Latenska kultura
<s>Latenska kultura drugo je razdoblje željeznog doba Evrope I pojam je koji arheolozi koriste za razdoblje kulture i umjetnosti drevnih Kelta.</s><s>Nazvana je po lokalitetu La Ten, na obali jezera Nešatel u Švajcarskoj, gde je otkriveno značajno keltsko naselje i najveće nalazište ostataka ove kulture.</s><s>Naziv je 1872. u stručnu literaturu uveo švedski arheolog Hildebrand.</s><s>Kelti su bili stanovnici srednjovjekovne Europe, indoevropskog porijekla koji su govorili keltskim jezicima i imali međusobne kulturalne sličnosti.</s><s>Kultura je vrlo raširena, te postoji velik broj lokalnih vrsta te kulture.</s>

<s>Periodizacija 
U arheološkoj nauci željezno doba dijeli se na starije i mlađe; starije ili halštatsko (prema nalazištu Hallstatt kraj Salzburga u Austriji) u srednjoj i zapadnoj Evropi trajalo je približno od 800. do 450. p.n.e,  a mlađe ili latensko od 450. do poč.</s><s>I. st, sa preciznijom podjelom.</s><s>Laten A od 500 - 400. godine pne
 Laten B od 400 - 300. godine pne
 Laten C od 300 - 100. godine pne
 Laten D od 100 -0</s>

<s>Seobe 
Latensku kulturu obilježava keltsko prodiranje i naseljavanje širom Evrope.</s><s>Na zapadu su se naselili na britanska ostrva, na istoku su stigli do Crnog mora, na jugu su 390. pr.</s><s>Kr. napali Rim, a stoljeće kasnije stigli do Delfa pa čak i do daleke Male Azije gdje su se neki i trajno naselili i postali "bezumni Galaćani" (iz poslanice Svetog Pavla apostola Galaćanima, 3,1).</s>

<s>U Panoniju naselila su se plemena Taurisci i Skordisci.</s><s>Arheološki nalazi potvrđuju keltsku dominaciju.</s>

<s>Na Balkanu Skordisci su u okviru svoje države držali područje od ušća Drine i Morave do Đerdapa.</s><s>To je imalo za posljedicu prekid u razvoju Glasinačke kulture, a ilirsko pleme Autarijati i tračansko pleme Tribali su nestali iz istorije.</s>

<s>Kelti su, zbog svoje tehnološke nadmoćnosti, značajno uticali na dalnji razvoj ilirskih plemena.</s><s>Na osnovu izvora rimskog istoričara Strabona, dugo se smatralo da su Japodi ilirsko pleme podjarmljeno i preslojeno od Kelta.</s><s>Tek će arheološki nalazi pokazati da nije bilo značajnijeg miješanja ova dva naroda.</s><s>Japodi su prihvatili keltsku civilizaciju, a sačuvali svoju tradicionalnu kulturu.</s><s>Dindari u oblasti donjeg toka Drine su u znatnoj mjeri prhvatili i keltska imena.</s>

<s>Obilježja</s>

<s>Naselja</s>

<s>Skordisci su razvili složenu mrežu naseljenosti koja je uključivala utvrđena naselja zaštićena visokim zemljanim bedemima, palisadama i dubokim jarcima napunjenim vodom, zatim tzv. otvorena naselja-sela te imanja-salaše na kojima je obitavalo po nekoliko obitelji.</s><s>Njihovo naselje Singidunum imalo je prirodna svojstva naselja okruženog vodom.</s><s>Utvrđena naselja bila su njihova politička, administrativna, religiozna, trgovačka i radionička središta koja su predstavljala sjedišta manjih teritorijalnih jedinica.</s><s>Važan indikator trgovine, ali ujedno i prikaz etničkih identiteta predstavljaju nalazi novca čija pojava označava početak novčane privrede.</s><s>Kelti su kovali zlatni, srebrni i brončani novac.</s>

