Barbarska umjetnost
<s>Barbarska umjetnost označava umjetnička djela germanskih naroda tokom velike seobe naroda (oko 300.-900.).</s><s>Obuhvaća barbarsku umjetnost germanskih naroda u migracijskom periodu u kontinentalnoj Evropi i početak insularne umjetnosti ili hiberno-sakskonske umjetnosti koja je nastala fuzijom anglosaksonske i keltske umjetnosti na Britanskim otocima.</s><s>Pojam pokriva mnoge različite umjetničke stilove uključujući i polikromni stil i animalni stil.</s><s>Nakon kristijanizacije, barbarska se umjetnost u ranom srednjem vijeku u Zapadnoj Evropi razvila i podijelila u različite škole, danas klasificirane po regijama, kao npr. anglosaksonska umjetnost i karolinška umjetnost, prije nego je došlo do razvoja stilova koji su obuhvaćali cijeli kontinet kao što je romanika i kasnije gotika.</s>

<s>Pozadina</s>

<s>U 3. vijeku Rimsko carstvo zapada u krizu i gotovo se raspada, a njegova vojska po etničkom sastavu postaje sve više germanska.</s><s>Nakon što su Huni u 4. vijeku potisnuli Germane prema zapadu, oni su provalili kroz rimske granice i postepeno se naselili unutar Carstva.</s><s>Vizigoti naseljavaju najprije Italiju, potom Španiju, na sjeveru Franci naseljavaju Galiju i zapadnu Njemačku, a u 5. vijeku skandinavski narodi kao Angli, Sasi i Juti osvajaju i naseljavaju Britansko otočje.</s><s>S krajem 6. vijeka na teritoriju Zapadnog Rimskog Carstva postoji niz malih politički manje organiziranih germanskih kraljevstva.</s>

<s>Mada ta kraljevstva nisu nikad bila homogena, dijelila su zajedničke kulturalne karakteristike.</s><s>Njihovi su narodi naselili nove zemlje i postepeno postali poljoprivrednici, stočari i ribari.</s><s>Arheološki nalazi ne pokazuju postojanje tradicije monumentalnih umjetničkih djela, bio arhitektonskih, bilo u smislu skulptura od trajnih materijala, već preferenciju ka "mobilnoj" umjetnosti za osobnu upotrebu i s praktičnom primjenom, kao npr. oružje, opremu za jahanje, alat, i nakit koji je i služio kao kopča za odjeću.</s><s>Sačuvani umjetnički predmeti germanskih naroda su gotovo uvijek osobni predmeti i nakit, koji se odijevao i nosio i koji se, prije prijelaza na hrišćanstvo zakapao s pokojnikom.</s><s>Većina umjetničkih predmeta izrađena od organskog materijala nije se očuvala.</s>

<s>Tri su stila dominantna u germanskoj umjetnosti.</s><s>Polikromni stil nastao od Gota nastanjenih u području oko Crnog mora.</s><s>Animalni stil tipičan je za područje skandinavskih zemalja, sjeverne Njemačke i Engleske.</s><s>Posljednji je insularna umjetnost ili hiberno-saksonski stil, kratki ali bogati period nakon kristijanizacije u kojem se zbiva fuzija animalnog stila, keltske umjetnosti, mediteranskog utjecaja i drugih motiva i tehnika.</s>

<s>Barbarska umjetnost</s>

<s>Polikromni stil</s>

<s>Tokom 2. vijeka među Gotima iz južne Rusije razvio se velik interes za ukrasne figure od zlata i predmete ukrašene dragim kamenjem.</s><s>Ovaj umjetnički stil je preuzet od Skita i Sarmata, uz nešto grčko-rimskog utjecaja, a bio je popularan i kod Huna.</s><s>Vjerojatno najpoznatiji primjeri datiraju iz 4. vijeka, pronađeni su u Rumunjskoj i poznati su danas kao Pietroaselsko blago, među kojim je pronađen i veliki broš s motivom zlatnog orla (vidi sliku ).</s><s>Motiv orla dolazi iz Istočne Azije i preuzet je u vrijeme kad su preci Gota bili dio Hunskog Carstva.</s><s>Isti je motiv vidljiv gotičkoj kopči pojasa u obliku orla iz 4. vijeka (vidi sliku ) iz južne Rusije.</s>

