Hronologija Osmanskog Carstva
<s>Ovo je Hronologija Osmanskog Carstva odnosno lista glavnih događaja u istoriji Osmanskog Carstva.</s><s>Ono se po običaju stvara 1299. s Osman–begom i postepenim osvajanjem Bizantskog Carstva a nestaje 1922. kada Mustafa Kemal stvara Republiku Tursku.</s><s>Ovaj članak je dopuna glavnih članaka Osmansko Carstvo i Historija Osmanskog Carstva.</s><s>Za jasniji pogled na stvaranju Osmanove dinastije i carstva valja također proširiti pogled na članke: Bizantsko Carstvo, Turkijski narodi, Oguzi, Seldžuci, Rumski Sultanat, Križarski ratovi, Mamelučki Sultanat.</s>

<s>Turkijsko doba (1071–1299)
1071.</s><s>Bitka kod Mancikerta (26. augusta): Seldžuci pod vodstvom Alp-Arslana iznenada pobijaju vizantisku vojsku.</s><s>Turci (Seldžuci) ulaze u Anadoliju.</s><s>Grčki Ikonion je novi glavni grad seldžučke Anadolije.</s><s>1092.</s><s>Seldžučko carstvo pod Malik-šahom dostiže vrhunac svog teritorijalnog proširenja.</s><s>1095 – 1111.</s><s>U seldžučkoj Perziji (Tus) književnik al-Ghazāli razvija pravac sufizma (tasavuf), što će kasnije bit prvobitna crta turskog sunizma.</s><s>Kojijeni sufijske misli su u Iraku 9. vijeka.</s><s>1171.</s><s>Dolazak prvih đenovljanskih trgovaca na Peru.</s><s>1204.</s><s>Četvrti križarski rat.</s><s>Venecijanski trgovci se nastanjuju na Peru, jako bitna trgovačka postaja prema Istoku.</s><s>Mletačka Republika počijne prva teritorijalna osvajanja na Egejskom moru.</s>

<s>1220 – 1340: Mongolski napadi na istočnu i jugoistočnu Europu, na Kavkaz, Rusiju i Perziju.</s><s>1274.</s><s>Mongolski napad na Bugarsku.</s><s>1277.</s><s>Bitka kod Elbistana blizu Maraša (15. aprila), između mongolskog Ilkanata (Pervane) i Mamelučkog sultanata.</s><s>Mamelučka pobjeda.</s><s>Oko 1279./1281.</s><s>Ertuğrul-bega prepušta vlast plemena Kayı sinu Osmanu.</s><s>Ertuğrul će vjerojatno umrijeti oko 93. godine života, odprilike 1288. il 1289.</s><s>Osman je postao beg Domaniça i Söğüta, vazal Rumskog sultanata.</s><s>1285.</s><s>Drugi mongolski napad na Kraljevinu Bugarsku.</s><s>1288.</s><s>Osman–beg osvaja tvrđavu Karadžahisar () kod Eskişehira.</s><s>Prijateljstvo sa šeikom Edebalijem (Osmanov san).</s><s>Potom Osman napada İnegöl (Ἀγγελόκωμις), Bilecik (Βηλοκώμα) i Yarhisar.</s>

<s>Hronologija</s>

<s>1299.</s><s>Osman Gazi osniva Osmansko carstvo, postaje sultan.</s><s>Te godine je zapravo proglašen za khana plemena Kayı.</s><s>Glavni grad je Söğüt.</s><s>1302.</s><s>Bitka kod Bafeona (27. jun 1302.) teški poraz bizantinske vojske protiv osmanovih Turaka.</s><s>Prvi događaj potkrijepljen dokazima o životu Osmana.</s><s>1304.</s><s>Katalonski plaćenici pod imenom Almogaveri se bore protiv Osmanlija u službi Vizantije (Roger de Flor).</s><s>Osman zauzima Lefke, Akhisar, Koçhisar, Marmaracık i Yenişehir (sjeverozapadna Anadolija).</s><s>1307.</s><s>Nakon smrti rumskog sultana Mesuda II. (ubijen od Mongola), nestaje Rumski Sultanat.</s>

<s>1317.</s><s>Osman–beg opseda Prusu (Προύσα).</s><s>Napadi u više navrata (ghaza).</s><s>1320 – 1331: za vrijeme vezirata Alaeddin–bega pojavljuje se vojna jedinica Janjičara («novi vojnici»).</s><s>1324.</s><s>Uzbeg Khan napada Trakiju.</s><s>1326.</s><s>Osmanlije zauzimaju Prusu (6. april), koja postaje novi glavni grad osmanske države.</s><s>Smrt Osmana i Orhanovo ustoličenje.</s><s>1327.</s><s>Prvi Orhanov novac iskovan u Bursi (srebrena Akča).</s><s>Do 1477.</s><s>Osmanlije se služe srebrenom kovanicom, koja će bit dosta stabilno sredstvo u trgovini prvog carstva.</s><s>1331.</s><s>Osmanlije zauzimaju staru bizantinsku Nikeju (Νίκαια) koja postaje novi turski glavni grad.</s><s>1334 – 1335.</s><s>Turci osvajaju Kareški Begluk.</s><s>1337.</s><s>Drugi napad Uzbega khana na Trakiju.</s><s>Osmanlije zauzimaju Nikomediju (Νικομήδεια, İzmit).</s><s>1346.</s><s>Orhan se ženi Teodorom, kći Jovana Kantakuzina, i s njom dobija sina Halila.</s><s>1346 – 1353: Crna smrt.</s><s>Zaraza stiže u Konstantinopolj i na Peru (jesen 1347).</s><s>1352.</s><s>Orhan daje trgovačke povlastice Đenovljanima.</s><s>Sulejman-paša, Orhanov najstariji sin, zauzima tvrđavu Cippe ().</s><s>Dakle, Osmanlije prelaze Dardanele i početak Osmanskog osvajanja Trakije.</s><s>1354.</s><s>Osmanlije zauzimaju Ankaru i Galipolje.</s><s>1357.</s><s>Prestolonaslednik Sulejman-paša umire.</s><s>Početak mira sa Viznatijom.</s><s>1359.</s><s>Princ Murat napada Trakiju.
 oko 1360.</s><s>Murad stvara Kapikulu, profesionalni vojni odjel sastavljen od robova uzvišene porte.</s><s>Vjerojatno isti Murad je stvaralac sistema devširma.</s><s>1361.</s><s>Princ Murat zauzima Jedrene.</s><s>1362.</s><s>Smrt Orhana i ustoličenje sultana Murata.</s><s>Stvaranje Janjičara, što omogućuje karijere strancima u Osmanskoj vojsci.</s><s>Glavni grad carstva postaje Jedrene.</s><s>1362./1365.</s><s>Nastaje Rumelijski pašaluk ili , što je ime cjelokupne pokrajine Osmanskog carstva u jugoistočnoj Europi.</s><s>1364.</s><s>Čandarli Halil-paša postaje Veliki vezir (1364–1387) sultana Murata: uspon porodice Čandarli, titula Velikog vezira se jedno vrijeme nasljeđuje.</s>

<s>1367.</s><s>Turci osvajaju bugarsku tvrđavu Burgas.</s><s>Nešto kasnije će u Burgasu sagraditi tvrđavu koja će se zvati Boğaz kale.</s><s>1371.</s><s>Muratova pobeda u Maričkoj bici.</s><s>Cijela Makedonija i djelovi Peloponeza padaju pod tursku vlast.</s><s>1373.</s><s>Osmanlije osvajaju bugarski grad Jambol.</s><s>Jedna mala otporna strana grada će ostati naoružana i samostalna.</s><s>1375-1380.</s><s>Osmanlije prisajedinjuju delove Germijane i Hamidilije.</s><s>1382.</s><s>Turci osvajaju Monastir.</s><s>1383.</s><s>Turci osvajaju Ser u grčkoj Makedoniji.</s><s>1385.</s><s>Osmanlije zauzimaju Sofiju.</s><s>U osvojenom bugarskom Blagoevgradu većina stanovništva prelazi u islam.</s><s>1386.</s><s>Osmanlije zauzimaju Niš nakon opsade koja je trajala 25 dana.</s><s>1386.</s><s>Bitka kod Pločnika kod Prokuplja (Lazar Hrebeljanović).</s><s>Prvi poraz Turaka na Balkanu.</s><s>Suvremenici proslavljuju Srbe.</s><s>1387.</s><s>Osmanlije osvajaju Kavalu.</s><s>1388.</s><s>Bitka kod Bileće (27 august).</s><s>Drugi poraz Turaka ovaj put od strane Bosanaca (Vlatko Vuković).</s><s>Turci osvajaju okolicu male bugarske utvrde Ruse.</s><s>1389.</s><s>Bitka na Kosovu.</s><s>Smrt sultana Murata (Miloš Obilić?) i ustoličenje sultana Bajazita.</s><s>Osmanlije osvajaju bugarsku luku Varnu.</s><s>1389-1390.</s><s>Bajazit osvaja zapadnu Anadoliju i kneževine Menteše, Aydın, Saruhan, Germijanu, i Hamidiliju.</s><s>1391.</s><s>Prvi turski napad na Konstantinopolj.</s><s>Bez uspjeha.</s><s>1392.</s><s>Osmanlije osvajaju Skoplje ().</s><s>1393.</s><s>Osmanlije osvajaju bugarsko Veliko Tarnovo.</s><s>1394-1402.</s><s>Bajazitova opsada Konstantinopolja (Manojlo II Paleolog, Jovan VII Paleolog, Jean II Le Meingre).</s><s>Bez uspjeha.</s>

