Renesansni humanizam
<s>Renesansni humanizam je istraživanje klasične antike, prvo u Italiji, a potom se proširivši širom Zapadne Evrope u 14., 15. i 16. vijeku.</s><s>Pojam renesansni humanizam je savremen za taj period — renesansni (rinascimento - "preporod") i "humanistički" (iz čega postoji moderni humanizam; također renesansni humanizam kako bi ga se razlikovalo od kasnijih razvoja koji se grupišu kao humanizam).</s>

<s>Renesansni humanizam bio je odgovor na utilitaristički pristup i ono što se kasnije opisivalo kao "uska pedantnost" koja se povezuje sa srednjovjekovnom skolastika.</s><s>Humanisti su nastojali stvoriti građanstvo sposobno za govor i pisanje sa elokventnošću i jasnoćom i stoga sposobno da se uključi u građanski život svojih zajednica i da navede druge na moralne i razborite radnje.</s><s>To se trebalo postići studiranjem "studia humanitatis", danas poznatih kao humanističke nauke: gramatika, retorika, historija, poezija i moralna filozofija.</s>

<s>Prema jednom učenjaku tog pokreta,
Rani talijanski humanizam, koji je na mnoge načine nastavio gramatičku i retoričku tradiciju srednjeg vijeka, nije samo pružio starom Trivijumu novo i ambicioznije ime (Studia humanitatis) već je i povećao njegov stvarni obim, sadržaj i značaj u kurikulumu škola i univerziteta i u svom obimnom književnom stvaralaštvu.</s><s>Studia humanitatis isključivala je logiku, ali su dodali tradicionalnoj gramatici i retorici ne samo historiju, grčki i moralnu filozofiju već su stvarali i poeziju, nekadašnjeg nastavka gramatike i retorike, najvažnijeg člana čitave grupe.</s><s>Humanizam je bio prožimajuć kulturni manir, a ne program malene elite, program za oživljavanju kulturnog naslijeđa, književnog naslijeđa i moralne filozofije klasične antike.</s><s>Važni centri humanizma postojali su u Firenci, Napulju, Rimu, Veneciji, Genovi, Mantovi, Ferrari i Urbinu.</s>

<s>Porijeklo 
Neki od prvih humanista bili su veliki kolekcionari antičkih rukopisa, među njima i Petrarka, Giovanni Boccaccio, Coluccio Salutati i Poggio Bracciolini.</s><s>Od te četvorice, Petrarka je nazvan "ocem humanizma" zbog svoje posvećenosti grčkim i rimskim svicima.</s><s>Mnogi su radili za katoličku crkvu i bili u svetim redovima, poput Petrarke, dok su drugi bili advokati i kancelari talijanskih gradova pa stoga imali pristup radionicama za kopiranje knjiga, poput Petrarkinog učenika Salutatia, kancelar Firence.</s>

<s>U Italiji, humanistički obrazovni program brzo je prihvaćen i, do sredine 15. vijeka, mnogi pripadnici viših klasa imali su humanističko obrazovanje, moguće zajedno sa skolastičkim.</s><s>Neki od najviših službenika katoličke crkve bili su humanisti sa resursima za prikupljanje knjiga za važne biblioteke.</s><s>Takav je bio kardinal Vasilije Visarion, preobraćenik na katoličanstvo sa grčkog pravoslavlja, koji je uzet u obzir pri izboru pape i bio jedan od najobrazovanijih učenjaka svog vremena.</s><s>Postojalo je nekoliko papa-humanista u 15. i ranom 16. vijeku od kojih je jedan, Aeneas Silvius Piccolomini (papa Pio II.), bio plodan autor i napisao raspravu o Obrazovanju dječaka.</s><s>Ti predmeti postali su poznati kao humanističke nauke, a pokret koji su nadahnuli pokazuje se kao humanizam.</s>

