Religija Autarijata
<s>Religija Autarijata kao dio duhovnog života, odslikava se u pronađenim ostacima njihove materijalne kulture koje čine mnogobrojne  nekropole grobova, te pojedini grobni prilozi koji se povezuju sa postojanjem kultova.</s>

<s>Novi način privređivanja, uz upotrebu metala, i sve češće ratovanje  donijeli su  sa  sobom  i  promjenu  u  religioznoj  svijesti  i na ilirskom prostoru što se manifestira stvaranjem muškog božanstva i  u  novom  odnosu  prema  pokojnicima.</s>

<s>Kult predaka (mrtvih) 
Odnos  prema pokojnicima, predstavljen u vidu kulta predaka, na prostoru glasinčke kulture je bio vrlo izražen, i imao je i primarnu ulogu u religioznoj i u duhovnoj svijesti.</s><s>Već  u  eneolitu, kult predaka (mrtvih) zamijenio  je stari  kult  plodnosti  kao  dominirajući  aspekt    religiozne svijesti.</s><s>Ali to nije značilo i potpuno iščezavanje ovog mediteranskog kulta, jer je našao mjesto i u zajednicama metalnog doba.</s><s>Odnos između  sahranjivanja  inhumacijom  i incineracijom teško je objasniti.</s><s>Možda su ta dva načina samo proizvodi različitih shvatanja o odnosu života i smrti, zagrobnom životu i duhu predaka,</s>

<s>Indoeuropske zajednice, kojima je pripitomljavanje konja i upotreba metala kao oružja, potpuno izmijenilo  stil  života,    imale  su  novi odnos  prema  smrti, nego  neolitski ljudi.</s><s>Smrt je postala redovna  pojava, pa je kult predaka stekao  prevagu  u  odnosu na  ostale  kultove,  ali  i da  poveća  duhovnu  snagu, agresivnost  i smanji strah  od smrti kod ratničkih zajednica.</s>

<s>Umrli članovi zajednice, sahranjuju se u grobnim humkama (tumulima) različitih dimenzija, zavisno  od  statusa  koji  je  pokojnik  uživao.</s><s>Obred sahrane počinjao je čišćenje vatrom mjesta tumula, zatim  bi  se  obavljale  žrtve  paljenice  u blizini  ili  nad  grobom.</s><s>Pošto  je  pokojnik  bio pokriven  slojem  zemlje,  vršili  bi  se obredi magijske prirode.</s><s>Pojedini predmeti, uglavnom keramički bi bili  razbijeni  ili  samo  oštećeni  nad  grobom,  a  njihovi  ostaci  razbacani  po  grobu  ili  položeni  uz mrtvaca.</s><s>Naročito  je  bila  uobičajena  praksa  lomljenja  mačeva.</s><s>Kult predaka  ostao je najbitnijih aspekat duhovnog života.</s>

<s>Pažnja  koja  je  prilikom  sahranjivana,  poklanjana  istaknutim  pokojnicima  ukazuje  i  na postojanje kulta  herosa (χερωσα), odnosno postupnom pretvaranju istaknutih predaka u mitske heroje, polubožanstva.</s>

<s>Kult sunca 
U  fazu  IV  b,  odnosno  VII.  st.  p.  n.  e.  datiraju  se  i kultna  kolica  sa  Glasinca.</s><s>Predstava  vodenih  barskih  ptica  na kutnim  kolicima,  povezuje  se  sa  kultom  sunca, tj. sa vjerovanjima vezanim za godišnje cikluse  jačanja i slabljenjima sunca.</s>

<s>Funkcija  ptica  je  da  vuku  kola,  koja  su  modifikacija  sunčeve  barke,  ne  na zemlji, nego na nebeskom svodu.</s><s>Tokom praktičnog izvođenja rituala kultna kolica služila su i kao posuda (odnosno jedna od ptica ustvari je predstavljala posudu) za materiju korištenu u  ritualu,  a  onda  bi  bile  ostavljane  sa  tom  materijom  sa  pokojnikom  kao  njegov  grobni prilog.</s><s>Slična kolica nađena su u Austriji i Danskoj.</s>

<s>Barske ptice se  u grčkoj mitologiji  upravo  najčešće  nalaze  u mitovima  vezanim  za  Apolona,  a  veze  između  Apolona  i  solarnih  božanstava kod  zapadnobalkanskih  naroda  su  vrlo  prisutne  i  raznovrsne.</s>

