Analogni računar
<s>Analogni računar (analogna računska mašina) je vrsta računara koji koristi kontinualne (neprekidno promjenjive, ne-diskretne) fizičke veličine za modeliranje problema koji se rješava.</s><s>Fizičke veličine mogu biti hidraulične, električne, pneumatske, mehaničke i druge.</s>

<s>U današnje vrijeme analogni računari su uglavnom zamijenjeni digitalnim, mada se i danas koriste za posebne namjene.</s>

<s>Princip rada 
Analogni računari vrše razne matematičke operacije vršeći obradu kontinualnih veličina.</s><s>Iako se najčešće koristi električna struja ili napon, to nije nikakvo pravilo, i bilo koja kontinualna veličina može da se upotrijebi.</s>

<s>Uzmimo jednostavan sistem za sabiranje dva broja, recimo (3+5).</s><s>Ako imamo dvije iste čaše sa skalom za mjerenje nivoa vode u čaši, sabiranje možemo izvršiti na jednostavan način.</s><s>U prvu čašu nalijemo vode do trećeg podioka (za broj 3).</s><s>U drugu nalijemo vodu do petog podioka (broj 5).</s><s>Ako sad sadržaj obje čaše izlijemo u treću praznu čašu sa podiocima, očitavamo visinu vode kao 8 (osmi podiok).</s><s>Ovaj jednostavan sistem dakle vrši sabiranje.</s>

<s>Ovo se može izvesti i električno sa 2 reostata spojena paralelno i podešavanjem struje u svakoj grani, a zatim mjerenjem ukupne struje poslije spoja paralelnih grana (Kiršhofov zakon).</s><s>Logaritmar funkciju sabiranja vrši sabiranjem dužina.</s>

<s>Ovakvi sistemi su zaista i korišteni za neke mašine krajem 19. i početkom 20. vijeka.</s><s>Jedan od zanimljivijih je računar MONIAC koji je koristio vodu za simulaciju rada ekonomije države.</s>

<s>Analogni računarski elementi 
Moderni sistemi uglavnom koriste elektronske elemente za računske operacije, a operacioni pojačavač je glavni element za konstrukciju svih računarskih elemenata.</s><s>Elementi uključuju množače, sabirače, integratore, diferencijatore, generatore funkcija i tako dalje.</s>

<s>Za detalje u vezi radnih elemenata, pogledati članak analogni računarski elementi.</s>

<s>Istorija</s>

<s>Među prve analogne računare se ubrajaju mehanizam sa Antikitere, astrolab i logaritmar.</s><s>Logaritmar koristi dužinu kao fizičku veličinu za pomoć pri proračunu.</s><s>Kasnije se javljaju razne mehaničke naprave, kao planimetar.</s>

<s>Između dva svjetska rata se radi na razvoju diferencijalnih analizatora, preteča kasnijih analognih računara.</s><s>Specijalizovani mrežni analizatori za simulaciju mreža distribucije električne energije se pojavljuju oko 1925. godine.</s><s>Sastoje se od pasivnih komponenti, otpornika, kondenzatora i kalema, kojima potpuno električno predstavljaju stvarne mreže distribucije.</s><s>Korišteni su za otkrivanje problema kao što su pad napona na električnim linijama, tok strije i slično.</s><s>Noviji modeli su podesni i za tranzijentne probleme.</s>

<s>Tokom Drugog svjetskog rata u SAD je stvoren M-9 artiljerijski direktor, koji je kasnije opisan kao prvi začetnik pravog analognog računara.</s><s>Ragacini, Rasel i Rendal (Ragazzini, Russel, Randall) grade prvi elektronski analogni računar na jednosmjernu struju 1947. godine.</s><s>Iduće godine već počinje komercijalni razvoj analognih računara.</s>

