Psihopatologija inteligencije
<s>Psihopatologija inteligencije se može podeliti u dve velike grupe prema tome da li se radi o urođenom ili rano stečenom defektu inteligencije ili o gubitku inteligencije koja je bila pravilno razvijena.</s><s>Reč je dakle o mentalnim retadacijama (oligofrenijama), odnosno demencijama.</s>

<s>Postoje mnogobrojne definicije psihologije, po Srboljubu Stojiljkoviću ona predstavlja opštu sposobnost pojedinca da svoje mišljenje upotrebi za nove zahteve, tj., opšta duhovna sposobnost prilagođavanja novim zadacima i uslovima života.</s>

<s>Inteligencija se razvija najviše u najranijim uzrastima, pod značajnim je uticajem nasleđa i odgoja u ranoj dobi i raste sve do perioda adolescencije 16-18god., kada dostiže svoj vrhunac.</s><s>Inteligencija se meri standardizovanim psihološkim testovima, a njena vrednost se označava IQ količnikom.</s><s>Bitan preduslov normalnog funkcionisanja inteligencije je očuvanost i ostalih mentalnih funkcija (svest, pamćenje, shvatanje, pažnja i sl.).</s>

<s>Psihopatologija inteligencije</s>

<s>Od toga u kom životnom dobu nastaje, poremećaje inteligencije delimo na:</s>

<s>Oligofrenija</s>

<s>Oligofrenija predstavlja smetnje, ometenost, oštećenost i zastoj u ranom psihičkom razvoju kod dece.</s><s>Mentalnu retaradciju karakterišu pored intelektualne još i emocionalna, moralna, društvena, psihomotorna, uz vrlo čestu i somatsku zaostalost.</s><s>Odnos društva prema osobama ometenim u razvoju se istorijski menjao od etape, do etape, sve do razboja humanističkih ideja, gde se oligofrene osobe smatraju obolelim osobama, koje treba zaštititi.</s>

<s>Poremećaji mogu nastati unutarmaterično, tokom porođaja ili u ranom periodu psihičkog razvoja (do treće godine).</s><s>Posle treće godine života, oštećenja koja nastaju već se svrstavaju u demencija, iako je demencija karakteristična tek za pozne godine života.</s><s>Smatra se da su uslovi nastanka oligofrenije u 80% slučajeva nasledni.</s><s>Sve ukupno, uzorci nastanka oligofrenije mogu biti raznovrsni: zarazna oboljenja majke za vreme trudnoće, porođajne povrede deteta, trauma na porođaju, oboljevanja u prvim godinama života, infektivnih oboljenja mozga i moždanih opni, urođena oštećenja metabilizma, deficiti vitamina, minerala, proteina i drugih hranljivih i zaštitnih materija, hormonalne disfunkcije, rani autizam, usled ne lečenja umanjene funkcije štitaste žlezde (hipotireoidizam), kromosomske anomalije, alkoholizam roditelja i druge intoksikacije i dr.</s>

<s>Novije podele klasifikacije duševne zaostalosti izdvajaju poremećaje inteligencije, u odnosu na IQ-broj, na:
 Laku mentalnu zaostalost, koja iznosi od 50-69 IQ;
 Umerenu mentalnu zaostalost, koja iznosi od 35-49 IQ;
 Tešku mentalnu zaostalost, koja iznosi od 20-34 IQ;
 Duboku mentalnu retardaciju, koja iznosi od ispod 20 IQ.</s>

<s>Demencija</s>

<s>Demencija ili sekundarni intelektualni deficit, predstavlja oboljenje pri kojem prethodno normalni mozak prestaje normalno da funkcioniše.</s><s>Smatra se da glavni uzrok može biti postepeno sužavanje i otvrdnjavanje arterija koje dovode krv u mozak, pa otuda nastaju degenerativne promene nezamenljivih nervnih ćelija u kori velikog mozga.</s><s>Rezultat toga je pogođenost i propadanje intelekta uz praćenu oštećenost i drugih psihičkih funkcija: postepeno gubljenje sposobnosti upamćivanja, zatim mišljenja (rasuđivanje), svesti (problem orjentacije), emocija (redukcija emocionalne kontrole) sa postepenim propadanjem ličnosti u celini, koja se najbolje može videti u senilnoj demenciji.</s>