<s>1395.</s><s>Bajazitov pohod na Ugarsku i Vlašku.</s><s>Bitka na Rovinama (17. maja), pobjeda vlaškog vojvode Mirče Velikog nad Turcima.</s><s>1396.</s><s>Bitka kod Nikopolja (25. septembra).</s><s>Osmanska pobeda i pad Bugarskog carstva.</s><s>Turci osvajaju Vidin i uspostavljaju Vidinski sandžak.</s><s>Bugarski car Jovan Stracimir je uhićen nakon bitke i zatočen u Bursi, gdje su ga zadavili.</s><s>Turci osvajaju bugarski Drastar (1396/1400).</s><s>1397.</s><s>Konstantin II Stratimirović pruža otpor i nastavlja carstvo kao vojvoda Vidinskog carstva zadnji ostatak Bugarskog carstva.</s><s>1402.</s><s>Bitka kod Agore protiv Tatara (28. jula).</s><s>Bajazit pada u zarobljeništvo.</s><s>Timur stvara Tatarsko carstvo.</s><s>Padom Osmanskog carstva pod Tatarima, Balkanske države su pod manjem pritisku, stoga se stvara Srpska Despotovina pod Stefanom Lazarevićem.</s><s>Konstantin II Stratimirović stupa u savezništvo u protuosmansku svrhu zajedno sa srpskim despotom Stefanom Lazarevićem i sa Mirčom knezom Vlaške.</s><s>Građanski rat u Anadoliji (1402–1413)
1403.</s><s>Bajazit izvršio samoubistvo u Akšehiru blizu Konye (8. marta).</s><s>U Kneževini Albaniji dolazi na vlast Nikita Topija, zadnji vladar Kroje.</s><s>Krojsko plemstvo masovno prihvaća mletačku vlast.</s><s>1403-1413: doba tzv. Osmanskog interegnuma, rat između Bajazitovih sinova: Isa Čelebija, Sulejman Čelebija, Musa Čelebija, Mehmed Čelebija.</s><s>Sulejman Čelebija u Jedrenu vlada nad Bugarskom i Trakijom, njegov saveznik je Vuk Lazarević;
Isa Čelebija je samostalni knez u Bursi;
Mehmed stvara novu kneževinu u Amasiji, njegov saveznik je Stefan Lazarević pa Stefanov sin Đurađ;
Musa, Bajazitov sin zarobljen zajedno sa ocem, biva oslođen i vraća se u osvajanje carstva, njegov saveznik je Mirča I.
1404.</s><s>U Kraljevini Bosni unutarnja borba između Tvrtka II. i pro–ugarskog Stjepana Ostoje.</s><s>1405.</s><s>Smrt Timura u dalekom mjestu Otrar, današnji južni Kazahstan (8. februara, bolest).</s><s>Njegov nasljednik je unuk khan Halil, međutim Tatarsko carstvo brzo ulazi u razdoblje stagnacije i nestabilnost.</s><s>Prvi skadarski rat (1405–1412).</s><s>Mletačka republika napada Zetu Balšića.</s><s>Rat ostaje neriješen, ali Venecija počinje se širiti po Jadranu.</s><s>1406.</s><s>Čandarli Ali Paša umire.</s><s>Sulejman Čelebija bez najpovjerenijeg suradnika.</s><s>Postaje sve više politički usamljen.</s><s>Mehmetove pristaše usmrćuju Isu Čelebiju u jednom hamamu u Eskişehiru.</s><s>1408.</s><s>Žigmund Luksemburški osniva Zmajski red za borbu protiv Turaka.</s><s>Osmanlije osvajaju Sivas u Anadoliji.</s><s>1410.</s><s>Bitka kod Kosmidiona (15. juna).</s><s>Pobeda Sulejmana nad Musom.</s><s>Osmanlije osvajaju Manisu.</s><s>1411.</s><s>Ubojstvo Sulejmana Čelebije (17. februara).</s><s>Žigmund Luksemburški postaje «Rex Romanorum» (21. jula).</s><s>1413.</s><s>Bitka kod sela Čamorlu (5. jula).</s><s>Princ Mehmed (zajedno sa Stefanom Lazarevićem i Đurđom Brankovićem) pobeđuje Musu kod Sofije.</s><s>Ujedinjuje osmanske teritorije.</s><s>Musa je ozlijeđen i potom ubijen u borbi.</s><s>Počinje Mehmedov sultanat.</s><s>1415.</s><s>Princ Mehmed na čelu vojnog pohoda odlazi u Anadoliju.</s><s>Sukob sa Venecijom.</s><s>Turski upad u Furlaniju.</s><s>1416.</s><s>Bitka di Galipolja.</s><s>Venecijanska pobjeda i venecijanska nadmoć nad Egejskom moru.</s><s>Pobuna Šeika Bedredina u Anadoliji i Rumeliji protiv stari carskih ustanova, uključujući protiv sultanata (ljeto/jesen).</s><s>1418.</s><s>Pohod princa Mehmeda na Džanik (, Samsun).</s><s>1419.</s><s>Turci osvajaju Constanțu.</s><s>1420.</s><s>Osmanlije osvajaju Ikonion u Anadoliji.</s><s>1421.</s><s>Smrt Mehmeda.</s><s>Ustoličenje 17–godišnjeg Murata II u Bursi.</s><s>1422.</s><s>Konačni pad Bugarskog carstva (Konstantin II.)
1423.</s><s>Osmanlije osvajaju Volos u Grčkoj.</s><s>1424.</s><s>Mirovni ugovor Murata II sa Venecijom.</s><s>Osmanlije osvajaju Makre (Teke, jugozapadna Anadolija).</s><s>1425.</s><s>Osmanlije osvajaju Aydın.</s><s>1426.</s><s>Osmanlije osvajaju Izmir.</s><s>1428.</s><s>Opsada Golupca (maj), poraz Mađara, Vlaha i Litvanaca.</s><s>Osmanlije prodiru u Bosnu.</s><s>Mirovni ugovor sa Ugarskom.</s><s>Osmanlije osvajaju Kotyaion u Frigiji.</s><s>1430.</s><s>Turci osvajaju Solun.</s><s>U napadu na grad upotrebljavaju topove, stoga prvi tragovi vatrenog oružija kod Turaka (ili možda nešto ranije, u 1420–im godinama).</s><s>Osmanlije osvajaju Janjinu u grčkom Epiru.</s><s>1435.</s><s>Srpski despot Đurađ Branković, nadajući se u savezništvo sa Osmanlijama, vijenča 16–godišnju kćeri Maru (Despina Hatun) za sultana Murata II (4. septembra)
1438.</s><s>Pohod Murata na Erdelj: prolaz kroz Gvozdena vrata, napadi na Sibiu, Sighișoaru, Mediaș i Brašov.</s><s>Preko 70.000 osoba je zarobljeno.</s><s>Prvi put se spominje devširme.</s><s>1439.</s><s>Murat osvaja Smederevo; prvi pad Srbije.</s><s>1441 – 1442.</s><s>Sa zapovjedništva u Beogradu János Hunyadi napada Smederevski sandžak.</s><s>Šehabettin–paša, beglerbeg Rumelije, gradi utvrdu na Avali (Žrnovan).</s><s>János Hunyadi odnosi pobedu nad Osmanlijama u Erdelju.</s><s>1444.</s><s>Murat II abdicira u korist mladog sina Mehmeda.</s><s>Pokušaj mirnog prelaza vlasti s oca na sina.</s><s>No Mehmed II je još vrlo mlad (12 godina).</s><s>Bitka kod Varne (10. novembar).</s><s>Velika bitka, puno žrtava.</s><s>Smrt Vladislava Jagelovića, viteza i kralja Poljske na bojišnici.</s><s>Osmanska pobjeda.</s><s>Propast Varninskog savezništva i odlučujuća pobjeda Osmanlija.</s><s>Bizantija je pri kraju.</s>

