Radionekroza
<s>Radionekroza () je povreda ili prerana smrt (nekroza) ćelija i živih tkiva izazvana prekomernim izlaganjem jonizujućem zračenju (najčešće rendgen ili gama zračenja).</s><s>U medicinskoj praksi radionekroza mekih tkiva i kostiju najčešće nastaje u toku radioterpije tumorskog tkiva kao posledica oštećenja zdravog tkiva koje se našlo u snopu zračenja.</s><s>Radionekroza se može smatrati i jednom od jatrogenih bolesti, izazvane medicinskom procedurom.</s>

<s>Patofiziologija  
Lečenje tumora je značajno poboljšano tokom prve decenije 21. veka.</s><s>Prema procenama, u terapiji novih slučajeva invazivnih (malignih) tumora, jedna polovina od oko 1,2 miliona se leči radioterapijom .</s><s>Radioterapija se obilato koristi u lečenju malignih lezije na glavi i vratu, uz povećanu stopu preživljavanja pacijenata.</s><s>Međutim, ona je praćena i neželjenim reakcijama (kao što je i radionekroza) koje značajno utiču na kvalitet života pacijenta i dalji tok lečenja.</s><s>Većina stručnjaka za radioterapiju ili onkologa pravilno dizajnira protokole lečenja, dozu i zonu ozračenja tumora, ali se i pored toga kod više od 5% pacijenata razvijaju teške reakcije na jonizujuće zračenje .</s>

<s>Kada je tumorsko tkivo pacijenta izloženo snopu jonizujućeg zračenja, nastaje oštećenje ne samo ozračenog tumoroskog već i zdravog tkiva.</s><s>Zato se radionekroza kao moguća posledica izlaganja radijaciji tokom radioterapije, može definisati i kao čir (ulceracija) u ozračenom tkivu, bez prisustva rezidualnog maligniteta .</s>

<s>Neželjeni efekti izlaganja zračenju mogu biti potencirani istovremenom primenom sa hemoterapijom i obrnuto.</s><s>Takođe neki pacijenata su osetljiviji na zračenje od drugih, i ne postoje pouzdani testovi da identifikuju one pacijente koji će iskustveno reagovati najgorim posledicama zračenja kao što su nekroza mekih tkiva ili nekroza kostiju.</s><s>Ove promene su naročito izražene pred kraj planiranog zračenja, ali se mogu javiti i više dana ili meseci po njegovom završetku, što je takođe teško predvideti.</s><s>Zato se neželjena dejstva nakon izlaganja zračenju obično razvrstavaju u dve kategorije;
 Akutna radijaciona oštećenja, koja nastaju tokom ili neposredno posle tretmana
 Hronična radijaciona oštećenja, koje se dešavaju mesecima ili čak godinama nakon tretmana.</s>

<s>Kod spoljnjeg jonizujućeg zračenja zraci prolaze kroz kožu da bi stigli do tumora i njegove lokacije u telu.</s><s>Zato koža i druga zdrava tkiva kroz koja zraci prolaze mogu reagovati u obliku simptoma sličnih izlaganju sunčevim zracima (crvenilo i blagi otok kože), zatim postaju fibrozna, bleda (ishemična), tanka i nelastična, sa težim oštećenjima, čirevima (ulceracijama).</s>

<s>Ubrzanim umnožavanjem ćelija endotela krvnih sudova u ozračenoj oblasti i njenoj okolini, organizam nastoji da nadoknadi (reparira) izazvano oštećenje.</s><s>Međutim bujanje endotela krvnih sudova za posledicu ima pojavu proliferativnog endarteritisa (zapaljenja krvnih sudova).</s><s>Proliferacija endotela i endarteritis najčešće su prisutni u kapilarima, što dovodi do opstrukcije njihovog lumena i remeti normalni proces snabdevanja krvlju u ozračenom području.</s><s>U tkivu počinje razvoj manifestnih ishemijskih promena i hipoksije.</s><s>Nedostatak kiseonika i hranljivih materija ne samo da remeti metabolizam ćelije već izaziva i njihovu preranu smrt (nekrozu).</s>

