Tirol
<s>Tirol (talijanski: Tirolo) je ime historijske regije i nekadašnje Grofovije Tirol, jedne od habsburgških krunskih zemalja, kasnije Austrijskog Carstva i 
Austro-Ugarske, koja je nakon Prvog svjetskog rata podjeljena između Austrije i 
Kraljevine Italije.</s>

<s>Ta podjela ostala je do danas pa je Tirol podjeljen na austrijski Tirol i talijansku regiju Trentino-Južni Tirol, koja se sastoji od dvije autonomne provincije Bolzano - Južni Tirol i Trento.</s>

<s>Geografija 
Tirol je planinski kraj u srcu Alpa, najviši vrhovi nalaze se u sjevernom austrijskom dijelu Tirola, to su; Ortler 3902 m, 
Großglockner 3798 m, Wildspitze 3774 m, Hochfeiler 3523 m, Zuckerhütl 3511 m, Fluchthorn 3408 m, Kuchenspitze 3170 m i Parseierspitze 3038 m. U talijanskom dijelu su najviši Presanella 3564 m, Marmolata 3360 m i Cima Dodici 2331 m.</s>

<s>Najveći dio Tirola (sjever i istok) pripada dunavskom slivu, sa rijekama Inn, Drava, Lech, dok rijeke na jugu Adige i Brenta pripadaju jadranskom slivu.</s><s>Najveće jezero je Lago di Garda čiji sjeverni dio leži u Tirolu.</s>

<s>Tirol sa sjevera graniči sa Bavarskom, na zapadu sa austrijskim Vorarlbergom i švicarskim kantonom Graubünden, na jugozapadu sa talijanskom regijom Lombardijom, na jugu i jugoistoku s Venetom i na istoku sa Salzburgom i Koruškom.</s>

<s>Klima Tirola je vrlo različita što zavisi od položaja i nadmorske visine.</s><s>Prosječna godišnja temperatura u Innsbrucku je 8 °C, u Lienzu 7,5 °C, dok je u Trentu 12,3 °C. Srednja godišnja količina oborina je u Innsbrucku 872 mm / m², u Meranu 689, i u
Rivi 1150 mm.</s>

<s>Stanovništvo 
U Tirolu je 31. decembra 2011. živjelo 1751,031 stanovnika na teritoriju od 26,247 km² , od toga;
 Austrijska savezna zemlja Tirol 12,640 km², 714,449 stanovnika
 Bolzano - Alto Adige 7,400 km², 511,750 stanovnika
 Trento 6,207 km², 524,832 stanovnika</s>

<s>Najveći gradovi su; Innsbruck, Trento, Bolzano, Merano, Rovereto, Bressanone (Brixen), Brunico, Lienz, Kitzbühel, Schwaz, Riva del Garda, Cortina d'Ampezzo, Kufstein, Imst i Landeck.</s>

<s>Historija</s>

<s>Tirol za antičkih vremena 
Najstariji stanovnici Tirola bili su Etruščani i Veneti kojima su se pridružili Gali.</s><s>Rimljani su počeli prodirati u Tirol u 1. vijeku pne., kad su ga kompletno osvojiili, njegov veći sjeverni dio uključili su u Reciju, a Tridentum (Trento) u provinciju Galiju i 
Dolinu Pustertal u Norik.</s><s>Za Augustove vladavine podignuta je Via Claudia Augusta, njome je povezana dolina Poa sa Dunavom, pa je duž nje u Tirolu niknuo niz utvrda, svetišta i carinarnica.</s>

<s>Od 2. vijeka počela je invazija germanskih plemena naročito Alemanna.</s><s>Već u 4. vijeku kršćanstvo je počelo prodirati u Tirol, isprva preko Trenta, a kasnije i preko Brixena.</s>

<s>Tirol za srednjeg vijeka 
Nakon raspada Rimskog Carstva Tirol je došao pod vlast Gota, a nakon njihovog poraza 552 sjevernim dijelom Tirola zavladali su Bavarci, a južnim Langobardi.</s><s>U 8. vijeku Tirol je franačka pokrajina, nakon izumiranja 
Karolinške dinastije sjeverni i centralni Tirol došao je pod vlast Bavarskog vojvodstva, a južni (Trento) pod Verensku marku.</s>

<s>Nakon tog je car Svetog Rimskog Carstva Konrad II - 1027. ojačao položaj položaj biskupa od Trenta, davši mu sve okolne parohije od rijeke Adige (Bolzano, Merano, Brixen) do doline Pustertal - 1091. (Brunico).</s>

<s>Tirol je svoje ime dobio po zamku koji se nalazio blizu Merana, on je od 1150. bio sjedište grofovske porodice, vazala biskupa od Trenta, za kog su prikupljali porez.</s><s>Tirolski grofovi toliko su se obogatili i postali moćni da su 1248. stekli i velike posjede koji su dotad pripadali biskupu od Brixena, pa su 1271. praktički potpuno zamijenili crkvenu vlast na tom području.</s><s>U 13. vijeku goriški grof Meinhard II uspio se domoći svih tirolskih zemalja sjeverno i južno od Brennera i tako stvoriti Grofoviju Tirol.</s>