<s>1446.</s><s>Murat II po drugi put na prestolu umjesto sina Mehmeda.</s><s>1448.</s><s>Druga kosovska bitka (17–20. oktobra): poraz Mađara (Janoš Hunjadi).</s><s>1450.</s><s>Opsada Kroje: Prva opsada Kroje.</s><s>Pobjeda Lješke lige (Skenderbeg).</s><s>Murat II izgrađuje Jedrenski saraj ().</s><s>1451.</s><s>Smrt Murata II (3. februar, bolest); ustoličenje Mehmeda II (18. februara)
1453.</s><s>Mehmed opseda Carigrad (6. april-29. maj).</s><s>Pad Pere.</s><s>Velika seoba Bizantinaca na Zapad.</s><s>Byzantion (Βυζάντιον) odnosno Nova Roma odnosno Constantinopolis postaje osmanski grad (Kostantiniyye) i novo središte osmanskog dvora.</s><s>Mehmed II naređuje da Čandarli Halil–paša bude uhićen i pogubljen (10. jula): prvi veliki vezir likvidiran od strane jednog sultana.</s><s>Pad porodice Čandarli.</s><s>Od tada sultanovi službenici su sve više zarobljenici iz devširma.</s><s>Centralizacija odluka pod Mehmedom II.</s><s>Pokolj i nasilje nad stanovništvom Carigrada
Kapitolacija odnosno ugovor sa Genovom i Venecijom.</s>

<s>1456.</s><s>Bitka na Dunavu, teška pobjeda Mađara (Janoš Hunjadi) nad Turcima.</s><s>Smrt Janoša Hunjadija (kuga, 11. august) u Zemunu.</s><s>1458.</s><s>Turci osvajaju Atenu (august 1458), grčki grad ulazi u dugo razdoblje propadanja.</s><s>U Istanbulu sultan Mehmed II sagrađuje Ejup Sultan Džamiju na mjesto gdje je po običaju oko 669. godine poginuo u borbi Ejup,  suputnik Muhameda.</s><s>U džamiji se čuvao Osmanov mač i obavljalo ustoličenje sultana.</s><s>Nešto kasnije Ejup Sultan Džamija će postati jedno od svetih mjesta islama.</s><s>Dubrovačka Republika sklapa ugovor s Osmanskim carstvom o plaćanju danka.</s><s>Dubrovnik je faktički samostalna republika ali plaća godišnji danak sultanu (do 1808.).</s><s>1459.</s><s>Predaja Smedereva (jun).</s><s>Pad srednjovekovne Despotovine Srbije.</s><s>1461.</s><s>Osmanlije osvajaju Trabzon.</s><s>Pad Trapezuntskog carstva (Mahmud-paša Anđelović; 15. august) i konačni kraj carstva dinastije Komnina.</s><s>1462.</s><s>Sultan Mehmed pokorava Vlašku (leto).</s><s>Napad na Târgoviște (jun 1462): Vlad Țepeș bezuspješno pokušava ubiti Mehmeda II.</s><s>Isa-beg Isaković počinje izgradnju Saraybosne.</s><s>1463.</s><s>Pad srednjovekovne Kraljevine Bosne pod tursku vlast.</s><s>Smrt Stjepana Tomaševića.</s><s>Turski upad u Furlaniju (1463/1469).</s><s>1464.</s><s>Opadanje zdravlja Mehmeta II.
1466.</s><s>Druga opsada Kroje.</s><s>Pobjeda Lješko-venecijanske koalicije (Skenderbeg).</s><s>Turci izgrađuju tvrđavu Elbasan.</s><s>1467.</s><s>Treća opsada Kroje.</s><s>Pobjeda Skenderbega.</s><s>1468.</s><s>Turci osvajaju Mostar.</s><s>1472.</s><s>Turski upad u Furlaniju.</s><s>Miklós Újlaki postaje kralj Bosne po nalogu ugarskog kralja Matyaša Hunyadija.</s><s>Privremena obnova Kraljevine Bosne sa centrom u Jajcu.</s><s>Česti osmanski napadi Jajce.</s><s>1473.</s><s>Osmanlije osvajaju Mersin
1475.</s><s>Turci osvajaju Feodosiju na Krimu.</s><s>Turski upad u Azov.</s>

<s>1477.</s><s>Turski upad u Furlaniju.</s><s>Prve zlatne turske kovanice.</s><s>Turska trgovina se služi zlatnim, srebrnim i bakrenim novcem mada često za zlatnu kovanicu se upotrebljavao venecijanski dukat.</s><s>1478.</s><s>Umire Uzun Hasan , zadnji vladar Saveza Ak Kojunla.</s><s>Otvara se prostor za proširenje Safavida u Perziji i Osmanlija u Anadoliji.</s><s>Mehmed II opseda Skadar u Albaniji.</s><s>Turska pobjeda.</s><s>Turski upad u Furlaniju (1478/1479).</s><s>Četvrta opsada Kruje.</s><s>Osmanska pobjeda i konačni pad Albanije.</s><s>1480.</s><s>Napad na Otranto (1480/1481), u južnoj Italiji. <<<
1481.</s><s>Mehmed umire (3. maja), vjerovatno otrovan od sina Bajazita.</s><s>Bajazit II, sin Mehmeda II i Gülbahar Hatun, stupa na presto (20. maja)
Borba između braće za presto.</s><s>Sultan Bazajit pobjeđuje nad sultanom Džemom, koji bježi na Zapad.</s><s>Osmanlije osvajaju Kalamatu u Grčkoj.</s><s>1483.</s><s>Osmanlije osvajaju poslednje ostatke zemlje hercega od sv. Save (Hercegovina).</s><s>1484-1491.</s><s>Rat sa egipatskim Mamelucima između Anadolije i Sirije.</s><s>Na kraju stanje ostaje neriješeno, ali Mamelučka država slabi.</s><s>1492.</s><s>Sultan Bajazit II prima i priziva španjolske Jevreje (Sefardi) u Osmansko carstvo, nakon što su ih katolički kraljevi prognali iz Kraljevine Kastilje i Kraljevine Aragone (Alhambrijski ukaz, 31. marta 1492.).</s><s>Iste godine šalje admirala Kemala Reisa  da bi brodom doveo Sefarde u Osmansko carstvo.</s><s>Jevreji će postati među glavnim trgovcima carstva.</s><s>Turci osvajaju Amasiju.</s><s>1493.</s><s>Sefardi uvode prvi tiskarski stroj u Istanbulu.</s><s>Tiskaju knjige na latinskom, grčkom, talijanskom, sirijskom i jevrejskom jeziku, dok im je bilo zabranjeno tiskati na arapskom i na turskom.</s><s>Krbavska bitka.</s><s>Napad Akindžija i turska brza pobjeda.</s><s>1497-1499.</s><s>Rat sa Poljskom.</s><s>Turksa pobjeda, Bukovina i Moldavija postaju turski vazali.</s><s>1499.</s><s>Osmanlije osvajaju Crnu Goru odnosno Zetu (Đurađ Crnojević).</s><s>Turci osvajaju okolicu Makarske.</s><s>Turski upad u Furlaniju.</s><s>1499-1503.</s><s>Rat sa Venecijom.</s><s>Osmanska pobjeda, Turci osvajaju Koroni i Metoni na jugu Grčke.</s><s>1500 – 1545.</s><s>Godine službe Hajrudina Barbarose: Osmanlije postaju sila na Sredozemnom moru.</s>