<s>Moderniji sistemi koriste niz računarskih elemenata elektronskog tipa, kao što su množači, sabirači, integratori, diferencijatori, generatori funkcija i tako dalje.</s><s>Ranije su se dosta koristili i mehanički i elektromehanički sistemi.</s>

<s>Podjela 
Glavna podjela je na analogne računare za specijalne namjene (direktne), i univerzalne analogne računare (za opštu namjenu, indirektne).</s><s>Svaki analogni računar ima određeni broj računarskih elemenata.</s>

<s>Specijalni 
Specijalni analogni računari se koriste za rješavanje specijalizovanih problema kao što su prijenos toplote, protok tečnosti, opterećenje struktura i tako dalje.</s><s>Termalni analizator je primjer ovakvog analognog računara koji se koristi za rješavanje paraboličkih i eliptičkih jednačina.</s><s>Ova vrsta bi imala otpornike i kondenzatore i posebne jedinice za proračun (promjenljiva na četvrti stepen) za studije zračenja toplote.</s><s>Pošto uglavnom koriste pasivne elemente nazivaju se i pasivni analogni računari.</s>

<s>Univerzalni 
Univerzalni analogni računari su podesne za rješavanje sistema diferencijalnih jednačina.</s><s>Daju određena rješenja za sisteme linearnih ili nelinearnih diferencijalnih jednačina sa više promenljivih.</s><s>Elementi za rješavanje linearnih matematičkih relacija su množači, sabirači, djelitelji, integratori i mjerni sistemi.</s><s>Za rješavanje nelinearnih problema koriste se generatori funkcija.</s>

<s>Kombinovani 
Kombinovani direktne i indirektne analogni računari se koriste za simulacije u realnom vremenu, posebno za otkrivanje ponašanja sistema u kojem je uključen i čovjek.</s>

<s>Po načinu dobijanja rješenja 
Postoje spori i repetitivni analogni računari.</s>

<s>Spori su tačniji i nezavisna promjenljiva t se može birati po želji, čak i u realnom vremenu.</s><s>Ovo je posebno pogodno za simulacije u realnom vremenu.</s><s>Mana je sporih analognih računara što se početni uslovi mogu mijenjati samo na početku.</s>

<s>Repetitivni analogni računari rade na frekvenciji 50 ili 60 herca i ponavljaju rješenje toliko puta u sekundi.</s><s>Svaka promjena nekog parametra se odražava direktno na rezultat pa je moguća kontinualna provjera i praćenje rada.</s><s>Daju rješenje samo za uski vremenski opseg promjenljive t.</s>

<s>Prednosti i nedostaci 
Najveća prednost analognog računara je mogućnost direktnog vizuelnog praćenja rada i uticaja promjena ulaznih veličina na rezultat proračuna ili simulacije.</s><s>Rezultati se očitavaju na voltmetru, osciloskopu ili pisaču.</s>

<s>Mane su način programiranja (mijenjanjem fizičkih spojeva između komponenti, podešavanjem potenciometara i slično), preciznost rezultata obično ne veća od 0.1%, skupa izrada (zahtijeva precizne komponente), otežano pohranjivanje podataka, temperaturna nestabilnost komponenti i tako dalje.</s>

<s>Hibridni analogno-digitalni računar 
1960-ih godina se pojavila tendencija spajanja analogne i digitalne računske mašine u jednu, radi kombinacije dobrih osobina pojednih tipova.</s><s>Obično su korišćeni pretvarači za prijenos analognih u digitalne veličine a rjeđe obrnuto.</s>

<s>Vidi još 
 MONIAC</s>

<s>Literatura 
 
 Encyclopedia of computer science, Anthony Ralston and Chester Meek, New York, 1976. .</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Muzej analognih računara sa slikama i dokumentacijom
 Simulacija vješanja automobila sa analognim računarom
 Uvod u analogno računarstvo (pdf)
 Osnove analognih računara 
 Comdyna - proizvođač analognih računara</s>

<s>Računarstvo</s>