<s>Goti su donijeli svoj umjetnički stil u Italiju, južnu Francusku i Španiju.</s><s>Jedan dobro poznati primjer je ostrogotska fibula u obliku orla iz esene u Italiji, danas u muzeju u Nürnbergu.</s><s>Drugi primjer je vizigotska polikromna votivna kruna (slika ) Recceswintha, kralja Toleda, pronađena u votivnom blagu datiranom oko 670. u Fuente de Guarrazar, u blizini Toleda.</s><s>Popularnost stila potvrđena je i otkrićem polikromnog mača (slika ) u grobnici franačkog kralja Childerica I (umro oko 481. ), puno sjevernije od Alpa.</s>

<s>Animalni stil</s>

<s>Švedski arheolog Bernhard Salin bio je sa svojim radom objavljenim 1904. začetnik studija sjevernoevropskih ili "germanskih" zoomorfnih dekoracija.</s><s>On je podijelio animalni stil, koji je trajao otprilike od 400. do 900. godine, u tri faze: stil I, stil II i stil III.</s><s>Uzroci promjena koji su doveli do formiranja triju faza još su uvijek predmet diskusija, a objašnjavaju se uglavnom promjenama trendova u kasnorimskoj umjetnosti u provincijama i utjecaju tradicija nomadskih stepskih plemena.</s><s>Prva dva stila vrlo su raširena diljem Evrope u vidu umjetnosti "barbarskih" naroda za vrijeme velikih seoba.</s>

<s>Stil I. Najprije se pojavljuje u sjeverozapadnoj Evropi i oblikuje se u zapaženi zasebni stil s uvođenjem tehnike chipcarving (njem. kerbschnitt), plitkog urezivanja površine metala sličnom onome u drvorezu.</s><s>Ova se tehnika koristila za obradu srebra i zlata u 5. vijeku.</s><s>Karakteriziraju ga prikazi životinja čija su tijela podijeljena u sekcije i pojavljuju se na predmetima na kojima dominiraju apstraktni ukrasi.</s>

<s>Stil II.</s><s>Nakon 560.-570. stil I polako gubi na važnosti i zamjenjuje ga stil II.</s><s>Kod tog stila životinje se prikazuju u cijelosti, ali njihovo je tijelo izduženo tako da formira "trake" koje se isprepliću u simetrične oblike.</s><s>Životinjski ukrasi nisu imali za cilj vjerni prikaz životinjskog tijela, često nisu prikazane noge pa se obično opisuju kao "zmije", iako glave prikazuju druge životinjske vrste.</s><s>Prikaz životinjskog tijela je podređen ukrasnim motivima, tipično se koristi motiv isprepletenosti često formirajući oblik srca ili sl.</s><s>Jedan od primjera je na ilustraciji gore.</s>

<s>Oko 700. godine lokalizirani stilovi se razvijaju i više se ne priča o "germanskom" stilu.</s><s>Salinov stil III nalazi se uglavnom na Skandinavskom poluotoku i poznat je kao vikinška umjetnost.</s>

<s>Hrišćanski utjecaj
Nakon propasti Rimskog Carstva, crkva se nameće kao jedina nadnacionalna sila u Evropi.</s><s>Bila je element zajedništva i jedina institucija koja je selektivno sačuvala rudimente klasične civilizacije.</s><s>Nakon što se krajem 7 vijeka pokrštavanje germanskih naroda bližilo kraju, crkva postaje najznačajniji pokrovitelj umjetnosti i naručitelj iluminiranih rukopisa i drugih liturgijskih predmeta.</s><s>Prema nalazima vidljivo je jasno opadanje germanskih načina ukrašavanja i povećanje mediteranskog utjecaja.</s><s>Ovaj je proces bio brz kod Gota u Italiji i Španiji, a sporiji kod sjevernijih naroda.</s><s>Ova je promjena jasna na merovinškom kodeksu Gelazjanskom sakramentariju iz 8. vijeka: ne sadrži elemente animalnog "stla II" već koristi mediteranske motive riba kako bi izgradio inicijale na početku poglavlja.</s>

