Ibn Babavajh
<s>Abu Džafar Muhamed ibn Abu al-Hasan Ali ibn Husein ibn Musa al-Komi (; Kom ili Horasan, oko 923. – Rej, 991), poznat kraće kao ibn Babavajh ili titularnim imenom šejh Saduk (dosl. iskreni učenjak), perzijski teolog i učenjak, jedan od srednjovjekovnih autoriteta imamitskog šijitizma, sakupljač hadisa i autor jedne od četiri glavne imamitske zbirke predaja (Man la jahduruhu al-Fakih).</s>

<s>Biografija</s>

<s>Rođenje i porodica 
Precizan datum ibn Babavajhovog rođenja nije poznat i prema dostupnim biografskim detaljima rodio se nakon 917. (305.</s><s>AH), najvjerojatnije oko 923. (311.</s><s>AH).</s><s>Mjesto rođenja također se ne spominje u primarnim izvorima tj. djelima srednjovjekovnih autora Tusija i Nadžašija, zbog čega se u literaturi javljaju različiti podaci.</s><s>Orijentalist D. M. Donaldson tako u svojoj monografiji iz 1933. piše da se rodio u Horasanu, sjeveroistočnoj iranskoj regiji pod kontrolom samanidske dinastije, dok drugi historičari kao rodno mjesto navode centralnoiranski grad Kom, u to doba dio opadajućeg Abasidskog Kalifata.</s><s>Uz rođenje ibn Babavajha vezuje se legenda da je začet kao odgovor na molitve skrivenom imamu (Mahdiju), o čemu je njegovog oca pismom izvijestio Husein ibn Ruh Navbahti.</s><s>Sam ibn Babavajh često se ponosno pozivao na ovu priču tokom svog života.</s>

<s>Ibn Babavajh rođen je u perzijskoj porodici o čemu svjedoči patronim Babavajh koji predstavlja arabizirani oblik perzijskog imena Babuja.</s><s>Historičar S. Nafisi u predgovoru svog izdanja ibn Babavajhovog Musadakat al-ihvana iz 1946. vrši opsežnu onomastičku analizu i navodi da je trenutni izgovor imena Ba-ba-vajhi originalno bio Ba-bu-ji.</s><s>Ibn Babavajhov otac bio je Abu al-Hasan Ali (u. 935), vjerski učenjak i bogati trgovac koji je imao tri sina – Hasana, Huseina i Muhameda.</s><s>Muhamedova majka je prema svemu sudeći bila sluškinja, najvjerojatnije porijeklom iz kaspijske regije Dejlam.</s><s>Najstariji sin Hasan bio je teolog sklon povučenosti, Husein je bio poznati pravnik i teolog, dok je Muhamed (kasnije poznat jednostavno kao ibn Babavajh) nesumnjivo najslavniji od svih.</s><s>Generalno, njegova porodica dala je velik broj istaknutih imamitskih učenjaka, među kojima se čak petnaest našire spominju u Nafisijevom predgovoru.</s><s>Veliki utjecaj na intelektualni razvoj ibn Babavajha imao je njegov otac, neposredan izvor mnogih tradicija koje je pripovijedao.</s>

<s>Direktno potomstvo od ibn Babavajha vuče perzijska porodica proslavljenih graditelja, umjetnika i keramičara koja je od 12. do 14. vijeka djelovala u centralnom Iranu.</s><s>Njeni poznati članovi su graditelj Džamaludin ibn Babavajh Rafeji koji je 1177. obnovio gradske zidine Kazvina, zatim Ali ibn Ahmad koji je 1305. ukrasio mihrab Jahjine imamzade u Varaminu, te njegov sin Hasan koji je 1308. dekorirao metaliziranu keramiku za kenotaf grobnice šejha Abdula Samada u Natanzu odnosno 1336. štukature za mihrab Abu al-Fazlove i Jahjine imamzade u Mahalatu.</s>

