Nekropole stećaka u Bitunji
<s>Nekropole stećaka u Bitunji, opština Berkovići, Bosna i Hercegovina je grupa od četiri nekropole nastale u vrijeme srednjovjekovne oblasti Zahumlje.</s>

<s>Područje Bitunje je pripadalo srednjovjekovnoj Humskoj župi Dubrava koja je graničila sa župama Dabar, Popovo, Žaba, Luka i Večerić.</s><s>Župa Dubrave se spominje u dubrovačkom spisu od 13. oktobra 1285, a zatim u više dokumenata iz 1405, 1406, 1443, 1444, 1449. godine.</s>

<s>Nekropole stećaka 
Stećci Gornje Bitunje (Zabrđa) situirani su na četiri lokaliteta, poznata pod sljedećim nazivima: Lokve, Potkuk, Zakuk i Baba.</s><s>Centralni dio područja na kojem su nekropole je krečnjačka stijena Kuk koja je korištena kao kamenolom za okolne nekropole.</s><s>Oko nje su nekropole Potkuk i Zakuk.</s><s>Nekropola Lokve je na najnižen dijelu areala na kojoj se nekropole pružaju, a Baba je na najvišoj tački u ovom dijelu terena.</s><s>Sve četiri nekropole su proglašene za nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Nekropola Potkuk, nalazi se na listi 30 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a.</s><s>Na listi su 22 nekropole u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, a 2 u Hrvatskoj.</s><s>U obrazloženju se, između ostalog, navodi:</s>

<s>Stećci su srednjovjekovni nadgrobni spomenici, nastali od XII-XVI vijeka na teritoriji jugoistočne Evrope na kojoj su danas Bosna i Hercegovina, zapadna Srbija, zapadna Crna Gora i srednja i južna Hrvatska.</s><s>Značajni su po svojoj interkonfesionalnosti, i korišteni su kod ukopa pripadnika sve tri srednjovjekovne hrišćanske zajednice (Pravoslavna crkva, Katolička crkva i Crkva bosanska).</s>

<s>Proglašena je i za Nacionalni spomenik BiH.</s><s>Nalazi se na relativno ravnom terenu ispod južne strane Kuka.</s><s>Zauzima prostor 70x40 m. Na nekropoli ima preko 200 stećaka, od kojih su neki ukrašeni i očigledno je da je to nekropola jedne veće zajednice.</s><s>Osim 2 sanduka sa postoljem isklesanih u jednom komadu, 2 sljemenjaka i 5 masivnih ploča, dužine i širine preko 2 m te visine do 0.3 m, svi ostali spomenici su u obliku sanduka.</s><s>Ukrašeno je 45 spomenika.</s><s>Ukrasi su izvedeni u plitkom reljefu, izuzev na nekoliko primjeraka na kojima su urađeni tehnikom urezivanja.</s><s>Na ukrašavanju spomenika radilo je više majstora.</s><s>Najčešći je prikaz jelena pojedinačno ili lova.</s><s>Veći broj spomenika je dobro klesan i dosta dobro očuvan.</s>

<s>Stećak br. 15 je među nekoliko reprezentativnih.</s><s>Sjeverna, južna i zapadna (doglavna) okomita strana su ukrašene.</s><s>Na vrhu sjeverne strane je friz od dvije linije koje se prepliću i uokviruju sedam elipsastih medaljona.</s><s>U svakom je po jedna ptica.</s><s>Ispod friza  je motiv ženskog kola sa 4 figure koje se drže za ruke.</s><s>Na jednom kraju je velika muška figura koja drži u jednoj ruci dugačak mač.</s><s>Između žena su male ženske figure.</s><s>Suprotni kraj kola završava malom ženskom figurom koja ima ispružen veliki dlan u visini ramena.</s><s>Na južnoj strani je prikaz lova na jelena kao  na spomenicima br. 8 i 9. Na zapadnoj strani je širok friz od povijene lozice.</s>

<s>Ostale tri nekropole  
Nekropola Lokve, koje lokalno stanovništvo zove Bunarevi i Brijeg, je prva od četiri nekropole na koju se dolazi idući putem ka zaseoku Zabrđu.</s><s>Na njoj je svega sedam stećaka (šest sanduka i jedna ploča).</s><s>Proglašena je za Nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Nekropola Zakuk zauzima površinu od 20 x 20 m. Sastoji se od ukupno 9 stećaka u obliku sanduka.</s><s>Evidentirana su četiri ukrašena stećka.</s><s>Proglašena je za Nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Nekropola Baba zauzima površinu od otprilike 22 x 14 m. Sastoji se od ukupno 24 stećka.</s><s>Jedanaest stećaka je ukrašeno.</s><s>Prema osnovnim oblicima, svi su sanduci, od čega je jedna trećina visokih sanduka, a šest stećaka ima postolje.</s><s>Dobro su obrađeni.</s><s>Proglašena je za Nacionalni spomenik BiH.</s><s>Stećak br. 4 (165 x 65 x 98 cm) je visoki sanduk na postolju, dobro obrađen i očuvan.</s><s>Na vodoravnoj strani su plastično prikazani pravougaoni štit i mač.</s><s>Štit je obrubljen bordurom od kosih paralelica.</s><s>U jednom kutu štita je izveden polumjesec, a u drugome rozeta.</s><s>Na drugome kraju plohe je stilizirani motiv “svastike”.</s><s>Na svim uspravnim stranama su arkade sa dosta duboko urezanim interkolumnijama.</s><s>Lukovi i stupovi su ukrašeni bordurama od kosih paralelica.</s><s>Friz od kosih paralelica se pruža iznad arkada na svim stranama osim na južnoj bočnoj strani.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Berkovićima
Hum
B
Svjetska baština u Bosni i Hercegovini</s>