<s>1501.</s><s>Turci osvajaju Drač u Albaniji.</s><s>1503.</s><s>Zadnji turski upad u Furlaniju.</s><s>1512.</s><s>Selim I (42 godine) prisiljava svog oca sultana Bajazita II da abdicira (24. aprila).</s><s>Počinje sultanat Selima I.
1514.</s><s>Selim nanosi poraz šahu Ismailu u bitci kod Čaldirana.</s><s>Turska pobjeda i proširenje prema istoku.</s><s>Osmanlije osvajaju Erzurum u istočnoj Anadoliji.</s><s>1515.</s><s>Osmanlije osvajaju Kajsareju u Anadoliji.</s><s>1516.</s><s>Drugi osmansko–mamelučki rat.</s><s>Pad Mamelučkog sultanata.</s><s>Turci osvajaju Antiohiju, Homs, Halab, Dimašk, Beirut.</s><s>Hajrudin Barbarosa i Oruk Barbarosa osvajaju Alžir (najdalja turska granica na zapadu).</s><s>1517.</s><s>Turci osvajaju Jeruzalem.</s><s>Turci osvajaju Kairo i Egipat.</s><s>Turci osvajaju Meku i Medinu.</s><s>Sultan Selim postaje halifa.</s><s>Rađanje Osmanskog kalifata (1517–1924).</s><s>Opsada Džede: portugalska mornarica napada Džedu, ali je poražena od mamelučko-osmanske vojske;</s>

<s>1520.</s><s>Smrt sultana Selima (21. septembram, vjerojatno zbog zaraze); 26–godišnji šehzade Sulejman, sin Hafse i Selima, stupa na presto (30. septembra)
Robinja Aleksandra, poklon od Ibrahim-paše Pargalije, postaje konkubina sultana Sulejmana.</s><s>1521.</s><s>Ugarski Beograd osvojen (29. augusta).</s><s>1526.</s><s>Bitka kod Mohača (29. avgusta).</s><s>Nestanak Ugarske i Hrvatske, Osmansko carstvo zauzima Panoniju.</s><s>1527.</s><s>Turci zauzimaju Benkovac, zadnja granica na sjevero-zapadu Rumelije.</s><s>Austrijsko–turški rat.</s><s>Početak izravnih ratnih sukoba između Beča i Istanbula.</s><s>Austrijska pobjeda (Jovan Nenad).</s><s>Mletačko-osmanski rat, teški sukobi mornarica po Egejskom, Jonskom i Jadranskom moru (Andrea Doria, Hajrudin Barbarosa).</s><s>1529.</s><s>Sulejman zauzima Budim (8. septembra).</s><s>Opsada Beča (26. septembra-16. oktobra).</s><s>Austrijska pobjeda i povlačenje Osmanlija.</s><s>Turci zauzimaju Odesu.</s><s>1529–1543.</s><s>Abesinijsko-adalski rat: Osmanlije podržavaju Adalski sultanat, Portugalci podržavaju Etiopsko Carstvo;
1530.</s><s>Turci osvajaju grad Diu u Gujaratu, u zapadnoj Indiji (Mustafa Bayram).</s><s>1532.</s><s>Novi ratni pohod Sulejmana na Austriju.</s><s>Osmansko-persijski rat (1532–1555)
1534.</s><s>Turci osvajaju Bagdad.</s><s>1535.</s><s>Turci osvajaju Basru.</s><s>Osvajanje Tunisa.</s><s>Špansko–habsburška mornarica osvaja grad Tunis u borbi protiv Hajrudina.</s><s>1537.</s><s>Rat sa Venecijom.</s><s>Sulejman u Albaniji.</s><s>Opsada Krfa, turski pokušaj propada.</s><s>Osmanlije upadaju u Apuliju (jula).</s><s>Bitka kod Klisa.</s><s>Turska pobjeda i pad Klisa (Petar Kružić).</s><s>1538.</s><s>Turci osvajaju Aden i Sanu na jugu Arapskog poluotoka.</s><s>Turci osvajaju Kišinjev i Bender.</s><s>Osmanlije osvajaju Mosul.</s><s>Bitka kod Preveze na epirskoj obali (28. septembar).</s><s>Pobjeda Osmanske flote (Hajrudin Barbarosa) nad koalicijom (Andrea Doria) Venecije, Genove, Papinstva, Španije, Napulja, Sicilije i Malteških vitezova.</s><s>Osmanlije zaustavljaju težnju za nadzorom nad Sredozemlju od strane Venecije i Španije.</s><s>1538.</s><s>Opsada Diua: početak sukoba između Portugalskog i Osmanskog carstva, koje ovdje podržava napad od strane Gudžaratskog sultanata.</s><s>Diu ostaje pod Portugalcima.</s><s>1539.</s><s>Osvajanje Herceg-Novog (10. avgusta).</s><s>1540.</s><s>Venecija je poražena na moru (Mletačko-osmanski rat), gubi brojne otoke na Jadranskoj obali, na Jonskom i Egejskom moru.</s><s>Özdemir–paša uvodi piće kavu na turskim prostorima.</s><s>1541.</s><s>Ratni pohod Sulejmana na Ferdinanda, pripajanje Ugarske.</s><s>Habsburški napad na Budimsku tvrđavu (Wilhelmom von Roggendorfom, 4. maja).</s><s>Turska obrana i dolazak u pomoć sa juga sultana Sulejmana sa vojskom.</s><s>Osmanlije konačno zauzimaju Budim i sultan stvara Budimski vilajet.</s><s>Bitka kod Sueza: Portugalci napadaju osmansku luku.</s><s>Turska pobjeda;
 Druga opsada Džede: Portugalci opet napadaju Džedu i opet su poraženi od Osmanlija;
 Bitka kod Suakina: Portugalci osvajaju tursku luku Suakin na obali današnjeg Sudana;
 Bitka kod El Tora: Portugalci uspijevaju oteti Osmanlijama luku El Tora na jugu Sinajskog poluotoka;
1541 – 1579: godine službe Sokollu Mehmed–paše i Lala Mustafa-paše.</s><s>Vrhunac osmanske vojne sile i zlatno doba osmanske države.</s>

<s>1543.</s><s>Mimar Sinan izgrađuje Džamiju Šehzade (1543–1548) u Istanbulu.</s><s>1544.</s><s>Turski upad u Miskolc.</s><s>1545.</s><s>Primirje između Sulejmana i Ferdinanda.</s><s>1548.</s><s>Ratni pohod Sulejmana na Iran, pad Vana (25. augusta).</s><s>Bitka kod Adena: Osmanlije uspijevaju oteti luku Aden od Portugalaca;
1550.</s><s>Mimar Sinan izgrađuje Sulejmanije džamiju (1550–1557) u Istanbulu.</s><s>1551.</s><s>Turci osvajaju otok Gozo i grad Trablus u Libiji.</s><s>Opsada Katifa: Portugalci zauzimaju tursku luku Katif na Arapskom poluotoku;
1552–1554.</s><s>Osmanslije napadaju Hormuški tjesnac ali su potučeni od strane Portugalaca.</s><s>1553.</s><s>Bitka u Hormuškom tjesnacu: Osmanslije su poraženi od Portugalaca i povlače se.</s><s>1554.</s><s>Bitka u Omanskom zaljevu: Osmanslije su poraženi od Portugalaca.</s><s>1557.</s><s>Turci osvajaju Massavu na obali istočne Afrike.</s><s>1558.</s><s>Smrt sultanije Hurem, najdraže sultanu Sulejmanu.</s><s>1559.</s><s>Građanski rat između Sulejmanovih sinova Selima i Bajazita.</s><s>Opsada Bahreina: Osmanslije su poraženi od Portugalaca.</s><s>1560.</s><s>Bitka kod Kamarana: Osmanska pobjeda (v. Sefer Reis) protiv Portugalaca.</s><s>Nakon dugih pomorskih sukoba (1538–1560), Portugalci zadržavaju baze na Perzijskim zaljevom a Osmanlije šire svoj utjecaj nad Crvenom moru;
1562.</s><s>Mir sa carem Ferdinandom (1. jula).</s><s>1566.</s><s>Opsada Sigeta (5. august-7. septembar).</s><s>Nikola Zrinski brani Siget (2.500 protiv 90.000).</s><s>Smrt sultana Sulejmana (5/6. septembar; bolest).</s><s>Turski časnici prikrivaju smrt sultana za četrdeset i dva dana i njegovo tijelo je potajno zakopano u Szigetvaru.</s><s>Ustoličenje Selima II. (24. septembra), sin Sulejmana i Hürreme.</s><s>Turci zauzimaju otok Hios od Republike Genove.</s><s>1566 – 1656: Sultanat žena ()
 1566 – 1603: godine sultanije Safije, strašno mudra i moćna žena na Osmanskom dvoru.</s><s>Bila je žena Murata III.</s>