<s>Ishemična tkiva mogu da preživi bez adekvatnog snabdevanja krvlju i kiseonikom duži vremenski period.</s><s>Sve dok pojava prve fizičke (mikro ili makro) traume ili infekcije u oštećenom području ne dovede do smrti velikog dela ozračenog tkiva.</s><s>U nekrotičnom tkivu nema spontanog zarastanja zbog vaskulitisa i infekcijom nagomilanog nekrotičknog detritusa, što često napreduju i više meseci nakon završetka radioterapije.</s>

<s>Ćelije koje umiru usled nekroze obično ne šalju iste hemijske signale imunskom sistemu kao što to čine ćelije koje prolaze kroz apoptozu.</s><s>Ovo sprečava fagocite da lociraju i sprovedu fagocitozu nad mrtvim ćelijama, što dovodi do nagomilavanja mrtvog tkiva i drugih ostataka ćelija na i oko mesta ćelijske smrti.</s><s>Zbog ovih promena je često neophodno da se nekrotično tkivo više puta uklanja hirurškim putem.</s>

<s>Terapija</s>

<s>Radionekrotične promene se veoma teško leče primenom konzervativnog ili hirurškog načina lečenja zbog brojnih komplikacija.</s><s>Naime okolina lezije (nekroze) takođe je teško oštećena.</s><s>Kada hirurg pokuša da šavom ili transplantacijom rotirajućeg režnja, pokuša da prekrije oštećeno područje on to čini tkivom koje je ishemično i hipoksično.</s><s>Zato hirurške procedure često ne uspevaju, jer je zarastanje tkiva usporeno njihovom sopstvenom ishemijom (izazvanom nedostatkom kiseonika i krvi) .</s>

<s>Terapija hiperbaričnom oksigenacijom (HBOT) je značajno promenio način i ishod lečenje radionekroze mekih tkiva.</s><s>Ona omogućava u ugroženim tkivima porast parcijalnog pritiska kiseonika (pO2) koji je i do 10 puta veći od normalnog.</s><s>HBOT ne samo da izaziva značajno povećava zasićenje kiseonikom, u njime osiromašenim, već i u marginalnim (obodnim) tkivima.</s><s>Zbog veoma visoke intravaskularne koncentracije kiseonika ostvaruje se i njegova veća, difuzija i u najudaljenijim tkivima, koja se u njima dva do tri puta uvećava.</s>

<s>Kao rezultat hiperoksigenacije, dolazi do mnogo većeg obim protoka tkivnog kiseonikom u preostalim očuvanim krvnim sudovima.</s><s>Takođe hiperoksija stimuliše proliferaciju fibroblasta i sintezu kolagena, koji stvara matricu za razvoj novih krvnih sudova (angiogenezu) u ugorženim oblastima mnogo brže nago štzo se to dešava u normalnim uslovima.</s><s>Prema tome glavni učinak HBOT u tkiva oštećenim zračenjem je angiogeneza, kojom se boljom vaskularizacijom i ishranom ostvaruje lečenje nekrozom oštećenih tkiva.</s>

<s>Behner i Marks dokazali su ove efekate u nekoliko sprovedenih studija u kojima su merenjem transkutanug nivo kiseonika u bolesnim tkivima, dokazali efekte angiogeneze koja je napredovala postepeno nakon višednevnog ponavljanja seansi HBOT .</s>

<s>Vidi još 
 Radioterapija
 Radijaciona bolest
 Hiperbarična medicina
 Jatrogena bolest</s>

