Bosna i Hercegovina u Gotskom kraljevstvu
<s>Bosna i Hercegovina u Gotskom kraljevstvu našla se nakon propasti Rimskog carstva.</s><s>Prvobitna domovina Gota je bilo područje današnjih švedskih pokrajina  i ostrvo Gotland.</s>

<s>Sredinom 1. vijeka p. n. e. Goti su se preselili na prostor oko donjeg toka rijeke Visle u današnjoj sjevernoj Poljskoj, a zatim do druge polovine 2. vijeka, doseljavaju se na sjeverne obale Crnog mora.</s><s>Tu će se podijeliti na dvije grupe, Istočne Gote (Ostrogote) i Zapadne Gote (Vizigote).</s><s>Odatle otpočinju s napadima na Rimsko carstvo, a upravo su njihovi upadi bili jedan od glavnih razloga konačnog rimskog napuštanja provincije Dakije tokom 250-ih n. e.</s>

<s>Na prvom crkvenom Saboru u Nikeji 325. n. e. godine je učestvovao i gotski biskup Teofil.</s><s>On će malo kasnije postati i Ulfila čijim postavljanjem na ovaj položaj Goti prihvataju kršćanstvo u obliku arijanstva, kojeg se nikad nisu odrekli.</s><s>Međutim njihova religija je od zvanične crkve proglašena jeretičkom.</s><s>Ulfila je preveo  Bibliju na gotski jezik i stvorio gotski alfabet.</s><s>Slova koja je on za tu priliku izumio skoro su u potpunosti identična sa grčkim alfabetom.</s>

<s>U 4. vijeku, pod pritiskom Huna, Goti napuštaju područja u južnoj Ukrajini i sa dozvolom rimskog cara naseljavaju se u provinciju Trakiju.</s><s>Godine 378. n. e. došlo je do odlučujuće bitke kod Hadrianopolja u kojoj su Goti predvođeni Fritigernom pobijedili, a poginuo je i sam car Valens.</s><s>Goti su postali federati, uživajući potpunu autonomiju.</s>

<s>Zapadni Goti su ostali u Trakiji, dok su Istočni Goti bili naseljeni u Panoniji.</s><s>Naseljavanje Gota (uz dozvolu) na teritoriju Rimskog carstva je pretvoreno u mirno prodiranje.</s><s>Velika većina carskih trupa sastojala se od Germana, a uskoro su Germani zauzeli i najvažnije komandne položaje.</s>

<s>Kraljevstvo Istočnih Gota 
Zapadno Rimsko Carstvo propalo je 476. kad je germanski vojskovođa Odoakar, glavni komandant rimske vojske, svrgnuo mladog cara Romula Augustula.</s><s>U suštini, radilo se o vojnom udaru na prostoru ograničenom samo na Italiju i područje Alpa, dok je država ostala netaknuta.</s>

<s>Bizantski car je nagovorio Teodoriha Velikog, vladara Istočnih Gota, da krene u Italiju i preuzme vlast umjesto Odoakara.</s><s>Teodorih je pobijedio i 493. n. e. osnovao Ostrogotsko kraljevstvo sa prijestolnicom u Raveni.</s>

<s>U sastavu tog kraljevstva našla se i rimska provincija Dalmacija u okviru koje je bila i današnja teritorija Bosne i Hercegovine, a granica je bila na rijeci Drini.</s><s>Goti su upravljali područjem današnje Bosne i Hercegovine iz Salone i Sirmiuma (današnja Sremska Mitrovica), a sudske odluke su se i dalje donosile u Naroni.</s>

<s>Godine 535. n. e., Bizantski car Justinijan I započeo je rat protiv Istočnih Gota.</s><s>Borbe su trajale 20 godina i cijelo Ostrogotsko kraljevstvo je pokoreno 555. n. e. Bosna i Hercegovina se ponovo našla u rimskom posjedu (Bizantinci su sebe nazivali Rimljani).</s>

<s>Time se završila politička historija Istočnih Gota, koji ostaju i u Bosni i Hercegovini, pomiješani sa starosjediocima s kojima su se tokom vremena stopili u jedan narod.</s>