<s>1568.</s><s>Mimar Sinan izgrađuje Selimiju džamiju (1568–1574) u Jedrenu.</s><s>Habsburzi plaćaju godišnji danak Osmanlijama.</s><s>1569.</s><s>Pohod Osmanlija protiv Rusa; plan kanal Don-Volga i opsada Astrahana.</s><s>Veliki požar u Istanbulu.</s><s>1570.</s><s>Kneževina Transilvanija je vazal Osmanskog carstva.</s><s>Najsjevernija točka Osmanskog prostora su Košice.</s><s>1570 – 1573.</s><s>Ciparski rat između Osmanskog carstva i Republike Venecije.</s><s>Opsada Famaguste (1570/1571) na Kipru.</s><s>Lala Mustafa-paša osvaja tvrđavu, pokolj stanovništva i ubojstvo generala Bragadina (17. augusta 1571.).</s><s>1571.</s><s>Stvaranje Svete lige protiv Osmanlija.</s><s>Bitka kod Lepanta (7. oktobra).</s><s>Teški poraz Turaka.</s><s>1574.</s><s>Osvajanje Tunisa.</s><s>Turci oduzimaju grad Tunis Španskom carstvu (Uludž Ali i Jusuf Sinan-paša).</s><s>Smrt Selima II. (udes) i dolazak na vlast Murata III., sin Nurbane i Selima II.</s><s>Carstvo se suočava sa prvim finansijskim poteškoćama i sa rastom nezadovoljstva u društvu (1574–1595).</s><s>1577.</s><s>Turci osvajaju Džibuti.</s><s>Osmansko–perzijski rat.</s><s>1579.</s><s>Mehmed-paša Sokolović je usmrćen (11. oktobra) od strane jednog vojnika (Janjičara?) u još nejasnim okolnostima.</s><s>U njegovoj spomen ostaje Džamija Mehmed-paše Sokolovića (sagr.</s><s>1571/1572, Mimar Sinan) i još mnogo čega .</s><s>Kraj sjajnog doba Sultana Sulejmana.</s><s>1580.</s><s>Sinan-paša imenovan za velikog vezira.</s><s>1581.</s><s>Filip II od Španjolske priznaje regentstvo Tunisa, Alžira, Kirenaike i Tripolitanije kao tursko vlasništvo, tzv. «barbarske oblasti» za kršćane.</s><s>1583.</s><s>Smrt sultanije Nurbanu, jedna od najpoštovanijih žena svog vremena.</s><s>1585.</s><s>Turci osvajaju Kars i Tabriz.</s><s>Počinje monetarna nestabilnost Osmanskog carstva, glavni uzroci su fiskalne, ekonomske i političke poteškoće dok se istovremeno svijetska tržišta proširavaju i ubrzavaju (usp.</s><s>Europski kolonijalizam).</s><s>To monetarno slabljenje traje do 1690.</s><s>Akča postepeno nestaje s tržišta dok sve više ini novac kruži po Osmanskom carstvu.</s><s>1588.</s><s>Osmanlije zauzimaju Karadağ (Arasbaran, na granici sa Iranom).</s><s>1589.</s><s>Ustanak janičara u Carigradu (3. aprila) ().</s><s>1590.</s><s>Kraj Osmansko–perzijskog rata.</s><s>Turska pobjeda.</s><s>Istanbulski ugovor.</s><s>Turci osvajaju veći dio Kavkaza i neke djelove sjeverozapadne Perzije (Gruzija, Azerbejdžan, Luristān, Dagestan, Kurdistan, Khūzestān, Šahrizor...)</s>

<s>1593.</s><s>Pobuna Spahija i Segbana u Istanbulu (27. januara).</s><s>Pobuna Dželalija ().</s><s>1593 – 1606: Dugi rat između Habsburga i Osmanlija; 
Sinan-paša opet imenovan za velikog vezira;
Bitka kod Siska (22. juna 1593): austrijska pobjeda protiv Turaka.</s><s>1595.</s><s>Prirodna smrt Murata III. na Topkapiju.</s><s>Ustoličenje 29–godišnjeg Mehmeda III., sin Safije i Murata III. 
 1603.</s><s>Spahijska buna.</s><s>Smrt Mehmeda III (22. decembra); Ahmed I stupa na presto (23. decembra).</s><s>1604.</s><s>Sultanija Safija (baka sultana Ahmeda) je otjerana sa dvora.</s><s>1605 – 1651: godine sultanije Kosem, podrijetlom Grkinja, jako moćna žena na Osmanskom dvoru.</s><s>Bila je žena Ahmeda I. Rodila je mnogo djece, među kojim i dva sultana: Murat IV i Ibrahim Ludi.</s><s>1606.</s><s>Žitvanski mir.</s><s>Pravo katolika da grade crkve u Osmanskom carstvu.</s><s>Tursko teritorijalno proširenje u Panoniji.</s><s>Ukidanje godišnjeg danka koje su Habsburzi plaćali Osmanlijama.</s><s>Krimski Kanat postaje turski vazal.</s><s>1609.</s><s>Izgrađivanje Džamije sultana Ahmeta (1609–1616)
 1617.</s><s>Smrt Ahmeda I (bolest)
 1617-1623.</s><s>Kriza Sultanata.</s><s>Unutrašnji nemiri: vladavina sultana Mustafe, psihološki nestabilna osoba.</s><s>Mustafa I (sin Halime i Ahmeda I.) je prvi sultan koji faktički ne izlazi iz carskog dvorca te većinu vremena provodi u kafesu.</s><s>Moldavski rat magnata.</s><s>Osmansko carstvo podržava Kneževinu Moldaviju protiv Poljsko-Litvanska Unije.</s><s>1618.</s><s>Sultan Mustafa je odložen, na presto stupa njegov unuk mladi Osman II, sin Mahfiruze i Ahmeda I.
 1622.</s><s>Ubojstvo 18–godišnjeg sultana Osmana II. (pobuna Janjičara).</s><s>Povratak na vlast Mustafe.</s><s>Međutim Mustafa je manje važna pojava na dvorcu.</s><s>Stvarnu moć drže veliki vezir Kara Davut-paša i Sultanija Halime.</s><s>Pobuna Abaza Mehmed–paše.</s><s>1623.</s><s>Na vlast sultan Murat IV (rexit 1623–1640), sin Sultanije Kosem i Ahmeda I.
Osmansko–safavidski rat (1623–1639) na istoku.</s><s>Druga pobuna Abaza Mehmed–paše.</s><s>1630 – 1672: Putovanja Evlije Čelebije (Hrvatska, Hercegovina, Kosovo, Albanija, Atena, Holandija, Beč, Krit, Baku, Krimski Kanat, Sirija, Palestina, Čerkezija).</s><s>1638.</s><s>Murat IV ponovo osvaja Bagdad (novembar/decembar)
 1640 – 1648.</s><s>Vladavina sultana Ibrahima, psihopatološki slučaj.</s><s>Najdublja turska politička kriza u 17. stoljeću.</s><s>Najmoćnija osoba na Topkapiju je zapravo Ibrahimova majka, sultanija Kösem.</s><s>Sultan Ibrahim faktički ne izlazi iz Topkapija i većinu vremena provodi u haremu.</s><s>Priča se o 280 konkubina.</s><s>Sultan je od njih dobio mnogo djece.</s><s>1645-1669.</s><s>Kandijski rat protiv Venecije: Osmanlije osvajaju otok Krit, Venecija učvršćuje položaj u Dalmaciji.</s><s>1648.</s><s>Velika narodna pobuna protiv vlasti, u Istanbulu i u Osmanskom carstvu pod vodstvom Janjičara i Ulema.</s><s>Veliki vezir Hezarpare Ahmed–paša je pogubljen (8. augusta, zadavljen i rastrgan u parčad od naroda) a potom i sultan Ibrahim (18. augusta, zadavljen).</s><s>1648.</s><s>Na presto stupa Mehmed IV Lovac, sin Ibrahima I.
 1651.</s><s>Prva pobuna Abaze Hasan–paše.</s><s>1656.</s><s>Veliki vezir postaje Mehmed-paša Ćuprilić (vezirat 1656–1661).</s><s>Preokrenuo Kandijski rat.</s><s>Privremeni oporavak i stabilizacija carstva.</s><s>1656-1683.</s><s>Doba Ćuprilića.</s><s>1657-1658.</s><s>Druga pobuna Abaze Hasan–paše (†1659)
 1660.</s><s>Kneževina Transilvanija privremeno pada pod izravnu Osmansku vlast.</s><s>Osmansko carstvo u centru Europe.</s><s>1661.</s><s>Kuga
 Veliki turski rat (1662–1699)
 Habsburško-turski rat (Nikola VII.</s><s>Zrinski)
 1668.</s><s>Turci ponovo osvajaju Basru.</s>