<s>Izvori</s>

<s>Bibliografija 
 Bakker, DJ, Rijkmans BG: Hyperbaric oxygen in the treatment of radiation induced hemorrhagic cystitis, A report on 10 cases.</s><s>In: Schmutz J, and Bakker DJ, eds: Proceedings of the Second Swiss Symposium on Hyperbaric Medicine.</s><s>Basel, Switzerland: Foundation for Hyperbaric Medicine; 1989.</s><s>Beehner MR, Marx RE: Hyperbaric oxygen induced angiogenesis and fibroplasia in human irradiated tissues.</s><s>In: Proceedings of the 65th Meeting of the American Association of Oral and Maxillofacial Surgery.</s><s>Rosemont: AAOMS; 1983:78-79.</s><s>Charneau J, Bouachour G, Person B, et al.: Severe hemorrhagic radiation proctitis advancing to gradual cessation with hyperbaric oxygen.</s><s>Digestive Diseases and Sciences 1991; 373-375.</s><s>Chuba PJ: Hyperbaric oxygen therapy for radiation-induced brain injury in children.</s><s>Cancer 1997; 80(10):2005-2012.</s><s>Davis, JC: Soft tissue radionecrosis: the role of hyperbaric oxygen.</s><s>HBOT Rev 1981;2:153-170.</s><s>Del Pizzo JJ: treatment of radiation induced hemorrhagic cystitis with hyperbaric oxygen: long-term followup.</s><s>J Urol 1998;160(3):731-733.</s><s>Dusoleil A: Post-radiation duodenal ulceration treated with hyperbaric oxygen.</s><s>Gastroenterol Clin Biol 1994;18(2):172-174.</s><s>Favre C: Hyperbaric oxygen therapy in a case of post-total body irradiation colitis.</s><s>Bone Marrow Transplant 1998;21(5):519-520.</s><s>Feldmeier JJ, Heimbach RD, Davolt DA, Brakora MJ: Hyperbaric oxygen as an adjunctive treatment for severe laryngeal necrosis: a report of nine consecutive cases.</s><s>Undersea and Hyperbaric Medicine 1993;329-335.</s><s>Granick MS: Radiation-related wounds of the chest wall.</s><s>Clin Plast Surg 1993;20(3):559-571.
 lassburn JR, Brady LW, Plenk HP: Hyperbaric oxygen in radiation therapy.</s><s>Cancer 1977;39:751-765.</s><s>Greenwood TW, Gilchrist AG: Hyperbaric oxygen and wound healing in post irradiation head and neck surgery.</s><s>Br J Surg 1971;50:394.</s><s>Greenwood TW, Gilchrist AG: Hyperbaric oxygen and wound healing in post-irradiation head and neck surgery.</s><s>Br J Surg 1973;394-397.</s><s>Guy J, Schatz NJ: Hyperbaric oxygen in the treatment of radiation-induced neuropathy.</s><s>Ophthalmology 1986;1083-1088.</s><s>Hart GB, Mainous EG: Treatment of radiation necrosis with HBO.</s><s>Cancer 1976;2580-2585.</s><s>Hart GB, Strauss MB: Hyperbaric oxygen in the management of radiation injury.</s><s>In: Schmutz, ed: Proceedings, First Swiss Symposium on Hyperbaric Medicine.</s><s>Basel, Switzerland: Foundation for Hyperbaric Medicine; 1986.</s><s>Heimbach RD: Radiation effect on tissues.</s><s>In: Davis and Hunt, eds: Problem Wounds.</s><s>The Role of Oxygen.</s><s>New York, NY: Elsevier; 1988:53-63.</s><s>Kindwall EP, Goldman RW: Hyperbaric Medicine Procedures.</s><s>Milwaukee, WI: St Luke’s Hospital; 1988.</s><s>Knighton DR, Silver LA, Hunt TK: Regulation of wound healing angiogenesis: effect of oxygen gradients and inspired oxygen concentrations.</s><s>Surgery 1981;90:262-269.</s><s>Knighton DR, Hunt TK, Schenestuhl H, et al.: Oxygen tension regulates the expression of ngiogenesis factor by macrophages.