Manastir Gradište
<s>Manastir Gradište pripada Mitropoliji crnogorsko-primorskoj Srpske pravoslavne crkve.</s><s>Nalazi se u Buljarici, udaljen tri kilometra od Petrovca, na jednom malom uzvišenju iznad magistralnog puta koji vodi u Bar.</s>

<s>Prošlost manastira 
Po narodnom predanju manastir Gradište je podignut u 11. veku na ostacima stare antičke građevine.</s><s>Prvo pominjanje manastira je u 14. veku, u Povelji kralja Milutina iz 1305. godine, kojom se potvrđuje da ga je njegova majka, kraljica Jelena darivala manastiru Bogorodice Ratačke.</s><s>U drugoj povelji, pisanoj u Kotoru 1310. godine, piše da kralj Milutin prilaže manastiru imanje.</s>

<s>Od nastanka manastir je više puta bio napadan i paljen, a najsuroviju odmazdu je doživeo 1785. godine od strane Turaka, na čelu sa Mahmud-pašom Bušatlijom.</s><s>Zbog toga je bio opasan jakim zidom sa visokom kulom i puškarnicama, da bi se mogao odbraniti od turskih upada.</s><s>Zid i kula su srušeni, ali njihovi temelji su očuvani do danas.</s>

<s>U Drugom svetskom ratu opljačkali su ga i spalili Italijani.</s><s>Prilikom zemljotresa koji je pogodio Crnu Goru u aprilu 1979. godine bili su porušeni krovovi i zidovi manastirskih crkava.</s>

<s>Manastirski kompleks 
Manastirski kompleks čine tri hrama i konak.</s><s>Glavni hram je posvećen Svetom Nikoli.</s><s>Na istom platou je drugi posvećen Svetom Savi, koji dominira manastirskim kompleksom i treći hram posvećen Uspenju Presvete Bogorodice, nalazi se na višem platou i oko njega je aktivno seosko groblje.</s>

<s>Crkva Svetog Nikole je glavna manastirska crkva, živopisana je motivima iz Starog i Novog zaveta, kao i figurama dinastije Nemanjića, nastale 1620. godine za vreme vladike Ruvima, kao rad slikara Strahinje iz Budimlja.</s><s>Ikonostas u crkvi je oslikao i rezbario Vasilije Rafailović.</s><s>Na centralnom platou, pored crkve Svetog Nikole, nalazi se zgrada manastirskog konaka koja je sredinom 19. veka dobila današnji izgled.</s><s>Crkva Svetog Save je podignuta 1864. godine.</s><s>Ikonostas je oslikao Nikolas Aspioti, sa Krfa.</s><s>Crkva Uspenja Presvete Bogorodice se nalazi iznad predhodna dva hrama, izvan manastirskog okruženja i njenu glavnu vrednost čine freske kojim je oslikana.</s>

<s>Ikonostas crkve Svetog Nikole 
Prema natpisu na jednoj od prestonih ikona, autor ikonostasa je zograf Vasilije Rafailović, kao jedan od predstavnika čuvene bokokotorske slikarske škole Rafailović-Dimitrijević iz Risna.</s><s>On je 1795. godine oslikao i rezbario je ikonostasnu pregradu u crkvi Svetog Nikole.</s>

<s>To što ovaj ikonostas čini neobičnim je ikona Svetog Hristofora, koji ima magareću glavu, kao retko ikonografsko rešenje.</s><s>Ova jedinstvena ikona okružena je sa dvanaest kvadratnih polja u kojima su predstavljeni apostoli.</s><s>U donjem delu ikone predstavljeni su likovi šest stojećih figura svetitelja.</s><s>U istom ikonostasnom redu do ove ikone nalazi se ikona sa likom Svetog Nikole.</s><s>Iznad prestonih ikona drugu zonu ikonostasa čini friz apostola sa Deizinom kompozicijom u sredini.</s>

<s>Takav prikaz svetitelja ima utemeljenje u legendi koja govori o njemu kao mladiću obdarenom nesvakidašnjom lepotom.</s><s>Nije se mogao odbraniti, posebno od devojaka, pa je molio Gospoda da mu naruži lice.</s><s>Molba je bila uslišena, pa mu je glava dobila pseće-magareći izgled.</s>

<s>Ikonostas je još po nečemu svojstven, a to je da pored centalnih, carskih dveri postoje samo jedna bočna vrata i to ona sa leve strane.</s>

<s>Manastir Gradište se nalazi na spisku zaštićenih kulturno-istorijskih spomenika republike Crne Gore.</s>

<s>Vidi još 
 Spisak manastira Srpske pravoslavne crkve</s>

<s>Izvori</s>

<s>Spoljašnje veze 
 Svetigora/Parče neba na zemlji  
 Mitropolija crnogorsko-primorska/Manastir Gradište
 Bokokotorska slikarska škola
 Tajna ikone sveca sa magarećom glavom („Večernje novosti”, 14. novembar 2016)</s>

<s>Gradište
Gradište
Opština Budva</s>

