Y-hromosomske haplogrupe čovjeka
<s>Haplogrupe Y-hromosomske DNK čovjeka su haplotipovi koji su definirani razlikanma u nerekombinirajućim segmentima DNK hromosoma Y (zvane Y-DNK).</s><s>Njihova komparativna analiza u recentnim populacijama daje vjerodostojne pokazatelje genetičkog diverziteta baziranog na jednostrukim nukleotidnim polimorfizmina (single-nucleotide polymorphisms – SNP) na Y hromosomu.</s>

<s>Y-DNK haplogrupe predstavljaju indikatore glavnih grana Y-hromosomskih filogenetskih stabala.</s><s>Y-hromosomski Adam je ime koje su istraživači dali u traganju za najrecentnijim zajedničkim pretkom po očinskoj liniji, koji je predak svih živih ljudska, lociran u korijenu ovog stabla.</s><s>Procjene u datiranju Adamove epohe značajno variraju, zavisno od polazišta poduzetih istraživanja.</s>

<s>Dakle, Y-DNK haplogrupe su definirane prisustvom serije Y-DNK SNP markera.</s><s>Subgrane su određene terminalnim SNP, SNP SNP nadolje u Y-hromosomskom filogenetskom stablu.</s><s>Konsorcij Y hromosoma (OKC) je razvio sistem imenovanja glavnih Y-DNK haplogroupa sa slovima od A do T, sa daljim imenima podgrana po brojevima i malim slovima.</s><s>OKC stenogramska nomenklatura imênâ Y-DNK haplogroupa i njihovih subgrana s prvim slovom glavnih Y-DNK haplogrupa, pa slijedi crtica i ime odrednice terminala SNP.</s><s>Nomenklatura Y-DNK haplogrupa se mijenjala tokom vremena uključujući sve veći broj otkrivenih i testiranih SNP, čime se proširuje i Y-hromosomsko filogenetsko stablo.</s><s>Promjene u nomenklaturi su rezultirale u suprotnosti nomenklature koje se Koristi U ponudi izvorima.</s><s>Ova nedosljednost, i sve glomaznije ekstenzije nomenklature, zahtijevali su suglasnost u pravcu njenog korištenja jednostavnijeg stenograma.</s><s>U septembru 2012. godine Family Tree DNA je, individualnim kupcima dao slijedeće objašnjenje promjena u sistemu imenovanje Y-DNK haplogrupa: imajte na umu da se haplogrupe koje su navedene u nastavku odnose samo na specificne individue.</s>

<s>Dugo su kupci Family Tree DNA sagledavali kako je evoluiralo YCC-stablo vrste Homo sapiens evoluiralo, a u proteklih nekoliko godina su otkrivene nove SNP.</s><s>Ponekad ovi novi SNP uzrokuju značajne promjene u objašnjenju sopstvene terminalne haplogrupe.</s><s>Zbog mogućih zabuna, uvedena je verzija od prije nekoliko godina, koja prikazuje granu stabla i svoj terminalni SNP, odnosno J-L147, umjesto J1c3d.</s><s>Prema tome, u vrlo bliskoj budućnosti, Family Tree DNA će obustaviti prikazivanje trenutnih zapisa na stablu, a sve rasprave bit će fokusirane na definiranje pojedinačnih SNP.</s><s>Ovo se mijenja, ali ne nauka - to samo pruža lakši i manje zbunjujući način za međusobnu komunikaciju.</s>

<s>Glavne Y-DNK haplogroupe 
Glavne Y-hromosomske haplogrupe uključuju:</s>

<s>Izgled stabla</s>

<s>Grupe A i B 
Haplogrupa A je afrička makrohaplogrupa od koje potiču sve recentne haplogrupe.</s><s>BT je subgrana haplogrupe A, preciznije A1b (A2-T u Cruciani et al. 2011), kako slijedi:</s>

<s>Haplogrupa A
Haplogrupa A00
Haplogrupa A0 (bivša A1b)
Haplogrupa A1 (također: A1a-T)
A1a (M31)
A1b (također: A2-T; P108, V221)
A1b1a1 (tekođer: A2; M14)
A1b1b (Također A3; M32)
BT (M91, M42, M94, M139, M299)
Haplogrupa B (M60)
CT (Vidi ispod)</s>

<s>Grupe sa M168 (CT) mutacijom 
Sve razdvajajuće CT mutacije (osim haplogrupa A i B) su M168 i M294.</s><s>One su pogodne za testiranje hipoteza o nakbližem zajedničkom pretku i migracijama "van Afrike" (Out of Africa).</s><s>U definiranju mutacija, DE mutant se vjerojatno dogodio u sjeveroistočnoj Africi, prije nekih 65.000 godina.</s><s>P143 mutacija, koja definira haplogrup CF je možda se pojavila u isto vrijeme i proširila se niz južne obale Azije.</s>

