Kretanje
<s>Kretanje ili gibanje je promena položaja tela u odnosu na drugo telo.</s><s>Gibanje je uvek relativno (od riječi relacija - odnos).</s><s>Kad kažemo da se tijelo giba, valja reći u odnosu na što.</s><s>Na primer, ono miruje u odnosu na vozilo, ali giba se u odnosu na Zemlju.</s><s>Čak i ako se ne giba u odnosu na Zemlju, giba se u odnosu na Sunce, itd.</s>

<s>Kretanje tela se uvek posmatra u odnos na neki referentni okvir.</s><s>Ako se položaj objekta ne menja u odnosu na datu referentnu tačku, za objekat se kaže da je u mirovanju, nepomičan, nepokretan, ili da ima konstantnu poziciju u odnosu na svoje okruženje.</s><s>Ako nema apsolutnog referentnog okvira, apsolutno kretanje se ne može odrediti.</s><s>Stoga se za sve u svemiru može smatrati da se kreće.</s><s>To je glavna osobina materije - sva tvar se nalazi u stalnom gibanju.</s>

<s>Kretanje se matematički opisuje pomoću pomeraja, rastojanja, brzine i ubrzanja.</s><s>Momenat ili impuls je količina koja se koristi za merenje kretanja objekta.</s><s>Impuls je direktno povezan sa masom i brzinom predmeta, a ukupni impuls svih objekata u izolovanom sistemu ne menja se vremenom, kao što je opisano zakonom o očuvanju impulsa.</s><s>Kretanje objekta ne može promeniti se, osim ako na njega deluje sila.</s>

<s>Dvije su osnovne vrste gibanja pravocrtno gibanje (mijenjanje položaja bez promjene orijentacije) i rotacija (vrtnja tijela).</s><s>Promjena položaja točke tijela u vremenu jest brzina, a promjena kuta zakreta u vremenu kod vrtnje tijela oko osi jest kutna brzina.</s><s>Prenošenje zvučnih valova također predstavlja gibanje s prijenosom energije i impulsa, a toplinskim gibanjem prenosi se toplinska energija.</s>

<s>Grana mehanike koja proučava gibanje tijela naziva se kinematika.</s><s>Gibanjem čestica (molekula, atoma, subatomskih čestica) bavi se fizika u širem smislu.</s>

<s>Opis</s>

<s>Gibanje točke može se odrediti kao mijenjanje njezina položaja tijekom vremena.</s><s>Ono je u cjelosti opisano ako u svakom trenutku znamo odrediti položaj točke.</s><s>Matematički se položaj točke opisuje pomoću njezinih koordinata, na primjer x(t), y(t) i z(t) u Kartezijevom koordinatnom sustavu.</s><s>Te tri skalarne funkcije vremena možemo udružiti u vektor, to jest koordinate točke možemo smatrati skalarnim komponentama vektora položaja, te točke (radijvektora)  .</s>

<s>Vektor položaja je usmjerena dužina kojoj je početak u ishodištu sustava a kraj (strelica) "prati" točku dok se giba.</s><s>Koordinate i vektor položaja često se pišu bez eksplicitne oznake ovisnosti o vremenu, jer se ona kod gibanja i tako podrazumijeva.</s>

<s>I položaj i gibanje su relativne veličine, što znači da ovise o koordinatnom sustavu iz kojega se promatraju.</s><s>Taj se sustav naziva referentnim sustavom.</s>

<s>Krivulja po kojoj se točka giba naziva se putanjom ili trajektorijom, a koordinate točke kao funkcije vremena su parametarske jednadžbe te krivulje.</s><s>Duljina putanje koju točka prijeđe od nekog početnog trenutka (ili početnog položaja) do trenutka t naziva se pređeni put i obično označava kao s(t).</s><s>Osim pređenog puta, iz vektora položaja točke  (tj. iz njezinih koordinata) mogu se odrediti i njezina brzina i ubrzanje.</s>