<s>Migracijski talasi bizantskih grčkih učenjaka i iseljenika u periodu nakon križarske pljačke Carigrada i kraja Bizantskog Carstva 1453. znatno je pomogao u oživljavanju grčke i rimske književnosti i zahvaljujući njihovom boljem poznavanju antičkih jezika i djela.</s><s>Među njih spadali su Gemistos Pleton, George od Trabzona, Teodor Gaza i Jovan Argiropul.</s>

<s>Talijanski humanizam proširio se sjeverno u Francusku, Njemačku, Nizozemske i Englesku sa usvajanjem tiskanja velikih razmjera nakon kraja ere inkunabula (tj. knjiga štampanih prije 1501. godine) i dovodio se u vezu sa protestantskom reformacijom.</s><s>U Francuskoj, istaknuti humanista Guillaume Budé (1467–1540) primijenio je filološke metode talijanskog humanizma na istraživanje antičkog novca i na pravnu historiju, sastavivši detaljan komentar na Justinianov zbornik.</s><s>Budé je bio kraljevski apsolutista (a ne republikanac kao rani talijanski umanisti) koji je bio aktivan u građanskom životu, služeći kao diplomat za Françoisa I i pomažući u osnivanju Collège des Lecteurs Royaux (kasnije Collège de France).</s><s>U međuvremenu, Marguerite de Navarre, sestra Françoisa I, bila je pjesnikinja, romanistkinja i religijski mistik koja je oko sebe okupila i štitila krug pjesnika i pisaca koji su pisali na narodnom jeziku, a među kojima su bili Clément Marot, Pierre de Ronsard i François Rabelais.</s>

<s>Paganizam i kršćanstvo u renesansi 
Mnogi humanisti bili su sveštenici, prije svega papa Pio II. (Aeneas Silvius Piccolomini), papa Siksto IV. i papa Lav X., i često je postojalo pokroviteljstvo humanista od strane starijih crkvenih ličnosti.</s><s>Mnogo truda humanista usmjeravano je u poboljšavanje razumijevanja i prevoda biblijskih i ranih kršćanskih tekstova, i prije i nakon protestantske reformacije, koja je bila pod velikim utjecajem djela netalijanskih, sjevernoevropskih ličnosti kao što su Erazmo Roterdamski, Jacques Lefèvre d'Étaples, William Grocyn i švedski katolički arhiepiskop u egzilu Olaus Magnus.</s>

<s>Cambridgeov rječnik filozofije opisuje racionalizam antičkih zapisa kao izuzetno utjecajan na renesansne učenjake:</s>

<s>Neizbježno, ponovno otkriće klasične filozofije i nauke na kraju je izazvalo tradicionalna religijska vjerovanja.</s>

<s>1417. je godine, na primjer, Poggio Bracciolini otkrio manuskript Lukrecija, De rerum natura, koji je bio izgubljen vijekovima i koji je sadržavao objašnjenje epikurejske doktrine, iako tadašnji renesansni učenjaci nisu mnogo komentirali o njemu, već se ograničavali na primjedbe o Lukrecijevoj gramatici i sintaksa.</s><s>Lorenzo Valla, međutim, stavlja obranu epikurejstva u usta jednog od sagovornika u jednom od svojih dijaloga.</s><s>Vallina obrana, ili prilagodba, epikurejstva kasnije je preuzeta u djelu Epikurejac od strane Erazma, "princa humanista:"</s>

<s>Ovaj odlomak pokazuje način na koji su humanisti smatrali paganska klasična djela, kao što je Epikurova filozofija, u harmoniji sa kršćanstvom kada ih se pravilno protumači.</s>

<s>Renesansni neoplatonisti, kao što Marsilio Ficino (čiji su se prevodi Platonovih djela na latinski koristili i u 19. vijeku), pokušali su pomiriti platonizam sa kršćanstvom, prema prijedlozima ranih crkvenih otaca Laktancija i svetog Augustina.</s><s>U tom duhu, Pico della Mirandola je pokušao stvoriti sinkretizam svih religija (nije bio humanista već aristotelovac treniran u Parizu), ali njegov rad nije naišao na simpatije kod crkvenih autoriteta.</s>

