Froissartove Hronike
<s>Froissartove Hronike (ili Chroniques) prozni su ljetopis Stogodišnjeg rata napisan u 14. vijeku od strane Jeana Froissarta.</s><s>Hronike počinju događajima koji su doveli do svrgavanja Edwarda II 1326. i obuhvataju period do 1400. godine, prepričavajući događaje u zapadnoj Evropi, prevashodno u Engleskoj, Francuskoj, Škotskoj, Niskim Zemljama i na Iberijskom poluotoku, iako povremeno spominju ostale zemlje i regije poput Italije, Njemačke, Irske, Balkana, Kipra, Turske i Sjeverne Afrike.</s>

<s>Hronike se vijekovima priznaju kao glavni izražaj viteške kulture Engleske i Francuske u 14. vijeku.</s><s>Froissartovo djelo sagledava se kao jedno od životnog značaja za obaviješteno razumijevanje evropskog 14. vijeka, naročito Stogodišnjeg rata.</s><s>Međutim, današnji historičari također prepoznaju da Hronike imaju i mnoge nedostatke kao historijski izvor: sadrže netačne datume, imaju pobrkanu geografiju, daju netačne procjene veličina vojski i gubitaka u ratu i potencijalno su pristrasne u korist autorovih pokrovitelja.</s>

<s>Froissart se ponekada ponavlja ili opisuje naizgled nevažne teme.</s><s>Ipak, njegovi opisi bitaka su živahni i privlačni.</s><s>Za ranije periode Froissart je zasnivao svoj rad na ostalim postojećim hronikama, ali njegova vlastita iskustva, kombinirana sa onima intervjuiranih svjedoka, snabdijevaju dosta detalja kasnijih knjiga.</s><s>Iako Froissart možda nikada nije bio u bici, posjetio je Sluys 1386. kako bi vidio pripreme za invaziju Engleske.</s><s>Bio je prisutan tokom drugih značajnih događaja kao što su krštenje Richarda II u Bordeauxu 1367. godine, krunisanje kralja Charlesa V od Francuske u Rheimsu 1380. godine, vjenčanje vojvode Jeana od Berryja i Jeanne od Boulogne u Riomu i veseli ulazak francuske kraljice Isabeau od Bavarske u Pariz, oboje 1389. godine.</s>

<s>Sir Walter Scott jednom je primijetio da je Froissart imao "veličanstveno malo suosjećanja" za "lopovske neotesance." Istinito je da Froissart često izostavlja priču o običnim ljudima tog vremena, ali to je većinom posljedica njegovog izloženog cilja da ne piše generalnu hroniku već historiju viteških podviga koji su se desili za vrijeme ratova između Francuske i Engleske.</s><s>Ipak, Froissart nije bio ravnodušan prema utjecaju ratova na ostatak društva.</s><s>Njegova Knjiga II mnogo se fokusira na narodne ustanke u različitim dijelovima zapadne Evrope (Francuska, Engleska i Flandrija) i u tom dijelu Hronika autor često pokazuje dobro razumijevanje faktora koji su utjecali na lokalne ekonomije i njihov efekat na društvo u cjelini; također se čini da je imao mnogo suosjećanja za stanje siromašnijih slojeva gradskih populacija Flandrije.</s>

<s>Hronike su vrlo opširno djelo: sa svojih gotovo 1,5 miliona riječi, spadaju u najduža djela napisana u francuskoj prozi u kasnom srednjem vijeku.</s><s>Objavljena je nekolicina modernih potpunih izdanja, ali je tekst štampan od 15. vijeka pa nadalje.</s><s>Enguerrand de Monstrelet nastavio je Hronike do 1440. godine, dok je Jean de Wavrin dodao velike dijelova istog u svoje vlastito djelo.</s><s>U 15. i 16. vijeku Hronike su prevedene na danski, engleski, latinski, španski, talijanski i danski.</s><s>Tekst Froissartovih Hronika očuvan je u više od 150 rukopisa, od kojih su mnogi ilustrirani, neki opsežno.</s>