<s>Kod opisa gibanja često se koristi i pojam pomaka: to je vektorska veličina koja opisuje ukupnu promjenu položaja u nekom vremenskom intervalu.</s><s>Vektor pomaka je usmjerena dužina koja "ide" iz položaja 1 (gdje se točka nalazila na početku intervala) do položaja 2 (kamo je točka stigla na kraju intervala).</s><s>Obično se označava kao  jer ta oznaka eksplicitno pokazuje da se pomak dobija oduzimanjem pripadnih vektora položaja: .</s>

<s>Vrste</s>

<s>Neki od poznatih vidova kretanja su:</s>

<s>Pravolinijsko kretanje 
 Prosto harmoničko gibanje, npr. klatno
 Brownovo kretanje (npr. nasumično kretanje čestica)
 Kružno gibanje
 Rotacija
 Oscilacija (npr. opruga)
 Vibracija
 Kretanje hica
 Slobodni pad
 Valovi</s>

<s>Zakoni kretanja</s>

<s>U fizici, kretanje se opisuje putem dva seta naizgled kontradiktornih zakona mehanike.</s><s>Kretanje svih velikih i poznatih objekata u svemiru (kao što su projektili, planete, ćelije, i ljudi) se opisuje klasičnom mehanikom.</s><s>S druge stranje kretanje veoma malih atomskih i subatomskih objektata se opisuje putem kvantne mehanike.</s>

<s>Relativnost kretanja</s>

<s>S obzirom da kretanje nekog tela ne možemo opaziti nezavisno od promene njegovog položaja u odnosu na druga tela (na primer kretanje voza kada se nalazimo u kupeu ili vagonu voza sa spuštenim zavesama), svako kretanje u prirodi je relativno, a ne apsolutno.</s><s>Telo u odnosu na koje određujemo promenu položaja drugih tela naziva se referentno telo.</s><s>Ako još za referentno telo vežemo i odgovarajući sistem koordinata koje služe za određivanje položaja drugih tela, onda se takav sistem naziva i referentni sistem.</s><s>U skladu sa principom relativnosti, svi sistemi referencije su ravnopravni ili ekvivalentni.</s>

<s>Pošto postoji osnovna podela referentnih sistema na inercijalne i neinercijalne, tako se i određenje relativnosti kretanja dodatno razvrstava na tri različita principa relativnosti, a to su:</s>

<s>Galilejeva relativnost</s>

<s>Galilejeva relativnost važi samo za inercijalne sisteme referencije, odnosno sisteme koji se jedan u odnosu na drugi kreću ravnomerno pravolinijski.</s><s>Pošto samo u ovakvim, inercijalnim, sistemima važi i Galilej-Njutnov princip inercije, inercijalni sistemi se mogu definisati i kao sistemi u kojima važe zakoni klasične mehanike.</s>

<s>Ajnštajnova specijalna relativnost</s>

<s>Ajnštajnova specijalna relativnost predstavlja proširenje Galilejeve relativnosti sa mehaničkih na elektromagnetne pojave.</s><s>Ajnštajn je prvi shvatio da ne postoje posebni razlozi zbog kojih u svim sistemima u kojima važe zakoni Njutnove mehanike (inercijalni referentni sistemi) ne bi važili i Maksvelovi klasični zakoni elektromagnetizma.</s><s>Ovo tvrđenje, zajedno sa njegovim drugim postulatom o konstantnosti brzine svetlosti, čini osnovu njegove Specijalne teorije relativnosti.</s>