<s>Insularna umjetnost</s>

<s>Insularna umjetnost, često poznata kao hiberno-saksonska umjetnost, pogotovo kod iluminiranih rukopisa, bila je ograničena na Veliku Britaniju i Irsku, a formirala se kao fuzija germanske tradicije (preko Angla i Sasa) i keltske tradicije (preko irskih monaha).</s><s>Prvi se puta pojavljuje u kasnom 7. vijeku i prisutna je na Britanskom otočju oko 150 godina sve do vikinških invazija u 9. vijeku (nakon čega dolazi do pojave anglo-saksonske umjetnosti).</s><s>U Irskoj je pak prisutna do 12. vijeka nakon čega je zamjenjuje romanika.</s>

<s>Historija</s>

<s>Irska se preobraća na kršćanstvo sredinom 5. vijeka s dolaskom misionara iz Britanije i Evrope, dok se istovremeno u Engleskoj naseljavaju paganski Angli, Sasi i Juti.</s><s>Izuzetna politička fragmentacija Irske i potpuni manjak urbanog razvoja spriječio je razvoj jake episkopalne strukture.</s><s>Kao posljedica toga pojavljuje se monasticizam kao dominantna sila irskom kršćanstvu, a tako i u irskoj kršćanskoj umjetnosti.</s>

<s>Keltsko kršćanstvo daje poseban naglasak na misionarsku aktivnost.</s><s>Oko 563. sveti Kolumba osniva samostan na škotskom otoku Ioni, iz kojeg je započeo preobraćenje piktskih pagana u Škotskoj.</s><s>Ovo samostansko naselje dugo je ostalo ključnim centrom kršćanske kulture u sjevernoj Britaniji.</s><s>Kolumbovi monasi kasnije sele u Nortumbriju gdje 635. osnivaju samostan na otoku Lindisfarne iz kojega kreću u preobraćenje stanovništva sjeverne Engleske.</s><s>Međutim, iz Rima je već započeo proces pokrštavanja Angla i Sasa s juga iz Kentskog samostana 597. godine.</s><s>Dolazi do sukoba između irskih monaha i Rima oko dana proslave Uskrsa, što je za posljedicu imalo povlačenje irskih misionara iz Lindisfarnea natrag na Ionu.</s><s>Međutim, vrlo raširena uporaba irskih dekorativnih oblika u engleskoj umjetnosti i obrnuto svjedoči velikom značenju interakcije među ovim dvjema kulturama.</s><s>Engleska će postepeno dolaziti pod sve veći mediteranski utjecaj, ali ne prije nego su se irsko-keltska i anglo-saksonska umjetnost spojile.</s>

<s>Prvo važno djelo koje se moglo nazvati hiberno-saksonskim bila je Knjiga iz Durrowa iz kasnog 7. vijeka.</s><s>Slijedi zlatno doba obrade metala, proizvodnje manuskripta i kamenih skulptura.</s><s>U 9. vijeku, s provalama Vikinga i povećanjem utjecaja mediteranskih formi,  vrhunac hiberno-saksonskog stila bliži se kraju.</s>

<s>Iluminirani rukopisi</s>

<s>Preživjeli primjeri irske keltske umjetnosti iz željeznog doba pripadaju uglavnom artefaktima u stilu La Tène.</s><s>Neki od najpoznatijih artefakata tog razdoblja su tzv. "viseće zdjele", kao one pronađene u nalazištu  Sutton Hoo.</s><s>Već u samom početku širenja evanđelja, irski su misionari shvatili da su im potrebne knjige i, već od prvih primjeraka, započeli su s ukrašavanjem teksta motivima preuzetim iz tradicije obrade metala.</s><s>U najranijim rukopisima, kao što je psaltir sv. Kolumbe iz 7. vijeka, prisutni su motivi spirala i zavojnica direktno preslikani iz keltskih emajliranih posuda i metalnih predmeta u stilu LA Tène.</s>

