Vergl
<s>Vergl od bečkog Werkel(francuski: Orgue de Barbarie, njemački: Drehorgel i Leierkasten) ili organet, organin, orguljice, verglec je jednostavni mehanički muzički instrument, koji može reproducirati ograničen broj melodija.</s>

<s>Verglaš je onaj koji svira vergl, a u slengu je izraz za čovjeka koji priča kao navijen, bez kraja i konca.</s>

<s>Karakteristike</s>

<s>Vergl je drvena kutija sa cilindrom koji se okreće ručkom i vrti zupčanik koji sabija zrak u mijeh.</s><s>Orginalno je imao veliki drveni cilindar sa kodiranim istakama (štapićima), koji su okretanjem podizali poluge do jednog ili više piskova i puštali zrak koji je proizvodio melodiju.</s><s>Na cilinar se moglo postaviti do deset a ponekad i više melodija.</s>

<s>Sistem kodiranja (pamćenje) muzike) poboljšan je krajem 19. vijeka u Njemačkoj, zamjenom starog cilindra sa istakama, rolom bušenog papira, i uvođenjem pneumatike umjesto mehaničkog mjeha.</s>

<s>Princip rada vergla primijenjivao se i na mehanički klavir, i na neke satove povezane sa zvonima.</s>

<s>Historija</s>

<s>Historija vergla seže do 16. vijeka kad je Giovanni Barberi iz Modene izradio prve mehaničke orgulje.</s>

<s>Kad i gdje je napravljen prvi vergl i danas se točno nezna, ali se pretpostavlja da se to dogodilo u Francuskoj.</s><s>U prvoj trećini 18. vijeka izgrađene su takozvane Ptičje orgulje - serinete.</s>

<s>Serinete koje su se proizvodile oko 1730. godine, najvjerojatnije su bile direktna preteča vergla, njih je koristilo visoko plemstvo za uvježbavanje ptica da pjevaju.</s><s>Po tom je taj instrument dobio ime, jer su kanarinci ptice koje su najčešće vježbali na francuskom zovu-serini.</s><s>Serinete najčešće nisu imale više od 10 drvenih (ili metalnih) piskova, a mogli su reproducirati do osam jednostavnih melodija od oko 20 sekundi.</s><s>Centri u kojima su se proizvodile serinete bili su Mirecourt u Vosgesu i Nancy, 50 kilometara sjevernije.</s>

<s>Po njemačkim zemljama Svetog rimskog carstva prvi poznati proizvođač vergla bio je Johann Daniel Silbermann (1717. - 1766.).</s>

<s>Prvi verglaši pojavili su se po Evropi početkom 18. vijeka, uglavnom su to bili plesači, pjevači i ulični zabavljači.</s>

<s>Procvat vergla počeo je od druge polovice 18. vijeka, jer je bio gotovo jedini način, da se za mali novac reprodrucira muzika.</s><s>Verglaši su se razmilili po ulicama, tržnicama i dvorištima i tako približili tada popularne melodije običnim ljudima.</s>

<s>Kako nije bio skup, vremenom je postao glavni izvor prihoda sirotinje.</s>

<s>Velik broj verglaša primorao je austrijsku caricu Mariju Tereziju da nakon Sedmogodišnjeg rata (1756.-1763.). uvede reda u tu djelatnost.</s><s>Ona je izdavala dozvole ratnim vojnim invalidima, kao pomoć da se mogu uzdržavati.</s><s>Njen zakon vrijedio je do 1830., ali su se i nadalje dozvole izdavale socijalno ugroženim ljudima.</s>

<s>Proizvođači vergla počeli su ih iznajmljivati prosjacima na dnevnoj bazi, pa su oni bez znanja sviranja samo okretanjem ručice, mogli prolaznicima pružiti zabavu i više isprositi.</s><s>Uz to su zamjenama cilindra mogli obnoviti repertoar.</s>

<s>U Ugarskoj je 1858. donešen zakon o dozvolama za verglaše.</s><s>Dozvolu koja nije bila prenosiva, mogli su dobiti samo nemoćni ili nesposobni za rad.</s>

<s>U Beču je 1838. bilo registrirano oko 800 veglaša, koji su svirali i po plesnim dvoranama, jer su sve do izuma gramofona, bili su jedini širitelji popularnih valcera, marševa i šlagera.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Vergl, instrument koji je siromašnima i invalidima donosio kruh na stol</s>

<s>Mehanički muzički instrumenti</s>

