Dolazak Slavena na Balkan
<s>Dolazak Slavena na Balkan je dio Seobe naroda koji se dogodio u VI i VII vijeku.</s><s>S početka Justinijanove vladavine varvarska plemena u predjelima oko Dunava postaju aktivnija.</s><s>Svake godine, provaljuju Huni, Anti i Slaveni (Σκλαβηνοί) u vizantiske pokrajine i to kroz Ilirik i čitavu Trakiju, od Jonskog Mora do predgrađa Carigrada.</s><s>Ušavši u rat sa Perzijom, Justinijan nije imao dovoljno vojske, da je suprostavi dunavskim napadačima.</s><s>Slavenska prodiranja i naseljavanja na Balkan trajala su više od jednog vijeka.</s><s>Nije se radilo o jednoj ili dvije seobe na Balkan, nego o naseljavanju koje je trajalo godinama sa manjim ili većim masama, u obliku upada, ratnih pohoda ili mirnih dolazaka.</s>

<s>Praslaveni (Slaveni prije dolaska Avara) 
Ime Slověninъ dolazi od korijena wleu - κλυζω - cluere, i označava ljude, koji žive oko rijeka.</s><s>Prvi put se spominje to ime u teološkim pitanjima i odgovorima Pseudo-Cezara Nazijanskog.</s><s>S gornje strane Dunava spominje ih u prvoj polovini VI veka i savremeni vizantiski pisac Prokopije, gdje su stigli tokom druge polovine V i na početku VI stoleća, zajedno sa hunskim i bugarskim četama, koje su nadirale iz istočnijih krajeva Evrope i potiskivale Slavene imajući ih više kao podložnike nego kao saveznike.</s><s>Radi ovisnosti od tih zavojevačkih naroda slavensko je narodno ime kod mnogih zapadnih pisaca i plemena dovedeno u etimološku vezu sa latinskim nazivom robova: Slověninъ- Sclavanus- Sclavus.</s>

<s>Prvi i najvažniji lokalitet Praslavena, dakle Slavena prije dolaska Avara, dao je Jordanes oko 551/552. godine, poslije njihovog strašnog upada na balkanski prostor 550/551. godine.</s><s>Jordanes je bizantski istoričar gotskog porijekla iz Mezije.</s><s>Napisao je istoriju Gota (Getica), koje je objavio 551/552.</s><s>U tom djelu, pod imenom Veneta, Slavena i Anta posmatra samostalan narod koji ima svoju oblast, uokvirenu sa četiri tačke.
 
a) Noviodunum ad Istrum je  ruina pored gradića Isaccea, okrug Tulča, na početku delte Dunava u rumunskoj Dobrudži.</s><s>Nedaleko odatle, sa sjevera se na suprotnoj strani ulijeva rijeka Prut u Dunav i daje mu konačni zaokret prema Crnom moru.</s><s>U tom predjelu je Dunav – Istrum –  Istros razuđen i relativno plitak.</s><s>Tu je postojao gaz koji je spajao Bizantsko carstvo s „barbarikumom“, to jeste beskrajnim stepama i prašumama sjeverne Europe gdje su se nalazili razni gentilni narodi barbara.</s>

<s>b) Lacus Mursianus je korito rijeke Mureš,  u Transilvaniji (Erdély, Siebenbürgen), centralna Rumunija, koja se na mađarskoj teritoriji ulijeva u Tisu kao Maroš.</s>

<s>c) Treća navedena tačka bi bila Danaster, što se odnosi na rijeku Dnjestar, koja se ulijeva u Crno more između ušća Dunava i Dnjepra.</s><s>Tok rijeke Dnjestar je istočna granica prostora kojeg je Jordanes „dodijelio“ Slavenima, a uz to i neka vrsta razgraničenja prema Antima.</s>

<s>d) Na sjeveru do Vistule, odnosno do rijeke Visle, vjerovatno samo njen gornji tok.</s>