<s>Pozadina</s>

<s>Jean Froissart potiče iz Valenciennesa u Grofoviji Hainaut, na zapadnom vrhu teritorija Svetog Rimskog carstva, na granici sa Francuskom (sada se nalazi u Francuskoj).</s><s>Čini se da je potekao iz onoga što bi se danas nazivalo srednjom klasom, ali je proveo dosta svog odraslog doba na dvorovima i preuzeo je svjetonazor feudalne aristokratije kasnog srednjeg vijeka, koja je isprva činila njegovo čitateljstvo.</s><s>Čini se da je zarađivao za život pisanjem i svojevremeno je bio značajan francuski pjesnik.</s><s>Barem pri kraju života preuzeo je sveti zavjet i primao je unosan beneficijum.</s>

<s>Prvo je napisao rimovanu hroniku za englesku kraljicu Philippu od Hainaulta, koju joj je ponudio 1361. ili 1362. godine.</s><s>Tekst njegovih najranijih historijskih djela, koje je Froissart sam spomenuo u prologu svojih Hronika, obično se smatraju izgubljenim, ali neki naučnici tvrde da bi se rukopis iz 14. vijeka koji sadrži rimovanu hroniku, čiji se fragmenti sada čuvaju u bibliotekama u Parizu i Berlinu, mogao identificirati kao takozvana 'izgubljena hronika'.</s>

<s>Sinopsis</s>

<s>Neki od važnih događaja zabilježenih u Froissartovim hronikama:</s>

<s>Knjiga I 1322–1377
 Edward II svrgnut i uspon Edwarda III (1327)
 Smaknuće Hugha Despensera Mlađeg (1326)
 Pohod Edwarda III u Škotskoj (1327)
 Vjenčanje Edwarda III sa Philippom od Hainaulta (1328)
 Potraga Edwarda III za saveznicima u Niskim Zemljama protiv Philippea VI od Valoisa
 Pohod Thiérache (1339)
 Bitka kod Sluysa (1340)
 Opsada Tournaija (1340)
 Rat za bretonsko naslijeđe (1340-1364)
 Pohod grofa Derbyja u Gaskonji (1344-1345)
 Bitka kod Crécyja(1346)
 Opsada Calaisa (1346-1347)
 Bitka kod Neville's Crossa (1346)
 Bitka kod Winchelsea (1350)
 Bitka kod Poitiersa (1356)
 Étienne Marcel vodi pobunu trgovaca u Parizu (1358)
 Žakerija (1358)
 Slobodna društva
 Pohodi Crnog Princa na jugu Francuske
 Pohod Edwarda III na Rheims (1359-1360)
 Ugovor iz Brétignyja (1360)
 Smrt kralja Jeana II od Francuske (1364)
 Bitka kod Cocherela (1364)
 Bitka kod Auraya (1364); kralj Rata za bretonsko naslijeđe
 Kastiljski građanski rat (1366-1369): pohodi Crnog Princa na Iberijskom poluotoku; Bitka kod Nájere (1367); Bitka kod Montiela (1369)
 Pljačka Limogesa (1370)
 Bitka kod Chizéa (1373)
 Smrti Crnog Princa i Edwarda III (1377); uspon Richarda II</s>

<s>Knjiga II 1376–1385
 Veliki raskol
 Bitka kod Roosebekea
 Seljački ustanak u Engleskoj
 Vjenčanje Charlesa VI sa Isabellom od Bavarske</s>

<s>Knjiga III 1386–1388
 Francuske pripreme za prekinutu invaziju Engleske
 Konačni sudski dvoboj naređen od strane francuskog suda između Jeana de Carrougesa i Jacquesa Le Grisa
 Richard II u sukobu sa svojim ujacima
 Bitka kod Otterburna</s>

<s>Knjiga IV 1389–1400
 Bal des Ardents na festivalu u čast Isabelle od Bavarske
 Turnir u Smithfieldu održan od strane Richarda II
 Smrt Gastona III od Foix-Béarna
 Ludost Charlesa VI
 Richard II svrgnut i uspon Henrika IV
 Bitka kod Nikopolja i masakr zarobljenika</s>

