Hidrogenska bomba
<s>Termonuklearna, vodonična/vodikova ili hidrogenska bomba (H-bomba), je bomba čija se eksplozivna snaga zasniva na energiji koja se oslobodi pri fuziji izotopa vodonika ili nekih sličnih lakih atomskih jezgara.</s>

<s>Svo nuklearno oružje pored razornog dejstva ima još radioaktivno i toplotno dejstvo.</s><s>Kako najveći deo radioaktivnosti potiče iz same bombe, H-bombe se nazivaju i čiste bombe, jer su produkti fuzije lakih atomskih jezgara uglavnom neradioaktivni izotopi.</s>

<s>Do sada ni jedna hidrogenska bomba nije iskorištena u ratne svrhe, ali su vršena nuklearna testiranja ove vrste bombe.</s><s>Većina testova je vršena pod vodom zbog rizika od uništenja.</s><s>Prva termonuklearna bomba je eksplodirala 1952. u mestu Eenewetak u SAD, a druga 1953. godine u Rusiji.</s>

<s>Način funkcionisanja</s>

<s>Termonuklearna bomba se sastoji od atomske bombe u sredini i dva omotača oko nje.</s><s>Atomsku bombu okružuje jedinjenje litijuma i deuterijuma, a oko ovog omotača se nalazi veliki štitni spoljašnji omotač od materijala koji je podložan procesu fisije.</s><s>Veliki spoljašnji omotač drži sve komponente bombe na okupu kako bi se dobila moćnija eksplozija.</s>

<s>Neutroni iz atomske eksplozije uzrokuju spajanje vodonikovih jezgara i dobijanje helijuma, tricijuma i energiju.</s><s>Eksplozija atomske bombe zatim stvara visoke temperature neophodne za proces fuzije.</s><s>Eksplozija same hidrogenske bombe stvara veoma visoke temperature u trenutku eksplozije.</s><s>Najviše temperature su blizu njenog jezgra i u ovoj zoni skoro sva prisutna materija ispari i formira gas pod velikim pritiskom.</s><s>Pri iznenadnom povećanju pritiska, gas se od centra širi u obliku jakog udarnog talasa, čija jačina opada udaljavanjem od centra eksplozije.</s><s>Ovaj talas sadrži većinu oslobođene energije i je odgovoran za glavni dio destruktivnog mehaničkog efekta nuklearne eksplozije.</s><s>Širenje udarnog talasa i njegovi efekti veoma zavise od toga da li se eksplozija desila u vazduhu, pod vodom ili pod zemljom.</s>

<s>Istorijat</s>

<s>Priča o fuzionoj bombi je postala aktuelna od 1942. godine, kada je Edvard Teler, američki nuklearni fizičar mađarskog porekla, na jednom seminaru posvećenom atomskom oružju podsetio publiku na ideju Enrika Fermija o „superbombi“.</s><s>Fermi je smatrao da bi bomba koja bi funkcionisala na isti način kao i Sunce bila u stanju da oslobodi nezamislivu količinu energije.</s><s>Iako je Teler smatrao da bi hidrogenska bomba mogla da bude napravljena do kraja rata, ostao je potpuno usamljen u istraživanjima i bez Openhajmerove podrške, delimično i zato što je aktuelni projekat „Menhetn“ bio dovoljno komplikovan.</s>

<s>Zbog toga što su za pokretanje procesa fuzije potrebni ogromni pritisci i visoka temperatura, Teler je veliku atomsku bombu zamislio kao potencijalni upaljač.</s><s>Ipak, on nije uspeo da definiše tehnički koncept H-bombe sve dok matematičar Stanislav Ulam nije za sredstvo inicijalne kompresije i zagrevanja fuzionog materijala iskoristio zračenje.</s>

<s>Bacanje prvih atomskih bombi na japanske gradove Hirošimu i Nagasaki obeležilo je kraj Drugog svetskog rata.</s><s>Iako je postojala polemika o tome da li treba razvijati nuklearna oružja poput H-bombe, akademsku raspravu prekinuo je predsednik Truman, koji je 31. januara 1950. godine doneo odluku da se pristupi izradi fuzione bombe.</s>

<s>Amerikanci su prvu hidrogensku bombu, sa deuterijumom kao gorivom i „klasičnom“ fisionom bombom kao kapislom, testirali na jednom malom ostrvu u Maršalovom arhipelagu, 1. novembra 1952. godine.</s><s>Testiranje je obavljeno statički, na specijalno konstruisanoj platformi a ne bacanjem iz vazduha, pošto nijedan tadašnji bombarder nije mogao da ponese bombu tešku preko 64 tone.</s><s>Rušilačka moć eksplozije prevazišla je čak i Telerova očekivanja.</s><s>Njena snaga procenjena je na 10,5 megatona, što je 450 puta više od snage bombe bačene na Nagasaki.</s><s>Probno ostrvo je bukvalno isparilo, a na njegovom mestu stvoren je podvodni krater širok dva kilometara i dubok pedeset metara.</s>

<s>Već 12. avgusta 1953.</s><s>Sovjeti su testirali H-bombu koju je konstruisao Andrej Saharov.</s><s>Iako je jačina ove bombe bila znatno ispod jednog megatona, ipak se radilo o pokretnom oružju koje se moglo natovariti na avion i lansirati na američke gradove.</s><s>Teler je ovaj trenutak iskoristio da ojača svoju poziciju u armijskim i državnim strukturama, a pomoć mu je neočekivano stigla od strane Makartija.</s>

