Pčelarenje na drvetu
<s>Pčelarenje na drvetu je dobivanje pčelinjih proizvoda korištenjem iskonskih uslova života u košnicama na drveću, bez ometanja prirodnog životnog ciklusa pčela.</s><s>Uzgoj divljih pčela i briga o njima u košnicama na drveću ili u košnicama koje se nalaze u šumskim područjima zahtjeva posebna znanja, vještine, prakse, tradicije, i rituale.</s>

<s>Istorija 
Iz vremena ljudske istorije kada je čovjek bio lovac/sakupljač, u starijem kamenom dobu, bavio se i lovom na divlje košnice sa medom.</s><s>Pčele su se nalazile u šumama, u svojim odabranim šupljinama i ljudi su, da bi došli do meda i voska uništavali košnice.</s><s>I danas neke ljudske kulture nastavljaju takve tradicije, kao što je potraga za košnicama u planinama Nepala, pokrajini Sundarban u Indiji/Bangeldešu ili u južnoj centralnoj Indiji.</s><s>Svaki takav lov praćen je opasnostima, ili zbog strmih litica ili zbog divljih životinja.</s>

<s>Kada je čovjek počeo držati medonosne pčele i baviti se pčelarstvom nije dokumentovano ni pisanim izvorima ni arheološki.</s><s>Većina neolitskih ljudi je držala drugu stoku i uzgajala usjeve, a držanje pčela bilo je samo dio njihove poljoprivrede.</s><s>Zbog toga se  početak „pripitomljavanja“ pčela u vrijeme neolitske revolucije smješta u dosta širok okvir, otprilike prije 10.000 do 4.400 godina.</s>

<s>Srednji vijek 
U dugoj istoriji pčelarenja jedan od načina dobijanja meda je i držanje pčela i košnica na pčelinjem drveću.</s><s>Pčele u košnicama na drveću se češće roje, što je osnovna pčelinja reprodukcija njihove zajednicea i to to je sastavni dio onoga što pčelu čini pčelom.</s><s>Šupljo drveće je obično mnogo deblje od standardne savremene košnice, i kao takvo, bolje podnosi ekstremne vrućine i hladnoće.</s><s>Pčele u šupljinama drveća normalno ne grade svoje paralelno saće na dnu šupljine, tako da se na dnu šupljine formira područje krhotina.</s><s>Ostaje vlažan i sastoji se od organskih hranljivih materija, piljevine i živih organizama.</s>

<s>Unutar ovog mikro-ekosistema postoje korisni grabežljivci i mikroorganizmi (virusi, bakterije, voštani moljci, itd.) koji mogu pomoći pčelama da ostanu zdrave.</s><s>Budući da su mnoge od odabranih šupljina pčela bile male, pčele su se često rojile, što je njihov način razmnožavanja, a također i za “rješavanje” uzroka bolestima pčela.</s>

<s>Pčelarenje u drvetu je tokom starog i srednjeg vijeka bilo vezano za evropske zemlje i to najviše za Poljsku i Njemačku.</s><s>Mnogi sačuvani alati, čak i iz petog vijeka govore o tome da je ovaj način gajenja pčela bio zastupljen u pomenutim zemljama.</s><s>Tako su monasi iz Istočne Evrope prvi pisani zapis o pčelarenju u drvetu ostavili 900. godine, a ukaz nemačkog cara Otona I iz 940. godine dozvoljavao je razvoj ovog zanata u današnjoj Grinevaldskoj šumi u Berlinu, dok je poslednji pčelar u drvetu (zeidler) zajedno sa svojim pčelama nestao oko 1550. godine.</s><s>U Poljskoj se tradicija pčelarenja u drvetu očuvala sve do 1930-ih godina, a poslednji pčelar umro je 1967, a sa njim se ovaj stari zanat u Evropi sasvim ugasio.</s>

<s>Ruski i poljski pčelari su među najvećim i najuspješnijim pčelarima, mnogi od njih broje svoje kolonije stotinama, a neki čak i hiljadama.</s><s>Oni su, sa velikom praktičnom mudrošću, što je moguće bliže oponašali uslove pod kojima su pčele stvarale med u prirodnim uslovima, bez ljudskog uticaja.</s>

<s>Savremeno doba 
Viševjekovna tradicija gajenja pčela u prirodnom okruženju, najčešće u borovom drvetu koja je u Evropi ugašena tridesetih godina dvadesetog veka ponovo je, početkom 21. vijeka, počela da živi kroz napore prirodnih pčelara da osnaže i obnove pčelinju populaciju.</s>

<s>Godine 2002, naučnici Hartmut Jungius i Pžemislav Navrocki, u ruskoj republici Baškiriji, otkrili su da se pčelarenje u drvetu još njeguje u svojoj tradicionalnoj formi.</s><s>Ova oblast se nalazi između rijeke Volge i južnog Urala, zauzima plodnu i šumovitu oblast velike Ruske Federacije.</s><s>U njoj se danas može pronaći oko 700 košnica u drvetu od kojih se 30 odsto godišnje samostalno nastanjuje.</s>