<s>1682.</s><s>Pohod Mehmeda na Beograd.</s><s>1683.</s><s>Druga opsada Beča.</s><s>Nakon dva mjeseca, vojne snage Svete lige pod vodstvom Jana Sobjeskog odbija napad Turske armije (po procjeni: 200.000 ljudi) na Kahlenbergu.</s><s>Bit će to zapravo zadnji turski napad na centralnu Europu.</s><s>Veliki vezir Kara Mustafa-paša biva pogubljen u Beogradu po izravnom naredbom sultana Mehmeda IV (25. 12. 1683).</s><s>1683 – 1687: godine vladavine sultanije Gülnuš, podrijetlo Grkinja sa venecijanskog Krita, vrlo moćna žena na dvoru i mecena.</s><s>Bila je žena Mehmeda IV. i rodila je šestoro djece od kojih su dva postala sultani (Mustafa II i Ahmed III).</s><s>Osmansko carstvo dostiže vrhunac svoga teritorijalnog proširenja (Mehmed IV, 1683).</s><s>1685.</s><s>Mlječani otimaju Osmanlijama Kalamatu na Peloponezu;
 1686.</s><s>Opsada Budima.</s><s>Vojvoda Karlo od Lorene osvoja Óbudu, Budim i Peštu za kuću Habsburg.</s><s>1687.</s><s>Jegen Osman-paša i Janjičari skidaju sa vlasti sultana Mehmeda IV. (8. novembra).</s><s>Na presto stupa njegov polubrat Sulejman II.</s><s>Eugen Savojski, austrijski vojvoda francusko–talijanskog podrijetla, vodi teške pobjede nad Turcima u Austrijsko–turskom ratu: Bitka kod Mohača.</s><s>Prva ofenziva na Krim (2. maja).</s><s>Ruski napad na Krimski Kanat (osmanski vazal).</s><s>Pobjeda Krimskih tatara.</s><s>Krimski kanat ostaje nezavisan.</s><s>Osmansko širenje u Europi se zaustavlja.</s><s>Kraj saveza između Krimskog kanata, Francuske i Imrea Thökölyja.</s><s>1689.</s><s>Napad Sulejmana na austrijsku granicu.</s><s>Bitka kod Niša (24. septembra), austrijska pobjeda (Ludwig Wilhelm von Baden).</s><s>1691.</s><s>Smrt Sulejmana.</s><s>Dolazak na presto njegovog polubrata Ahmeta II. (sin Ibrahima I.)
 Bitka kod Slankamena (19. augusta), austrijska pobjeda (Ludwig Wilhelm von Baden).</s><s>1695.</s><s>Smrt Ahmeda II., stupa na presto Mustafa II, sin Mehmeda IV. i Gülnuş.</s><s>1697.</s><s>Bitka kod Sente (princ Eugen) i Pohod na Sarajevo (isto princ Eugen).</s><s>1699.</s><s>Mir u Karlovcima sa Austrijom (26. januara).</s><s>1703.</s><s>Jedrenska pobuna (Janjičari) zbog Karlovačkog mira.</s><s>Vojska maršira na Istanbul.</s><s>Ubojstvo šejhulislama Feyzullaha Efendije i svrgavanje sa trona sultana Mustafe II.</s><s>Mustafa II se odriče prestola u korist brata Ahmeda III. (isto sin sultanije Gülnuş).</s><s>1709.</s><s>Egzil švedskog kralja Karla XII na Topkapiju, sultan ga prima na dvor.</s><s>1710.</s><s>Kampanja rijeke Pruth, osmanski pohod na Moldaviju (Baltadži Mehmed Paša)
 1711.</s><s>Mir iz Pruta (21. jula).</s><s>Osmanska pobjeda.</s><s>1713.</s><s>Sultan Ahmed proteruje švedskog kralja Karla XII sa dvora i potpisuje ugovor o miru sa Rusijom.</s><s>Mir iz Jedrena (23. juna): uspostavlja mir sa Rusijom koji će trajati 25 godina.</s><s>1714.</s><s>Drugi Morejski rat (1714–1718).</s><s>Osmanska pobjeda nad Venecijom.</s><s>1716.</s><s>Austrijsko-turski rat (1716–1718)
 Bitka kod Petrovaradina (Eugen Savojski, 5. august).</s><s>Teški poraz Osmanlija, vezir Ali-paša je ubijen u bitci.</s><s>1717.</s><s>Opsada Beograda (Eugen Savojski), Halil-paša bezuspješno predvodi vojsku na Beograd.</s><s>1718.</s><s>Mir u Požarevcu.</s><s>Turska se odriče Temišvara, Smedereva i Beograda.</s><s>Počinje tzv. Doba lala (1718-1730), razdoblje mira i stabilnosti.</s><s>Potpisan trgovački ugovor između Austrije i Turske: slobodan uvoz austrijske robe osim oružja i municije, Austrija dobija pravo na konzule u većim trgovačkim mjestima.</s><s>I turski trgovci, pretežno Grci i Cincari, dobijaju povlastice u habsburškim zemljama.</s>

