Zidine, Gornja Skakava
<s>Arheološki lokalitet – Zidine, nalazi se u Gornjoj Skakavi, opština Brčko, Bosna i Hercegovina, i proglašen je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.</s>

<s>Lokacija 
Gornja Skakava, nalazi se 20 km jugozapadno od Brčkog, na blagim obroncima planine Majevice.</s><s>Brdovito uzvišenje na kojem je arheološki lokalitet, mještani nazivaju "Zidine“, a na najvišoj tački izgrađena je 1983. godine kapelica sv. Franje.</s>

<s>Istraživanja 
Tokom 2008. godine rekognosciranje i probno iskopavanje lokaliteta obavio je  Mirsad Bakalović.</s><s>Arheološkim istraživanjima u 2013. godini rukovodio je arheolog Zvonko Bojčić.</s><s>Tada su izvedeni i zaštitni radovi: konzervacija zatečenih temelja zidova i rekonstrukcija rastresenih dijelova arhitekture.</s>

<s>Na lokalitetu pronađeni su ostaci objekata koji datiraju od predromanike pa sve do kasnog srednjeg vijeka.</s><s>Pronađen je i veći broj stećaka, kao i grobova koji su se nalazili unutar i oko crkve.</s>

<s>Opis 
Krstionica je najstariji arhitektonski nalaz i imala je tlocrt šestougaonika.</s><s>Krstionice ovog tipa vezane su za ranokršćanske crkvene objekte i traju još od predromanike u Dalmaciji.</s>

<s>Romanička crkva potiče iz 13. stoljeća.</s><s>Pronađeni su ostaci zidova jednobrodne crkve (dimenzija 13,22x7,66 m), čiji su perimetralni zidovi gotovo u potpunosti bili uklonjeni, jer se njen građevinski materijal koristio prilkom zidanja samostanske crkve.</s><s>Crkva je imala ekscentrični tlocrt, sa svođenim (polukružno) svetištem, a iznad broda bio je tabulat.</s>

<s>Gotička samostanska crkva je iz prve polovine 14. stoljeća.</s><s>Otkrivena je prizemna zona zidova.</s><s>Riječ je o jednobrodnoj crkvi, dimenzija 23,5x9,16 m, s izduženim poligonalnim svetištem, uokvirenim potpornjacima, koje je sukladno gotičkoj arhitekturi bilo svođeno, dok je brod crkve vjerojatno imao tabulat.</s><s>Na sjevernoj strani svetišta, nalazila se sakristija, koja je naknadno prigrađena korpusu crkve.</s><s>Stećci (ploča, sanduk i sljemenak) nađeni su unutar (9 primjeraka) i izvan (7 primjeraka) broda crkve.</s><s>Samo su tri ukrašena.</s><s>Po načinu obrade razlikuju se od dobro klesanih do amorfnih.</s>

<s>Grobovi su pronađeni unutar (5 grobova) i izvan crkve (4 primjerka).</s><s>Svi su kosturni.</s><s>Grobovi u crkvi bili su pokriveni kamenim pločama ili sanducima (stećcima), što je rijetka pojava u srednjovjekovnim crkvama u BiH.</s><s>Sličan primjer je i u crkvi u Milama (Arnautovićima) kod Visokog.</s><s>U grobovima su nađeni novčići, prstenovi i karičice iz 12 i 13 stoljeća.</s><s>Dio nalaza datira dio grobova u 14 i 15 stoljeće.</s>

<s>Pored ovih nalaza otkriveno je i srednjovjekovno groblje, s jasno opaženim nizanjem grobova u redove.</s><s>Novijim istraživanjima u pet grobova nađeni su prilozi uz pokojnike: srebreni prsten s okruglom glavicom i motivom ljiljana (pečatnjak), jedna fragmentirana željezna kopča, tri srebrena novčića i pet komada brončanih pločica s ukrasom.</s><s>Novčići koji su pronađeni su srebreni denari ugarsko kralja Ludovika I (novac kovan izmeđe 1373. – 1382.) i njegovog naslijednika Žigmunda (novac kovan između 1390. – 1427.).</s><s>Prsten pečatnjak s ljiljanom upućuje na važnijeg i bogatijeg pokojnika.</s>

<s>Sadašnje stanje 
Pokretni nalazi iz grobova nalaze se u župnoj crkvi Franjevačkog samostana Sv. Ante Padovanskog Dubrave, Brčko Distrikt.</s>

<s>Literatura 
 Mirsad Bakalović, Izvještaj s rekognosciranja i zaštitnog arheološkog iskopavanja na lokalitetu Gornja Skakava, Brčko Distrikt.</s><s>Tuzla: 2008.</s><s>Zvonko Bojčić, Arheološko istraživanje lokaliteta Skakava Gornja-Zidine.</s><s>Konačan izvještaj.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Zidine, arheološka istraživanja
Nacionalni spomenici u Brčkom
Srednjovjekovna arheološka nalazišta u BiH
Nekropole stećaka</s>