<s>Sastav i izvori 
Froissart je počeo sa pisanjem Knjige I očuvane hronike u prozi nekada nakon 1370. godine, ali možda i tek 1379-1381, moguće na zahtjev Roberta de Namura, kojem je posvećena najranija verzija.</s><s>U prologu te verzije proznog teksta, Froissart je opravdavao svoje novo preduzeće svojom željom da se poboljša u odnosu na svoje prve pokušaje da napiše historijski prikaz ranih godina Stogodišnjeg rata.</s><s>Naročito je nijekao svoju raniju rimovanu hroniku, čija tačnost, priznao je, nije uvijek bila tako dobra koliko važna pitanja poput rata i viteškog junaštva zahtijevaju.</s><s>Kako bi poboljšao kvalitet i historijsku tačnost svog djela, Froissart je obznanio svoju namjeru da sada slijedi kao svoj glavni izvor Vrayes Chroniques Jeana Le Bela, koji je ispoljio jaku kritiku o stihu kao pogodnom načinu ozbiljnog pisanja o historiji.</s><s>Froissart je također koristio druge tekstove, kao što je Život Crnog princa Chandosa Heralda, naročito za pohod Crnog princa u Španiji 1366-1367.</s><s>Nadalje, unio je neke službene dokumente u svoj tekst, uključujući i čin hommagea od strane kralja Edwarda III francuskom kralju Philippeu VI (1331) i englesku verziju Mirovnog ugovora iz Calaisa (1360).</s>

<s>Le Bel je napisao svoju hroniku za Jeana, lorda Beaumonta, ujaka Philippe od Hainaulta, koji je podržavao kraljica Isabella i pobunu koja je dovela do uklanjanja Edwarda II 1326. godine.</s><s>Jean od Hainaulta također je sudjelovao u nekoliko ranijih bitaka Stogodišnjeg rata, prvo na engleskoj strani, potom na Francuskoj.</s><s>Njegov unuk, Guy II, grof Bloisa, kasnije je postao glavni pokrovitelj Froissartovih Hronika.</s><s>Sam Jean Le Bel je u svom djelu izrazo veliko divljenje prema Edwardu III, u čijem se pohodu na Weardale protiv Škota iz 1327. također borio.</s><s>Iz svih tih razloga Froissart je visoko cijenio Le Belovu hroniku kao pouzdan izvor informacija o događajima koji su doveli do izbijanja rata između Francuske i Engleske i o ranim fazama Stogodišnjeg rata.</s><s>Usporedba Froissartove Knjige I sa Le Belovim djelom pokazuje da je u ranim dijelovima Hronika (do c.1360) Froissart često direktno kopirao i razvijao vrlo velike dijelove Le Belovog teksta.</s>

<s>Čini se da je Froissart napisao nove koncepte za Knjigu I, koja pokriva period do 1378/1379, u različito vrijeme.</s><s>Naučnicima je danas nekoliko od tih različitih verzija poznato prema jedinstvenim rukopisima koji su prenijeli njihove tekstove, kao što su 'Amiens', 'Valenciennes' i 'Rim' verzije Knjige I, tako nazvane prema rukopisima koji su se čuvali u općinskim bibliotekama Amiensa i Valenciennesa i u Vatikanskoj biblioteci.</s><s>Takozvana 'Rim' verzija Knjige I, od koje je očuvano samo manje od pola (pokrivajući period do c.1350), nesumnjivo je najnovija verzija: napisana je pri kraju Froissartovog života, najranije u kasnoj 1404. godini.</s><s>Prethodila ju je 'C' verzija Knjige I, napisana nekada između 1395. i 1399. godine, koja se dugo smatrala izgubljenom; 'C' verzija zapravo je očuvana u vidu jednog rukopisa koji se sada nalazi u Biblioteci Newberry u Chicagu.</s>

