Diana Budisavljević
<s>Dijana Budisavljević rođena Obekser (; Inzbruk, 15. januar 1891 — Inzbruk, 20. avgust 1978) je bila humanitarka austrijskog porijekla, poznata po tome što je tokom Drugog svjetskog rata vodila akciju izvlačenja i zbrinjavanja dece iz ustaških logora u NDH.</s><s>Djeca koju je udomljavala su bila uglavnom srpska i partizanska djeca sa Korduna, Kozare, hrvatskih i bosanskih sela.</s>

<s>Ova akcija je bila jedna od najtežih i po broju spasenih najobimnijih humanitarnih akcija vezanih za koncentracione logore u Drugom svjetskom ratu.</s><s>Procenjuje se da je tokom rata iz raznih ustaških logora logora izvučeno više hiljada djece (12.623 ili 15.336).</s><s>Umrlo je 3.254 djece, tokom spasavanja ili odmah po napuštanju logora, iscrpljeno torturom, glađu i bolešću, dok je više od 12.000 izbavljene dece preživelo rat.</s>

<s>Akcija je organizovana u ljeto 1942. godine, nakon masovnog odvođenja dece u logore posle bitke na Kozari.</s>

<s>Inicijatori i najistaknutiji organizatori ove humane akcije bili su Dijana Budisavljević, profesor Kamilo Bresler (visoki činovnik u Ministarstvu udružbe NDH), Jana Koh, Tatjana Marinić (zagrebačka komunistkinja), Dragica Habazin Majka, Vladimir Broz, Velimir Deželić (katolički socijalni radnik i visoki činovnik u Ministarstvu udružbe NDH), Ante Dumbović (aktivista Crvenog križa) i drugi.</s><s>U akciji spašavanja djece iz ustaških logora je učestvovala široka mreža ljudi ljudi iz Zagreba, koji su time rizikovali sopstvene živote.</s><s>Zahvaljujući požrtvovanju više od stotinu učesnika ove jedinstvene akcije, zdravstvenog osoblja, dobrovoljnih sestara Crvenog krsta i više stotina porodica iz Zagreba i okoline, učinjeno je sve da se zaustavi masovni pomor djece.</s><s>Samo iz Stare Gradiške, Jablanca i Mlake izvučeno je više od 6.000 malih Kozarčana.</s>

<s>Da bi sačuvala podatke o djeci koju je zbrinjavala tokom rata, Diana Budisavljević je vodila kartoteku o njima, s nadom da bi jednoga dana mogla biti vraćena svojim biološkim porodicama.</s>

<s>Biografija</s>

<s>Rodila se i školovala u Innsbrucku, Austrija.</s><s>Nakon završene srednje škole udala se za dr. med.</s><s>Julija Budisavljevića te se s njim 1919. preselila u Zagreb.</s><s>Po osnutku Medicinskog fakulteta dr. Budisavljević je zasnovao Zavod za kirurgiju te je imenovan profesorom kirurgije Medicinskog fakulteta u Zagrebu.</s><s>On je bio jedan od zagrebačkih Srba pošteđenih ubijanja, protjerivanja ili pljačke imovine za vrijeme NDH.</s>

<s>Saznavši za stradanje srpskih žena i djece u ustaškom logoru Loborgrad, u jesen 1941., Diana Budisavljević sa skupinom suradnika organizira akciju spasavanja.</s>

<s>Akcija zbrinjavanja djece</s>

<s>Prema dnevniku koji je vodila za vrijeme rata, rad na pomoći i spasavanju srpskih žena i djece iz logora je započela u drugoj polovini oktobra 1941. kada je saznala za veliku akciju pomoći koju je Jevrejska opština u Zagrebu organizovala za svoje zatočene članove.</s><s>Prema istom dnevniku, njena inicijativa u prvom trenutku nije naišla na pravi odziv, posebno iz straha od odmazde, ali se to kasnije promijenilo.</s><s>Dijana se više puta obraćala tadašnjem duhovnom poglavaru katoličkih Hrvata nadbiskupu Alojziju Stepincu.</s><s>Od njega je nekoliko puta tražila pomoć u spasavanja srpske djece iz ustaških koncentracionih logora, o čemu je zapisala  :</s>

<s>I pored mnogobrojnih teškoća na koje je nailazila, uspijevala je da pronađe ljude koji su činili što je bilo u njihovoj moći da prikupljena pomoć stigne u prave ruke  U radu je imala i saradnike kao što su profesor Kamilo Bresler, tada zaposlen u Ministarstvu socijalnog staranja NDH, sestra Crvenog krsta Dragica Habazin, arhitekta Marko Vidaković, Jana Koh i zagrebačka komunistkinja Tatjana Marinić.</s><s>Kasnije joj je pomagao i nadbiskup Stepinac, kod koga se nalazila kartoteka spasene djece.</s>

<s>Da bi pomogla srpskoj djeci i sama je puno rizikovala u susretu sa ustaškim dužnosnicima:</s>

<s>Neke od Dijaninih saradnica nisu bile te sreće u susretu sa ustašama.</s><s>Tako Tatjana Marinić nakon obilaska dece u logoru u Jaski 1942. godine i sama biva tamo zadržana.</s>