<s>O njihovom prisustvu postoji veliki broj  arheoloških nalazišta.</s>

<s>O Gotima se doznaje od rimskih, tačnije bizantskih pisaca 5-7. og vijeka i savremenih zabiljeških.</s><s>Među te izvore, koje koriste savremeni historičari, spadaju Prokopije (Bellum Gothicum), Jordanes (De origine actibusque Getarum), Isidor Hispalski (Historia Gothorim) i Pavle Đakon (Historia Langobardorum).</s>

<s>Arheologija 
Nakon nastanka Ostrogotskog kraljevstva Goti su se smjestili u garnizone (gdje su zamijenili vojsku Rimljana), kao i u naselja u kojima su postojale državne institucije (Zenica, Travnik, Sarajevsko polje, Potoci, Japra).</s><s>Postoji veliki broj toponima sa prostora Bosne i Hercegovine (Delegošta, Vogošća, Vareš, Mile, Moštre, Gudinoge, Gudelji, Konogovo, Godomilje, Gačani, Otolež, Gacko, Hrgud, Orgošta, Otilovci, Kotez) koji su derivati iz gotskog jezika i koji govore o posebnoj vrsti ostrogotskih naselja.</s><s>Na području općine Visokog postoji na desetine toponima.</s><s>U bosanskom jeziku ne postoje riječi koje vode porijeklo iz gotskog jezika.</s>

<s>Bazilike 
Na teritoriji Bosne i Hercegovine su brojna arheološka nalazišta iz ovog perioda, među kojima su i bazilike iz 5. i 6. vijeka.</s><s>Goti, kao revnosni arijanski kršćani, forsirali su njihovu izgradnju.</s><s>Razlikuju se po mjestu gradnje, pa je uočljiva razlika između bazilika iz doline rijeke Bosne i onih iz doline Vrbasa i Une.</s><s>Bazilike imaju nekoliko zajedničkih karakteristika: relativno su male, gotovo kvadratnog oblika, imaju veći broj pomoćnih prostorija, prostor za vjernike je vrlo malen.</s>

<s>Nije rijedak slučaj postojanja dvojnih bazilika (Založje kod Bihaća, Skelani na Drini), gdje se na rastojanju od 100 metara nalaze dvije građevine iz tog vremena.</s><s>Sjeverna građevina je složenija, sa više prostorija, dok je južna uvijek jednostavna dvorana sa apsidom i predvorjem.</s><s>Raspored i odnos dviju kultnih građevina govori o postojanju dviju crkvenih organizacija u jednom mjestu.</s><s>Jedna je pripadala domaćem stanovništvu koji su bili pripadnici nikejskog pravovjernog kršćanstva, a druga istočnogotskim arijancima.</s>

<s>Breza 
U Brezi je 1913. godine otkrivena građevina pogodna za stanovanje gdje je istražen jedan njen dio dimenzija 30x15 metara.</s><s>Unutar tog objekta nalazila se kapelica.</s><s>Zbog toga se pretpostavlja da je kompleks u Brezi predstavljao rezidenciju višeg ostrogotskog upravnog službenika.</s>

<s>Godine 1930. otkrivena je još jedna građevina u Brezi.</s><s>Ima predvorje i lađu s apsidom potkovičastog oblika koja je sa vanjske strane bila ukrašena protomima veprova i ovnova.</s><s>Istočni portal sličan je pročelju Teodorihove palate u Raveni.</s><s>Na jednom manjem stubu urezani su znaci germanskog, runskog alfabeta, futharka.</s><s>Uz baziliku se nalazilo prostrano dvorište, a na njegovom kraju stajala je poveća zgrada slična hospiciju.</s>

<s>Rakovčani 
Rakovčani kod Prijedora su najveće arheološko nalazište vezano za Gote.</s><s>Tu su grobovi poredani u redove i predstavljaju ranu pojavu organizovanja grobova u redove.</s><s>Ova pojava će se održati do duboko u srednji vijek i kod etnički sasvim različitih naroda.</s><s>Na tom lokalitetu u grobovima se prvi put pojavljuju zaštitne drvene ploče (Totenbrett), ali i izdubljena stabla (Totenbaum).</s><s>Nađene su i sjekire, mali noževi i neobične strelice.</s><s>Od ukrasnih predmeta pronađene su ogrlice od perli različitog oblika od ćilibara i staklene paste, pločaste fibule, par zlatnih naušnica sa jednostavnom kockom i veliki broj kopči različitog tipa, uglavnom od bronze, željeza i srebra.</s>

