Japodske gradine
<s>Japodske gradine su tokom bronzanog i željeznog doba dominantan oblik ilirskih naselja.</s><s>Naziv gradina se odnosi na utvrđena i neutvrđena naselja, kultna mjesta, povremena skloništa u trenucima vanjske opasnosti, mjesta za čuvanje stoke i utvđena mjesta za trgovinu.</s><s>Konfiguracija terena, opasnosti od susjednih i daljih zajednica, divljih životinja (medvjed i vuk) i ekonomski razlozi su uticali na izgled i poziciju naselja.</s>

<s>U Hrvatskoj  
Na središnjem području Japoda, u Lici i Ogulinsko-plaščanskoj udolini evidentirano je oko 150 gradina.</s>

<s>Veliki i Mali Vital 
Dvojna gradina Veliki i Mali Vital kod Prozora dominira većim dijelom plodnog Gacko polja, a nalazi se uz samu rijeku Gacku.</s><s>Nastambe su se nalazile na padinama Velikog i Malog Vitla.</s><s>Na gradini Veliki Vital otkriven je rimski kamenolom i u njemu kuća od suhozida iz 3. stoljeća n.e. U još 4 kuće nađeni su karbonizirani ostaci okruglog drvenog stuba sa željeznim kovanim ekserima.</s><s>Keramika iz ovih objekata pripada uobičajenom japodskom asortimanu za svakednevnu upotrebu od početka starijeg željeznog doba do rimskog doba.</s><s>U podnožju gradine, na njenim sjeverni i južnim padinama, nalazile su se nekropole bogate arheološkim nalazima, što govori da je ovdje stanovala jaka i bogata japodska zajednica.</s><s>Ovaj lokalitet je identifikovan sa antičkim (rimskim) naseljem Arupijem.</s><s>Arupini se spominju kao najveća i najratobrojnija zajednica među Japodima.</s>

<s>Velika Punta 
Gradina Velika Punta bila je središte grupe gradina u kojoj su bile i gradine Crkvina i Stražište.</s><s>Bila je utvrđena snažnim bedemom i s ulazom utvrđenim kamenim humcima.</s><s>Stanovnici ove grupe gradina sahranjivali su se u dvije velike pronađene nekropole.</s><s>Nalazi u grobovima govore o velikom bogatstvu i snazi ove zajednice.</s><s>Životni prostor ove zajednice su Kompolje i Hrvatsko polje.</s><s>U literaturi je prihvaćena identifikacija gradine Crkvina sa antičkim naseljem Vendonom, središtem japodskih Avendeata.</s>

<s>Viničica 
Gradina Viničica kod Josipdola bila je smješten na uzvišenjima Velikoj (420 m.) i Maloj Viničici (350 m.), danas okružena naseljima: Skradnik, Čakovac Oštarijski, Carevo Polje, Šušnjevo Selo, Oštarije, Otok Oštarijski i Josipdol.</s><s>Prema preliminarnim rezultatima istraživanja iz 2002. god. vidljivo je da se radi o velikom središnjem naselju, koje je u određenim periodima oko sebe okupljalo čitav niz manjih naselja, većinom smještenih uz rubove udoline.</s><s>Sjeverna i sjeveroistočna padina naseljene su od kasnog bronzanog doba do 1. stoljeća p.n.e. Kuće su bile ukopane pod stijenu i tako zaštićene od vjetra.</s><s>Predpostavlja se da se ovo naselje  nalazi kod antičkih pisaca: Apijana , Kasija Diona i Strabona.</s><s>Budući da je Apijan koristio Oktavijanov izvještaj i memoare, jasno je da ovom naselju i događajima oko njega dosta pažnje posvetio i Oktavijan.</s><s>Navedeni autori naselje nazivaju Metuloi, kao središte japodske zajednice (narod, pleme).</s><s>U kasnijim itinerarijima i geografskim djelima Metulum se uopšte ne spominje.</s>