<s>Spasena djeca su bila smještena na razne načine.</s><s>Dio njih je bio smješten po raznim hrvatskim porodicama, dio po objektima katoličke crkve, a dio po objektima koji su bili malo bolji od koncentracionih logora iz kojih su spasena.</s><s>Zbog opstrukcije i otvorenog negodovanja vlasti NDH, hrana i smještaj su dobrim dijelom obezbijeđeni privatnim dobrovoljnim prilozima građana.</s><s>Poglavnik NDH Ante Pavelić je dozvoljavao da Zagrepčani udomljavaju logorašku decu samo pod uslovom da budu vaspitana u hrvatskom i ustaškom duhu, usled čega su djeca pokrštavana.</s><s>Mnoga djeca odrasla su sa promijenjenim identitetom i nikada nisu saznala istinu o svom porijeklu, vjeri ili identitetu.</s>

<s>Obilazeći logore zarazila se bolestima koje su harale i ubijale mališane.</s><s>Preležala je tifus i doživjela tri nervna sloma.</s>

<s>Poslijeratni period</s>

<s>Po završetku rata, Ministarstvo socijalne politike je preuzelo njenu datoteku sa imenima i slikama djece zbrinute tokom rata, o čemu joj je izdata potvrda.</s><s>To je zapravo bila kopija kartoteke, pohranjene kod nadbiskupa Alojzija Stepinca.</s><s>Na potvrdi koju je dobila od države stoji da su od nje preuzeti sljedeći materijali:</s>

<s>Ormarić sa 25 ladica sa kartotekom  
 5 knjiga za traženje nepoznate djece  
 1 registar fotografija djece  
 1 knjigu (teku) registar djece sa oznakama  
 Potvrda o predaji 5 sv. fotografije djece.</s>

<s>Dijana je predaju kartoteke teško podnela, obzirom da u dnevnik unosi kako je bila "očajno uvrijeđena", jer je njoj i njezinim saradnicima uskraćen dalji rad, čime je onemogućen nastavak identificiranja nepoznate djece, te njihovog spajanja sa svojim porodicama nakon završetka rata.</s><s>Poslije rata vratila se da živi u rodnom Inzbruku, u Austriji.</s><s>Više nije govorila o svom radu za vrijeme rata i do smrti se nije oporavila od posljedica obilaska logora.</s>

<s>Časopis Arena iz Zagreba je niz godina vodio akciju za povezivanje sada već odraslih ljudi sa svojim porodicama.</s><s>Među spasenom djecom bio je i dr Milutin Vučkovac, kasnije član Senata Republike Srpske.</s>

<s>Dnevnik</s>

<s>„Dnevnik Dijane Budisavljević“, originalno napisan na njemačkom, izdat je u samo 700 primjeraka.</s><s>Pokriva period od 23. oktobra 1941. do 13. avgusta 1945.</s><s>Na hrvatskom je izdat u Zagrebu 2003, pod imenom „Dnevnik Diane Budisavljević 1941–1945“, priredila za štampu Silvija Szabo, Hrvatski državni arhiv, Spomen-područje Jasenovac.</s><s>U njemu je opisivala situaciju, uslove u kojima su se nalazila djeca logoraši, njihova mučenja, stradanja i umiranja, strepnju za njih, za sebe, kao i susrete i razgovore sa nekima od dužnosnika NDH.</s><s>Dnevnik je objavljen 2003. godine u Zagrebu „Dnevnik Diane Budisavljević 1941-1945“, sačinjen od 388 zapisa prevedenih sa njemačkog.</s><s>Od tada je započelo značajnije istoriografsko interesovanje za njene podvige.</s>

<s>Priznanja 
Dijana Budisavljević posthumno je odlikovana:
 U rodnom Inzbruku 2011. joj je dodijeljen Orden II reda.</s><s>Zlatna medalja za hrabrost joj je dodeljena za ispoljenu hrabrost i djela ličnog herojstva, povodom Dana državnosti Republike Srbije 2012. godine, a uručena je njenom praunuku Leonardu Rašici 23. oktobra 2013. godine.</s><s>Prvi je nosilac novoustanovljenog odlikovanja Srpske pravoslavne crkve „Carica Milica“, za plemenitost i humanitarni rad.</s><s>Orden je uručen 18. oktobra 2013. godine njenom praunuku, piscu Leonardu Rašici.</s>

<s>U Beogradu, Kozarskoj Dubici i Gradišci dobila je ulice.</s><s>Pored toga, srpska kulturna javnost joj je odala priznanje kroz više dela.</s><s>Književnik Boško Lomović napisao je delo „Knjiga o Dijani Budisavljević".</s><s>Snimljen je dokumentarni film „Dianina djeca”.</s>

<s>Vidi još 
 Tatjana Marinić
 Dečji logor u Sisku
 Logor Stara Gradiška</s>

<s>Izvori</s>

<s>Literatura 
 
 
 
 Akcija „Diana Budisavljević“, Milan Koljanin, Tokovi istorije (Časopis Instituta za noviju istoriju Srbije), broj 3 / 2007, stranice 191­-207 ,</s>

<s>Vanjske veze 
 Dragoje Lukic: RAT I DJECA KOZARE</s>

<s>Humanitarci
Biografije, Austrija
Nezavisna Država Hrvatska
Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu
Žene u ratu</s>

