Sukob u Afganistanu
<s>Sukob ili rat u Afganistanu u najširem smislu označava niz povezanih oružanih sukoba, odnosno građanskih ratova u Afganistanu koji su započeli 1978. godine te koji, u većoj ili manjoj mjeri, traju do današnjeg dana.</s>

<s>Njihov se početak veže uz tzv. Saur revoluciju, odnosno puč kojom je godine 1978. marksističko-lenjinistička Narodna demokratska partija Afganistana nasilno svrgnula Mohameda Dauda Kana, tadašnjeg predsjednika Republike Afganistan te uspostavila režim Demokratske Republike Afganistan.</s><s>Inzistiranje novih vlastodržaca da u zemlji uvedu komunistički sistem, koji je veliki dio stanovništva smatrao nespojivim sa islamom, je izazvao ustanak, koji su nakon nekog vremena počele podržavati SAD; to, kao i sve krvavi sukobi dvije frakcije u vladajućoj partiji - Halk i Parčama - je krajem 1979. potakao invaziju susjednog Sovjetskog Saveza, te početak višegodišnjeg afgansko-sovjetskog rata.</s>

<s>Time je dotada unutrašnji sukob dobio ne samo međunarodnu dimenziju, nego postao i segment Hladnog rata, prije svega zato što su antisovjetske afganistanske mudžahedine počela oružjem, novcem, opremom i na druge načine pomagati SAD preko tzv. operacije Cyclone.</s><s>Nakon nekoliko godina se ispostavilo da sovjetske vojne snage nisu u stanju poraziti mudžahedine, a izrazita nepopularnost rata je nakon uvođenja politike Glasnosti natjerala i sovjetske vlastodršce na odluku o povlačenju, za koje je okvir dao Ženevski sporazum.</s><s>Ono je okončano početkom 1989. godine, čime je formalno završio afganistankso-sovjetski rat.</s>

<s>To, međutim, nije značilo kraj rata, s obzirom da su mudžahedini, među kojima su važnu ulogu imali i strani dobrovoljci iz arapskih zemalja nastavili borbu sa ciljem da se potpuno ukloni komunistički režim.</s><s>Tako je sa sovjetskim povlačenjem sukob ponovno postao građanski rat, koji će potrajati sljedeće tri godine.</s><s>Komunistički režim je krajem 1991. godine zbog raspada SSSR ostao bez svog jedinog saveznika, a prijelaz komunističkog generala Ahmeda Rašima Dostuma je u proljeće 1992. godine  doveo do ostavke predsjednika Mohammada Najibulaha i kolapsa komunističkog režima, čime su antikomunistički ustanici nakon više od jedne decenije borbi konačno ostvarili svoj cilj.</s>

<s>Završetak rata protiv komunista je, međutim, odmah doveo do početka novog građanskog rata, ovog puta između samih mudžahedina, kojima je nestanak zajedničkog neprijatelja uklonio potrebu da zatomljuju etničke, vjerske i ideološke razlike.</s><s>Tako je ulazak pobjedničkih mudžahedina u prijestolnicu Kabul odmah doveo do borbi između različitih frakcija, koje su se uglavnom okupljale oko tadžičkog vođe Ahmeda Šaha Masuda, odnosno paštunskog vođe Gulbudina Hekmatjara.</s><s>Iako su Hekmatjarove pristaše na kraju otjerane iz prijestolnice, a bivši mudžahedinski vođa Burnahudin Rabani bio međunarodno priznat kao predsjednik novoproglašene Islamske Države Afganistan, sukob se nastavio tokom sljeećih godina te donio strahovita razaranja i ljudske žrtve Kabulu i u afganistansko-sovjetskom ratu uglavnom pošteđenim područjima zemlje.</s><s>Nijedna od strana nije mogla odnijeti jasnu prevagu, velikim dijelom zbog oportunističkih milicija drugih frakcija i gospodara rata.</s><s>Nastavak krvoprolića i anarhija je, pak, kod velikog dijela stanovništva popularnom učinio alternativu u obliku militantnog fundmentalističkog pokreta zvanog talibani koji se 1994. godine preuzeo vlast u južnom dijelu zemlje, a potom, koristeći sve veću slabost svojih protivnika, ali i snažnu podršku susjednog Pakistana u jesen 1996. godine zauzeo Kabul te proglasio novu državu zvanu Islamski Emirat Afganistan.</s>

<s>Pad Kabula, međutim, nije označio kraj rata, s obzirom da su se dotada zavađene anti-talibanske snage konačno odlučile udružiti u tzv. Ujedinjeni front za spas Afganistana, kasnije poznat pod nazivom Sjeverni savez.</s><s>One su još uvijek uživale formalno međunarodno priznanje (za razliku od talibanskog režima, koga su priznale jedino Saudijska Arabija, Pakistan i Ujedinjeni Arapski Emirati), te su im određenu financijsku i logističku pomoć pružali Iran i post-sovjetska Rusija.</s><s>Novi rat je, međutim, išao uglavnom na stranu talibana koji su svoje neprijatelje do 2001. godine potisnuli na mali pojas na krajnjem sjeveroistoku zemlje.</s><s>Talibanima su značajno pomogli i islamistički borci iz drugih zemalja, a na teritoriju Islamskog Emirata je djelovala i radikalna džihadistička grupa kasnije poznata kao al Qaeda.</s>

<s>Napadi 11. septembra 2001. godine, za koje je vlada SAD optužila al Qaedu, su doveli do američkog ultimatuma talibanskog režimu; njegovo odbijanje je poslužilo kao povod Amerikancima da pokrenu vojnu akciju kojom su, u suradnji sa snagama Sjevernog Saveza, uspjeli protjerati talibane iz Kabula i svih većih gradova, te tako de facto okončati njihovu vlast.</s><s>Tako su stvoreni uvjeti da se prvi put u Afganistanu uvede vlast koja bi imala i međunarodno priznanje, ali i određeni demokratski legitimitet; pod okriljem UN je u Afganistan došla mirovna misija, odnosno snage NATO-a, ali i drugih država, koje su Amerikancima pomagale pri uvođenju reda i zakona, te stvorile uvjete za održavanje demokratskih izbora.</s><s>Talibani su, međutim, sve vrijeme nastavili pružati otpor, odnosno izvoditi gerilske i terorističke napade na vladine i zapadne ciljeve u zemlji.</s><s>Američkim naporima da se okonča rat je značajne poteškoće proizvela zauzetost ratom i okupacijom Iraka, ali i sve veća nepopularnost sukoba u zapadnoj javnosti.</s><s>Godine 2014. su američke snage formalno okončale sukob prepustivši "sigurnosne operacije" Afganistanskoj nacionalnoj armiji.</s>

<s>Od 2015. je rat u Afganistanu ušao u novu fazu nakon što su se u borbu protiv vlade talibanima priključili i pristaše novoosnovane Islamske Države Iraka i Levanta.</s>

<s>Afganistanski ratovi
Afganistan
Afganistan</s>