<s>Nakon psaltira sv. Kolume, dekoracija knjiga postepeno postaje sve kompleksnija, te se unose novi stilovi ukražavanja preuzeti iz drugih kultura.</s><s>Na početku svakog evanđelja, često nalazimo čitave stranice bogato dekorirane ukrasnim motivima bez ikakvog teksta, tzv. "tepih stranice".</s><s>Geometrijski motivi i isprepleteni uzorci mogli bi se objasniti i utjecajem egipatskih Kopta ili utjecajem Bizanta.</s><s>Povećana upotreba animalnih dekoracija je posljedica utjecaja anglo-saksonskog stila.</s><s>Svi su se ti utjecaji i tradicije složili u zasebni stil kojeg se naziva hiberno-saksonski stil, a prvi rukopis tog tipa bila je knjiga iz Durrowa iz kasnog 7. vijeka, dok je najpoznatiji primjer tog stila Lindisfarnska evanđelja.</s>

<s>Knjiga Kellsa je vjerojatno stvorena u Ioni u 8. vijeku.</s><s>S provalom Vikinga 807. godine, monasi iz Ione bježe u Irsku, te odnose knjigu za sobom u grad Kells.</s><s>Ovaj je rukopis najbogatije dekorirani primjer hiberno-saksonskog stila u kojemu se nalazi širok spektar motiva i tehnika ukrađavanja korištenih tokom čitavog 8. vijeka.</s>

<s>Obrada metala
U 7. vijeku dolazi do preporoda obrade metala razvojem novih tehnika kao što je filigranstvo u zlatu, što je omogućilo manje i detaljnije ukrase.</s><s>To je posebno vidljivo kod keltskih broševa, važnih statusnih simbola vladajuće elite, ali i samog klera koji ih je nosio kao dio odežde.</s><s>Broš iz Tare i ostava iz Ardagha najspektakularniji su primjeri insularne umjetnosti, dok je su kraljevski dragulji iz nalazišta Sutton Hoo iz 7. vijeka karakteristični primjeri predhrišćanskog anglo-saksonskog stila.</s><s>Kod tih primjera vidlijivi su sve moguće vještine na raspolaganju obrađivačima zlata onog doba: urezivanje metala (chip carving), filiganstvo, cloisonné i ukrašavanje kvarcom.</s>

<s>Kamene skulpture</s>

<s>Umijeće prisutno kod obrade metala vidljivo je i kod izrade kamenih skulptura.</s><s>Stotinama godina u Irskoj je postojao običaj postavljanja velikih drvenih križeva unutar dvorišta manastira.</s><s>Drveni križevi su kasnije zamijenjeni kamenim križevima zvanim "visokim križevima", koji su u pravilu bogato ukrašeni istim složenim motivima kao kod obrade zlata, a često i ljudskim figurama.</s>

<s>Veze
Vikinška umjetnost</s>

<s>Bilješke</s>

<s>Izvori
Martin Werner, "Migration and Hiberno-Saxon Art", Dictionary of the Middle Ages, svezak 8, 
"Hiberno-Saksonski stil" u Encyclopædiji Britannici online.</s>

<s>Dodatna literatura
Boltin, Lee, ed.: Treasures of Early Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D.: From the Collections of the National Museum of Ireland, Royal Irish Academy, Trinity College, Dublin, Metropolitan Museum of Art, 1977., .</s>

<s>Malcolm, Todd, The Early Germans</s>

<s>Vanjske veze
Slike iz historije , vidi "Evropa u željezno doba".</s><s>Orlova fibula  u Walters Art Museum.</s>

<s>Srednjovjekovna umjetnost
Velika seoba naroda</s>