</s><s>Science 1983;221:1283-1287.</s><s>Knighton, DR, Oredsson S, Banda M, Hunt TK: Regulation of repair, hypoxic control of macrophage mediated angiogenesis.</s><s>In: Hunt TK, Heppenstall RB, Pines I, Rovee D, eds: Soft and Hard Tissue Repair.</s><s>New York, NY: Praeger; 1984:41-49.</s><s>Leber KA: Treatment of cerebral radionecrosis by hyperbaric oxygen therapy.</s><s>Stereotact Funct Neurosurg 1998;70(Suppl 1):229-236.</s><s>Lee HC, Liu CS: Hyperbaric oxygen therapy in hemorrhagic radiation cystitis: a report of 20 cases.</s><s>Undersea Hyperb Med 1994; 21(#):321-327.</s><s>Levenback C: Enterovesical fistula following radiotherapy for gynecologic cancer.</s><s>Gynecol Oncol 1994; 52(3):296-300.</s><s>Marx RE: Osteoradionecrosis: A new concept of its pathophysiology.</s><s>J Oral Maxillofac Surg 1983;48:283.</s><s>Marx RE, Ehler WG, Tayapongsak PT: Relationship of oxygen dose to angiogenesis induction in irradiated tissue.</s><s>Am J Surg 1990;519-524.</s><s>Marx RE, Johnson RP: Problem wounds in oral and maxillofacial surgery: the role of hyperbaric oxygen.</s><s>In: Davis and Hunt, eds: Problem Wounds.</s><s>The Role of Oxygen.</s><s>New York, NY: Elsevier; 1988:123.</s><s>Marx RE, Johnson RP: Studies in the radiobiology of osteoradionecrosis and their clinical significance.</s><s>Oral Surg 1978;379-390.</s><s>Marx RE, Kline SN: Principles and methods of osseous reconstruction.</s><s>In: International Advances in Surgical Oncology.</s><s>New York, NY: Alan Liss, Inc.; 1983:167-228.</s><s>Marx RE: Radiation injury to tissue.</s><s>In: Kindwall RP, ed: Hyperbaric Medicine Practice.</s><s>Flagstaff, AZ: Best Publishing; 1994:447-504.</s><s>Matthews R, Rajan N: Hyperbaric oxygen therapy for radiation induced hemorrhagic cystitis.</s><s>J Urol 1999; 161(2):435-437.</s><s>Neovius EB, Lind MG: Hyperbaric oxygen therapy for wound complications after surgery in the irradiated head and neck: a review of the literature and a report of 15 consecutive patients.</s><s>Head Neck 1997; 19(4):315-322.</s><s>Pomeroy BD, Keim LW: Preoperative hyperbaric oxygen therapy for radiation induced injuries.</s><s>J Urol 1998; 159(5):1630-1632.</s><s>Poulton TJ, Witcofsky RL: HBOT Therapy for experimental radiation myelitis.</s><s>Undersea Biomed 1985;12:453-457.</s><s>Teasdale G, Jennett B. Assessment of coma and impaired consciousness: a partial scale.</s><s>Lancet 1974;2:81-84.</s><s>Thorn JJ, Kallehave F: The effect of hyperbaric oxygen on irradiated oral tissues: transmucosal oxygen tension measurements.</s><s>J Oral Maxillofac Surg 1997; 55(1):1103-1107.</s><s>Weiss JP, Mattei DM, Neville EC, Hanno PM: Primary treatment of radiation-induced hemorrhagic cystitis with hyperbaric oxygen: a 10 year experience.</s><s>J Urol 1994;1514-1517.</s><s>Weiss JP, Neville EC: Hyperbaric oxygen: primary treatment of radiation-induced hemorrhagic cystitis.</s><s>J Urol 1989;142:43-45.</s><s>Williams JA, Clark D, Dennis WA, et al.: The treatment of pelvic soft tissue radiation necrosis with hyperbaric oxygen.</s><s>Am J Obstet Gynecol 1992;412-416.</s>

<s>Spoljašnje veze 
 American College of Hyperbaric Medicine</s>

<s>Povrede
Hiperbarična medicina
Radiologija
Kirurgija</s>