<s>Stražbenica 
Gradina Stražbenica je u selu Vrepcu, nedaleko Jadove, na obodu Ličkog polja.</s><s>Godine 1897. arheolog Josip Brunšmid vršio je iskopavanje na ovom lokalitetu.</s><s>U svom izvještaju zabilježio je: "... gdje su koljebe od pletera stojale u osam oplitkih terasa, što se jedna niže do druge".</s><s>Na terasama su stajale kuće, a cijelo brdo je bilo opasano zaštitnom ogradom od drveta.</s><s>Godine 1957. na istom lokalitetu arheologinja Ružica Drechsler-Bižić, pronašla je nove predmete: tragove kućnog lijepa, torkves od bronze, spiralna naočarasta fibula, i još nešto predmeta analognih sa onima iz nekropola u Prozoru i Otočcu.</s><s>Obavila je istraživanje na još 4 obližnja lokalitet: Đurđeva greda, Velika njiva, tumul na Lećištu i tumul na Orlovom kamenu.</s><s>Na Velikoj njivi otkrivena je ravna nekropola s devet paljevinskih grobova, gdje je pepeo umrlih direktno položen na zemlju, tri skeletna i dva groba s urnama.</s><s>Tumul kod Orlova kamena pri dnu je bio okružen prstenom od velikog nepravilnog kamenja, a sadržavao je i skeletne i paljevinske grobove s urnama.</s>

<s>I za vreme rimske vladavine u Vrepcu je postojalo jedno od većih naselja.</s><s>Rimljani su mu dali ime Ancus i iz tog perioda je nađeno nekoliko ulomaka kamenih urni ugrađenih u temelje kuća i u ogradi.</s><s>Otkrivena je i jedna nadgrobna ploča.</s><s>Arheološka građa pronađena tokom ovih istraživanja nalazi se u Arheološkom muzeju u Zagrebu.</s>

<s>Miljača 
Gradina Miljača se nalazi u Smiljanu pored Gospića.</s><s>U obližnjem tumulu, u prvom iskopavanju,  pronađena su 22 skeletna i nekoliko paljevinskih grobova.</s><s>U iskopavanjima 1980 god. nađena je još 15 skeletnih i 2 paljevinska groba.</s>

<s>U Bosni i Hercegovini</s>

<s>Gradina u Ripču 
Gradina je neposredno iznad otoke  sa sojeničkim naseljem (udaljenost oko 250 m).</s><s>Pri poljoprivrednim radovima slučajno je otkrivena praistorijska nekropola, sa skeletom i fragmentima keramičkih urni, u kojima su bili prilozi - manje zemljane posude i nešto željeznih predmeta.</s><s>Grob sa skeletom se može datirati u fazu I (800-650.g. st.e.), dok grobovi s urnama većinom spadaju u fazu II (650-360.g. p.n.e.) i III (360-250.g. p.n.e.) japodske kulturne grupe.</s><s>Najveći dio nekropole uništen je kasnijom eksploatacijom platoa.</s>

<s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 6. do 12. maja 2003. godine u Sarajevu, donijela je odluku da se gradina, kao dio arheološkog područja Ripač, proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.</s>

<s>Kekića Glavica 
Gradina Kekića Glavica nalazi se u Gornjim Petrovićima, Bosanska Krupa.</s><s>Smještena je na ovalnom, blago nagnutom platou, na usamljenom i dominantnom vrhu.</s><s>Plato je površine oko 11 000 m2, branjen kamenim bedemom.</s><s>Otkrio je Franjo Fiala, a sondažno istraživali Branka Raunig i Borivoj Čović.</s><s>Kulturni sloj je očuvan na južnom i zapadnom dijelu, a uz bedem dostiže debljinu 3,70m. Pronađena je znatna količina keramičkog materijala iz vremena od kasnog bronzanog (Ha B) do kraja željeznog doba, a najmlađi sloj potvrđuje naseljenost i u rimsko doba.</s><s>Otkriveno je i groblje sa urnama iz željeznog doba i piramidalna terakota sa predstavama odjeće i nakita i bez polnih oznaka.</s>

<s>Kod Bosanske Krupe postoje gradine i u: Donjoj Suvaji, 2 kom, Gorinju, Hašanima, Jesenici, Velikom Badiću.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Japodi</s>

