Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju
<s>Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi, i Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj.</s><s>Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Nacionalni spomenik sastoji se od objekta crkve, pokretnog naslijeđa, koga čini štampani primjerak Jevanđelja i dvostrana litijna ikona, i ostataka nekropole sa šest stećaka.</s>

<s>Lokacija 
Crkva rođenja Bogorodice i srednjovjekovna nekropola sa stećcima nalazi se u ravnici pored puta koji iz Mostara preko Stoca vodi do Ljubinja i Trebinja.</s><s>Od ceste je nekropola odvojena kamenom ogradom.</s>

<s>Historija 
Pripada Zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj eparhiji, koja, kao organizirana Humska episkopija u sastavu autokefalne Arhiepiskopije srpske, potječe iz 1219. godine.</s><s>Sadašnja crkva potječe iz 1867. godine, što je vidljivo iz teksta natpisa uklesanog iznad ulaza u crkvu.</s>

<s>Opis 
Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju pripada tipu hercegovačkih jednobrodnih kamenih crkava sa polukružnom apsidom.</s><s>Iznad zapadnog zida crkve urađen je od fino obrađenih komada krečnjaka zvonik na preslicu sa tri zvona.</s><s>Zvonik ovog oblika jedna je od glavnih karakteristika crkvica ovog tipa u Hercegovini.</s><s>Ovaj oblik crkvi je usvojen već u 13. i 14. stoljeću i vrlo rano se odomaćio, naročito u južnom Primorju, odakle se, putem dubrovačkih graditelja, proširio po unutrašnjosti.</s>

<s>Crkva ima pravougaonu osnovu, dimenzija približno 12,35 x 8,60 m. Sa  istočne strane nalazi se polukružna apsida, tako da ukupna dužina crkve zajedno sa apsidalnim dijelom iznosi oko 15,00 m.</s>

<s>Ikonostas Crkve postavljen je početkom 20. stoljeća.</s><s>Autor ikona je nepoznati umjetnik.</s>

<s>Ram ikonostasa je izrađen od drveta na koga su pričvršćene ikone, slike na platnu sa različitim scenama.</s><s>U kompozicionom pogledu, raspored ikona na ikonostasnoj pregradi se može podijeliti na četiri horizontalne cijeline.</s><s>Na svodu crkve izvedeno je tzv. nebo, odnosno, svod je obojen svijetloplavom bojom, po kojoj su naslikane žute zvijezde.</s><s>Kako je unutrašnjost crkve presvedena sistemom podužnih i prislonjenih svodova, tako je svaki luk dekoriran stiliziranim krstovima u plavoj boji.</s><s>Krstovi su postavljeni u romboidnu mrežu.</s><s>Polja svodova su uokvirena linijom, ispunjenom oker rombovima, koji naliježu na smeđe trouglove.</s><s>Na svodu je naslikano šest svetitelja u lučno završenim poljima.</s><s>Na vrhu luka je naslikan krst.</s>

<s>Pokretno naslijeđe</s>

<s>Jevanđelje 
U crkvi se nalazi Jevanđelje iz 1793. godine, dimenzija 52x34x8 cm, uvezano u metalni povez sa dvije metalne kopče (jedna nedostaje) sa strana.</s><s>Prednja strana poveza je reljefno iskucana i ukrašena sa pet kartuša u kojima su smješteni likovi svetitelja, danas oštećeni i slabo vidljivi.</s><s>Ostala površina je ukrašena isprepletenim vegetabilnim ornamentom.</s><s>Na zadnjoj strani poveza je iskucavanjem napravljen reljef raspeća, ali bez Krista na njemu.</s><s>Ostala površina je isprepletena vegetabilnim ornamentom.</s>

<s>Na prvoj strani rukom su ispisana dva zapisa, a na zadnjoj tri.</s><s>Zapisi govore o služenju liturgije različitih eparha u ljubinjskoj crkvi.</s><s>Na prvoj štampanoj strani je i slika Svetog Trojstva, a ispod slijedi tekst.</s><s>Jevanđelje je štampano crnom i crvenom bojom.</s>

<s>Litija 
Dvostrana litijna ikona je izrađena od bakra sa scenom Kristovog rođenja, a na drugoj strani, u istoj tehnici, jevanđelist Luka.</s><s>Ukupna površina litije je ukrašena tehnikom izrezavanja i građenja vegetabilnih i geometrijskih ornamenata.</s>

<s>Oataci nekropole stećaka kod crkve  
Nekropola se nekada sastojala od  41 stećka, 4 u obliku sljemenjaka, 27 u obliku sanduka, a deset u obliku ploča.</s><s>Danas je kod crkve i pravoslavnog groblja ostalo samo 6 primjeraka.</s><s>Dobro su klesani, ali su neki primjerci okrnjeni.</s><s>Ukrašeno je pet primjeraka: dva sanduka i tri sljemenjaka.</s>

<s>Ostali stećci prebačani su kod nove Crkve rođenja Isusa Hrista u Ljubinju</s>

<s>Arheologija 
Tokom 2013. i 2014. godine i obnove crkve,  na ovom lokalitetu urađena su arheološka istraživanja u organizaciji Muzeja Hercegovine Trebinje i Republičkog zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog nasljeđa iz Banja Luke.</s><s>Pronađeni su zidovi od tri ranije crkve iz 6., 12., te iz 14. ili 15. vijeka.</s><s>Pronađene  su takođe dvije antičke grobnice, zidane i na svod malterisane sa uzglavljem i mnoštvo pokretnog arheološkog nasljeđa – od stilusa, pisaljki iz prvog do četvrtog vijeka, do minđuše istočnog tipa.</s><s>Valorizacija nalaza je u toku.</s>

<s>Literatura 
 Ljiljana Ševo,  Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1878. godine, Glas srpski, Grad Banja Luka, Banja Luka, 2002.</s><s>Zdravko Kajmaković, Zidno slikarstvo u Bosni i Hercegovini, Sarajevo, 1971.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Ljubinju
Lj
Ranokršćanska arheološka nalazišta u BiH
Eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska</s>