<s>Haplogrupa CF (P143) − Nađena van Afrike, širom Evroazije, Okeanije i u Amerikama
Haplogrupa C (M130, M216) − Nađena u Aziji, Okeanijia i Sjevernoj Americi
Haplogrupa C1 (M8, M105, M131) − Nađena u Japanu
Haplogrupa C2 (M38) − Nađena u Indoneziji, Novoj Gvineji, Melaneziji, Mikroneziji o PolinezijiHaplogrupa C3 (M217, P44) − Nađena širom Evroazije i Sjeverne Amerike, ali posebno među Mongolima, Kozacima, Tunguzima, Paleosibircima, Na-Dené govornom području
Haplogrupa C4 (M347) − Nađena među Australskim urođenicima u Australiji
Haplogrupa C5 (M356) − Nađena na Indijskom potkontinentu, Arabijskom poluostrvu i u narodima sjeverne Kine
Haplogrupa F (M89, M213) (Vidi ispod)
Haplogrupa DE (M1, M145, M203), prije oko 65 hiljada godina
Haplogrupa D (M174) − Nađena u Japanu, narodima Kine, posebno na Tibetu i Andamanskim otocima
Haplogrupa D1 (M15)
Haplogrupa D2 (M55, M57, M64.1, M179, P12, P37.1, P41.1 (M359.1), 12f2.2)
Haplogrupa D3 (P47)
Haplogrupa E (M40, M96) − Primarno nađena u Africi
Haplogrupa E1 (P147)
Haplogrupa E1a (M33, M132) bivša E1
Haplogroup E1b (P177)
Haplogroup E1b1 (P2, DYS391p); bivšaE3
Haplogrupa E1b1a (V38) − Nađena u Africi, specialno u Niger–Kongo jezičkom području; bivša E3a
Haplogrupa E1b1b (M215) − Nađena u Istočnoj i Sjevernoj Africi, Srednjem Istoku i Evropi (posebno u području oko Sredozemnog mora); bivša E3b
Haplogrupa E2 (M75)</s>

<s>Grupe koje potiču od haplogrupe F (G, H, IJ) i K</s>

<s>Haplogrupe koje potiču od F haplogupe su nađene u oko 90% svjetske populacije, ali skoro ekskluzivno van podsaharske Afrike.</s><s>Odgovorna mutacija na valu migracija je stigla na Srednji Istok ili Južnu Aziju] i postepeno se širila u Evropu (Cro-Magnon).</s><s>Haplogrupa G potiče sa Srednjeg Istoka ili možda sa daljih područja, kao što je Pakistan negdje oko 30 ka, a u Evropu je došla sa Neolitskom revolucijom.</s><s>Haplogrupa H se vjerovatno pojavila Indiji prije 30-40 hiljada godina, a tamo je još prevalentna, šireći se na zapad u historijskom vremenu sa Rimskim migracijama, Haplogrupa K je široko rasprostranjena u Evroaziji, Australiji i Južnom Pacifiku.</s><s>Paragrupa F* − Nađena u Južnoj Indiji, Sri Lanci, Yunnanu, Koreji
Haplogrupa G (M201) prije oko 21 hiljade godina − Nađena u mnogim etničkim grupama u Evroaziji, najuobičajenija kod Kavkazoida, u Iranu, Anadoliji i Levantu.</s><s>Također nađena i u svim evropskim zemljama , ali najuobičajenija u Gagauzija, jugoidtočnoj Rumuniji, Grčkoj, Italiji, Španiji, Portugalu, Tirolu i Češkoj sa najvišom koncentracijom na nekim Mediteranskim otocima; neobična je u Sjevernoj Evropi.. − Nađena rijetko na sjeverozapadu Kine, u Indiji, Pakistanu, Sri Lanci, Maleziji]] i Sjevernoj Africi.</s><s>Haplogrupa G1
Haplogrupa G2
Haplogrupa G2a
Haplogrupa G2a1
Haplogrupa G2a2
Haplogrupa G2a3
Haplogrupa G2a3a
Haplogroup G2a3b
Haplogrupa G2a3b1
Haplogrupa G2b
Haplogrupa G2c (bivša Haplogrupa G5)
Haplogrupa G2c1
Haplogrupa H (M69) − Pretežno nađena u Južnoj Aziji
Haplogrupa H1
Haplogrupa H2
Haplogrupa IJK
Haplogrupa IJ (P123, P124, P125, P126, P127, P129, P130), prije oko 45 hiljada godina
Haplogrupa I (M170, M258) − Nađena u Evropi i dijelovima Bliskog Istoka
Haplogrupa I1 (M253) − Pretežno nađena u sjevernoj Evropi
Haplogrupa I2 (P215) − Pretežno nađena u jugoistočnoj Evropi i na Sardiniji sačuvana od I2B1 (m223) − Prvenstveo nađena u zapadnoj, centralnoj i sjevernoj Evropi.</s><s>Haplogrupa J (M304, S6, S34, S35)
Haplogrupa J* − Rijetka van područja Socotra
Socotra J1 − Asocirana sa [Kavkaz|sjeverokavkaskim]] jezičkim područjem u Dagestana i Semitskim narodima Mezopotamije, Levantu, Arabijskom poluotoku, Etiopiji i Sjevernoj Africi
Socotra J2 (M172) − Pretežno nađena u Mezopotamija, Anadoliji, Levantu, Grčkoj, na Balkanu, u Italiji, Iranu, južnoj i centralnoj Aziji i kod Kavkazoida.</s><s>Socotra K (M9) − Raširena širom Evroazije, Okeanije i Amerika
LT (Vidi ispod)</s>

