Konak (Travnik)
<s>Konak (tur. konak - dom, dvorac, prenoćište), nekadašnje je rezidencijalno zdanje u Travniku.</s><s>Sagrađeno u vrijeme Osmanskog Carstva za potrebe sultanovih namjesnika u Travniku.</s><s>U to vrijeme je bilo sjedište vezira i uprave Bosanskog pašaluka.</s>

<s>Historija 
Travnik postaje sjedištem Bosanskog pošaluka po završetku Velikog bečkog rata kada članice Svete lige zaustavljaju osmansku vojnu ekspanziju prema zapadu.</s><s>Mirom u Srijemskim Karlovcima 1699. godine određene su zapadne granice Osmanskog Carstva.</s><s>Bosanski pašaluk tako postaje granično područje prema Austriji, Mletačkoj Republici i Ugarskoj.</s>

<s>Nakon ofanzive Eugena Savojskog duboko u zaleđe osmanske teritorije, kada je razoreno i spaljeno Sarajevo, Visoka Porta odlučuje da se vezirska stolica premjesti u strateški pogodnije područje, grad Travnik smješten u samom srcu Bosne.</s><s>Do tada je Travnik bio sjedište nahije Lašva i kadiluka Bosna Brod.</s><s>U periodu od 1669. godine pa sve do 1851.godine sultanovi namjesnici sjede u Travniku.</s><s>To je i najduži period u kome je jedan grad imao ulogu bosanske prijestolnice.</s>

<s>Vezirska rezidencija je sagrađena početkom 18. stoljeća na zapadnom dijelu grada.</s><s>Vrlo brzo se na tome dijelu razvija novo gradsko naselje, čaršija, kao pandan staroj čaršiji na istočnom dijelu grada osnovanoj u podnožju Tvrđave.</s><s>Za ta dva međusobno povezana urbana dijela vremenom su se ustalili nazivi Donja čaršija i Gornja caršija.</s><s>Ovi toponimi i danas žive u loklanoj upotrebi stanovnika Travnika.</s>

<s>Zgrada vezirskog Konaka bila je mjesto boravka i rezidentno mjesto 77 vezira koji su dolazili iz svih krajeva osmanske države.</s><s>Među njima je bilo i domaćih ljudi.</s><s>Mandati bosanskih namjesnika najčešce su trajali kratko, najviše po nekoliko godina, a nekima od njih su više puta obnavljani, tako da je za 143 godine, koliko je Travnik bio sjedištem Pašaluka, ukupno bilo izvršeno 90 promjena na vezirskoj stolici.</s><s>Sedam vezira je umrlo u Travniku a pet ih je sahranjeno u ovome gradu.</s><s>Nad njihovim mezarima podignuta su turbeta.</s>

<s>Zgrada Konaka je bila smještena smještena na lijevoj obali Lašve u tada nenaseljenom dijelu grada.</s><s>Imala je veliko dvorište u koje se ulazilo kroz kapiju.</s><s>Bosanski vezir Mehmed-paša Kukavica podigao je uz kapiju kamenu sahat-kulu i džamiju.</s>

<s>Konaku se prilazilo kroz park do glavnog ulaza na sjevernoj strani gdje je stajala česma i mala kapija kroz koju je vodio prolaz do ulaza u vezirov stan
(haremluk).</s><s>Do Konaka je doveden vodovod.</s><s>Iza Konaka je bio most a iza mosta pašine njive i voćnjaci koji su se protezali sve do obronaka Vilenice.</s><s>Zapadno od zgrade u dvorištu su se nalazili prateći objekti (štale i konjušnice).</s><s>Istočno od vezirske rezidencije podignuta je manja zgrada tzv. Mali konak u kojoj je bila mešćema (šerijatska sudnica), sjedište kadije.</s><s>Sjeverno od nje sagrađen je hamam (javno kupatilo) prozvan po zadnjem vlasniku Ebu Bekirov hamam.</s><s>U vrijeme austrougarske uprave to kameno zdanje debelih zidova služilo je kao spremište za led.</s>

<s>Zgrada Konaka je građena u stilu tradicionalne bosanske arhitekture.</s><s>Prizemlje (dimenzije 35 x 20 m) je bilo sazidano od masivnih kamenih zidova.</s><s>Kat je izveden u drvenoj konstrukciji sa ispunom i malterisan, na uglovima je bio doksatno isturen i natkriven visokim strmim krovom, pokrivenim šindrom.</s><s>Kasnije su Austrijanci zamijenili ovaj krov drugim, znatno blažeg nagiba.</s>

<s>U prizemlju su bile smještene sobe za poslugu.</s><s>Na katu, na istočnoj strani nalazila se vezirova rezidencija i službene prostorije (divan) a na zapadnom
dijelu organiziran je haremluk (vezirov stan).</s><s>Haremluk je imao 6 soba, bio je odvojen od ostalog dijela Konaka.</s><s>Sa rezidencijom i sa prizemljem bio je
spojen tek uskim prolazima.</s><s>Službeni dio je imao devet soba i divanhanu s isturenim doksatom.</s>

<s>Zgrada se zagrijavala sa sedam velikih peći koje su se ložile u prizemlju.</s><s>Zgrada vezirskog Konaka je izgrađena prije 1749. godine kada se prvi put
spominje u pisanim izvorima.</s><s>Vezirsku stolicu prenio je iz Sarajeva u Travnik bosanski namjesnik defterdar Halil-paša Ćoso (1698 - 1702.).</s><s>Poznato je da je zadnji carski namjesnik koji je u njemu stolovao bio Tahir-paša.</s><s>Umro je u Travniku 1850. godine, nakon čega je Omer-paša Latas 1851. godine premjestio vezirsku stolicu u Sarajevo.</s>

<s>U Konaku nakon toga stoluju mutesarifi travničkog sandžaka (1850.-1878.), zatim do 1921. godine okružni predstojnici, te veliki župani i sreski načelnici
do 1943. godine.</s><s>Godine 1950. godine vlast je nasilno porušila zgradu vezirskog Konaka.</s>

<s>O Konaku, pisali su mnogi, ali je poseban doprinos ostvario je Ivo Andrić.</s><s>Njegovo literarno djelo, roman Travnička hronika prenosilac je tog simboličkog značenja Travnika kao "vezirskog i konzulskog grada" u neograničenim, planetarnim dimenzijama prostora i vremena.</s>

<s>Reference</s>

<s>Spoljašnje veze 
 Maketa vezirskog Konaka u Travniku</s>

<s>Travnik</s>

