Koncentracijski logor Kruščica
<s>Koncentracioni logor Kruščica je bio ustaški koncentracioni logor na teritoriji današnje opštine Vitez, Bosna i Hercegovina.</s><s>Za vrijeme Drugog svjetskog rata u njemu su bili zatvarani i nastradali komunisti, Srbi i Židovi.</s><s>Logor je bio u funkciji od augusta do septembra 1941.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 16. do  20. juna 2014. godine, donijela je odluku da se istorijsko područje – memorijalni kompleks Crna kuća – spomenik žrtvama fašističkog terora u Kruščici, proglasi za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća).</s><s>Nacionalni spomenik čini objekat Crne kuće (baraka), skulptura, grobnica i  spomen-ploče.</s>

<s>Historija
U Kruščici je 1900. godine podignuta parna pilana.</s><s>Objekat barake (Crna kuća) bio je u vlasništvu kompanije koja se bavila eksploatacijom šume na tome prostoru, iako preciznih podataka o vremenu gradnje barake nema.</s><s>Tu baraku, uz par pratećih objekata, koji su srušeni poslije rata, NDH je pretvorila u koncentracioni logor.</s><s>Prvi upravnik bio je Mijo Babić, poslije kojega dolazi Maks Luburić.</s><s>U logor su dovođeni i ubijani Srbi, Jevreji i Romi uglavnom iz okoline Sarajeva, Zenice, Travnika, Višegrada i Foče, te komunisti i antifašisti kao politički zarobljenici.</s>

<s>Odmah po uspostavljanju NDH Maks Luburić naređuje da se uhapsi 75 Srba sa Pala koji su prebačeni u Kruščicu radi gradnje logora.</s><s>Za upravnika logora imenovan je Mate Mandušić.</s><s>Logor je osiguravala 13. ustaška bojna.</s>

<s>U početku je unutar logora dolazilo do čestih pobuna zatvorenika, što je dovelo do toga da se samo u jednoj noći 7. avgusta 1941.godine ubije 98 zatvorenika.</s><s>Pobijeni su bačeni u jamu, koja je bila predviđena za krečanu i u njoj su sahranjeni.</s><s>Njima je podignuta spomen-ploča, u sklopu memorijalnog kompleksa, sa imenima identificiranih žrtava.</s><s>Sredinom septembra u logoru je već bilo oko 1.500 logoraša.</s><s>Zarobljene Srbe su odvodili noću i strijeljali na Smrikama, mjestu u okolini Travnika.</s><s>Krajem oktobra 1941. godine donijeta je odluka da se logor rasformira, a Jevreji su upućivani direktno u Jasenovac.</s>

<s>Cijeli kompleks se 2014. godine nalazio u zapuštenom stanju.</s>

<s>Spomenik 
Spomen-kompleks Crne kuće u Kruščici sastoji se iz sljedećih dijelova: Crne kuće (baraka, kao memorijalni muzej), skulpture, grobnice, spomen-ploče i park.</s><s>U cjelosti je ograđen kamenim zidom.</s><s>Pored barake, izgrađene od impregnisanog drveta, izgrađen je spomenik autora Fadila Bilića sa citatima Ivana Gorana Kovačića iz poeme Jama.</s>

<s>U toku rata u Bosni i Hercegovini 90-tih godina, oštećena je i danas ne služi muzejskoj svrsi.</s><s>Na površini od oko 2.000 m² nalazi se još spomenik, te spomen ploče ubijenim Srbima i Židovima sa njihovim imenima, postavljena od opštine Pale, te ploča sa imenima pobijenih osoba iz Zenice, koju je postavila opština Zenica.</s>

<s>Literatura 
 Ćamil Kazazović - Travnik u narodnooslobodilačkom ratu.</s><s>Travnik, 1961. 1981.</s><s>Martin Udovičić - Travnik u vrijeme Austro-Ugarske.</s><s>Travnik, 1981.</s><s>Koncentracioni logor Jasenovac, Narodna knjiga Beograd, 1986</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi</s>

<s>Dokumenti o logoru na collections.ushmm.org 
 Holocaust Encyclopedia</s>

<s>Spomenici Narodnooslobodilačke borbe u Bosni i Hercegovini
Nacionalni spomenici u Vitezu
Kruščica</s>