<s>Prva pojava Slavena 
U Europi tog vremena sjevernije od linije koje otprilike daju rijeke Sava i Dunav preko Balkana, te sjevernije od Crnog mora živjeli su razni gentilni narodi.</s><s>Jedan gentilni narod ima geografski prostor svog življenja, ali nema državne strukture niti jasnih granica.</s><s>Mada ti ljudi nisu nikome plaćali bilo kakvog poreza, ipak to nisu bila plemena.</s><s>Doduše, sjeverno od donjeg toka Dunava nalazila se kraljevina Gepida, a sjevernije od čitavog toka Save ležala je kraljevina Langobarda (Dugobradi).</s><s>Grci su sav taj prostor podrugljivo nazivali „barbarikum“, prostor bez urbane civilizacije.</s><s>Zavisno od epohe, Bizant je manje ili više držao priobalne dijelove Crnog mora.</s><s>Iz pravca Azije, te iz prostora sjevernije i zapadnije od Crnog mora, kao i iz prostora sjevernije od donjeg toka Dunava upadale su pljačkaške horde na balkanski prostor Bizantskog carstva.</s>

<s>Pošto je Balkan ostao bez adekvatne vojne zaštite, upadi pljačkaških hordi bili su sve češći, žešći i dugotrajniji, a za Justinijanov dvor sve bolniji.</s><s>Zato konstantinopolska diplomatija uz određenu nadoknadu sklapa takozvane federatne ugovore s tim gentilnim narodima i kraljevinama.</s><s>Federati su se obavezivali da neće napadati Bizant niti će propuštati pljačkaške horde preko svojih oblasti.</s><s>Trebali su biti tampon zona.</s><s>Oko 545. godine postali su i Anti bizantski federat.</s>

<s>Prvi upadi 
Godine 535.</s><s>Justinijan I je počeo dvadesetogodišnji rat u Italiji protiv Istočnih Gota.</s><s>Za vrijeme tog dugog rata u Italiji Slaveni pljačkaju po Balkanu, sve do Drača, povremeno se i naseljavaju.</s>

<s>Jedan strahovit pohod Slovena u unutrašnjost carstva zabilježen je 548. godine.</s><s>Zauzeše i primorski trački grad Toper, dvanaestak dana hoda od samog Carigrada.</s><s>Muško stanovništvo u njemu, oko 15.000 poubijaše, a žene i djecu sa svim blagom povedoše u roblje.</s><s>Ovaj slovenski pohod opisan je kao jezovito djelo klanja i mrcvarenja, ravno hunskim krvološtvima.</s><s>Iza njih su kao svirep trag ostajale lešine poubijanih bez obzira na godine, pobijenih na kolje ili premlaćenih po glavi.</s><s>Druge su, ne mogavši ih sa sobom uz mnogu stoku povesti kućama, ugonili u njihove staje i tamo ih sve zajedno spaljivali.</s><s>U svoju zemlju poveli su roblja na desetine hiljada.</s>

<s>U toku 550. godine pređe preko Dunava nova grupa Slavena i spoji se sa onima, što su već bili na drugoj strani.</s><s>Smatra se da između Gota i Slavena postojala neke veze.</s><s>Totilino ime ostalo je zapamćeno kod Južnih Slavena i Dukljanska hronika, stavlja Totilu u slavenske vladare.</s><s>Protiv tih novih slavenskih četa car je ovog puta opremio znatnu vojsku.</s><s>Sukobili su se čak kod Adrijanopolja.</s><s>Vizantiski poraz bio je potpun; prvi put tom prilikom Slaveni su oteli i njihovu zastavu.</s>

<s>Poslije Totilina poraza i njegove pogibije (552.) i propasti gotske države, prestaju za neko vrijeme i upadi Slavena i drugih naroda s Dunava.</s>

<s>Slovensku rasutost tumači dovoljno njihov način života.</s><s>Bez čvrste, povezane unutrašnje organizacije oni su živeli plemenski podeljeni, ne priznavajući vlast jedne vrhovne uprave.</s><s>Ova su plemena, iako zahvaćena jednom opštom bujicom, ipak nastavljala da žive svojim zasebnim životom, vezujući se za srodne susjede po nuždi.</s>

