Abd el-Kader
<s>Abd el-Kader arapski: Abd al-Qādir ibn Muḥyī al-Dīn ibn Musṭafā al-Ḥasanī al-Jazāʾirī (6. septembar 1808., El Guettana kod Maskare) - 26. maj 1883., Damask) bio je emir od Maskare (od 1832), vojnički i vjerski lider Alžiraca, osnivač prve alžirske države i vođa otpora protiv francuske dominacije u 19. vijeku (1840.-46).</s>

<s>Biografija</s>

<s>Današnji Alžir je bio osmanski Beglerbegluk kad je francuska vojska 1830. izvršila invaziju na njega.</s><s>Osmanlije su kontrolirale tu veliku zemlju uz pomoć nešto malo janjičara i bega (guvernera) pa su se jako oslanjali na podršku lokalnog stanovništva  i plemena kojima bi dali neke privilegije.</s>

<s>Iako su Turci kao muslimani bili religijski bliski Alžircima, njihova vlast baš zbog toga nije bila popularna, pa je početkom 19. vijeka izbilo nekoliko pobuna nezadovoljnih plemena.</s><s>Radi tog je zemlja bila previše podjeljena da bi se efikasno suprostavila francuskim osvajačima.</s>

<s>Zapadna plemena opsjedala su Oran, kog su okupirali Francuzi, ona su se pokušala organizirati i nekako ujediniti  oko nečeg zajedničkog a to je bio Islam.</s><s>Zato su svoje napore usmjerili prema muftijama i ulemama, prema sufijskim bratovštinama i njihovim zavijama.</s>

<s>Abd el-Kaderov otac - Mahiedin bio je vođa jednog bratstva i upravitelj zavije pored Maskare, pa su i od njega zatražili da im pomogne u gerilskoj borbi protiv francuskih trupa u Oranu i Mostaganemu.</s><s>On se ubrzo pokazao prestarim za taj posao pa je novembru 1832. 
umjesto njega izabran njegov sin - Abd el-Kader.</s><s>On je još kao mladić bio poznat po svojoj pobožnosti i vojničkim vještinama, pa mu nije bilo strano da se prihvati gerile.</s>

<s>Na taj način prisilio je francuskog generala Louisa Desmichela da 1834. sa njim sklopi sporazum.</s><s>Tim sporazumom priznat mu je 
status emira i praktički prepuštena vlast nad čitavom unutrašnjosti iznad Orana.</s><s>On je to iskoristio da učvrsti svoju vlast nad svim dotad razjedinjenim plemenima u dolini rijeke Chelif.</s><s>Nakon tog je uspio pobjediti Bitki kod Macte generala Camille Trézela.</s><s>Sposobnim pregovaranjem uspio je uvjeriti generalnog guvernera Thomasa Bugeauda da 1837. potpiše novi Tafnski sporazum, kojim je dodatno povećan njegov teritorij, a Francuzima je ostalo nekoliko luka.</s>

<s>Stvaranje države</s>

<s>U dvije godine Abd el-Kader je uspio organizirati pravu državu, sa prijestolnicom u Maskari, a ponekad u Tiaretu.</s><s>Uspostavio je pravnu jednakost među stanovništvom, suzbio privilegije ratobornih plemena i uveo jednake poreze svim svojim podanicima.</s><s>Proširio je svoju vlast i na plemena po Sahari i slomio i porazio svoje protivnike i kolaboracioniste.</s>

<s>Uspio je organizirati redovnu vojsku od oko 2.000 vojnika, koja se oslanjala i na dobrovoljce iz raznih plemena.</s><s>Uz to organizirao je logističku podršku, izgradnjom arsenala, skladišta i radionica.</s><s>Oružje je uglavnom kupovao u Velikoj Britaniji.</s>

<s>Početak kraja</s>

<s>Kad su francuske jedinice 1840. ušle na njegov teritorij Abd el-Kader je za kaznu napao i uništio farme francuskih kolonista u dolini Mitidža.</s><s>Nakon tog se rat zahuktao, Francuzi su se daleko bolje organizirali i vrlo mobilnim jedinicama uništavali jednu po jednu el-Kaderovu bazu.</s>

<s>Francuska vojska uspjela je 1841. zauzeti i uništiti el-Kaderove utvrde, pa je bio prisiljen skrivati se po brdima Oranske pokrajine.</s><s>Sljedeće godine izgubio je Tlemcen, pa mu je komunikacija sa marokanskim saveznicima postala otežana.</s><s>Ipak se uspio nekako domoći Maroka, u kom nije puno izdržao već se vratio u Alžir i ponovno počeo napadati Francuze.</s>

<s>Predaja i smrt</s>

<s>Kad mu se u jul 1846. vojska raspala, pa je ostao samo sa nekolicinom boraca, ponovno se sklonio u Maroko, ali ga je ovaj put sultan smatrao teretom.</s><s>Shvatio je da mu je bez 
njegove podrške daljnja borba uzaludna, pa se vratio u Alžir i 1847. dostojanstveno predao generalu Christopheu de Lamoricièreu i Bugeaudovom nasljedniku, sinu kralja 
Louisa-Philippea I - Ferdinandu Philippu, koji mu je obećao egzil na Orijentu.</s>

<s>Louis Philippe, međutim nije ispunio obećanje svog sina pa je Abd el-Kader prvih pet godina proveo kao zatvorenik u Francuskoj, najprije u Pau, 
a nakon tog u Amboisu.</s>

<s>Egzil na Orijentu dozvolio mu je Napoleon III - 1852.  i to prvo u Bursi, pa tek onda u Damasku, gdje je vodio miran život i napisao 
Rappel à l'intelligent, avis à l'indifférent ("Poziv pametnima, upozorenje ravnodušnim ”).</s><s>Francuska vlada osigurala mu je pristojnu apanažu i tjelesnu gardu, pa mu  je čak pokušala 
osigurati i nekakav tron između Turske i Egipta.</s><s>Ona se prvenstveno rukovodila svojim interesima, željevši na taj način ukloniti Osmanlije iz 
tog teritorija, što im nije pošlo za rukom.</s><s>U vrijeme alžirske pobune 1871. odrekao se jednog od svojih sinova koji je pokušao dići na pobunu plemena južnog Konstantina.</s>

<s>Kad je umro poštovali su ga svi, naročito Francuzi koji su od njega željeli stvoriti simbol alžirske podrške kolonijalnoj vladavini, što im nije uspjelo.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Abdelkader, Algerian leader (na portalu Encyclopaedia Britannica)</s>

<s>Alžirski političari
Biografije, Alžir
Historija Alžira</s>