<s>Historičar Steven Kreis izražava rašireno gledište (poteklo od švicarskog historičara iz 19. vijeka, Jacoba Burckhardta), kada piše da je: Period od četrnaestog vijeka do sedamnaestog išao u korist opće emancipacije individue.</s><s>Gradovi-države sjeverne Italije stupili su u kontakt sa raznovrsnim običajima Istoka i postepeno dozvolili izražavanje u pogledu ukusa i oblačenja.</s><s>Danteovi spisi, a naročito doktrine Petrarke i humanista poput Machiavellija, naglašavali su vrline intelektualne slobode i individualnog izražavanja.</s><s>U esejima Montaignea, individualistični pogled na život primio je možda najuvjerljiviju i elokventniju izjavu u historiji književnosti i filozofije.</s><s>Dva trenda vrijedna spomena u renesansnom humanizmu bili su renesansni neoplatonizam i hermetizam, koji su se pomoću djela osoba kao što su Nicholas od Kuesa, Giordano Bruno, Cornelius Agrippa, Campanella i Pico della Mirandola ponekada približavali uspostavljanju potpuno nove religije.</s><s>Od to dvoje, hermetizam je imao veliki nastavljeni utjecaj u Zapadnoj misli, dok je prvi većinom izblijedio kao intelektualni trend, dovevši do pokreta u Zapadnom ezoterizmu kao što su teozofija i New Age razmišljanje.</s><s>"Yatesova teza" Francesa Yatesa drži da je prije pada u nemilost ezoterička renesansna misao uvela nekoliko ideja koje su bile korisne u razvoju naučnog metoda, iako to ostaje predmet kontroverzi.</s>

<s>Iako su humanisti nastavili koristiti svoju učenost u službi Crkve do sredine šesnaestog vijeka i kasnije, vrlo konfrontativna religiozna atmosfera nakon protestantske reformacije rezultirala je u protureformaciji koja je nastojala ušutkati izazove prema katoličkoj teologiji, sa sličnim nastojanjima među protestantskim denominacijama.</s><s>Međutim, jedan dio humanista pridružio se pokretu reformacije i preuzeo vodeće funkcije, među kojima su bili, na primjer, Philipp Melanchthon, Ulrich Zwingli, Jean Calvin i William Tyndale.</s>

<s>Sa protureformacijom pokrenutom na Tridentskom koncilu (1545-1563), pozicije su ojačale i nametnuto je strogo katoličko pravoslavlje zasnovano na skolastičkoj filozofiji.</s><s>Neki humanisti, čak i umjereni katolici poput Erazma, bili su pod rizikom da budu prozvani hereticima zbog svojih kritika Crkve.</s>

<s>Historičar renesanse Sir John Hale upozorava protiv predirektnog vezivanja renesansnog humanizma i moderne upotrebe pojma humanizam: "Renesansni humanizam mora biti sloboda od bilo kakvog traga "humanitarizma" ili "humanizma" u njegovom modernom smislu racionalnog, nereligioznog pristupa životu ... riječ "humanizam" će obmanuti ... ako se posmatra u suprotnosti kršćanstvu čiji su studenti većinom željeli nadopuniti, a ne proturječiti, svojim strpljivim iskopavanjem izvora antičke mudrosti nadahnute Bogom"</s>

<s>Humanisti</s>

<s>Povezano 
 Humanizam
 Thomas More
 Grčki učenjaci u renesansi
 Humanistički latinski
 Pravni humanisti
 Novo učenje</s>