<s>Putovanja i rad 
O životu ibn Babavajha postoji malo sačuvanih biografskih podataka, no određeni detalji se mogu rekonstruirati na temelju srednjovjekovnih djela Nadima, Tusija i Nadžašija.</s><s>Putovao je diljem Irana, Iraka i Transoksijane tragajući za predajama, a jedna od važnijih životnih stanica bio je Bagdad u koji je 966. (355.</s><s>AH) došao iz Horasana.</s><s>Pretpostavlja se da je tamo bio privučen šijitskom inklinacijom vladajuće bujidske dinastije koja je zauzela grad dvadeset godina ranije.</s><s>Ibn Babavajh se u Bagdadu brzo profilirao kao imamitski glasnogovornik i vodeći intelektualac zajednice imamitskih šijita.</s><s>Najistaknutiji među njegovim brojnim učenicima bili su al-Šejh al-Mufid, Harun ibn Musa Talaukbari, Husein ibn Ubajdalah ibn Gazajeri i Ali ibn Muhamed Hazaz.</s><s>Dok je predavao u Bagdadu, ibn Babavajh održavao je prijateljske odnose s bujidskim amirom Ruknom al-Daulom i stupio je u određene kontroverze u njegovo ime.</s><s>Tokom 978. i 979. boravio je u Nišapuru, horasanskom mjestu u kojem je svakog četvrtka i petka držao predavanja i na temelju istih sastavio Kitab al-Amali, a kasnije i Kamal al-din va tamam al-nima.</s><s>Svoje kapitalno djelo Man la jahduruhu al-Fakih napisao je na zahtjev domaćina u Balhu oko 983. godine.</s><s>U poznim godinama preselio se u Rej, iranski grad u čijim je intelektualnim krugovima dominirao proalidski i mutazilitski vezir Sahib ibn Abad.</s><s>Ibn Babavajh u Reju je sastavio svoj Kitab al-tavhid s ciljem da pokaže kompatibilnost imamitskih tradicija s Božjim jedinstvom i pravdom.</s><s>Njegova karijera naposljetku je okončana kada je bujidski vezir zabranio predavanja svim sunitskim i šijitskim tradicionalistima.</s>

<s>Smrt</s>

<s>Ibn Babavajh umro je 991. (381.</s><s>AH) u Reju, gdje je i pokopan.</s><s>Orijentalist W. Ahlwardt u svojim radovima kao godinu smrti navodi 1001. (391.</s><s>AH), što su kasnije preuzeli i neki drugi autori, iako ne postoje pouzdani dokazi za takav datum.</s>

<s>Ostavština</s>

<s>Mauzolej</s>

<s>Ibn Babavajh sahranjen je u mauzoleju u Reju, danas na jugu Teherana.</s><s>U neposrednoj blizini ovog zdanja, približno 200 m jugoistočno, vijek i pol poslije negove smrti podignut je Togrulov toranj.</s><s>Između dva spomenika nalazi se rejski ogranak Univerziteta Pajam Nur, nazvan po slavnom učenjaku (šejh Saduk).</s><s>Od kadžarskog perioda do danas, uža zona uz mauzolej ibn Babavajha koristi se kao groblje za razne iranske uglednike iz svijeta politike, vojske, nauke, umjetnosti i sporta.</s><s>Isti slučaj je s grobljima uz dva obližnja rejska mauzoleja, Abdulahov i Hasanijev, smještenim na istom kilometar dugom potezu prema jugu.</s><s>Mauzolej ibn Babavajha i groblje predstavljaju turističku aktrakciju i imaju visoku posjećenost.</s>

<s>Vrline i reputacija 
Visoku reputaciju ibn Babavajh stekao je još tokom svog života jer predstavljao je najistaknutijeg člana slavne komske porodice i glavnog intelektualca među šijitima u Bagdadu.</s><s>Cijenjen je zbog znanja, pamćenja, pravde, inteligencije i pouzdanosti.</s><s>Također, bio je i najeminentniji tradicionalist i pravnik komske škole koja se tokom 9. i 10. vijeka suprotstavljala kako pretjerivanju ekstremista (gulata), tako i mutazilitskim tendencijama ranijih Navbahtija.</s><s>Orijentalist E. G. Browne grupira ga među tri velikana tog doba koja nose ime Muhamed, kronološkim redom Kolajni (u. 941), zatim ibn Babavajh (u. 991), te Tusi (u. 1067).</s><s>Prvi je sastavio Usul al-Kafi, drugi Man la jahduruhu al-Fakih, a treći Tahzib al-Ahkam i Al-Istibsar, grupno poznate kao Četiri knjige (al-kutub al-arba'a).</s><s>Izniman ugled ibn Babavajh uživa kod imamita među čijom je zajednicom i ulemom poznat pod titularnim imenom šejh Saduk (dosl. iskreni učenjak, na  ili češće ).</s><s>Njegova djela i dalje su naširoko korištena kod imamita diljem svijeta, univerzalno je priznat kao ključna ličnost ranog imamizma i u utjecajnom Hvansarijevom Ravdat al-džanatu spominje se kao jedan od njihovih glavnih autoriteta.</s><s>Usprkos odličnoj reputaciji, ibn Babavajh i njega djela bili su meta kritičara, među kojima se posebno ističe njegov učenik al-Mufid.</s><s>Islamolog W. Madelung tvrdi da su njegove opaske plod mutazilitskih svjetonazora i činjenice da je al-Mufid za razliku od ibn Babavajha bio mutakalim.</s>

