Češki ustanak
<s>Češki ustanak () ili Ustanak Čeških staleža  je bio oružani sukob koji se od 1618. do 1620. godine vodio u današnjoj Češkoj i susjednim zemljama između snaga pretežno protestantskih staleža Kraljevine Češke na jednoj, i snaga katoličkih habsburških vladara Svetog Rimskog Carstva na drugoj strani.</s><s>Uzroci za izbijanje ustanaka su bili vjerske napetosti između protestanata i katolika, a povod odbijanje habsburških vladara, koji su personalnom unijom vladali Češkom, da njenom protestantskom stanovništvu prizna vjerske slobode.</s><s>Ustanak, u koji su se uplele strane države i vladari, je brzo eskalirao u širi sukob poznat kao Tridesetogodišnji rat, a završen je pobjedom carske i katoličke vojske nad ustanicima, nakon koje je u Češkoj sprovedena Kontrareformacija i gotovo potpuno iskorijenjen protestantizam.</s>

<s>Ustanak</s>

<s>Uzrok izbijanja Češkog ustanka jeste defenestracija u Pragu maja 1618. godine.</s><s>Masa Čeha prodire u Hradčane (četvrt Praga) i izbacuje carske službenike kroz prozor što je početak pobune u Češkoj.</s><s>Cilj pobunjenika je odbacivanje habzburške vlasti, odnosno očuvanje starih čeških privilegija i uklanjanje jezuita.</s><s>Naslednik prestola je vojvoda Ferdinand Štajerski, vatreni katolik koji je rešen da ukloni protestante iz Češke.</s><s>Češka je izvor finansijskih sredstava habzburških careva.</s><s>Prag je bio prestonica cara Rudolfa II (1576-1612).</s><s>U Beču je njegov brat Matija nastojao da preuzme vlast.</s><s>Rudolf i Matija nastoje da plemstvo pridobiju za sebe.</s><s>Došavši na presto, Matija (1612-1619) napušta politiku kompromisa, zavodi cenzuru i nastoji da suzbije protestantizam.</s><s>Matiju je nakon smrti trebalo da nasledi Ferdinand Štajerski (kao Ferdinand II; 1619-1637) koga staleži 1617. godine biraju za češkog kralja.</s><s>Sukob između Čeha i katolika dolazi zbog ukidanja protestantskih privilegija.</s><s>Kriza se brzo razvija.</s><s>Pobunjenici proteruju carske činovnike i obraćaju se za pomoć protestantskim vladarima širom Evrope.</s><s>Na čelo snaga otpora stao je Matija Turn, kalvinista.</s><s>Juna 1618. godine Fridrih, izborni knez Palatinata, obećava podršku pobunjenicima.</s><s>Međutim, on ne raspolaže dovoljnim brojem ljudi niti novcem.</s><s>Česi ne uspevaju da pridobiju nove saveznike.</s>

<s>Od 1608. godine postoje dva saveza: Protestantska unija i Katolička liga.</s><s>Izborni knez Palatinata, Fridrih, je na čelu prvog, a Maksimilijan Bavarski (inače protivnik Habzburgovaca) na čelu drugog.</s><s>Fridrih je inače malih sposobnosti i samo je oruđe u rukama Kristijana iz Anhalta.</s><s>Fridrihovom pozivu u pomoć odazivaju se Karlo Emanuel (savojski vojvoda) i Betlen Gabor (erdeljski vojvoda).</s><s>Matija umire 1619. godine te se pobuna širi.</s><s>Turi postiže manje uspehe.</s><s>Izbornici 1619. godine biraju Ferdinanda jednoglasno za cara.</s><s>Ferdinand ubrzo saznaje za odluku Čeha da prihvate Fridriha za kralja.</s><s>Rat je neizbežan.</s><s>Španija je na strani novog cara, a ubrzo mu se pridružuje i Maksimilijan Bavarski, izbornik Saksonije i papa Pavle V. Fridrih se 1619. godine svečano kruniše za kralja Češke.</s><s>Maksimilijanove i Ferdinandove trupe nanose Česima poraz u bici na Beloj Gori (1620).</s><s>Fridrih gubi češku krunu i svoje zemlje u Nemačkoj.</s><s>Vođe pobune kažnjene su smrću, protestanti su proterani, a neprijateljske trupe pljačkaju Prag.</s><s>Jezuiti se uvode u sve vidove života, a crkva dobija velike posede.</s><s>Trijumf protivreformacije je potpun.</s><s>Rat se, međutim, time ne završava zbog pojave privatnih vojski.</s><s>Jedna od prvih vojski je ona Ernsta fon Mansfelda, a jedna od najmoćnijih je vojska Albrehta Valenštajna.</s>

<s>Izvori</s>

<s>1610-e
1620-e
Tridesetogodišnji rat
Historija Češke</s>