<s>Tu su i primjerci ukosnica u vidu bronzanih i srebrnih stilusa sa istaknutom i perforiranom glavom.</s>

<s>Potoci (Mostar) 
Skupocjeni nakit je otkriven u Potocima kod Mostara.</s><s>U jednom grobu pronađen je zlatni lanac koji predstavlja rijetkost među nakitom tog vremena na čitavom evropskom području.</s><s>Izvjesnu sličnost pokazuje sa dva nalaza (jedan u Mađarskoj, drugi u Italiji) koja pripadaju Ostrogotima.</s><s>U drugom je pronađen par srebrnih pozlaćenih lučnih fibula, par zlatnih naušnica i dio zlatnog lančića.</s><s>Ova zbirka zlatnog nakita također pripada luksuznom ostrogotskom nakitu s početka 6. vijeka.</s>

<s>Ostali lokaliteti 
I nekropola sa Gradine u Koritima kod Tomislavgrada pripada ovom vremenu.</s><s>Grobovi su ograđeni kamenom, a u nekoliko slučajeva i sa nepravilno otesanim pločama.</s><s>U njima su nađeni ukrasni ili upotrebni dijelovi nošnje (fibule, kopče, prstenovi, narukvice, naušnice).</s>

<s>U Gornjem Turbetu kod Travnika nađena je zlatna ogrlica koja sadrži osamnaest kružnih medaljona.</s><s>Na jednima je predstava jagnjeta, a na drugim predstava anđela.</s>

<s>Značajan nalaz je i par srebrnih i pozlaćenih lučnih fibula, par srebrnih naušnica i krupna perla od kalcedona iz Gornjih Pećina kod Travnika.</s>

<s>Par srebrnih i pozlaćenih lučnih fibula nađen je i u Mihaljevićima kod Sarajeva, a uz fibule pronađen je kristalni bikonični pršljen i bronzani prsten.</s><s>U nizu kopči koje su otkrivene u nekropoli u Mihaljevićima izdvaja se tip vizantijske kopče s okovom izvedenim u tehnici proboja.</s><s>Na jednoj od njih pojavljuje se motiv krsta, uz polumjesec.</s>

<s>Fibule iz Potoka, Gornjih Pećina i Mihaljevića pripadaju istočnogotskim tipovima ovih ukrasnih predmeta jer se javljaju u svim oblastima u kojima su boravili Istočni Goti, od Ukrajine do Italije.</s><s>Potekle su iz čuvenih gotskih zlatarskih radionica na Krimu, u Podunavlju, Sirmijumu, Akvileji i drugih.</s>

<s>Postoji još nalazišta čiji se nalazi vezuju za period Gota: Mogorjelo (Čapljina), Rotimlje (Stolac), Maslum (Gacko), Cimeše (Bosanski Petrovac).</s>

<s>Novčići 
Uz navedene materijalne nalaze pronađen je i veliki broj numizmatičkog materijala, novac iz perioda bizantskih careva (Zenon, Anastazije I, Justinijan I i Mavrikije), ali posebnu vrijednost ima novčić gotskih vladara.</s><s>Srebrni novčići Athalariha (526-534) pronađeni su u Vinici kod Duvna i srebrni novac Theodahada (534-536) u okolini Bihaća, uz više nedefiniranih komada u mnogim zbirkama.</s><s>Svi ovi nalazi potvrđuju opticaj istočnogotskog novca u Bosni i Hercegovini u vrijeme njihovog kraljevstva.</s>

<s>Literatura 
 VIZANTIJA I GOTI NA BALKANU U IV I V VIJEKU –Nada Zečević, Vizantološki institut, Beograd, 2002</s>

<s>Reference</s>