<s>Opus</s>

<s>Ibn Babavajh bio je izuzetno plodan autor.</s><s>Tokom srednjeg vijeka, Tusi mu je pripisivao 43 djela, dok je Nadžaši tvrdio da ih potpisuje 193.</s><s>U 19. vijeku, M. Tonekaboni u Kisas al-ulami navodi 189 ibn Babavajhovih djela, a M. B. Hvansari u svom Ravdat al-džanatu ih poimenice lista 17 uz opasku da su ostala izgubljena.</s><s>S. Nafisi sredinom 20. vijeka spominje 214 njegovih djela, među kojima je većina poznatih izlistana u monografiji A. A. A. Fyzeea.</s><s>A. R. Rabani Širazi je u predgovoru svog izdanja iz 1959. napravio listu sa 252 šejha od kojih je ibn Babavajh prenosio hadise.</s><s>Suvremena enciklopedijska izdanja pak navode da brojka ibn Babavajhovih djela kotira između 200 i 300.</s><s>Najznačajnija ibn Babavajhova djela su:
 "Za onog koji ne živi u vrijeme pravnika" (; Man la jahduruhu al-Fakih), jedna od tzv. Četiri knjige, glavnih zbirki hadisa za imamitske šijite.</s><s>Sastavljena je u Balhu na zahtjev domaćina koji je od ibn Babavajha tražio da napravi koristan kompendij o fikhu po uzoru na Razijev Man la jahduruhu al-Tabib.</s><s>Zbog sažetosti i preglednosti u tekstu je izostavio lance prenosilaca (isnad), a prema svemu sudeći dovršio ga je 983. (372.</s><s>AH) kada ga je javno čitao lokalnim šejhovima.</s><s>Sastoji se od ukupno 9044 izreka i redovito se štampaju nova izdanja zbirke.</s><s>"Savršenstvo religije i kraj milosti" (; Kamal al-din va tamam al-nima), jedno od prvih djela o okultaciji i dvanaestom imamu, nastalo prilikom posjete Nišapuru gdje je autor našao šijite koje je zbunjivala ta tematika.</s><s>Kasnije se navodno prisjetio danog obećanja u snu i sastavio zbirku od kuranskih stihova i predaja.</s><s>Zanimljivost je da knjiga sadrži priču s raspravom o lubanji koja dijeli velike sličnosti sa slavnom scenom na groblju iz Shakespeareovog Hamleta.</s><s>Djelo je 1901. prevedeno na njemački od strane E. Möllera.</s><s>"Knjiga o jedinstvu" (; Kitab al-tavhid), zbirka hadisa sastavljena u Reju sa svrhom obrane lokalne imamitske zajednice od optužbi za antropomorfizam i fatalizam.</s><s>Predaje su grupirane po predmetu i ponekad sadrže bilješke s objašnjenjima.</s><s>"Knjiga o predavanjima" (; Kitab al-Amali) ili "Knjiga o skupovima" (; Kitab al-Madžalis), djelo koje bilježi njegova redovna predavanja četvrtkom i petkom u Nišapuru tokom 978. i 979. godine.</s><s>Sastoji se od raznih predaja, prvenstveno tekstova o vrlinama imama i moralnim poticajima.</s><s>"Oči velikog Reze" (; Ujun ahbar al-Riza), zbirka predaja od i na temu imama Reze koju je ibn Babavajh predstavio veziru Sahibu ibn Abadu, nakon što je vezir sastavio dvije poeme o tom imamu.</s><s>"Rasprava o vjerovanjima" (; Risalat al-itikadat), sažetak ključnih šijitskih doktrina, na engleski 1942. preveo A. A. A. Fyzee kao Shi'ite Creed.</s><s>Pretpostavlja se da je ibn Babavajh pisao djelo u tri segmenta, odnosno da se preostala dva nalaze u Kitab al-Hidaji i Kitab al-Amaliju.</s><s>"Razlozi legitimiteta pravila i uzroka" (; Ilal al-šaraje val-ahkam val-asbab), kompilacija predaja s rezonima za određena pravna pravila i različite okolnosti, sadrži i pojmovnik.</s><s>"Zbirka Abdulazimovih predaja" (; Džame-je ahbar-e Abdulazim), danas izgubljena biografija o sejedu Abdulazimu Hasaniju.</s>

<s>Sačuvana ibn Babavajhova djela uglavnom su publicirana u više različitih izdanja, a među takva uz gore navedena spadaju još:
 Tavab al-amal va ikab al-amal (Teheran, 1955. / 1375.</s><s>AH)
 Al-Hidaja fi al-usul va al-foru (Teheran, 1957. / 1377.</s><s>AH)
 Al-Mukne fi al-fikh (Teheran, 1957. / 1377.</s><s>AH)
 Fazael al-šija (Teheran, 1964. / 1342.</s><s>AP)
 Kitab al-hisal (Teheran, 1965. / 1385.</s><s>AH)
 Mašjahat al-fakih (Bejrut, 1991. / 1411.</s><s>AH)
 Man la jahduruhu al-Fakih (zadnje poglavlje), Fazael ašhur al-talata (Bejrut, 1992. / 1413.</s><s>AH)
 Kitab al-mavaez, sadrži Musadakat al-ihvan i Sefat al-šija (Bejrut, 1992. / 1413.</s><s>AH)</s>