<s>Ajnštajnova opšta relativnost</s>

<s>Ajnštajnova opšta relativnost predstavlja dodatno uopštenje principa relativnosti sa inercijalnih i na neinercijalne sisteme referencije.</s><s>Neinercijalni sistemi su sistemi koji se nalaze u stanju neravnomernog kretanja, odnosno menjaju svoju brzinu bilo po intenzitetu (ubrzavaju ili usporavaju), bilo po pravcu i smeru (krivolinijsko ili kružno kretanje).</s><s>Za razliku od inercijalnih sistema, u njima ne važe Njutnovi zakoni kretanja, jer na tela tada deluju sile koje nemaju izvorište u drugim telima, koje se zbog toga i nazivaju fiktivnim ili inercijalnim silama (na primer sile čije delovanje osećamo u autobusu koji polazi sa stanice ili se zaustavlja).</s><s>Ajnštajn je, međutim, u svojoj Opštoj teoriji relativnosti izjednačio ove inercijalne sile sa gravitacionim (Ajnštajnov princip ekvivalentnosti), tako da neinercijalne sisteme možemo definisati i kao sisteme u kojima se opaža delovanje inercijalnih ili gravitacionih sila.</s><s>Samim time on je okvirima svoje opšte teorije relativnosti uspeo da obuhvati i gravitacione pojave, što je i bio jedan od njegovih osnovnih motiva za napuštanje, odnosno, proširenje njegovog principa specijalne relativnosti.</s><s>Isti metod, kojim je, kao što se obično kaže, „geometrizovao“ gravitacionu silu Ajnštajnu nije pošlo za rukom da primeni sa uspehom i na elektromagnetnu silu i tako stvori jedinstvenu ili totalnu teoriju fizičkog polja, zbog čega se ova teorija još uvek smatra isključivo Ajnštajnovom teorijom gravitacije.</s><s>Dakle, Ajnštajnova opšta teorija relativnosti je teorija koja, osim u inercijalnim, važi i u neinercijalnim ili ubrzanim sistemima referencije, kao i u onim koji miruju u gravitacionom polju, i praktično u bilo kojim referentim sistemima koji se mogu zamisliti, zbog čega i nosi pridev opšta.</s>

<s>U filozofiji</s>

<s>Gibanje je jedna od glavnih tema kojom su se bavili filozofi od antike.</s><s>Heraklit je tvrdio da je sve u večnom kretanju, i da je postojanje večita promena.</s><s>Nasuprot njemu, Elejci (Parmenid i Zenon) su dokazivali da kretanje ne postoji (vidi Zenonovi paradoksi).</s><s>Oni poriču stvarnost mnoštvenosti i kretanja, te tvrde da postoji jedno načelo – biće – koje se shvata kao materijalno i nepokretno.</s><s>Oni, dakako, ne poriču da mi čulima opažamo i kretanje i mnoštvo, ali smatraju da je naše čulno iskustvo privid: to je samo pojava.</s><s>Mišljenje pokazuje da ne može biti nikakvog mnoštva, nikakvog kretanja, nikakve promene.</s>

<s>Aristotel je smatrao da se pokretni predmeti (na Zemlji) kreću samo dok postoji snaga koja ih navodi da to čine.</s><s>On je objasnio nastavak kretanja projektila, koji su odvojeni od svog projektora, delovanjem okolnog medija, koji nastavlja da pokreće projektil na neki način.</s><s>Aristotel je zaključio da bi takvo nasilno kretanje u praznini bilo nemoguće.</s><s>Aristotelov koncept kretanja je bio opšte prihvaćen u filozofiji (uprkos osporavanju nekih filozofa) tokom naredna dva milenijuma.</s>

<s>Lukrecije, sledeći verovatno Epikura, je izjavio da je „podrazumevano stanje” materije kretanje, a ne mirovanje.</s>

<s>U 6. veku, Jan Filopon je kritikovao nedoslednost između Aristotelove rasprave o projektilima, gde medijum održava projektile i njegove rasprave o praznini, gde bi medijum ometao kretanje tela.</s><s>Filopon je predložio da se kretanje ne održava delovanjem okolnog medija, već nekim svojstvom koje se prenosi na objekt kada se pokrene.</s><s>Iako to nije bio savremeni koncept inercije, jer je još uvek trebala moć da telo održi u pokretu, pokazalo se kao fundamentalni korak u tom pravcu.</s><s>Ovome su se snažno protivili Ibn Rušd i mnogi skolastički filozofi koji su podržavali Aristotela.</s>

<s>Vidi još 
 Brzina
 Ubrzanje
 Inercijalni referentni sistem</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura 
 
 
 Milorad Mlađenović, „Razvoj fizike-mehanika i gravitacija“, Građevinska knjiga, Beograd</s>

<s>Mehanika
Filozofska terminologija</s>

