Kamene stolice u srednjovjekovnoj Bosni
<s>Kamene stolice su simbol vlasti i ugleda feudalnog društvenog staleža.</s><s>Prema pravnim običajima i normama feudalnog društva, vlastela je kao vladajuća društvena klasa imala vlast nad seljacima kao potčinjenom klasom.</s><s>Svaki je vlastelin sudio kmetovima u svojoj nadležnosti za njihova djela.</s><s>U vršenju te funkcije on se ponekada služio kamenom stolicom, zbog čega se nazivaju i sudačkim ili sudijskim stolicama.</s><s>Javne sudije bili su feudalci različitih titula, kao što su kralj, župan, knez ili vojvoda.</s>

<s>Takođe su korištene i u drugim oblicima vršenja vlasti, na skupovima i zborovima, na stancima i državnim saborima, pa je opravdano da njihovu funkciju gledamo nešto šire, u smislu funkcije obavljanja feudalne vlasti uopšte.</s>

<s>Koristile su se i za osmatranje terena i bezbjedno odmaranje.</s><s>Najčešće su se nalazile na otvorenom prostoru a jedan dio i u utvrđenim gradovima srednjovjekovnih država.</s>

<s>Kamene stolice se djele na pokretne i nepokretne.</s><s>Na teritoriji srednjovjekovne Bosne pronađeno je na desetine kamenih stolica.</s><s>Stolice mogu biti ukrašene motivima simboličkog i dekorativnog karaktera, a na nekima su uklesani ćirilični natpisi.</s>

<s>Lokaliteti u srednjovjekovnoj Bosni 
Na teritoriji koja je obuhvatala srednjovjekovna Bosna pronađene su 42 kamene stolice.</s><s>Od toga su danas tri van današnje teritorije Bosne i Hercegovine.</s><s>Dvije se nalaze u gradu Sokolu u Crnoj Gori i jedna u Kovinu u Srbiji a pošto su Sokol i Kovin bili u sastavu oblasti kojom je upravljao Sandalj Hranić a poslije njega Herceg Stjepan, tj.u sastavu stare Hercegovine, a to znači na teritoriji srednjovjekovne Bosne.</s>

<s>Pokretnih je 11, a nepokretnih 31.</s><s>Veći broj stolica je s naslonom (37), a manji broj ih je bez naslona (5).</s><s>Od stolica sa naslonom 32 imaju samo naslon za leđa dok 5 stolica imaju i naslon za ruke.</s><s>Od sveukupnog broja 10 stolica imaju postolje, naslon za stavljanje nogu.</s>

<s>Sjedišta stolica su klesana najčešće u obliku pravougaonika (60–80 cm dužine i 30–50 cm širine).</s><s>Četiri stolice imaju reljefe, a tri stolice natpise pisane srednjovjekovnom bosanskom epigrafskom ćirilicom.</s><s>Po svojim paleografskim, jezičkim i drugim osobinama, ovi natpisi imaju mnogo zajedničkoga sa natpisima na stećcima.</s><s>U njima, kao i u natpisima na stećcima, nalazimo ista karakteristična slova i arhaične riječi, kao što su: A SE, SI, SIE i KAMI.</s>

<s>Vratar kod Rogatice, je srednjovjekovni utvrđeni grad na visokom brdu i grebenu iznad kanjona rijeke Žepe (s njene desne strane), lijeve pritoke Drine.</s><s>Od ušća Žepe do grada ima oko 2,5 km zračne linije na sjeverozapadnu stranu.</s><s>U gradu su pronađene dvije, u žive stijene usječene stolice.</s>

<s>Jedna od tih stolica, poznata pod imenom “Kraljev sto” i “Velika stolica, je na najvišem platou grada, na njegovom južnom kraju.</s><s>Ispred nje se nalazi zaravnjeni prostor.</s><s>Isklesana je u krševitoj stijeni, tako da ima sjedište, konkavni naslon za leđa i nešto naslona za ruke.</s><s>Sjedište je od zemlje odignuto oko 70 cm.</s><s>Dugačko je oko 90, a najveća širina mu je oko 45 cm.</s><s>Naslon za leža je visok 40 cm.</s><s>Ukupna dužina stolice iznosi oko 130 cm.</s><s>Spomenik je danas djelomično oštećen.</s>

