Chandra X-ray Observatory
<s>Chandra je NASA-ina svemirska opservatorija X-zraka.</s><s>Lansirana je u orbitu 23. jula 1999. godine.</s><s>Najsofisticiranija je do danas napravljena  opservatorija X-zraka.</s>

<s>Ovaj je teleskop najsnažniji od teleskopa njegove vrste.</s><s>Najteži je teret kojeg je ikad neki space shuttle odnio u orbitu.</s>

<s>Ova teleskop-ospervatorija je postavljena u vrlo visoku orbitu: u najudaljenijoj tačci je na 300 puta višoj orbiti je nego HST tj. na visini višoj od 1/3 udaljenosti od Zemlje do Mjeseca.</s><s>Njena orbita je izdužena elipsa, koja na najspljoštenijem dijelu nikad nije Zemlji bliža od 10 hiljada kilometara.</s><s>Zbog toga može u svakoj orbiti promatranja i po 55 sati, a da ju pri tome ne ometa roj nabijenih čestica što kruže razmjerno blizu Zemlji.</s>

<s>Chandra je dizajniran za istraživanje-područja jakih X-zraka kao što su ostaci eksplozije zvijezde, i ima otprilike 50 puta veću rezoluciju od dosadašnjih teleskopa.</s><s>Omiljena su joj meta kvazari.</s>

<s>Ime je dobio po indijsko-američkom astrofizičaru Subrahmanyanu Chandrasekharu koji je dobio Nobelovu nagradu.</s>

<s>Instrumenti</s>

<s>Teleskop možemo podijeliti na tri osnovna dijela: teleskop X-zraka, naučni instrumenti i letjelica.</s>

<s>Znanstveni instrumenti ACIS i HRC "hvataju" najoštriju sliku i proslijeđuju informaciju o X-zrakama: njihov broj, poziciju i energiju.</s><s>LETG i HETG pružaju detaljne informacije o X-zrakama.</s>

<s>HRC (High resolution camera) - HRC je jedan od dva instrumenta korištena za fokusiranje na Chandri.</s><s>On je jako korisan u snimanju vruće materije u ostacima zvijezde koja je eksplodirala ili u udaljenim galaksijama i jatima galaksija.</s>

<s>ACIS (Advanced CCD Imaging Spectrometer) - ACIS je drugi od dva instrumenta korištena za fokusiranje na Chandri.</s><s>Kao što joj ime kaže ona može snimiti slike u X-području.</s>

<s>LETG (The High Resolution Spectrometers) - Spektrometar visoke rezolucije.</s>

<s>HETG (The High Resolution Spectrometers) - Spektrometar visoke rezolucije.</s>

<s>Operacije - Instrumenti su smješteni na SIM-u (Science Instrument Module).</s><s>SIM ima zadaću upravljati znanstvenim instrumentima, toplinskom kontrolom, elektronikom za kontrolu operacija naučnih instrumenata i komunikacijom.</s>

<s>Naučni instrumenti su kontrolisani iz Centra za kontrolu operacija (Cambridge, Massachusetts).</s><s>Podatke koje sakupi Chandra memorira i svakoh osam sati ih šalje na Zemlju na Deep Space Network.</s><s>Podaci su tada poslani u JPL (Laboratoriju za mlazni pogon - Jet Propolusion Laboratory), i onda u Centar za kontrolu operacija.</s>

<s>Letjelica</s>

<s>Chandra ima dva različita pogona.</s><s>Prvi se koristi da se Chandra postavi u konačnu orbitu.</s><s>Drugi se koristi za sitne korekcije položaja i orbite.</s>

<s>Za kontrolu temperature unutar letjelice Chandra ima toplotnu kontrolu.</s>

<s>Chandrina toplinska kontrola se bazira na radijatorima, izolacijama, termostatima i grijačima.</s><s>Informacije o temperaturi u različitim dijelovima letjelice šalje se u kontrolu misije.</s>

<s>Električnu energiju, kao većina letjelica, koristi solarne ploče.</s><s>Tada se energija pohranjuje u tri baterije.</s><s>Ploče najviše mogu proizvesti 2 kW energije.</s>

<s>Smještena na jednom kraju letjelice, gdje zračenje ulazi u teleskop, smještena su vrata za Sunčevu svjetlost (Sunshade doors).</s><s>Kada su otvorena zaklanjaju Sunčevu svjetlost.</s>

<s>Komunikacije, kontrola i sistem za pohranjivanje su mozak letjelice.</s><s>Chandra ima dvije low-gain antene koje omogućuju "razgovor" letjelice i kontrole misije.</s>

<s>Teleskop 
Chandrin teleskop se sastoji od četiri para ogledala i njihove strukture.</s>

<s>Kada su ogledala izrađena poslana su avionom do Kalifornije.</s><s>Tamo su očišćena od prašine i premazana iridijem - da bi stakla reflektirala što više svjetla.</s><s>Brušenje, poliranje i pravljenje ogledala za Chandru bili su tako dobro napravljeni da su Chandrina ogledala najglatkija i najčistija, ikada napravljena.</s><s>Ogledala su dalje bila premještena u kpmpaniju Eastman Kodak u Rochesteru (New York).</s><s>Tamo su ih ugradili u strukturu nazvanu "the high resolution mirror assembly and aligned with exquisite precision".</s><s>U novembru 1996. teleskop je premješten u Marshall Space Flight Center.</s><s>Tamo su teleskop i njegovi instrumenti podvrgnuti stotinama testova.</s><s>Testovi koji su bili gotovi u martu 1997 pokazali su da Chandra može uslikati slike 25 puta oštrije nego što su mogli prijašnji teleskopi te vrste.</s><s>Poslije je teleskop poslan u TRW u Redondo Beach, Kalifornija.</s><s>Tamo su teleskop i instrumente sastavili i opet sve zajedo testirali.</s><s>Konačno, teleskop je premješten u Cape Canaveral u space shuttleu na njegovu zadnju vožnju - u svemir.</s>

<s>Otkriće XDCP J0044.0-2033</s>

<s>Pomoću teleskopa otkriven je 2015. do tada najveći skup galaksija XDCP J0044.0-2033 (ita.</s><s>"Gioiello", bos. "dragulj").</s><s>Skup je star 800 miliona godina, ima 400 triliona masa Sunca, a udaljen je 9,6 milijardi sg.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi</s>

<s>Službeni website</s>

<s>Svemirski teleskopi
NASA</s>