<s>Grupe koje potiču od haplogrupe K (M9) 
Haplogrupa L − Ulavnom prisutna u Južnoj Aziji, haplogrupa M je najvjerovatnije nastala u Melaneziji, a NO se pojavila prije oko 35-40 hiljada godina, u Aziji.</s><s>Haplogrupa N − Vjerovatno potiče iz Jugoistočne Azije i proširena je na zapad preko Sibira, postajuji
najopćijom kod Uralskih naroda.</s><s>Nađeno je da je haplogrupa O najfrekventnija u Istočnoj i Južnoj Aziji, sa najnižom učestalosti na otocima Južnog Pacifika Centralne i Južne Azije.</s><s>Haplogrupa P je dovela do groupa Q i R i rijetko se nađe u nediferenciranom stupnju.</s><s>Vjerovatno potiče iz Centralne Azije ili sa Altajskog područja.</s><s>Haplogrupa Q također ima korijene u Centralnoj Aziji, migrirajući na istok u Sjevernu Ameriku.</s><s>Haplogrupa K* − Nađena u Melaneziji i Australiji Haplogrupa K1 (bivša Haplogrupa K3) − Nađena ne Indijskom potkontinentu
 Haplogrupa K2 ( Haplogrupa K4)
 Haplogrupa K3 ( Haplogrupa K6) − Nađena u Melaneziji i Polineziji
 Haplogrupa K4 − Nađena na Baliju
 Haplogrupa LT (L298/P326)
Haplogrupa L (M20) − Nađena u Južnoj i Centralnoj i Jugozapadnoj Aziji i Mediteranu.</s><s>Haplogrupa T (bivša  Haplogrupa K2) (M184, M70, M193, M272) − Nađena u Africi (pretežno u afričko-azijskom jezičkom području, Srednjem Istoku, Mediteranu, Južnoj Aziji.</s><s>U neznačajnoj manini nađena kod Skiacenza (Verbanija), Somalaca, Eivisena (Ibica), Stilfija, Etiopljana, naroda Fula, Egipćana i Omanaca; nisku frekvenciju ima i širom Mediterana i dijelovima Indije.</s><s>Sciacca MNOPS (rs2033003/M526)
Haplogrupa M (P256) − Nađena na Novoj Gvineji i Melaneziji
Haplogrupa NO (M214) prije 35-40 hiljada godina
Haplogrupa NO* (minimalna distribucija)
Haplogrupa N (M231) − Nađena na sjeveru srednje [[Azije, osobito kod uralskih naroda.</s><s>Haplogrupa O (M175) − Nađena u Istočnoj i Jugoističnoj Aziji i na otocima Južnog Pacifika.</s><s>Haplogroup P (M45)
Haplogrupa P* (minimalna distribucija)
Haplogrupa Q (MEH2, M242, P36) − Nađena u Sibiru]] i kod Amerikanaca
Haplogrupa R (M207, M306) − Nađena u Evropi, Zapadnoj i Centralnoj i Južnoj Aziji
Haplogrupa S (M230) (bivša  Haplogrupa K5) − Nađena na planinama Nove Gvineje</s>

