Japodska kulturna grupa
<s>Japodska kulturna grupa se počela formirati kada je na matičnu japodsku teritoriju u Lici stigao talas novog, panonskog stanovništva, koji su bili nosioci kulture polja sa urnama.</s><s>Kraj drugog milenijuma p.n.e. prošao je u međusobnom prožimanju starog i novog.</s><s>Arheološkim istraživanjima najstarijih grobovi u velikoj nekropoli u Kompolju nedaleko od Otočca, na prelazu iz drugog u prvi milenijum p.n.e. registrovani su pokojnici sahranjeni po starom običaju u raširenom položaju (poneki i u grubim sanducima od drvenih dasaka) i urne sa pepelom spaljenih, koje ne samo ritusom već i samom svojom karakterističnom formom jasno svjedoče o panonskom porijeklu tog novog običaja.</s>

<s>Prema Ružici Drechler-Bižić 
Prostorna granica u kojoj se može pratiti kultura Japoda obuhvata područja između Sane na istoku, Zrmanje i Velebita na jugu i Jadranskog mora na zapadu (do IV st. pr. n.e., kada su ih potisnuli Liburni, koji su iskoristili prodor Kelta), dok su u Istri rijekom Rašom graničili sa Histrima.</s><s>Navedene granice su odredili pronađeni ostaci materijalne kulture, te izvori grčkih i rimskih pisaca.</s><s>Obzirom na nedovoljnu istraženost i česta pomijeranja granica u to vrijeme, one se mogu smatrati grubo određenom prostornom dimenzijom etničkog i kulturnog japodskog teritorija.</s>

<s>U periodu od 12. do kraja 1.stoljeća p.n.e. na teritoriji Japoda razvijao se cjelovit i jedinstven korpus materijalne kulture.</s><s>Počeo je krajem bronzanog, trajao tokom cijelog željeznog doba i završio se uklapanjem Japoda u rimski provincijalni sistem.</s><s>Uočivši istovrsnost arheološke građe arheolozi su ovaj korpus definisali kao japodska kultura željeznog doba.</s><s>Za cjelovito definiranje pojma najzaslužnija je Ružica Drechler-Bižić koja je razvoj kulture podijelila u 7 razvojnih cjelina.</s><s>Svoju periodizaaciju radila je više porema nalazima sa ličkog prostora.</s>

<s>Do sada je otkriveno oko 200 gradinskih naselja, a neka od njih su Prozor, Kompolje-Hrvatsko polje kod Otočca, Pećina kod Ličkog Lešća, Gradina nad Pećinom, dok su velike ravne nekropole otkrivene i u Jezerinama, Golubiću, Ribiću, Ripču kod Bihaća, te Osretku kod Cazina.</s><s>Od ukupnog broja otkrivenih gradina oko 150 se nalazi na prostoru Like, dok je oko 50 locirano na području srednjeg toka Une.</s><s>Pored gradina u srednjem toku Une otkrivene su lokacije sojeničkih naselja u Ripču, Golubiću, Ribiću, a navodi se postojanje istih u Kraljama i Brekovici.</s><s>Najviše je istraženo sojeničko naselje u Ripču.</s>

<s>Prema Zdravku Mariću 
Dolina rijeke Une ima nešto drugačiju sliku kulturnog razvoja čemu je uzrok veći uticaj iz područja kulture polja sa urnama.</s><s>Ovaj prostor najkasnije je u 8. stoljeću pripao Japodima.</s><s>Na osnovu nekih specifičnosti arheolog Zdravko Marić je iznio hronologiju nalaza i podijelio je u 6 faza.</s>

<s>Dolina Une je, kao tranzitna komunikacija između mediterana i panonske nizije do Podunavlja, predstavljala prostor na kojem se pored razvoja kulture, razvijala i trgovina.</s><s>Japodski teritorij u cjelini je u to vrijeme obuhvatao važnu stratešku regiju.</s><s>Na japodsku kulturu i trgovinu utjecala je grčka kolonizacija Jadrana i odnosi sa Grcima.</s><s>Skoro istovremeno Japodi su se suočili sa ivazijom Kelta koji su sa područja sjeverne Italije i Alpa prodirali na Balkan i Podunavlje u IV st. p.n.e. Svojim prisustvom u Panoniji djelimično su izvršili uticaj i na Japode u kulturnom smislu.</s>

<s>Najveći domet u duhovnoj i profanoj sferi života Japodi u dolini Une su ostvarili krajem VI i početkom V stoljeća p.n.e. U umjetnosti je kod Japoda prisutna figuralna komponenta, gdje prevladava primijenjena umjetnost i sitna plastika.</s><s>Ljudske i životinjske figurice, karakteristične ulavnom za unutrašnjost, u najvećem broju su pronađene u Ripču (15-ak komada) i Ormožu u Sloveniji (10 komada).</s><s>Tragove likovnog stvaralaštva Japodi su ostavili na pečenoj glini, bronzi, jantaru, staklu, kamenu i rjeđe srebru.</s><s>Koristitli su se tehnikama urezivanja, apliciranja, modelovanja, iskucavanja i livenja.</s><s>Od upotrebnih predmeta najbrojnije su keramičke posude koje su se koristile u kućanstvu ili posude koje su služile u kultne svrhe.</s>

<s>Osobitost japodske kulture i arheoloških nalaza jeste česta upotreba jantara u izradi nakita, ukrašavanju fibula i privjesaka.</s><s>Čest motiv japodskih majstora oblikovanja jantara jeste  konjska glava, za što nisu jasni dokazi da li su Japodi bili uzgajivači konja ili je u pitanju posebno značenje u religiji.</s>

<s>Uticaj Rimljana na Ilire bio je višestruk, a u najvećoj mjeri je ostvaren nakon što su ilirska područja pala pod vlast Rimskog carstva.</s><s>Poslije II stoljeća p.n.e. Japodi su u dodiru sa rimskim svijetom bili izloženi akulturacijskim, privrednim i političkim promjenama.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Japodi
Iliri</s>