<s>Dolazak Avara 
U to vreme dolazi na vizantijske granice još jedno novo azijsko pleme, koje će nekoliko vijekova biti jedno od najvažnijih u istoriji srednje Evrope.</s><s>To su Avari ili Obri.</s>

<s>Avari su okupili oko sebe ostatke srodnih hunskih plemena u istočnoj Evropi, neke milom, a neke silom, i počeli da se šire prema zapadu i bez pristanka Vizantije.</s><s>Iskrsavaju čak na franačkim granicama.</s><s>Tako su se krajem šezdesetih godina VI veka Avari raširili po svoj Panoniji, postali na tom području glavni činilac i osnovali svoju državu, Avarski kaganat.</s><s>Dolazeći kao pobednici oni su zagospodarili i svim Slavenima, koji su se tu zatekli od ranijih pohoda, ili su ih dovodili sa sobom, kad su prolazeći njihovim zemljama pomerali slavenska staništa sve od doline Dnjestra i Dnjepra.</s>

<s>U zajedničkoj državi Avari i Slaveni žive u simbiozi, karakterističnoj po slavenizaciji, fenomenu koji nije u potpunosti naučno objašnjen.</s>

<s>Avari osvajaju 582. godine Sirmijum, najvažniji branik za prelaz Save.</s><s>Tim padom stvorena je prva rupa na bedemu carevine.</s><s>Padom cara Mavrikija 602. napuštena je i njegova ofanzivna politika prema Avarima i Slavenima.</s><s>On je bio poslednji car Istočne Imperije, koji je na dunavskoj liniji odbijao navale sjevernih i istočnih plemena.</s>

<s>Naseljavanje Balkana</s>

<s>Prvih godina VII vijeka otpočela je masovna slavenska kolonizacija.</s><s>Dok su se Avari poslije pljačkanja povlačili preko Dunava, Slaveni se trajno naseljavaju, oduzimajući Vizantincima velike teritorije.</s><s>Vizantijska vlast na Balkanu bila je slomljena.</s><s>Njihova naselja u VII veku prostiru se od Crnog Mora pa sve do bavarske granice.</s>

<s>God. 611.</s><s>Slaveni provaljuju u Istru i Bavarsku i pljačkaju.</s><s>Drugi dio (po Solunskoj legendi sv. Dimitrija) pljačkaju po  Tesaliju, grčkim ostrvima zajedno sa Cikladima, Ahaji, Epiru, Peloponezu a jedan dio i u Aziji.</s><s>Napadan je i Solun.</s>

<s>U ovo vrijeme Avari i Slaveni prodiru u Dalmaciju.</s><s>Salona je uzeta 614. god. o čemu je pisao i Toma Arhiđakon.</s><s>Gradsko stanovništvo izbjeglo je na susjedna ostrva.</s><s>Stradali su  Epidaur, Duklja, Narona, Delminijum i Domavia.</s><s>Čuvena dunavska tvrđava Singidunum stradala je i potpuno je za uvijek izgubila svoje ime, zatim Viminacijum, Cibale u Slavoniji i druga mjesta.</s>

<s>Došlo je do velike promjene u etničkom sastavu čitavog Balkanskog poluostrva.</s>

<s>Opsada Carigrada 
U ljeto 626. god. izveden je zajednički napad na Carigrad.</s><s>Perzijanci su napali sa azijske strane, a Avari sa evropske, zajedno sa Slavenima, koji sačinjavaju najveći dio njihove flote.</s><s>Ali slavenski mali čamci nisu se mogli mjeriti sa vizantiskim bojnim lađama.</s><s>Poraz je bio završen 8. avgusta 626. god.</s>