<s>Naučnici su mnogo raspravljali o redoslijedu ostalih verzija.</s><s>Do sada nije postignut koncenzus koji obuhvata sve verzije i njihove odnose, iako većina specijalista sada smatra da su verzije 'Amiens' i 'Valenciennes' nastale prije takozvane 'B' redakcije.</s><s>Verzija 'Amiens' i skraćena verzija Knjige I (Pariz, BnF, fr. 10144) vjerojatno su napisane u periodu 1384-1391, ali se čini da je verzija 'Amiens' nastala prije njih dvije.</s><s>Redakcija 'B' je verzija Knjige I koju je uredio S. Luce za Société d'Histoire de France i koja predstavlja ono što se često smatra 'standardnom' verzijom Knjige I. Sam Luce bio je uvjeren da je verzija 'B' predstavljala najranije dovršeno stanje Knjige I i da je ona prema tome prethodila tekstu 'Amiens'.</s><s>Dokazi iz teksta, međutim, ukazuju na datum stastavljanja u ili ubrzo nakon 1391. godine, dakle sigurno nakon verzije 'Amiens'.</s>

<s>Prva verzija druge knjige Froissartovih Hronika, koja, kako se čini, prema autorovom mišljenju nikada nije bila odvojena knjiga već nastavak koji je pokrivao period 1378-1385, vjerojatno za dovršena tokom kasnih 1380-ih.</s><s>Ne čini se da se zasnivala na već postojećim hronikama i stoga je u potpunosti Froissartovo vlastito djelo.</s><s>Knjiga II, međutim, uključuje proširen izvještaj o flamanskoj pobuni protiv grofa u godinama 1379-1385, koji je Froissart prethodno sastavio kao odvojen tekst i koji je poznat kao Hronika Flandrije.</s><s>Froissart je uključio nekoliko službenih dokumenata u svoju Hroniku Flandrije, koji su se također držali u Knjizi II Hronika, uključujući tekst Sporazuma u Tournaiju (1385) kojim je ponovo uspostavljen mir između flamanskih gradova i njihovog grofa.</s>

<s>Kao što je slučaj i sa Knjigom I, čini se da je Froissart također ponovo napisao kasnije knjige svojih Hronika.</s><s>Pored Hronike Flandrije, opstale su barem tri autorske verzije Knjige II.</s><s>Većina rukopisa Knjige II sadrže jednu od dvije ranije verzije, koje imaju gotovo identičan tekst, osim manjeg broja poglavlja u kojima postoje značajne razlike.</s><s>Rukopisi te dvije ranije verzije pružili su osnovu za sva moderna izdanja.</s>

<s>Također postoji kasnija verzija Knjige II, koja datira iz poslije 1395. godine i očuvana je samo u rukopisu iz Newberryja koji također sadrži 'C' verziju Knjige I. Newberryjska verzija Knjige II je znatno drukčija od ostalih poznatih verzija i nesumnjivo je rezultat opširne autorske prerade teksta, što je uključivalo dodavanje važnog materijala koji se ne javlja u ostalim verzijama.</s><s>Tekst iz Newberryja još uvijek nije potpuno uređen i djelimično je prepisan za Froissart Online .</s>

<s>Prva verzija Knjige III, koja obuhvata period od 1385. do 1390. godine, ali u koju također spada opširna retrospektiva na ranije periode, moguće da je završena 1390. ili 1391. i predstavlja onu koja je pronađena u gotovo svim očuvanim rukopisima.</s><s>Druga verzija postoji u vidu jednog rukpisa (Pariz, Bibliothèque nationale de France, MS fr. 2650).</s><s>Ta druga verzija vjerojatno je kasnije prerada od strane samog Froissarta: slijedi uzorak koji se može vidjeti u različitim autorskim verzijama Knjige II, sa mnogim poglavljima koja su ostala ista i nekim poglavljima koja su u velikoj mjeri ponovo pisana.</s>

<s>Knjiga IV, čiji tekst seže do 1400. godine, ostaje nepotpuna i vjerojatno je, poput verzije 'Rome' Knjige I, napisana nakon 1404. godine.</s><s>Nagao prekid Knjige IV vjerojatno se može objasniti Froissartovom smrću, do koje je možda došlo dok je pisao taj dio Hronika.</s>