<s>Druga stolica se nalazi na nešto nižem i manjem platou, koji je od prethodnog udaljen oko 80 m na južnu stranu.</s><s>To je ivična krševita stijena u južnom uglu platoa, koju je klesar pretvorio u stolicu sa naslonom za leđa.</s><s>Stolica je danas znatno oštećena, ali su se ipak njene dimenzije mogle ustanoviti.</s><s>Za razliku od prve, ovu stolicu mještani nazivaju “Mala stolica.”
 Hrtar kod Višegrada, 
 Višegrad,
 Samobor kod Goražda, 
 Kovin kod Prijepolja,
 Soko na ušću Pive i Tare,
 Tođevac kod rijeke Hrčavke, je srednjovjekovni grad, koji se nalazi u blizini Tjentišta, na markantnoj stijeni (Gradina, 870 m n.v.) koja se uzdiže nad počekom klanca rijeke Hrčavke.</s><s>U gradu su pronađene tri kamene stolice uklesane u živu stijenu.</s><s>Kulina uz rijeku Bistricu, lijevu pritoku Drine,
 Duroš kod rijeke Bistrice, lijeve pritoke Drine,
 Jeleč kod Foče,
 Donja Bukovica (kod Konjica).</s><s>Među svim stolicama srednjovjekovne Bosne dominantnu poziciju zauzima velika pokretna stolica iz Donje Bukovice.</s><s>Zbog njenih reljefnih motiva, posebno zbog ženske figure sa krunom i predstave grba sa stilizovanim ljiljanom, sasvim je opravdana pretpostavka da stolica pripada nekom od ženskih članova kraljevske porodice, najvjerovatnije kraljici Jeleni Grubi.</s><s>Klek kod Prozora
 Fojnica kod Gacka
 Zovi do, petnaestak kilometara od Nevesinja.</s><s>Do sada je evidentirano 5 kamenih stolica.</s><s>Oko 1,5 km jugozapadno od zaseoka Podkula, na lokalitetu Banj do (ili Stolovi), preko koga vodi put na stari grad Zaposti, nalazi se kamena gromada u kojoj su uklesane tri stolice, orjentisane prema gradu.</s><s>U odnosu na zajedničku pozadinu, sjedišta su isturena i odvojena, u obliku nepravilnih pravougaonika.</s><s>Sjedište srednje stolice je dugo 98, široko 50, a od zemlje odignuto 40 cm; sjedište desne stolice je dugo 70, široko 45, a odignuto 40 cm, sjedište lijeve stolice je dugo 75, široko 35, a odignuto od zemlje 60 cm.</s><s>Sve tri stolice imaju naslone za leđa koji su u obliku nepravilnih trouglova visine oko 120 cm.</s><s>U starom gradu Zaposti, 1,5 km. udaljenom, se nalaze još dvije kamene stolice.</s><s>One su usječene u dosta velike stijene, jedna unutar grada, a druga neposreno izvan zidina.</s><s>Stolice su slične i sjedište im je dugačko oko 270, široko oko 60, a od zemlje je odignuto 50 cm.</s><s>Imaju nepravilan naslon za leđa visine oko 60 cm.</s><s>Jasenik kod Gacka, je selo udaljeno 6 km. prema istoku.</s><s>Na lokalitetu Gaj, Zdravko Kajmaković je pronašao staru crkvu i pokretnu stolicu sa naslonom za leđa.</s><s>Sjedište je dimenzija 50 cm. x 42. cm, i nešto nakošen naslon za leđa koji se završava na sljeme.</s><s>Brajčin laz kod Gacka
 Kosor kod Blagaja
 Ošanjići kod Stoca, sa natpisom koji spominje historijske ličnosti, zbog čega ima i dokumentarnu vrijednost.</s><s>Natpis glasi:</s>

<s>Ključ kod Gacka
 Gornji Turani kod Trebinja
 Grab kod Ljubuškog.</s>

<s>Literatura</s>

<s>Reference</s>