<s>Podstaknuti novim otkrićem i željom da se populacija pčela obnovi i osnaži prirodni pčelari širom svijeta, usvojili su ovaj metod pčelarstva i po ugledu na svoje uralske kolege počeli na farmama, u prirodnom okruženju da prave košnice u drvetu koristeći izdubljena debla koja su postavljali na stabla ili na zemlju.</s><s>Ova košnica ima za cilj da imitira prirodnu košnicu i po položaju i načinu tretiranja joj je najbliža.</s>

<s>Pčelarenje u Gruziji 
Među onima koji se intenzivno bave ovim načinom proizvodnje meda su stanovnici zapadne Gruzije, u području planina Ajara, blizu granice Gruzije i Turske.</s><s>Njihov med nosi naziv jara med, a dobiva se iz košnica postavljenim na drveće ili na skoro nepristupačnim liticama, što sa sobom nosi i opasnost za život.</s><s>Uz košnice je postavljena ograda od zvečećih metalnih ostataka iz sovjetske ere i medvjeđih kostiju kako bi se zaplašili medvjedi.</s>

<s>Jara košnice izrađuju se izdubljivanjem trupca lipe.</s><s>Ovo drvo je posebno cijenjeno jer je njegova drvna građa lagana i lako obradiva.</s><s>Trupci se potom postavljaju tamo gdje ih pčele mogu lako naći, obično duboko u šumi.</s><s>Izrezbareni trupci gotovo su identični prirodnom staništu šupljih stabala divljih pčela.</s><s>Pčele unutar jara trupaca stvaraju vlastito saće od nule, za razliku od umjetnih košnica koje prave pčelari.</s><s>Kavkaske sive planinske medonosne pčele poželjne su širom svijeta jer mogu izdržati niske temperature, a imaju i dugačak jezik kojim uzimaju ostatak nektara koje ne uspiju sakupiti druge pčele.</s><s>Ova vrsta pčela je relativno poslušna, ali njihov ubod može biti bolan.</s>

<s>Osim što jedu svježi med, neki seljani Ajarana od sakupljanja meda pripremaju i žestoku ali pitku medovaču.</s><s>Procjenjuje se da se godišnje proizvede oko šest tona jara meda.</s><s>Trenutno je aktivno više od dvadesetak jara pčelara.</s><s>Pčelari se rukovode filozofijom:
Mislim da je nešto posebno u košnici koja visi na drvetu.</s><s>To je poput zasebnog kraljevstva u kojem vladaju samo pčele.</s>

<s>Prirodno pčelarstvo 
Neki ključni načini upravljanja pčelarstvom na drvetu, na osnovu onoga što se smatra prirodnim uslovima pčelama koje žive na drveću su:
 Prosjek u divljini je  1–3 košnice po kilometru kvadratnom
 Koristiti male košnice sa malim otvorom - manje meda, zdravija zajednica 
 Koristiti grubo obrađeno udubljenje na unutrašnjosti košnice, radi povećanja premaza propolisa
 Ne uništavati prirodno trutovsko gnijezdo
 Otvarati košnicu dva puta godišnje, u proljeće, kako bi se izvršila provjera i u septembru kada se vrši  sakupljanje meda
 Očuvati strukturu gnijezda i orijentaciju i lokaciju okvira u košnici netaknutom, bez preokretanja košnice u proljeće.</s><s>Košnica se nikad ne seli
 Ne ometati zajednicu zimi, pčele se nikada ne hrane šećerom niti tretiraju hemijskim ili antibiotskim sredstvima
 Ne koristiti gornje ulaze i ograničite donji otvor na veličinu od 5 cm.</s>

<s>Nematerijalna kulturna baština 
Pčelarstvo na drvetu Poljske i Bjelorusije u ovim državama ima status istorijske i kulturne vrijednosti gdje ova drevna tradicija držanja pčela postavljenim visoko u drveću seže u 5.-6. vijek, opstaje do danas.</s><s>U Poljskoj je jedno vrijeme bila prekinuta da bi se u XXI vijeku obnovila.</s>

<s>Kultura pčelarenja na drvetu se nalazi na UNESCO-voj Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovječanstva kao zajednički element nematerijalnog kulturnog nasleđa u Bjelorusiji i Poljskoj.</s><s>Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na zasjedanju koje je održano 2020. god.</s>

<s>Pčelari na drveću brinu o pčelama na poseban način pokušavajući da obezbijede iskonske uslove života u košnicama na drveću bez ometanja prirodnog životnog ciklusa pčela.</s><s>Pčelari na drvetu nemaju za cilj intenziviranje proizvodnje meda, što je jedna od karakteristika po kojoj se razlikuju od pčelara sa košnicama kod kuće.</s><s>Stoga pčelarstvo na drvetu zahtijeva napredne vještine i istovremeno poznavanje tradicionalnih metoda i alata.</s><s>Pčelari drveća uče doživotno: kroz direktan kontakt sa rojevima i prirodnim okruženjem, stalno stiču nova znanja o životu pčela i ekosistemu.</s>

<s>Važno je poznavati i tradicije kulinarstva i tradicionalne medicine.</s><s>Kao i u prošlosti, prenos znanja se odvija uglavnom u porodicama pčelara drveća ili učenjem jedni od drugih kroz grupne aktivnosti.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Nematerijalna svjetska baština u Bjelorusiji
Nematerijalna svjetska baština u Poljskoj</s>

