plovidbu.</s>

<s>Cunami</s>

<s>Cunami su posebna vrsta talasa koja nastaje pod uticajem podmorskih zemljotresa i vulkanskih erupcija.</s><s>Kreću se brzinom 600-800 km/h, na otvorenom moru su male visine (oko 1 m), ali kada dođu do obale ona se povećava i do 30 m, tako da imaju rušilačko dejstvo.</s><s>Cunami se najčešće javljaju u "vatrenom pojasu Pacifika", duž obala Japana, Filipina, Indonezije i Havajskih ostrva.</s><s>Najrazorniji cunami zabeleženi su u japanskom gradu Sanriko, koji je val visok 39 m opustošio 1896. godine (27.000 mrtvih) i val od 28,5 m 1933. godine (3.000 mrtvih).</s><s>Zato je upravo u Japanu 1952. godine formirana "cunami služba", koja može samo petnaestak minuta posle trusnog udara da predvidi dejstvo cunamija i upozori ugroženo stanovništvo.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Spoljašnje veze</s>

<s>Current global map of significant wave heights
 "Anatomy of a Wave" Holben, Jay boatsafe.com captured 5/23/06
 HyperPhysics – Ocean Waves</s>

<s>Voda
Oceanografska terminologija
Valovi</s>