<s>Avarsko-slovenski poraz pred Carigradom stvorio je novu fazu u odnosima između njih.</s><s>Postupanje Avara sa Slavenima, izazvalo je ogorčenje.</s><s>Kako piše hroničar Fredegar, oni su napred slali Slavene, a sami uzimali plijen.</s><s>Zimi bi dolazili među Slavene, da se hrane, da im uzmu plijen i da spavaju s njihovim ženama i kćerima.</s><s>Uz to su im Slaveni davali i drugi danak.</s><s>S toga je razumljivo da sad, nakon poraza kod Carigrada, počne razlaz s Avarima.</s>

<s>Bitka kod Carigrada potresla je avarsku moć.</s><s>Za narode koji su dotad bili podložni Avarima, a osobito za mnogobrojna slavenska plemena, bio je to signal za ustanak i oslobađanje od avarskog jarma.</s><s>U borbi protiv Avara Zapadni Slaveni su na području današnje Južne Češke, Austrije i sjeverne Slovenije  pod vodstvom franačkog trgovca Sama, uspjeli su stvoriti svoju prvu slavensku državu, koja je trajala nekoliko desetina godina.</s><s>Samu se negdje iza 632. pridružio i Drvan, knez Lužičkih Srba, dux gente Surbiorum, que ex genere Sclavinorum erant, koji je dotad bio pod franačkom vlašću.</s><s>To je najstariji istorijski spomen srpskog imena uopšte, koje će se posle javiti i kod slavenskih plemena na jugu.</s>

<s>Od avarske se vlasti nekoliko godina potom oslobodio i bugarski savez istočnih Bugara, Unogundura, koji su stanovali od Dnjestra i Azovskog Mora na istok.</s><s>Odmetnuvši se od Avara, bugarski poglavica Kuvrat uđe u bliže veze sa Vizantijom i sklopi s njom savez.</s><s>Car Iraklije napravi čak Kuvrata vizantiskim patricijem.</s>

<s>Dolazak Hrvata i Srba 
U okvir selidbi naroda, pripada i selidba Srba i Hrvata, o kojoj je opširan izvještaj ostavio Konstantin Porfirogenet.</s><s>I ona se dogodila u dogovoru s Bizantom (car Iraklije) i u borbi protiv uzdrmane avarske sile.</s><s>Hrvati i Srbi, jedina dva plemena sa kojima je Carstvo sklopilo foedus, napustili su svoj dotadašnji zavičaj, Bijelu Hrvatsku i Bijelu Srbiju i pojavili se na Balkanskom poluostrvu.</s><s>Hrvati su se naselili oko  Kupe i Cetine, proširivši se i u zapadnu Slavoniju.</s><s>Srbi su zauzeli Gornje Podrinje i područje rijeka Plive, Tare i Lima.</s><s>Naseljavanjem Hrvata (628-630 g) i Srba (630-634) Vizantija je, u nedostatku vlastitih vojnih snaga, zatvorila Avarima prodiranje na svoju teritoriju.</s>

<s>Na istoku, između Dunava i Balkana, Vizantiski pisci navode, da je tamo bilo sedam slavenskih plemena.</s>

<s>Isto je tako u VII vijeku bila je u slavenskim rukama i Dalmacija (Zahumljani, Neretljani, Travunjani, Konavljani i Dukljani).</s><s>Sredinom VII vijeka, 642.</s><s>God.</s><s>Slaveni s velikom flotom prodrli su u Italiju (beneventsko kneževstvo) i usudili se iskrcati blizu Seponta.</s><s>Taj im podvig nije uspio, ali je svakako karakterističan i za sigurnost njihove zaleđine i za njihov napadački duh.</s>

<s>Cena ovog vizantijskog prepuštanja teritorije bila je velika.</s><s>Prisustvo vizantijske vojske i činovnika, pa i samog romejskog stanovništva osjećala se samo u nekim gradovima na jadranskoj obali i južno od linije Drač – Serdika u Bugarskoj.</s>