<s>Staračka demencija ili senilnost) koju karakteriše: pored karakterističnog gubitka intelektualnih sposobnosti (logično zaključivanje, rasuđivanje, oštećeno shvatanje i opšte znanje i sl.) i upamćivanja (pogotovo najnovijih događaja, osoba se više ne može setiti šta se dogodilo pre nekoliko sati (pa čak i minuta), iako se seća događaja koji su se zbili pre mnogo godina), takođe i poremećaj opažanja u vidu iluzija i halucinacija, zatim oštećenost orjentacije (najpre spacijotemporalna - osoba ne prepoznaje prostor i vreme u kome se nalazi, alopsihička - osoba ne prepoznaje druge osobe, i autopsihička orjentacija - kojaa se odnosi na neprepoznavanje samog sebe), koje može ići sve do delirantnih stanja, zati imamo poremećaje mišljenja (sumanute ideje, konfabulacije, inkoherentno mišljenje), poremećaje nagona, emocija i volje (zapaža se od apatičnosti i totalne nezaineresovanosti za oblačenje, ličnu higijenu, ishranu, nedruštvenosti i sl., sve do preteranog prikupljanja prehrambenih proizvoda, preterane emocionalne uzbuđenosti, agresivnosti, čak i preslobodnog ponašanja, koje vodi sve do seksualnih nasrtaja na obično mlađe osobe).</s><s>Senilna demencija može dostići karakter shizofrene demencije, upravo zbog slične kliničke slike i pogođenosti svih psihičkih funkcija, koje karakterišu shizofreniju.</s><s>Pored senilne izdvajamo i presenilnu demenciju koja je se javlja ranije i izrazito brzo napreduje (alchajmerova bolest).</s><s>Demenciju takođe možemo podeliti i prema zahvaćenosti psihičkih funkcija koje pogađa na globalnu i lakunarnu (delimična - kod koje postoji pošteđenost jednog broja psihičkih funkcija); prema delu mozga koji je pogođen na: kortikalne, subkortikalne i kortiko-subkortikalne; prema mogućnosti lečenja bolesti: na preverzibilnu demenciju (posle ukidanja uzročnog faktora imamo povlačenje intelektualnog deficita i korespondentalne mantalne siptomatologije) i ireverzibilnu demenciju (Pikova i alchajmerova bolest, Hantingtonova demencija - nasledna, multiinfarktne demencije - arterioskleroza množdanih sudova); prema intenzitetu i mogućnosti samostalnog življenja obolele osobe na: laku, srednju i tešku demenciju, kod koje ne postoji mogućnost samostalnog života.</s>

<s>Na samom kraju da naglasimo da senilna demencija nije nužno obavezni pratilac starosti, čak naprotiv naveći broj ljudi dočeka duboku starost uz ozuvani nivo uobičajnog mentalnog funkcionisanja.</s>

<s>Razlika između demancije i oligofrenija</s>

<s>Ovde izdvajamo čuvenu ilustraciju francuskog psihijatra Eksirola, Žan Etine Dominika koji kaže "dementnom čoveku je uskraćeno dobro koje je nekad ranije imao.</s><s>On je bogataš koji je osiromašio.</s><s>Oligofrena osoba oduvek živi u siromaštvu".</s>

<s>Intelektualni deficit i krivično pravo</s>

<s>S obzirom na oštećenost shvatanja, rasuđivanja, pamćenja i voljnog delovanja, priroda poremećaja nalaže onemogućanje učešća ovakve osobe u sudskom postupku.</s><s>Uglavnom je reč o potpunoj neuračunljivosti, a ređe o bitno umanjenoj uračunljivosti.</s>

<s>Intelektualni deficit i građansko pravo</s>

<s>Intelektualno deficitna procena u građansko-pravnim sporovima, su uglavnom odnosi na testamente, ugovore o doživotnom čuvanju, sklapanje braka, poklona i sl.</s><s>U slučaju demencije, se bez mnogo polemisanja, veštačenjm oduzima poslovna sposobnost.</s><s>Međutim, u nejasnijim slučajevima postavlja se zahtev temeljne analize i obrade podataka, u svrhu adekvatne procene.</s><s>Kada je u pitanju preminula osoba i pravna procena valjanosti potpisanih dokumenata, za vreme života, veštačenje se odvija na osnovu dokumentacije, uvida u sami akt i uz pomoć svedoka.</s><s>Uzimaju se u obzir specifičnosti veštačene ličnosti, okolnosti u kojim je potpisivanje obavljeno, uzimaju se u obzir životni stavovim i sl.</s>

<s>Vidi još 
 Inteligencija
 Količnik inteligencije
 Autizam
 Mišljenje
 Psihopatologija svesti
 Psihopatologija mišljenja
 Psihopatologija opažanja
 Psihopatologija emocija
 Psihopatologija pamćenja
 Psihopatologija volje
 Psihopatologija nagona</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Stojiljković S. Psihijatrija sa medicinskom psihologijom.</s><s>Medicinska knjiga, Beograd-Zagreb, 1984.</s><s>Miomir Lj.</s><s>Leštarević, Forenzička psihopatologija, Beograd 2005
 Goran Z. Golubović.</s><s>Osnovi opšte psihopatologije.</s><s>Unigraf Niš, 2008;
 Golubovič G. Z. Psihopatologija - opšti deo.</s><s>Zdravstveni centar, Bor, 2004;
 Desimirović V. Medicinska psihologija sa osnovama psihopatologije.</s><s>Nauka, Beograd, 1997;</s>

<s>Psihologija
Klinička psihologija
Bolesti nervnog sistema
Forenzička psihologija
Mentalne bolesti
Psihijatrijske dijagnoze
Psihopatologija
Abnormalna psihologija
Kriminalistika</s>

