Hercšprung-Raselov dijagram
<s>Hercšprung-Raselov dijagram (Hertzsprung-Russellov dijagram, poznat pod kraticama HRD ili HR dijagram) je dijagram koji pokazuje odnose između apsolutnog sjaja, boje i temperature zvijezda.</s><s>Dijagram su prvi kreirali Ejnar Hertzsprung i Henry Norris Russell oko 1910. godine.</s><s>Otkriće dijagram dovelo je do velikog napretka u razumijevanje evolucije zvijezda.</s><s>Ove dve veličine zavise od osnovnih osobina zvezde (masa, starost i hemijski sastav) i ne mogu se izmeriti direktno posmatranjima.</s><s>Ipak, postoji veza između efektivne temperature i kolor-indeksa, kao i između luminoznosti i prividne veličine (a time i apsolutne), pa je moguće dobiti i verziju H-R dijagrama sa veličinama koje se mogu izmeriti posmatranjima, boju zvezde i magnitudu zvezde.</s><s>Ovakav H-R dijagram se naziva dijagram boja-magnituda.</s>

<s>Transformacija Hercšprung-Raselovog u dijagram boja-magnituda nije najjednostavnija i zavisi od raznih faktora: udaljenost, starost, hemijski sastav, gravitacija na površini zvezde, unutrašnja struktura, kao i struktura atmosfere zvezde.</s>

<s>Dijagram</s>

<s>Značaj</s>

<s>HR dijagram služi za definiranje različitih tipova zvijezda i teoretsko predviđanje evolucije zvijezda pomoću računala i promatranja dotičnih zvijezdi.</s>

<s>HR dijagram znanstvenici koriste da bi odredili udaljenost skupova zvijezda.</s><s>To se može učiniti uspoređivanjem prividnog sjaja i apsolutnog sjaja referentnih zvijezda čija je udaljenost i sjajnost dovoljno precizno određena.</s><s>Razlika između prividnog i stvarnog sjaja daje modul udaljenosti iz kojeg se može izračunati udaljenost.</s>

<s>Izradom HR dijagrama za neki skup zvijezda moguće je odrediti njegovu starost.</s><s>Ako se većina zvijezda nekog skupa nalazi na glavnom nizu onda je skup mlad.</s><s>Ako postoje zvijezde u gornjem desnom kutu, među divovima, onda je skup umjerene starosti jer sadrži zvijezde u naprednijem evolucijskom stadiju.</s><s>U slučaju da se znatan broj zvijezda skupa nalazi među bijelim patuljcima onda je skup veoma star jer su neke zvijezde proživjele cijeli evolucijski ciklus.</s>

<s>Vidi još 
 Glavni niz
 Spektralna klasa</s>

<s>Literatura</s>

<s>Opšta astrofizika, M. Vukićević-Karabin, O. Atanacković-Vukomanović, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Omega Cen H-R animation of a Hertzsprung–Russell diagram created from real Hubble data
 JavaHRD an interactive Hertzsprung–Russell diagram as a Java applet
 BaSTI a Bag of Stellar Tracks and Isochrones, simulations with FRANEC code by Teramo Astronomical Observatory
 Leos Ondra: The first Hertzsprung-Russell diagram
 Who first published a Hertzsprung-Russell diagram?</s><s>Hertzsprung or Russell?</s><s>Answer: neither!</s><s>HRD der meisten bekannten Sterne (englisch)
 Das Hertzsprung-Russell-Diagramm und das Maß der Sterne</s>

<s>Zvjezdana astronomija</s>