<s>Sultanat Ahmeda III. (1703–1730) i vezirat Nevšehirlije Ibrahim-paše (1718–1730).</s><s>1720.</s><s>Seyyid Vehbi i Abdülcelil Levni sastavljaju knjigu Surname-i Vehbi;
 Prvi sastav mehter muzike dolazi na Zapad, po nalogu sultana Ahmeda III. u počast Poljske.</s><s>1721.</s><s>Putovanje veleposlanika Mehmeda Čelebije u Kraljevinu Francusku.</s><s>Njegov izvještaj sultanu će bit značajan za prve reforme carstva.</s><s>1723.</s><s>Počinje rat s Iranom, Osmanlije zauzimaju Gruziju i Gandžu.</s><s>1724.</s><s>Carigradski ugovor: podjela zemalja Safavidske Perzije.</s><s>Geopolitičko nadmetanje između Rusije i Turske.</s><s>1726.</s><s>Otvorena prva štamparija u Istanbulu (Ibrahim Muteferika).</s><s>1727.</s><s>Hamadanski sporazum s Hotakidima: Osmansko Carstvo pripaja zapadni Iran.</s><s>1729.</s><s>Ulazi u tok nova kovanica pod nazivom «Zer-i mahbub».</s><s>1730.</s><s>Pobuna janičara pod Patronom Halilom.</s><s>Pobuna svrgava sultana Ahmeda III.</s><s>Stupanje na presto Mahmuda I, sin Mustafe II. (septembar).</s><s>Početak Osmansko-perzijskog rata napadom Nadir Šaha, povlačenje osmanske vojske koja je poražena u bitci kod Malajera (zapadni Iran).</s><s>1739.</s><s>Pobeda Turaka kod Grocke (22. jula).</s><s>Kraj Rusko-turskog rata.</s><s>Austrija vraća Turcima Kraljevinu Srbiju, Malu Vlašku, sjevernu Bosnu i južni Banat.</s><s>Osmanlije gube Azov.</s><s>Niški sporazum i Beogradski mir.</s><s>1744.</s><s>Emir Muhamed ibn Saud i imam Muhamed ibn Abdul Vahab stvaraju Emirat Dirija na Arapskom poluotoku.</s><s>1754.</s><s>Smrt sultana Mahmuda (bolest), bio je mecena i mudar vladar.</s><s>Sultan nije imao djece.</s><s>Stupa na vlast Osman III, njegov brat.</s><s>1755.</s><s>Sagrađena Nuruosmanije džamija u Istanbulu.</s><s>1757.</s><s>Smrt sultana Osmana III.</s><s>Kao i njegov brat i Osman III je ostao bez djece.</s><s>Stupa na vlast Mustafa III, sin Ahmeda III. i vrlo solidan vladar.</s><s>1768-1774.</s><s>Rusko-turski rat.</s><s>Rusija dobija Kerč, Yeni-Kale, Kabardiju.</s><s>Osmanlije gube Krimski Kanat.</s><s>1770.</s><s>Pobeda u pomorskoj bici kod Češme ispred Hiosa (5–7 juli 1770).</s><s>Ruska pobjeda nad Turcima.</s><s>1774.</s><s>Ponižavajući Mir u Kučuk-Kainardži (10-21. juli).</s><s>Turska priznaje pravo Rusiji da drži u Istanbulu svog predstavnika i da će štititi hrišćansku veru i crkve.</s><s>Rusija dobija slobodan izlaz na Crno more, jer dobija tvrđave na obali Azovskog mora, područje između rijeka Dnjepar i Bug, te plovidbene i trgovačke povlastice u Osmanskom Carstvu.</s><s>Smrt Mustafe III. (srčani udar, 21. januara).</s><s>Dolazak na vlast njegovog brata Abdulhamida.</s><s>1775.</s><s>Osmansko carstvo predaje Bukovinu Habsburzima.</s><s>1783.</s><s>Rusija pripaja Krim (Krimski Kanat, osmanski) i planirala podijeliti Osmansko carstvo.</s><s>1787.</s><s>Novi rat Rusije i Turske.</s><s>Ruska pobjeda.</s><s>Rusko carstvo pripaja sebi Jedisan (Odesa, Nikolajev).</s><s>1788-1791.</s><s>Tursko-Austrijski rat.</s><s>Austrijska pobjeda.</s><s>1789.</s><s>Austrijanci su osvojili Beograd (Ernst von Laudon): Austrijska Srbija (1788–1792).</s><s>Smrt 64–godišnjeg sultana Abdulhamida (7. aprila), bio je dobronamjeran vladar sa velikim interesom za državne poslove i naklonjen reformama.</s><s>Stupanje Selima III. na vlast.</s><s>Energičan vladar koji nastaje za reformama.</s><s>Prvi pokušaj reforme usred propasti imperije.</s><s>1791.</s><s>Mir u Svištovu (4. avgust).</s><s>Turska amnestija u Crnoj Gori, Bosni, Srbiji, Vlaškoj i Moldaviji.</s><s>Mir u Jašiju.</s><s>Rusija vraća Turskoj Besarabiju i Moldaviju.</s><s>Sultan Selim III odlučuje uvesti teže promjene u carstvu.</s><s>Njegova glavna reforma uvodi novu vojnu postrojbu lojalnu sultanu, jedinicu Novog poretka (Nizâm-ı Cedîd).</s><s>Vrlo brzo će najveća prijetnja novom poretku postati janjičari.</s><s>1794.</s><s>Turski sultani objavljuje povlastice Smederevskom sandžaku i uvodi knežinsku samoupravu.</s><s>1798.</s><s>Francuski general Bonaparte vodi pohod na Egipat (1798–1801).</s><s>Osmansko carstvo gubi Egipat.</s><s>1800.</s><s>Sultan Selim se miri sa Janičarima.</s><s>1800-1804.</s><s>Janičarska vladavina u Smederevskom sandžaku (dahije).</s><s>1804-1813.</s><s>Prvi srpski ustanak.</s><s>Srpska pobuna protiv Dahija, pojava vojvode Đorđa Petrovića: Srpski ustanak.</s><s>1805.</s><s>U Egiptu nastaje nova samostalna dinastija Muhameda Alija.</s><s>1806.</s><s>Rusko-turski rat.</s><s>Ruska pobjeda u Moldaviji.</s><s>Incident u Jedrenu.</s><s>Sukob između sultanovih jedinica Novog poretka i jedne koalicije balkanskih velikana, ajana i janičarskih garnizona u Trakiji (ljeto): da bi izbjegao novi građanski rat i nered, sultan napušta nacrt reformi i mijenja vladu.</s><s>1807.</s><s>Pobuna jamaka.</s><s>Državni udar u Osmanskom carstvu (Kabakçı Mustafa).</s><s>Sultan Selim III je svrgnut i zatvoren od strane ustanka janjičara.</s>

<s>1808.</s><s>Mir u Tilzitu.</s><s>Prekid neprijateljstva.</s><s>Drugi državni udar u Osmanskom carstvu (Alemdar Mustafa–paša, 21. juna).</s><s>Alemdar Mustafa, ajan Ruščuka i jaki zagovornik reformi, skuplja vojsku od 40.000 ljudi i kreće na Carigrad sa svrhom ponovnog uspostavljanja Selima III., ali je došao prekasno.</s><s>Sultan Selim III, veliki reformator i mecena, je ubijen (28. jula) po naredbi rođaka, budućeg sultana Mustafe IV.</s><s>Treći državni udar Alemdara Mustafe–paše (novembar).</s><s>Sultan Mustafa IV je pogubljen u Istanbulu (17. novembra) po naređenju sultana Mahmuda II.</s><s>Stupanje na presto Mahmud II Adlija.</s><s>1812.</s><s>Mir u Bukureštu.</s><s>Likvidacija prvog ustanka u Srbiji i turska pobjeda.</s><s>1814.</s><s>Srpska pobuna pod vodstvom Hadži-Prodana (Požega, Kragujevac, Jagodina).</s><s>Turci uspijevaju ugušiti pobunu.</s><s>1815-1830.</s><s>Drugi srpski ustanak pod vodstvom Miloša Obrenovića.</s><s>Srpska pobjeda, Istanbul gubi kontrolu nad Smederevskom sandžaku.</s><s>U šumi kod Radovanja ubojstvo Petrovića po naredbi Obrenovića (25. 7. 1817.).</s>