<s>Grupe koje potiču od haplogrupe NO (M214) 
NO Haplogrupa se pojavila prije oko 35-40 hiljada godina u istočnoj Aziji. − Moguće je da i haplogrupa N potiče iz istočne Azije, odakle se širila na zapad i sjecer Sibir, da bi postala uobičajena kod uralskih naroda.</s><s>Haplogrupa O je najučestalija u Istočnoj i Jugoistočnoj Aziji, a najniža frekvencija joj je na otocima Južnog Pacifika, Centralne i Južne Azije.</s><s>Haplogrupa NO (M214) prije 35-40 hiljada godina − Minimalna distribucija
Haplogrupa N (M231) − Nađena na sjeveru srednje Azije, osobito u uralskim narodima.</s><s>Haplogrupa N1 (LLY22g)
Haplogrupa O (M175) − Nađena u Istočnoj i jugoistočnoj Aziji i Okeaniji
Haplogrupa O1 (MSY2.2) − Nađena u istočnoj i južnoj Kini, Tajvanu, i južnoj Aziji, posebno među australonezijskih i naroda Tai–Kadai jezičkog područja.</s><s>Haplogrupa O2 (P31, M268)
Haplogrupa O2a (M95) − Nađena u Japanu, južnoj Kini, jugozapadnoj Aziji i na Indijskom potkontinentu]China, osobito među na austroazijatskom i Tai–Kadai jezičkom području, Malajcima i Indonežanima.</s><s>Haplogrupa O2b (SRY465, M176) − Nađena u Japanu, Koreji, Mandžuriji i jugoistočnoj Aziji.</s><s>Haplogrupa O3 (M122) − Nađena širom istočne i jugoistočne Azije i Austroneziji, uključujući i Polineziju.</s>

<s>Groupe koje potiču od haplogrupe P (M45) 
Haplogrupa P (M45) ima dvije grane: Q-M242 i R-M207, koje su zajednički markeri M45 pored najmanje 18 drugih jednostrukih nukleotidnih polimorfizama (SNP).</s>

<s>Haplogrupa Q je definirana putem SNP M242.</s><s>Vjeruje se da je potekla iz Centralne Azije prije oko 17 do 22 hiljade godina .</s><s>Podgrane haplogrupe Q sa njenim mogućim mutacijama, prema stablu International Society of Genetic Genealogy (SOGG) (2008):</s>

<s>Q (M242)
Q*
Q1 (P36.2)
Q1*
Q1a (MEH2)
Q1a*
Q1a1 (M120, M265/N14) − Niskofrekventna kod Han Kineza, Dungan naroda, Japanaca, Korejaca i Tibetanaca
Q1a2 (M25, M143) − Nađena u umjerenoj frekvenciji u populacijama Jugozapadne i Centralne Azije i Sibiru
Q1a3 (M346)
Q1a3* − Niskofrekventna u Pakistanu, Indiji i Tibetu
Q1a3a (M3) − Tipična za autohtone Amerikance
Q1a3a*
Q1a3a1 (M19) − Nađena u autohtonim populacijama Južne Amerike, kao što su Ticuna i Wayuu
Q1a3a2 (M194)
Q1a3a3 (M199, P106, P292)
Q1a4 (P48)
Q1a5 (P89)
Q1a6 (M323) − Kao značajna manjina, nađena kod Jemenskih Jevreja
Q1b (M378) − U niskoj frekvenciji nađena u hazarskom i Sindhi narodu
Haplogrupa R</s>

<s>Haplogrupa R je definirana po SNP M207.</s><s>Glavnina haplogrupe R (Y-DNK) je predstavljena lozama R1a i R1b.</s><s>R1a likely se vjerovatno prvo pojavio u Južnoj Aziji ili (manje vjerovatno) evroazijskim stepama, a vezana je za Skitske kulture i ekspanziju proto-IIndondo-Evropljana.</s><s>Iprimarna je u centralnoj i južnoj Aziji i istočnoj Evropi.</s><s>R1b vjerovatno potiče iz centralne [[Azija|Azije.</s><s>Dominantna je haplogrupa zapadne Evrope i rasprostranjena u različitim narodima Azije i Afrike.</s><s>Njena podgrana R1b1a2 (M269) je uobičajenq među recentnim evropskim populacijama, posebno u zapadnoj Evropi.</s><s>Haplogrupa R1 (M173) − Nađena širom Evroazije
Haplogupa R1a (M17) − Nađena u centalnoj Aziji, centralnoj, sjevernoj i istočnoj Evropi.</s><s>Haplogrupa R1b (M343) − Nađena u zapadnoj Evropi, zapadnoj i centralnoj Aziji, sjevernoj Africi i sjevernom Kamerunu.</s><s>Haplogrupa R2 (M124) − Nađena u južnoj i centralnoj Aziji, na Kavkazu i u istočnoj Evropi.</s>

<s>Hronologija razvoja haplogrupa u Evropi</s>

<s>Povezano 
 Haplotip
 Y-hromozomski Adam
 Mitohondrijska Eva
 Haplogrupe mitohondrijske DNK čovjeka</s>

<s>Reference</s>

<s>Populaciona genetika
Geni</s>