<s>Krajem februara 1954. godine, Teler je na jednom veštačkom ostrvu u Bikini arhipelagu testirao prvu američku termonuklearnu bombu koja se mogla izbaciti iz bombardera (eksperiment „Castle Bravo“).</s><s>Bila je to najveća nuklearna proba i, istovremeno, najveći nuklearni incident u čitavoj američkoj istoriji.</s><s>Neočekivano velika eksplozija od 15 megatona (dva puta veća od očekivane), u kombinaciji sa nepovoljnim vremenskim uslovima izazvala je radiološku kontaminaciju na preko 7000 km².</s><s>Iako su brojna ostrva hitno iseljena pred naletom radioaktivne magle, za mnoge ozračene stanovnike nije bilo spasa.</s><s>Tokom narednih decenija masovno su umirali od raka i drugih bolesti izazvanih radijacijom.</s>

<s>Saharov i Kurčatov konstruisali su sovjetsku „Car bombu“ jačine 50 megatona.</s><s>Prilikom testa izvedenog u arktičkoj pustinji 30. oktobra 1961. godine nastala je nuklearna pečurka visoka 65 i široka 40 kilometara pri čemu je snaga eksplozije dostigla skoro dva procenta snage Sunca.</s><s>Bomba je, ipak, bila krajnje nepraktična: suviše velika za klasične bombardere, suviše malog dometa za one specijalno prerađene, suviše glomazna za klasične projektile.</s>

<s>Do današnjeg dana H-bomba je zadržala svoje mesto u skladištima velikih sila.</s>

<s>Polemika o H-bombi</s>

<s>Nakon što su eksplodirale fisione bombe nad Hirošimom i Nagasakijem, u naučnoj javnosti porastao je otpor prema razvoju još strašnijih oružja za masovno uništenje, bilo iz moralnih bilo iz pragmatičnih razloga.</s><s>S jedne strane, bilo je jasno da H-bomba može da služi isključivo kao instrument genocida nad civilnim stanovništvom s obzirom da njena razorna moć generalno isključuje mogućnost lokalizovane upotrebe.</s><s>Drugo mišljenje je bilo da će rad na američkoj H-bombi biti skup i neizvestan, kao i da će odgovorom Sovjetskog Saveza započeti trka u naoružanju.</s><s>Najjači glas protivljenja došao je od Openhajmera, koji nije želeo da vidi H-bombu u strateškom arsenalu američke vojske smatrajući da će, pre ili kasnije, Sovjeti imati istu takvu.</s><s>Pritom je smatrao i da Amerika ima znatno veći broj gusto naseljenih urbanih celina pogodnih za gađanje superbombama, dok je broj sličnih meta u Rusiji relativno mali.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>"Engineering and Design of Nuclear Weapons" from Carey Sublette's Nuclear Weapons FAQ.</s><s>Dalton E. G. Barroso, The physics of nuclear explosives, in Portuguese. (São Paulo, Brazil: Editora Livraria da Física, 2009). .</s><s>DeGroot, Gerard, "The Bomb: A History of Hell on Earth", London: Pimlico, 2005.</s><s>Peter Galison and Barton Bernstein, "In any light: Scientists and the decision to build the Superbomb, 1942-1954" Historical Studies in the Physical and Biological Sciences Vol.</s><s>19, No.</s><s>2 (1989): 267-347.</s><s>German A. Goncharov, "American and Soviet H-bomb development programmes: historical background" (trans.</s><s>A.V. Malyavkin), Physics—Uspekhi Vol.</s><s>39, No.</s><s>10 (1996): 1033—1044.</s><s>Available online (PDF)
 David Holloway, Stalin and the bomb: The Soviet Union and atomic energy, 1939-1956 (New Haven, CT: Yale University Press, 1994).</s><s>Richard Rhodes, Dark sun: The making of the hydrogen bomb (New York: Simon and Schuster, 1995).</s><s>S.S. Schweber, In the shadow of the bomb: Bethe, Oppenheimer, and the moral responsibility of the scientist (Princeton, N.J.: Princeton University Press, 2000).</s><s>Gary Stix, "Infamy and honor at the Atomic Café: Edward Teller has no regrets about his contentious career", Scientific American (October 1999): 42-43.</s><s>Lars-Erik De Geer, "The radioactive signature of the hydrogen bomb" Science and Global Security Vol.</s><s>2 (1991): 351-363.</s><s>Available online (PDF)</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Principi
"Hydrogen bomb / Fusion weapons" at GlobalSecurity.org (see also links on right)
"Basic Principles of Staged Radiation Implosion (Teller–Ulam)" from Carey Sublette's NuclearWeaponArchive.org.</s><s>"Matter, Energy, and Radiation Hydrodynamics" from Carey Sublette's Nuclear Weapons FAQ.</s><s>"Engineering and Design of Nuclear Weapons" from Carey Sublette's Nuclear Weapons FAQ.</s><s>"Elements of Thermonuclear Weapon Design" from Carey Sublette's Nuclear Weapons FAQ.</s><s>Annotated bibliography for nuclear weapons design from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues</s>

<s>Istorija
PBS: Race for the Superbomb: Interviews and Transcripts (with U.S. and USSR bomb designers as well as historians).</s><s>Howard Morland on how he discovered the "H-bomb secret" (includes many slides).</s><s>The Progressive November 1979 issue – "The H-Bomb Secret: How we got it, why we're telling" (entire issue online).</s><s>Annotated bibliography on the hydrogen bomb from the Alsos Digital Library 
University of Southampton, Mountbatten Centre for International Studies, Nuclear History Working Paper No5.</s><s>Peter Kuran's "Trinity and Beyond"  – documentary film on the history of nuclear weapon testing.</s><s>The World’s Biggest Bomb  Documentary produced by the PBS Series Secrets of the Dead</s>

<s>Nuklearna fizika</s>