<s>Učenja 
Promatran u širem historijskom kontekstu odnosno u vrijeme rađanja tzv. velike okultacije (941–), opus ibn Babavajha zauzima posredan položaj u evoluciji imamitske doktrine od ranije ekstremnije (gulatske) misli prema kasnijoj umjerenijoj sintezi temeljenoj na mutazilitskim idejama.</s><s>Grad Kom je još od 9. vijeka bio opozicijski centar gulatskim svjetonazorima, a ibn Babavajhova djela sadrže snažna opovrgavanja antropomorfnih interpretacija predaja o imamima.</s><s>S druge strane, smatrao je da su ti uzori dovoljna osnova za život i djelovanje, te da je njihovo otkrivanje nužno za postizanje znanja o Bogu.</s><s>Osim u djelima o korijenima imamizma, svoje teološke stavove također je izrazio izborom predaja i kratkim natuknicama, posebno u njegovom Kitab al-tavhidu.</s><s>Tukiju tj. praksu prikrivanja uvjerenja držao je pozitivnom dužnosti sve do povratka dvanaestog imama, a zabranio je javne rasprave što vjerojatno uključuje i kalam.</s>

<s>Na temelju stavova iznešenih u Kitab al-tavhidu, ibn Babavajha može se grupirati među antiantropomorfističke tradicionaliste koji Božjim atributima negiraju nezavisno postojanje i tvrde da se Bog ne može opisati njihovim suprotnostima.</s><s>On razlikuje Božja svojstva suštine koja su vječna (Slušalac, Poznavalac, Mudar, Silan, itd.) od onih koja su privremena (Stvaralac, Činilac, Voljan, itd.).</s><s>Ističe da je Kuran nastao u određenom vremenu (mohdat) i da je sveti tekst u rukama vjernika potpun i savršen, iako sure 93 i 94 odnosno 105 i 106 treba kombinirati.</s><s>Prema ibn Babavajhu, svijet se sastoji od tijela i njihovih privremenih udesa, dok o atomima ne raspravlja.</s><s>Bada' za ibn Babavajha ne podrazumijeva to da je Bog promijenio svoj stav ili da je došao do novih ideja, nego se radi o pukom ukidanju jedne naredbe drugom, ili pak da Bog povećava ili smanjuje čovjekov život i prehranu ovisno o zaslugama.</s>

<s>Ibn Babavajhova djela na temu Božje pravednosti pokazuju jasan razvoj od gotovo determinizma u Kitab al-Hidaji i Risalat al-itikadatu do kasnijeg Kitab al-tavhida koji se u osnovi ne razlikuje od umjerenih mutazilitskih stavova karakterističnih za bagdadsku školu.</s><s>On tvrdi da Bog zapovijeda pravdu od čovjeka, ali ga tretira nečim bolje od pravde, odnosno milošću (tafazal).</s><s>Glede zaštite od grijeha i pogreške (isma), ibn Babavajh veli da su islamski poslanici, vjerovjesnici i imami sačuvani od nečistoća odnosno velikih i manjih grijeha još od početaka njihovih karijera, te da ih krasi izvrsnost u intelektu i znanju.</s><s>Za razliku od njegovog učenika al-Mufida, ibn Babavajh je smatrao da poslanik Muhamed nije bio imun na distrakciju (sahv) tokom molitve, pozivajući one koji drže drugačije ekstremistima.</s><s>U Kitab al-Hidaji vjerovanje je definirao kao struku s jezikom, vjerom u srce i radnjama s udovima – povećava se s radom i smanjuje se s njihovim propustom.</s><s>Onaj koji teško zgriješi više nije vjernik, ali ostaje musliman.</s><s>Vizija Boga na Sudnjem danu neće biti tjelesnim očima već intelektualnog tipa, i dok će nagrada nekih blagoslovljenih biti slavljenje Boga s anđelima, drugi će uživati u hrani i piću.</s><s>Al-Mufid snažno ga je kritizirao zbog ovog tumačenja.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Vanjske veze 
  Ibn Babawayh Muhammad, The Oxford Dictionary of Islam
  Ibn Babawayh, Muslim Heritage
Ostali projekti</s>

<s>Muslimanski učenjaci
Sakupljači hadisa
Iranski pisci
Iranski teolozi
Islamski teolozi
Šijitizam
Biografije, Bujidska Monarhija
Biografije, Bagdad
Biografije, Teheran</s>