<s>Bilješke</s>

<s>Dodatna literatura 
 Bolgar, R. R. The Classical Heritage and Its Beneficiaries: from the Carolingian Age to the End of the Renaissance.</s><s>Cambridge, 1954.</s><s>Cassirer, Ernst.</s><s>Individual and Cosmos in Renaissance Philosophy.</s><s>Harper and Row, 1963.</s><s>Cassirer, Ernst (Editor), Paul Oskar Kristeller (Editor), John Herman Randall (Editor).</s><s>The Renaisssance Philosophy of Man.</s><s>University of Chicago Press, 1969.</s><s>Cassirer, Ernst.</s><s>Platonic Renaissance in England.</s><s>Gordian, 1970.</s><s>Celenza, Christopher S. The Lost Italian Renaissance: Humanism, Historians, and Latin's Legacy.</s><s>Baltimore: Johns Hopkins University Press.</s><s>2004 
 Erasmus, Desiderius.</s><s>"The Epicurean".</s><s>In Colloquies.</s><s>Garin, Eugenio.</s><s>Science and Civic Life in the Italian Renaissance.</s><s>New York: Doubleday, 1969.</s><s>Garin, Eugenio.</s><s>Italian Humanism: Philosophy and Civic Life in the Renaissance.</s><s>Basil Blackwell, 1965.</s><s>Garin, Eugenio.</s><s>History of Italian Philosophy. (2 vols.) Amsterdam/New York: Rodopi, 2008.</s><s>Grafton, Anthony.</s><s>Bring Out Your Dead: The Past as Revelation.</s><s>Harvard University Press, 2004 
 Grafton, Anthony.</s><s>Worlds Made By Words: Scholarship and Community in the Modern West.</s><s>Harvard University Press, 2009 
 Hale, John.</s><s>A Concise Encyclopaedia of the Italian Renaissance.</s><s>Oxford University Press, 1981, .</s><s>Kallendorf, Craig W, editor.</s><s>Humanist Educational Treatises.</s><s>Cambridge, Mass.: The I Tatti Renaissance Library, 2002.</s><s>Kraye, Jill (Editor).</s><s>The Cambridge Companion to Renaissance Humanism.</s><s>Cambridge University Press, 1996.</s><s>Kristeller, Paul Oskar.</s><s>Renaissance Thought and Its Sources.</s><s>Columbia University Press, 1979 
 Pico della Mirandola, Giovanni.</s><s>Oration on the Dignity of Man.</s><s>In Cassirer, Kristeller, and Randall, eds.</s><s>Renaissance Philosophy of Man.</s><s>University of Chicago Press, 1969.</s><s>Skinner, Quentin.</s><s>Renaissance Virtues: Visions of Politics: Volume II.</s><s>Cambridge University Press, [2002] 2007.</s><s>McManus, Stuart M. "Byzantines in the Florentine Polis: Ideology, Statecraft and Ritual during the Council of Florence".</s><s>Journal of the Oxford University History Society, 6 (Michaelmas 2008/Hilary 2009).</s><s>Nauert, Charles Garfield.</s><s>Humanism and the Culture of Renaissance Europe (New Approaches to European History).</s><s>Cambridge University Press, 2006.</s><s>Plumb, J. H. ed.: The Italian Renaissance 1961, American Heritage, New York,  (page refs from 1978 UK Penguin edn).</s><s>Rossellini, Roberto.</s><s>The Age of the Medici: Part 1, Cosimo de' Medici; Part 2, Alberti 1973.  (Film Series).</s><s>Criterion Collection.</s><s>Symonds, John Addington.</s><s>The Renaissance in Italy.</s><s>Seven Volumes.</s><s>1875-1886.</s><s>Trinkaus, Charles.</s><s>The Scope of Renaissance Humanism.</s><s>Ann Arbor: University of Michigan Press, 1983.</s><s>Wind, Edgar.</s><s>Pagan Mysteries in the Renaissance.</s><s>New York: W.W. Norton, 1969.</s><s>Witt, Ronald.</s><s>"In the footsteps of the ancients: the origins of humanism from Lovato to Bruni." Leiden: Brill Publishers, 2000</s>

<s>Vanjske poveznice 
 Humanizam 1: Kratak pregled, Albert Rabil, Jr.</s><s>"Preporođeni Rim: Vatikanska biblioteka i renesansna kultura: Humanizam".</s><s>Biblioteka kongresa.</s><s>2002-07-01</s>

<s>Renesansa
Humanizam
Srednjovjekovna filozofija
Filozofski pokreti</s>