<s>Knjiga IV prenesena je u 21 rukopisu, koji predstavljaju jednu jedinstvenu autorsku verziju.</s><s>Tekst pokazuje tragove prerade od strane 'korektora', koji nije bio autor već neko ko je pripremao tekst, moguće autograf, za reprodukciju.</s><s>Za razliku od ostale tri knjige Hronika, čini se da je Knjiga IV ostala nepoznata dugo vremena, dok nije otkrivena u drugoj polovini 15. vijeka, kada su stvorene prve rukopisne kopije tog teksta, a on počeo kružiti u dvorskim krugovima vojvoda Burgundije.</s>

<s>Iluminirani rukopisi 
Hronike su gotovo odmah bile popularne među plemstvom, a mnogi rukopisi bili su skupocjeno iluminirani.</s><s>U prvoj četvrtini 15. vijeka pariški trgovci knjigama stvorili su mnoge ilustrirane kopije Knjige I, kao i neke kopije Knjiga II i III.</s><s>Gotovo polovina tih očuvanih kopija može se povezati sa specifičnom libraire, zvanom Pierre de Liffol.</s><s>Na tim se kopijama može primijetiti rad nekoliko umjetničkih ruku, ali čini se da se dva anonimna slikara minijatura ističu kao redovni saradnici u Liffolovoj proizvodnji: Boethius majstor i Giac majstor.</s>

<s>U burgundijskim Niskim Zemljama od oko 1470. došlo je do određenog oživljavanja interesovanja za Hronike i neki od najskupljih ciklusa flamanske iluminacije stvoreni su u svrhu ilustriranja Froissartovih Hronika.</s><s>Nekoliko potpunih kopija četiri knjige, kao i svi ilustrirani rukopisi iz Knjige IV, potiču iz tog perioda.</s><s>Dok su ranije ilustracije većinom prilično jednostavne i šablonske, sa ukrašenim pozadinama, veće slike tog kasnijeg perioda često su pune detalja i imaju opsežne prikaze krajolika, enterijera ili gradova u svojim pozadinama.</s><s>Većina prikazanih slika potiče iz tog perioda.</s><s>Jedna od najraskošnije iluminiranih kopija bila je ona Louisa od Gruuthusea, flamanskog plemića, iz 1470-ih.</s><s>Četiri sveska te kopije (BnF, Fr 2643-6) sadrže 110 minijatura koje su naslikali neki od najboljih umjetnika iz Brugesa tog doba.</s><s>Među njima je Loiset Lyédet, koji je identificiran kao slikar koji je stvorio minijature u prva dva sveska.</s><s>Oni u trećem i četvrtom svesku pripisani su saradnji između majstora Antonije od Burgundije, majstora Dresdenskog molitvenika i majstora Margarete od Yorka.</s><s>Mnoge od prikazanih ilustracija potiču iz te kopije.</s>

<s>Bilješke</s>

<s>Dodatna literatura 
 Jolliffe, John.</s><s>Froissart's Chronicles (London: Faber & Faber, 2012)</s>

<s>Vanjske poveznice i literatura</s>

<s>Froissart online 
Jean Froissart, Chronicles, Penguin Classics, 1978  (sa gotovo 500 stranica čak je i ovo samo izvod).</s><s>Hronike Engleske, Francuske, Španije, itd.</s><s>Nastavljeni projekat umrežavanja čitavog prevoda Thomasa Jonesa iz 1805.</s><s>Froissartove priče - izvodi iz izdanja 1849. prevoda Thomasa Johnesa (1805).</s><s>Froissartove hronike - izvodi iz Harvard Classics prevoda Johna Bourchiera, lorda Bernersa iz 1910.</s><s>Opsežna bibliografija koju je prikupio dr Godfried Croenen
Puno izdanje Froissartovih hronika u 12 svezaka, preveo Thomas Johnes</s>

<s>Hronika
Francuska književnost</s>

