Zmijanjski vez
<s>Zmijanjski vez je kulturna baština na području Zmijanja između Banja Luke, Ključa, Ribnika i Mrkonjić Grada, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina.</s><s>Ovaj tradicionalni vez se koristi za ukrašavanje ženske odjeće i domaćinstva, uključujući vjenčanice, marame, haljine i posteljine i jedan je od najspecifičnijih i najkarakterističnijih vezova sa prostora Bosne i Hercegovine.</s>

<s>Na 9. zasjedanju Međuvladine komisije za očuvanje nematerijalne baštine 6. novembra 2014. u Parizu, zahvaljujući svojim karakteristikama i specifičnostima, Zmijanjski vez je zajedno sa 18 novih dobara upisan na UNESCO-vu reprezentativnu listu nematerijalne svjetske baštine.</s><s>To je upis prvog kulturnog dobra iz Bosne i Hercegovine na ovu listu.</s><s>Time je Zmijanjski vez postao dio svjetskog kulturnog nasljeđa.</s><s>Nominaciju je pripremio odjel za nematerijalno kulturno nasljeđe Muzeja Republike Srpske.</s>

<s>Historija 
Predio između Banje Luke i Mrkonjić Grada pripadao je srednjovjekovnoj župi Zemljanik, u sastavu Donjih Krajeva.</s><s>Župa Zemljanik se spominje u povelji bosanskog bana Prijezde II iz 1287. godine.</s><s>Ova župa je tada predstavljala sjeverozapadni dio srednjovjekovne bosanske države.</s><s>Padom pod osmansku vlast 1528. na području Zemljanika nastaje nahija Zmijanje.</s><s>Njeno ime prvi put se spominje u popisnim defterima 1541.</s><s>Stanovništvo se od vajkada bavilo stočarstvom, prvenstveno ovčarstvom.</s><s>Zmijanjci su uživali određenu autonomiju na osnovu martološke službe i imali su status filuridžija.</s><s>Periferijom Zmijanja je prošao poznati putopisac Benedikt Kuripešić i zapisao da ovdje „stanuje mnogo martolosa i ovčara”.</s>

<s>Karakteristike 
Glavna karakteristika veza je ručni rad plavim nitima biljn0g porijekla i improvizovani geometrijski oblici nastali upotrebom krstića kao osnovnih elemenata.</s><s>Bogatstvo i varijacije izvezenih dizajna određuju društveni status seoskih žena.</s><s>Materijal na kojem je rađen vez doživlјavao je transformaciju, ali je vez i dalјe zadržavao autentične specifičnosti.</s><s>Prvo se vezlo na konoplјinim i lanenim platnima, zatim na pamučnim, a danas se ovaj vez prezentuje i na savremenim industrijskim tkaninama.</s><s>Bogatstvo šara i oblika, od krsta, jabuke i grane, cvjetova i drugih oblika predstavlјaju pravu riznicu izraza i značenja: sreća u porodici, dobro zdravlјe, zdravo potomstvo i slično.</s><s>Djevojke sa Zmijanja ukrašavale su svoje nošnje što bogatijim vezom, kako bi pokazale da su spremne za udaju.</s>

<s>Motiv kola u obliku romba najčešće se uočava u Zmijanjskom vezu.</s><s>Veliki je broj kombinacija kola sa sitnijim motivima.</s><s>Vez sadrži snažnu simboliku koja se prenosi generacijama, te promoviše kreativnost, društvenu jednakost, poštovanje različitosti, kreativnosti i neverbalnu komunikaciju.</s><s>On također ima i sentimentalnu i emocionalnu vrijednost, posebno za raseljeno stanovništvo koje koristi šarene, vezene haljine kao izraz nacionalnog i lokalnog identiteta i ponosa.</s><s>Vez povezuje zajedno mnogo elemenata kulturne baštine, kao što su muzika, rituali, usmena tradicija, rukotvorine i simbolika.</s>

<s>Literatura 
 Vladislav Skarić - Župa Zemljanik i stara nahija Zmijanje, Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu XLIX, sv. 1, Sarajevo, 1937, 37-53.</s>

<s>Reference</s>

<s>Z
Banja Luka
Mrkonjić Grad</s>

