Teorija struna
<s>Teorija struna je pokušaj da se u okviru fizike čestica pomire principi kvantne mehanike i opšte relativnosti.</s><s>Takođe, ukoliko se pokaže kao ispravna, postaće glavni kandidat za tzv. „Teoriju svega“ (), odnosno za pokušaj opisivanja svih poznatih osnovnih sila i stanja materije, na konačan matematički način.</s>

<s>Kako još uvek ne postoje relevantni eksperimenti kojima se mogu pokriti sva poznata energetska stanja čestica, teorija struna je i dalje predmet sukoba u naučnoj javnosti.</s>

<s>Osnovna pretpostavka teorije struna je to da elektroni i kvarkovi u atomu nisu bezdimenzione čestice (u suštini, obične tačke u prostoru), već da su zapravo jednodimenzionalne oscilujuće linije, odnosno „strune“.</s><s>Posmatrano detaljnije, teorija struna se bavi i drugim elementarnim česticama, poput hadrona, bozona i fermiona, i njihovih međusobnih veza, objedinjenih pod pojmom supersimetrije.</s>

<s>Uprošćeno, po ovoj teoriji, na kvantni način se posmatraju zatezanje, kinetika i vibracije ovih struna, analogno običnoj zategnutoj žici u prostoru.</s>

<s>Dodatni problem i nedoumice izaziva i to, što je za potpunu primenu teorije struna neophodno uključiti i uticaj nekih, za sada još neuočenih dimenzija univerzuma, uz već postojeće i poznate četiri (tri prostorne, i jednu vremensku).</s>

<s>Ova teorija je prilično mlada, sa začecima u modelu dvojne rezonancije iz 1969. godine, i sa prvim pravim značajnijim probojima iz '90 godina prošlog stoleća.</s>

<s>Naučnici koji su pobornici ove teorije, i koji rade na njenom daljem razvoju su Stiven Hoking, Edvard Viten, Huan Maldasena, Tom Benks, Vili Fišler, Stiven Šenker, Stiven Gabser, Igor Klejbanov, Mičio Kaku, Aleksander Poljakov i Leonard Saskind.</s><s>NJihovi argumenti su da ova teorija omogućava kvalitetno kombinovanje kvantne teorije polja i opšte relativnosti, potom da je u skladu sa opštim postulatima kvantne gravitacije (npr. sa termodinamikom crnih rupa), i napokon, zato što je prošla niz kvalitativnih provera svoje unutrašnje (matematičke) stabilnosti.</s>

<s>Postoje i kritičari među priznatim naučnicima, poput Ričarda Fajnmana, Pitera Vojta, Li Smolina, Filipa Andersona, Lorensa Krausa, Karla Rovelija i Šeldon Li Glašou, koji ovu teoriju osporavaju zato što ne daje gotovo nikakve eksperimentalne kvantitativne pretpostavke, odnosno, jednostavno rečeno, nije prošla fazu ispitivanja kroz konkretne fizičke eksperimente, a sve zbog ogromnih energetskih prohteva tih eksperimenata.</s><s>Takođe, broj mogućih rešenja je, prema njihovom mišljenju, preveliki da bi teorija bila kvalitetna, a i u velikoj meri su rešenja zavisna od prethodnih dešavanja, da bi ih oni smatrali relevantnim.</s>

<s>Pregled</s>

<s>Teorija struna postulira da elektroni i kvarkovi unutar atoma nisu 0-dimenzioni objekti, nego da se sastoje od 1-dimenzionalnih struna.</s><s>Te strune mogu da osciluju, što daje česticama njihov ukus (kvantni broj), naelektrisanje, masu i spin.</s><s>Teorije struna takođe obuhvataju objekte generalnije od struna, zvane brane.</s><s>Reč brana, izvedena iz „membrana“, se odnosi na različite međusobno povezane objekate, kao što su D-brane, crne p-brane i NS5-brane.</s><s>To su prošireni objekti koji su naelektrisani izvori za diferencijalnu formu generalizacija vektorskog potencijala elektromagnetnog polja.</s><s>Ovi objekti su međusobno povezani različitim dualnostima.</s><s>Crnoj rupi-slične crne p-brane su identifikovane D-branama, koje su krajnje tačke struna, i ta identifikacija se naziva Gauge-gravitaciona dualnost.</s><s>Istraživanje ove jednakosti je dovelo do novih saznanja o kvantnoj hromodinamici, osnovnoj teoriji jake nuklearne sile.</s><s>Strune formiraju zatvorene petlje, osim ako se susretnu sa D-branama, gde one mogu da se otvore u 1-dimenzionalne linije.</s><s>Krajnje tačke struna ne mogu da prekinu D-branu, ali one mogu da prođu oko na nje.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Popularne knjige i članci 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klebanov, Igor and Juan Maldacena (January 2009).</s><s>Solving Quantum Field Theories via Curved Spacetimes .</s><s>Physics Today.</s><s>Gary Taubes (November 1986).</s><s>"Everything's Now Tied to Strings" Discover Magazine vol 7, #11.</s>

<s>Dve netehničke knjige koje su kritične za razumevanje teorije struna:</s>

<s>Udžbenici 
 Becker, Katrin, Becker, Melanie, and John H. Schwarz (2007) String Theory and M-Theory: A Modern Introduction .</s><s>Cambridge University Press.</s><s>Binétruy, Pierre (2007) Supersymmetry: Theory, Experiment, and Cosmology.</s><s>Oxford University Press. .</s><s>Dine, Michael (2007) Supersymmetry and String Theory: Beyond the Standard Model.</s><s>Cambridge University Press. .</s><s>Gasperini, Maurizio (2007) Elements of String Cosmology.</s><s>Cambridge University Press. .</s><s>Michael Green, John H. Schwarz and Edward Witten (1987) Superstring theory.</s><s>Cambridge University Press.</s><s>The original textbook.</s><s>Vol.</s><s>1: Introduction. .</s><s>Vol.</s><s>2: Loop amplitudes, anomalies and phenomenology. .</s><s>Kiritsis, Elias (2007) String Theory in a Nutshell.</s><s>Princeton University Press. .</s><s>Polchinski, Joseph (1998) String Theory.</s><s>Cambridge University Press.</s><s>Vol.</s><s>1: An introduction to the bosonic string. .</s><s>Vol.</s><s>2: Superstring theory and beyond. .</s><s>Szabo, Richard J. (Reprinted 2007) An Introduction to String Theory and D-brane Dynamics.</s><s>Imperial College Press. .</s><s>Barton Zwiebach (2004) A First Course in String Theory.</s><s>Cambridge University Press. .</s>

<s>Tehnički i kritički:</s>

<s>Onlajn materijal 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A website dedicated to creative writing inspired by string theory.</s><s>An Italian Website with various papers in English language concerning the mathematical connections between String Theory and Number Theory.</s><s>Woit, Peter.</s><s>Not Even Wrong: The Failure of String Theory & the Continuing Challenge to Unify the Laws of Physics.  (Jonathan Cape),  (Basic Books)</s>

<s>Spoljašnje veze</s>

<s>O temeljima teorije struna
 Superstrings
 Teorija struna i pitanje Božje opstojnosti</s>

<s>Fundamentalni koncepti fizike</s>