<s>Živeći u svojim političko teritorijalnim jedinicama, Sklavinijasklavinijima, Slaveni će do propasti Avarskog kaganata iskazivasti lojalnost.</s><s>Cijelo to vrijeme, njih će sa Vizantijom povezivati opasnost od zajedničkog neprijatelja, Avara.</s><s>Istovremeno, Vizantija nema vojne moći da nametne vlast, niti privrednog interesa, jer je Balkan u to vrijeme bio područje razorenih gradova i uništene privrede.</s>

<s>Vizantijske protumjere na jugu Balkana
Tokom prve polovine VII vijeka kolonizacija Slavena na Balkanu bila je završena.</s><s>Vizantijski Balkan se raspao u niz Sklavinija, kako su sami Vizantinci zvali oblasti koje su pripale Slavenima i u kojima vizantijska vlast više nije postojala.</s>

<s>Kad se car Konstans II oslobodio arapskog pritiska, 658. godine krenuo je protiv Sklavinija (vjerovatno u Makedoniji) i nametnuo priznanje vizantijskih prava.</s><s>Konstansov pohod bio je praćen preseljavanjem Slavena u Malu Aziju i uključivanjem u vizantijsku vojsku.</s><s>Tako se spominje da je jedan njihov odred od 5.000 ljudi prišao Arabljanima pa je naseljen u Siriji.</s>

<s>Veliki pohod protiv Slavena izveo je i car Justinijan II 688/89.</s><s>Pokorene Slavene je izveo u zapadnu Malu Aziju, u temu Opsikija.</s><s>Od preseljenih Slavena car je mogao formirati vojsku od 30.000 ljudi.</s>

<s>Za vrijeme carice Irine Vizantija 783 poduzima veliki pohod protiv Slavena na Peloponezu i nameće im vizantijski suverenitet i plaćanje danka.</s><s>Slaveni su poslije nekoliko puta dizali ustanke, da bi konačno bili poraženi 805. godine kod Patrasa i time se završila njihova vlast na Peloponezu u trajanju od 218 godina.</s><s>Među poražene Slavene Vizantija je naseljavala stanovnike Male Azije.</s>

<s>Unutrašnjost Balkanskog poluostrva ostala je van domašaja vizantijskih mjera.</s>

<s>Prva južnoslavenska država 
Vizantijsku zauzetost sa Arapima koriste Bugari sa vođom Asparuhom, prelaze oko 679. godine na desnu obalu Dunava i trajno se naseljavaju, sa središtem u Pliski.</s><s>Slaveni, Severci i sedam drugih slavenskih plemena smještenih na tom prostoru, iako brojčano nadmoćniji, nisu im se mogli oduprijeti i priznaju njihovu vlast.</s><s>Združivala ih je zajednička borba protiv Vizantije.</s><s>Bugari su svojom organizacijom i imenom dali obilježja novoj državi, koju je Vizantija veoma brzo priznala.</s><s>Proći će tri vijeka dok se ta relativno mala grupa Bugara, krvnim mješanjem, zajedničkim životom, a posebno hrišćanstvom izjednači sa masom svog stanovništva, primajući i njihov jezik (proces Slavenizacije).</s>

<s>Napomene 
 Francuski i njemački istoričari, poslije pada Carigrada 1453. godine, uveli su naziv Vizantija za Istočno Rimsko carstvo.</s><s>Stanovnici tog carstva zvali su sebe Romejima (tj. Rimljanima).</s><s>Nakon raspada Jugoslavije, teorija o seobi Slavena je od istoričara novoformiranih država podvrgnuta kritici i osporavanju.</s>

<s>Literatura  
 Hermann Kinder, Werner Hilgemann, Deutscher Taschenbuch Verlag GmbH& Co.</s><s>KG Mšnchen, 1964 – Atlas zur Weltgeschichte Karten und chronologischer Abris</s>

<s>Reference</s>

<s>Historija Južnih Slavena
Historija Slavena
Istočnorimski ratovi
Srednjovjekovna Bosna i Hercegovina
Evroazijski Avari</s>

