Arheološko područje Okolište
<s>Arheološko područje Okolište nalazi se na području opštine Visoko, Bosna i Hercegovina.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 4. do 11. septembra 2006. godine je donijela odluku da se Arheološko područje proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.</s>

<s>Lokacija dobra 
Neolitsko naselje Okolište locirano je između naselja Radinovići i Okolište, oko 6 km. sjeverozapadno od Visokog.</s><s>Ima oblik četverougla sa 330, odnosno 270 m dugim stranama.</s>

<s>Istorija 
U riječnim tokovima Bosne i Neretve nalazi se 36 lokaliteta Butmirske kulture.</s><s>U sarajevskoj kotlini najveće naselje se nalazi u samom Butmiru.</s><s>U visočkoj kotlini najveće naselje tog tipa je u Okolištu, sa površinom od oko 7-5 hektara.</s><s>Po tome je jedno od najvećih naselja tog tipa u jugoistočnoj Evropi.</s><s>Još četiri naselja butmirske kulturne skupine razvila su se oko ovog naselja.</s>

<s>Istraživanja 
U suradnji sa Rimsko-germanskom komisijom Njemačkog arheološkog instituta u Frankfurtu i Univerziteta u Bambergu i Kilu, te Gradskog muzeja u Visokom, vršena su istraživanja i u Okolištu.</s>

<s>Geomagnetskom prospekcijom jasno se oslikava veći broj zaštitnih jaraka i pokazale su se jasno vidljive strukture 54 kuće.</s><s>Njihova dužina iznosi između 12  i 13 m, dok širina varira između 6 i 8 m. Detaljnim mjerenjima unutar pojedinih kuća identificirani su zidovi, podjela na više prostorija, te po dvije peći u svakoj kući, što se u velikoj mjeri podudara sa objektima poznatom u neolitskom naselju Obre II.</s><s>Kuće koje nisu gorjele mogu se djelomično prepoznati na temelju vidljivih jama za stupce.</s>

<s>U toku iskopavanja, otkriveno je ukupno 7 nadzemnih kuća, slabije ili veoma dobro očuvanih.</s><s>Unutar nekoliko kuća otkrivene su kalotaste peći, ognjišta unutar i van nastambi, veći broj radionica, odnosno žrvnjišta i radionice za izradu kamenog alata, te velik broj različitih jama.</s>

<s>Od pokretnog arheološkog materijala najbrojnija je keramika.</s><s>Keramičke posude po sadržaju ukrasa i oblicima posuda pripadaju fazi  Butmir II i mlađoj fazi Butmir III (Hvar-Lisičići), odnosno datira se u 4800. i 4700. godinu p.n.e.</s>

<s>Nađene su i veće količine kamenih objekata: glačane sjekire, okresane kremene strijelice, noževi, svrdla, strugači i žrvnjevi za žito od kamena pješčara.</s><s>Koštani alat je veoma rijedak, a slabo su zastupljeni i ostaci životinjskih kostiju (goveče, svinja, jelen).</s>

<s>U dijelu ispitanom geomagnetskom prospekcijom, pretpostavlja se da je ovdje živjelo oko 150-200 domaćinstava, odnosno preko 1000 stanovnika.</s>

<s>Na udaljenosti od 1 km nalazi se arheološki lokalitet Donje Moštre, u kojem su pored neolitskih nalaza, pronađeni i nalazi iz eneolita, iz perioda Vučedolske kulture.</s>

<s>Literatura 
 Johannes Müller -ANUBiH, Sarajevo 2007 -Demografski varijabiliteti u kasnom neolitu na području Bosne i pitanje gustine naseljenosti u neolitu jugoistočne Evrope</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
Butmirska kultura
Nacionalni spomenici u Visokom
Neolitska arheološka nalazišta u BiH</s>

