Stjepan grad
<s>Stjepan grad je tvrđava na području naselja Blagaj, opština Mostar, Bosna i Hercegovina.</s>

<s>Lokacija 
Stari grad Blagaj ili Stjepan-grad je sagrađen na najistaknutijem mjestu visokog i teško pristupačnog kraškog brda, na 310 m nadmorske visine i iznad vrela rijeke Bune od kojeg je udaljen 266 m.</s>

<s>Istorija 
U drugoj polovini XX stoljeća grad je sistematski istraživan.</s><s>Ispitano je oko 1000 m2 površine što je nešto više od jedne trećine prostora opasanog gradskim bedemima.</s><s>Utvrđeno je da je područje Starog grada Blagaj neprekidno bilo naseljeno od željeznog doba pa sve do 1835. godine, kada su ga Turci napustili.</s>

<s>Najprije su Iliri ovdje sagradili svoju Gradinu.</s><s>Rimljani su nakon osvajanja ilirske teritorije osnovali svoje naselje.</s><s>U fazi gradnje, koja je trajala između 535. i 600. godine, zidovi su popravljeni i dograđeni mjestimično od 1 do 3 m visine, u tehnici koso položenog kamena u redovima od 20 do 25 cm (opus spicatum).</s><s>Ova je tehnika vezana za period vladavine vizantijskog cara Justinijana I (527-565). i njegovih borbi sa kraljevstvom Istočnih Gota.</s>

<s>Slaveni ovdje osnivaju župu Hum.</s><s>Prvi indirektni pisani izvori o gradovima Zahumljana, pa prema tome i o Blagaju, potječu iz “Spisa o narodima” bizantijskog cara i pisca Konstantina Porfirogenita nastalog između 948. i 952. godine u kojima se spominju dva grada - Bona i Hum.</s>

<s>U Blagaju je stolovao humski knez Miroslav, Nemanjin brat, u čije vrijeme se gradi Crkva sv. Kozme i Damjana.</s><s>O gradnji  crkve govori ploča sa ćiriličnim natpisom koja je 1912. godine pronađena u blizini ruševina starog dvorca Bišća i lokaliteta Vrači.</s><s>Ploča se danas nalazi u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine.</s>

<s>Bosanski ban Stjepan II Kotromanić 1326. godine prvi put uključuje ovo područje u bosansku državu.</s><s>Postoji nekoliko povelja koje izdaju bosanski vladari u Blagaju, još od vremena kralja Tvrtka I Kotromanića.</s><s>U maju 1404. godine Blagaj postaje jedno od sjedišta vojvode Sandalja Hranića, a zatim i hercega Stjepana Vukčića Kosače.</s><s>Osmanlije su zauzele Blagaj 1465. godine, a već 1473. godine spominje se blagajski kadija.</s><s>Grad su popravljali dva puta: 1699. godine, kada je sanirana zapadna kula, a zatim 1827. godine.</s><s>Posada je boravila ovdje sve do 1835. godine.</s>

<s>Arheologija 
Arheološko iskopavanje obavljeno je 1965. godine.</s><s>Radovima je rukovodio dr. Pavao Anđelić.</s><s>Ispitano je oko 1000 m2 površine, što je nešto više od jedne trećine prostora opasanog gradskim bedemima.</s><s>U toku 1990. godine izvedena su arheološka ispitivanja pod rukovodstvom A. Ratkovića.</s><s>Pokretni arheološki materijal je deponiran u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine i Muzeju Hercegovine u Mostaru.</s>

<s>Opis 
Blagajska tvrđava je situirana na prirodno zaravnjenom terenu, nad okomitim liticama sa južne, zapadne i sjeverne strane.</s><s>U osnovi grad je nepravilnog, poligonalnog oblika, logično prilagođenog konfiguraciji terena.</s><s>Pristup u vidu oštrih serpentina, 2 m uska i 900 m duga konjska staza, vodi do ulaza u najčvršćem istočnom zidu predvorja.</s><s>Zidovi su dobrim dijelom sačuvani do 12 m, odnosno 14 m visine, a debljina se kreće od 1,5 do 2,0 m, dok na južnoj strani ne prelazi 1,5 m. Unutrašnji branjeni prostor je relativno male površine od oko 1700 m2.</s>

<s>Stjepan grad je nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Literatura 
 Hamdija Kreševljaković, Hamdija Kapidžić,  Naše starine II, Zavod za zaštitu spomenika kulture R BiH, Sarajevo, 1954, 9-21 -Stari hercegovački gradovi.</s><s>Pavao Anđelić, Arheološki pregled 7, Beograd, 1965, 178-180.</s><s>-Blagaj-srednjevjekovni grad,</s>

<s>Reference</s>

<s>Tvrđave u Bosni i Hercegovini
Mostar
Rimska arheološka nalazišta u BiH
Kosače
Hum
Ilirska arheološka nalazišta u Bosni i Hercegovini</s>