<s>Pored  barskih ptica-selica i predstave svastike simboliziraju Sunce koje se nalazi u pokretu (narukvica  od  metalnog lima iz Miošića i Potpećine).</s><s>Na pojasevima mramoračkog tipa postoje stilizirani prikazi koji se sastoje od četiri svastike međusobno veoma spretno uvezane u jednu svastiku, čime se prikazuju sunce i njegove zrake u punoj svojoj snazi.</s><s>Na  knemidama se  nailazi  i  na  obilje  drugih  solarnih  simbola,  obilježenih kružnicama  koje  se  i  same  sastoje  od  niza  paralelnih  kružnica  u  okviru  i  preko  kojih  se  nalaze krstovi  različitih  oblika  sa  ispupčenjima  u  sredini.</s>

<s>Sami  pojasevi  «mramoračkog  tipa»  su  potpuno  neadekvatni  zbog svoje  metalne  krutosti  i  težine  da  služe  kao  obični  odjevni  predmet.</s><s>Oni  su  nesumnjivo  svrhu svoga  postojanja  morali  imati  u  drugačijoj  upotrebi, i  bili  su  nošeni  samo  u  specijalnim prilikama najvjerojatnije ceremonijalnog  religijsko-magijskog karaktera.</s><s>U ličnosti  autarijatskog  vladara  bila je objedinjena  i institucija vrhovnog sveštenika.</s>

<s>Motiv svastike pronađen je i na ognjištu u Donjoj dolini, a u Lukavcu kod Tuzle nađeni su dijelovi jedne bronzane posude koja je bila ukrašena stiliziranim predstavama sunčevih kola.</s><s>Pojava  klasičnog  oblika  svastike  na  objektima  koji  potiču  iz  BiH  i  Srbije  rezultat  je prodora «grčkih  kulturnih  i  uopše  duhovnih  elemenata  u  unutrašnjost  ilirskih  zemalja.</s>

<s>Postoje dokazi o kontaktima sa grčkim svetilištima i proročištima u kojima su se prinosili darovi, u Apolonovom hramu u Delfima, Dodoni, Olimpiji, Herinom hramu na Korintskoj prevlaci i u  svetilištu  Artemide  Ortije  u  Sparti.</s><s>U  kasnijim periodima  razvio se  religijski  sistem  sličan  onim  sistemima    koji  su  postojali  kod  većine mediteranskih  naroda,  pa je i  kod  Autarijata  došlo  do  interpretacije  njihovih  božanstava  po modelu Intrepetatio Greaca</s>

<s>Žrtvovanja 
Iz pisane građe raspolaže se sa jednim podatkom (Nikola iz Damaska)  koji se dovodi sa autarijatskim religioznim životom.</s><s>Kada su u vojnom pohodu Autarijati su ubijali svoje onemoćale ili teško ranjene ratnike, kako ne bi pali u ruke neprijatelju.</s><s>Time su  sprečavali  da  njihovi  sunarodnici  živi  padnu  u  ruke  neprijatelja i  budu  izloženi mučenju,  što  je  kod  primitivnih  naroda  uvijek  povezano  uz  neki  religijski  ritual  i misteriju.</s>

<s>Ovaj podatak govori da je kod Autarijata bilo prisutno žrtvovanje ljudi.</s><s>To pokazuje i kneževski tumul u Ararevoj  gromili gdje je istovremeno sahranjen i sluga,  te  vladarski  tumuli  iz  Atenice,  Pilatovića  i  Pećke  Banje,  gdje  su  u  sekundarne 
tumule sahranjivane žene, u istom vremenu kad i pokojnik u glavnom tumulu.</s><s>Uz  tumul  II  u  Atenici  otkriveni  su  tragovi  ritualnog  žrtvovanja  jednog  broja  životinja  (pas,  dvije  divlje  svinje,  tri  tura).</s>

<s>Objekti  koji  bi  na  simbolički  način  sugerirali  prisustvo  kulta  zmija,  raširenog  i karakterističnog za ilirsko područje, na autarijatskom prostoru se ne nalaze u velikom broju.</s>

<s>Kultna mjesta 
Kultna mjesta i svetilišta javljaju se u  nekoliko oblika.</s><s>Velike  kamene ili  zemljane humke bez pokojnika,  služile su kao kultna mjesta.</s><s>Ulomci keramike i životinjski zubi, ostaci su mističkih radnji.</s><s>Kao kultna mjesta su služile i mnogobrojne manje pećine, pripećci i stijene: Stijena  pod  Pismom,  Kozlogradske  stijene  i  Ledenjača.</s><s>Veliki broj crteža koji se nalaze na stijenama ili u blizini pećina sugerira da su to bila kultna mjesta.</s>

<s>Reference</s>

<s>Glasinačka kultura
Mitologija Ilira</s>