<s>Proizvodnja</s>

<s>Prijelaz s prethodne, halštatske kulture bio je postupan, što se vidi u obradi metala koju su stilski odlikovale spirale i pleteri.</s><s>U Latenu su i dalje prisutni iz halštatske kulture, elegantni, stilizirani, i zakrivljeni prikaz životinja i vegetacije, zajedno sa geometrijskim uzorcima.</s>

<s>Pojaviti će se karakteristični dekorativn stil, poznat kao keltska umjetnost.</s><s>Ona se razvila u srcu kasnijega keltskog svijeta uz Rajnu i gornju Marnu.</s><s>Najistaknutiji primjerci keltske umjetnosti su brončane posude i zlatne ogrlice s livenim zavojitim ukrasima koji su nađeni u kneževskim grobovima.</s><s>U nošnju su Kelti uveli nove tipove fibula žičane konstrukcije, katkad izrađene i od željeza.</s>

<s>Prvi su uveli proizvodnju keramike na brzorotirajućem lončarskom kolu.</s><s>Keramika sive boje, uglavnom bez ukrasa, izvrsne je kvalitete, ali zbog serijske proizvodnje jednolična.</s>

<s>Došlo je do kvalitetnije produkcija željeznih predmeta, zasnovane  na sve većoj serijskoj proizvodnji, prije svega različitih oblika oruđa.</s><s>Neka se pojavljuju prvi put i nepromijenjena su sve do danas (kosa, srp, makaze, kliješta).</s><s>Omogućila su jednostavniju i produktivniju obradu zemlje.</s><s>Laka bojna kola na dva kotača (koja su se često pokapala sa ratnicima u kneževskim grobovima) dokazuje visok stepen vještine keltskih majstora i umjetnika.</s>

<s>Proizvodni centri u Podunavlju 
S keltskim naseljavanjem, osim novih oblika oružane opreme, oruđa i nakita, nastupaju i nova, dotad nepoznata tehnološka znanja koja će u znatnoj mjeri unaprijediti svakodnevni život stanovnika Panonije i susjednog Balkana.</s>

<s>Istorija bilježi dolazak Kelta u Podunavlje u IV i početkom III stoljeća.</s><s>Sve do II stoljeća nisu podizana keltska utvrđena naselja.</s><s>Otvorena naselja nisu podizana do III stoljeća.</s><s>To znači da se o proizvodnim centrima sa snažnom, ujedinjenom i serijskom proizvodnjom ne može govoriti prije II stoljeća.</s>

<s>Istraženo je više naselja tipa oppidum (Židovar, Stari Slankamen, Turski Šanac, Čarnok, Gradina Batrovci – u Vojvodini; Privlaka, Stari Mikanovci, Orolik i Donja Bebrina – Slavonija; Gomolava kod Hrtkovaca u Sremu).</s>

<s>Na Gomolavi kod Hrtkovaca i u naselju Dirov brijeg u Vinkovcima je utvrđena unutrašnja podjela naselja: u sredini su bili objekti kojima je pripisana vojna i administrativna funkcija, oko njih se nalazila stambena zona, a na rubu naselja su bile radionice.</s><s>U ispitanom dijelu naselja u Gomolovi očuvan je veći broj keramičkih peći.</s><s>Tu se proizvodila keramika u znatnim serijama, različitih stilova i tipova, sa prevagom sive latenske keramike.</s><s>Na Gomolovi su radile i metaloprerađivačke radionice, a istovremeno je bila i trgovački centar, sudeći po pronađenom kovanom novcu (drahme iz Apolonije, rimski republikanski denari, srebrenjaci okolnih plemena).</s><s>Proizvodnja keramike nastavila se i u rimskom vremenu i trajala je do kraja I vijeka.</s>

<s>Literatura</s>

<s>Reference</s>

<s>Kelti
Arheološke kulture
Kulture željeznog doba</s>

