Državni udar u Turskoj 1960.
<s>Puč 27. maja () je državni udar koji je 27. maja 1960. u Turskoj grupa visokih vojnih oficira sa vlasti svrgnula vladu premijera Adnana Menderesa i uspostavila vojnu diktaturu koja će potrajati nekoliko godina.</s><s>Puč 27. maja je bio prvi državni udar u historiji moderne Turske i prvi državni udar u zemlji-članici NATO pakta.</s>

<s>Do puča je došlo u vrijeme političke i ekonomske krize koja je pogodila u Turskoj, nedugo nakon što su SAD, sa kojima je Turska kao članica NATO-a i Zapadnog bloka bila u savezu, počele obustavljati financijsku pomoć preko Marshallovog plana.</s><s>Menderes je na vlast došao deset godina ranije, nakon što je njegova liberalno-populistička Demokratska stranka (DP) na izborima smijenila kemalističku Republikansku narodnu stranku (CHP) koja je bila vladala Turskom od uspostavljanja Republike.</s><s>Iako je Menderes uveo Tursku u NATO 1952. godine i ispočetka uživao široku podršku u narodu, njegova ekonomska politika je imala loše rezultate, a sa čega je Menderesova vlada nastojala skrenuti pažnju inzistiranjem na sigurnosnim problemima i međunarodnim odnosima, prije svega kroz spor sa Grčkom (također članicom NATO) oko Cipra.</s>

<s>Do samog puča je došlo nedugo nakon što je Menderes najavio posjet SSSR-u, a što se tumači pokušajem reapprochementa sa sjevernim susjedom i komunističkim predvodnikom Istočnog bloka, odnosno nastojanjem da se od hladnoratovskog suparnika zauzvrat ishode ekonomske povlastice.</s><s>Istovremeno su se počeli bilježiti nasilni incidenti između pristaša DP i CHP, a 27. aprila 1960. je turski parlament, u kome je DP imala većinu, osnovao posebni istražni komitet sa pravom da hapsi i proganja članove opozicije.</s>

<s>Do puča je došlo 27. maja prema planu koga je bio izradio pukovnik Alparslan Türkeş, poznat po svojim radikalno desnim stavovima, ali i izuzetnoj bliskosti sa američkom vladom i CIA-om, koja ga je bila obučila za antisovjetske stay-behind operacija u okviru programa koji će kasnije postati poznat kao Kontrgerila.</s><s>Vojska je puč izvela brzo i bez nasilja, a promjena vlasti je objavljena preko proglasa koji je pukovnik Türkeş bio pročitao preko radija.</s><s>U njemu je vlastodršce optužio za korupciju i veleizdaju, ali čvrsto ponovio da Turska ostaje članica NATO-pakta.</s><s>General Cemal Gürsel, koji je zapovijedao kopnenom vojskom, ispočetka nije sudjelovao u puču, ali mu se brzo pridružio, te je imenovan predsjednikom Komiteta nacionalnog jedinstva koga su činili najistaknutiji vojni oficiri i koji je preuzeo vlast kao privremena vlada, odnosno vojna hunta.</s>

<s>Pučisti su potom proveli masovnu čistku u redovima vojske, državne uprave, ali i obrazovnih institucija, tako da je smijenjeno ili u prijevremenu penziju natjerano 235 generala i 3000 oficira, odnosno 500 sudaca i javnih tužitelja, te 1400 univerzitetskih profesora.</s><s>Svrgnuti predsjednik Celal Bayar, Menderes i niz najviših državnih funkcionara su uhapšeni; u pritvoru je bivši ministar unutrašnjih poslova Namik Gedik izvršio samoubistvo.</s><s>Potom su uhapšeni dovedeni pred specijalni vojni sud na otoku Yassıada koji ih je osudio zbog veleizdaje i korupcije.</s><s>15. septembra 1961. su Menderes, ministar vanjskih poslova Fatin Rüştü Zorlu i ministar financija Hasan Polatkan pogubljeni.</s>

<s>Ubrzo je počelo razilaženje među pučistima, prije svega vezano oko toga koliko dugo bi trebali držati vlast.</s><s>Türkeş, koji je inzistirao na tome da Komitet ostane duže vrijeme i svojim autoritetom nameće ekonomske i političke reforme, je 13. septembra iz njega izbačen, nakon što je prevagu odnio Gürsel, koji se zalagao za što brži povratak civilne demokratske vlasti.</s><s>15. oktobra su održani parlamentarni izbori te je izabran parlament u kome su zajedno sjedili članovi CHP te novoosnovane Stranke pravde pod vodstvom Sulejmana Demirela koju su vodili.</s><s>Gürsel je izabran za novog predsjednika.</s><s>Civilna vlast se održala u Turskoj do 1980. godine, kada je izveden još jedan državni udar.</s>

<s>Vidi još
Kontrgerila
Duboka država
Državni udar u Grčkoj 1967.</s>

<s>1960
Turska #1960
Historija Turske</s>