<s>U to vrijeme počela su i rivalstva između luksemburške i habsburgške dinastije oko prevlasti u Tirolu.</s>

<s>Car Svetog Rimskog Carstva Ludwig IV, oženio je svog sina Ludwiga Bavarskog 1363. za Margaretu Maultasch (Margareta Koruška), koja je tad bila jedina nasljednica tirolskih i goriških grofova, a njezin prijašnji brak sa Johannom Heinrichom iz luksemburške dinastije proglasio nevažećim.</s><s>Ali je Tirol nakon Margaretine smrti - 1363., pripao Habsburgovcima jer ga je ona po svojoj želji prepustila habsburgškom nadvojvodi Rudolfu IV, koji je bio polubrat njenog rano umrlog sina Meinharda.</s><s>Tako je Grofovija Tirol došla u posjed Habsburgovaca, koji je odtad postao jedna od njihovih krunskih zemalja 
sve do 1918.</s>

<s>Krajem srednjeg vijeka Tirol je bio jedan od rijetkih krajeva u kom je većina seljaka bila slobodna, a ne kmetovi.</s>

<s>Tirol u novom vijeku</s>

<s>Car Maksimilijan izdao je 1511. dekret o nacionalnoj obrani zvan - Landlibell, koji je u velikoj mjeri ostao na snazi sve do 1918., po njemu su Tirolci dobili privilegiju da služe vojsku unutar Tirola i to radi odbrane svoje zemlje.</s>

<s>U drugoj polovici 16. vijeka, premještena je politička prijestolnica u Innsbruck iz dotadašnje Merana.</s>

<s>Protureformacija je efikasno rekatoliziala Tirol 1617. nakon prvog vala prodora protestantizma - 1525. kad su se pojavile i težnje za tirolskom nezavisnošću.</s>

<s>Početkom 17. vijeka izbio je sukob između nadvojvode Ferdinanda (kasnijeg cara 
Svetog Rimskog Carstva Ferdinanda II), koji je želio carsku krunu, i njegovog rođaka i potencijalnog rivala Felipea III od Španjolske, koji je dobio Tirol u zamjenu za odustajanje od krune.</s>

<s>Sve do kraja 18. vijeka, Habsburgovci su poštovali zakone i ustav koji je razvijen u Grofoviji Tirol.</s><s>Tek kasnije
je i Tirol morati prihvatiti položaj jedne od krunskih zemalja kojom se vlada iz Beča.</s>

<s>Za napoleonskih ratova nakon potpisivanja Bratislavskog mira - Tirol je 1805. ustupljen Bavarskom vojvodstvu.</s><s>Ono je suspendiralo dotadašnji ustav, povećalo poreze, reorganiziralo crkvenu upravu i uvelo vojnu obavezu.</s><s>To je izazvalo revolt stanovništa, koje je pod vodstvom pod Andreasa Hofera podiglo ustanak 1809.</s><s>Tirolci su tri puta uspjeli oslobodili zemlju, ali su nakon šest mjeseci ipak pokleknili pod daleko brojnijim bavarskim snagama.</s>

<s>Nakon tog ustanka sklopljen je u oktobru 1809.</s><s>Mir u Schönbrunnu između Prvog Francuskog Carstva i Austrijskog Carstva, nakog kojeg je Tirol podjeljen na tri dijela, kraj oko Trenta i Bolzana pripao je napoleonskoj Kraljevini Italiji, gornji dio Pustertala ušao je u sastav Ilirskih pokrajina, a najveći sjeverni dio ostao je u Bavarskom vojvodstvu.</s>

<s>Od Napoleonovog pada 1814. čitav Tirol je ponovno dio Austrijskog Carstva.</s>

<s>Nakon Prvog svjetskog rata, Kraljevina Italija dobila je Južni Tirol, sa velikim dijelom njemačkog 
stanovništva.</s>

<s>Hitler i Musolini sklopili su 1939. sporazum o Južnom Tirolu, na osnovu kojeg je njemačkom stanovništvu data mogućnost 
da emigrira u Treći Reich ili da se prilagodi talijanskoj asimilaciji.</s>

<s>I nakon Drugog svjetskog rata Južni Tirol ostao je talijanski, i pored brojnih prigovora (i terorističkih akcija) od strane 
Austrije.</s>

<s>Evroregija Tirol 
Pokrajinske vlade Tirola, Bolzana i Trenta osnovale su 1998. u Meranu, radi poboljšanja prekogranične suradnje Evroregiju Tirol - Južni Tirol - Trentino.</s>

<s>Ukupni bruto domaći proizvod regije iznosio je 73,015 000 eura, od toga u Tirolu 25,051 000, u Bolzanu 18,664 000 i 29,300 000 u Trentu.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Atlas Tirola‎ , , 
 European Region Tyrol-South Tyrol-Trentino</s>

<s>Historija Austrije
Historijske regije Italije</s>