<s>1821.</s><s>Ustanak Heterije u Rumuniji i Dunavskim kneževinama.</s><s>Grčki ustanak.</s><s>1822.</s><s>Pokolj na Hiosu (oko 25.000 mrtvih)
 1826.</s><s>Rusko-turski rat.</s><s>Ruska pobjeda u Grčkoj.</s><s>Incident u dobar čas: sultan Mahmud II. raspušta vojni odred Janjičara (15. juna).</s><s>1827.</s><s>Bitka kod Navarina (20. okt. 1827).</s><s>Pobjeda koalicije (Engleska, Francuska, Rusija) protiv Osmanske mornarice.</s><s>1829.</s><s>Mir u Jedrenu.</s><s>Porta priznaje autonomna prava Vlaške, Moldavije i Srbije.</s><s>1839-1841.</s><s>Građanski rat između Abdulmedžida i Muhamed-Alije, valije Egipta.</s><s>Smrt sultana Mahmuda II. (sušica, 1. jula).</s><s>Stupanje na presto njegovog sina Abdulmedžida.</s><s>Abdulmedžid je uvjereni reformator i nastavlja nacrt oca.</s><s>Imat će oko četrdeset sinova i kćeri, svi zadnji sultani Osmanskog carstva će biti njegovi sinovi.</s><s>Počinje razdoblje velikih reformi (Tanzimât 1839–1876)
 1853-1856.</s><s>Rusko-turski rat na Krimu.</s><s>Osmanska pobjeda u savezništvu sa Englezima i Francuzima.</s><s>1856.</s><s>Pariski mir.</s><s>Samostalnost Dunavskih kneževina.</s><s>Rusija predaje Besarabiju Kneževini Moldaviji.</s><s>1859.</s><s>Nastaju Ujedinjene Kneževine Moldavija i Vlaška, samostalna država koja je formalno vazal Osmanskog carstva.</s><s>1861.</s><s>Smrt Abdulmedžida (sušica, 25. juna).</s><s>Sultan Abdulaziz (polubrat Abdulmedžida) stupa na presto.</s><s>1865.</s><s>Liberalni turski pokret Mladih Osmanlija, zagovaraju veća građanska prava.</s><s>1866.</s><s>Kretski ustanak (21. augusta; Korakas, Marinakis)
 1870.</s><s>Ukaz sultana Abdulaziza uspostavlja Bugarsku egzarhiju.</s><s>Prvi bugarski egzarh je Antim I. Antim je u stvari vođa nacije u Bugarskom preporodu.</s><s>1872.</s><s>Midhat-paša postaje veliki vezir (31. jula), podržava reforme.</s><s>1875.</s><s>Pobuna Srba u Nevesinju, stoga slijedi Ustanak u Bosni i Hercegovini.</s><s>1876.</s><s>Aprilski ustanak u Jedrenskom pašaluku (Botev, Benkovski, Dragostinov, Volov).</s><s>Bugarski ustanak ugušen od Osmanske vojske.</s><s>Vlada uvodi prvi Ustav Osmanskog Carstva (23. aprila), uz podršku pokreta Mladih Osmanlija i po nacrtu bivšeg velikog vezira Midhat-paše.</s><s>Abdulaziz zbačen sa prestola (30 i 31. maj).</s><s>Ustoličenje Mehmeda Murata V., sin Abdulmedžida.</s><s>Murat V nastoji za demokratskim reformama u carstvu.</s><s>Kratki sultanant Murata V (93 dana).</s><s>Bivši sultan Abdulaziz vrši samoubistvo na Çırağan Saraju u Istanbulu (4. juna).</s><s>Crnogorsko-turski rat (18. juna).</s><s>Sultan Murat V je svrgnut sa prijestola (29/31 augusta) od strane vezira Mithat–paše.</s><s>Njemu slijedi despotska vladavina sultana Abdulhamida (1878–1908).</s><s>Reformator Mithat–paša je postavljen za velikog vezira (19. decembra, drugi mandat).</s><s>Prvi ustav Osmanskog carstva (Krikor Odian) po europskom modelu (23. decembar).</s><s>1877-1878.</s><s>Rusko-turski rat.</s><s>Ruska pobjeda.</s><s>Rumunski rat za nezavisnost (Karol von Hohenzollern-Sigmaringen, Nikolaj Nikolaevič, Stoletov): april 1877 – mart 1878.
 1877.</s><s>Osman-paša predaje Plevnu Rusima.</s><s>1878.</s><s>Vojska Sulejman-paše razbijena kod Jedrena (20. januara).</s><s>Potpisano primirje u Jedrenu (31. januara).</s><s>Sanstefanski mir (23. februara).</s><s>Berlinski kongres (jun).</s><s>Teritorija Otomanskog carstva je okrnjena.</s><s>Turska gubi Batum, Kars, Ardahan.</s><s>Pobjeda Crnogoraca u u ratu protiv Osmanskog carstva (19. februar, Nikola Petrović).</s><s>Turska priznaje samostalnost Crnogorske knjaževine.
nastaje Kneževina Bugarska.</s><s>Austrijska okupacija Bosne.</s><s>Bosna je turska teritorija ali Austrija drži administraciju.</s><s>Sultan Abdulhamid ukida ustav i uspostavlja reakcionarni i policijski režim (17. februar).</s><s>1881.</s><s>Osnovana Administracija za osmanski javni dug.</s><s>Nastaje Kraljevina Rumunija (13. marta)
 1884.</s><s>Midhat-paša je zatvoren u Taifu gdje su ga zadavili njegovi čuvari (8. maja).</s><s>1895.</s><s>Pokolj Jermena u Anadoliji (Erzurum, Diyarbakir): po procijenama između 80.000 i 300.000 osoba.</s><s>1897.</s><s>Grčko-turski rat.</s><s>Osmanska pobjeda, Sjeverna Tesalija i Tesaloniki ostaju turske zemlje.</s><s>Kritski ustanak (1897–1898).</s><s>Stvaranje Kretske Države i protjeravanje Turaka sa otoka.</s><s>1903.</s><s>Ilindenski ustanak makedonskog stanovništva.</s><s>Turci ugušuju pobunu.</s><s>1905.</s><s>Perzijska ustavna revolucija protiv Kadžarske dinastije.</s><s>Perzijski ustav (1906).</s><s>Istovremeno, osmanski napad na Perziju 1906. godine.</s><s>Abdulmadžid–paša, valija Bagdada, vodi napad na perzijske pogranične gradove (Bahīk, Muhābād, Urmia).</s><s>Osmansko carstvo broji nešto više od 20.368.485 stanovnika.</s><s>1908.</s><s>Početak Mladoturske revolucije, liberalni pokret ali radikalniji naspram Mladim Osmanlijama.</s><s>Ministar vanjskih poslova baron von Aehrenthal proglašava aneksiju  Bosne i Hercegovine (5. oktobra), te Austro-Ugarsko carstvo formalno pripaja Bosnu (7. oktobra).</s><s>Otvara se Bosanska kriza, stvara se tajno društvo Mlada Bosna (1907-1911).</s><s>1909.</s><s>Abdulhamid pokušao da izvrši kontrarevolucionarni udar bez uspeha.</s><s>Incident od 31. marta; sultan Abdulhamid je svrgnut (13. april); 
Stupa na presto sultan Mehmed V. Vlada kao marioneta visira Talat-paše, Ismail Envera, i Ahmed Džemala.</s><s>Vraćanje pređašnjeg Ustava: konstitucionalni režim pod Mehmedom V. (Ustavni sultanat) koji se ubrzo pretvara u autoritarni režim.</s><s>1911.</s><s>Italijansko-turski rat za Libiju i Egejske otoke.</s><s>Kraljevina Italija osvaja Kirenaiku i Fezan (Libija), Dodekanez i Egejske otoke.</s><s>1912.</s><s>Prvi balkanski rat (oktobra).</s><s>Mirovni ugovor u Londonu.</s><s>1913.</s><s>Novo pokretanje rata (januar).</s><s>Drugi balkanski rat.</s><s>Poraz i potvrda odredaba Londonskog primirja.</s><s>Osmansko carstvo konačno gubi Rumeliju.</s><s>Turska odlazi sa Balkana.
 nastaje Kneževina Albanija (29. jula).</s><s>1914 – 1918.</s><s>Prvi svetski rat.</s><s>Sarajevski atentat (jun 1914.), Julski ultimatum; Austrijski pohod na Srbiju (početak augusta 1914.)
Turska izjavljuje svoju neutralnost u ratu (13. avgusta).</s><s>Turska vlada naređuje da se zatvore moreuze i naređuje da se miniraju obale.</s><s>Turska ulazi u rat na strani Centralnih sila (29. oktobra).</s><s>Turska 3. Armija je razbijena u bitci kod Sarikamiša (decembar 1914 – januar 1915.) od strane Rusa (Kavkaska kampanja).</s><s>1915.</s><s>Bitka na Dardanelima (1915–1916): katastrofalan poraz Antante od strane Turaka.</s><s>Na Solunskom frontu bori se i 20.</s><s>Turski korpus (Abdul Kerim-paša).</s><s>Armenski genocid (Talat-paša): početak 1915. – januar 1917.</s><s>Po procijenama ubijeno između 600.000 i 1.500.000 Armenaca.</s><s>Genocid nad Asircima (februar 1915 – 1920): po procijenama ubijeno između 275.000 i 500.000 Kaldejskih Asiraca.</s><s>1916.</s><s>Sajks-Pikotov sporazum (16. maja) Antante o podeli Turskih teritorija.</s><s>1918.</s><s>Kraj rata.</s><s>Mir u Brest-Litovsku (3. marta).</s><s>Pobjeda Centralnih sila nad Ruskom carstvom (Vidi: Boljševici i Ruska revolucija).</s><s>Rusija izlazi iz rata.</s><s>Samostalnost država u istočnoj Europi.</s><s>Stvaranje Republike Armenije (28. maja).</s><s>Batumski ugovor (4. jun) između Osmanskog carstva i kavkaških država.</s><s>Smrt sultana Mehmeda V. u Jildiz Palači (3. jula; imao je 73 godina, cijeli život je proveo u palači Yıldız).</s><s>Sultan postaje Mehmed VI Vahidedin (4. jula)
Bitka kod Bakua (august – septembar 1918): Osmansko-Azerbejdžanska pobjeda Komunističkog Bakua podržanog od Ruskih Sovijeta.</s><s>Solunsko primirje (29. septembra).</s><s>Kraljevina Bugarska se predaje.</s><s>Primirje iz Mudrosa (30. oktobra).</s><s>Turska na ostrvu Limnos potpisuje kapitulaciju i predaje svoje snage Englezima.</s><s>Primirje kod Ville Giusti (3. novembra).</s><s>Austro-Ugarska se predaje.</s><s>Primirje kod Compiègnea (11. novembra).</s><s>Njemačka se predaje.</s><s>Kraj Prvoj svijetskog rata.</s>

<s>1918–1919.</s><s>Versajska mirovna konferencija (18. decembar-16. januar 1919)
 1920.</s><s>Sporazum u Sevresu.</s><s>Razoružavanje celokupne Turske vojske.</s><s>Rasap Osmanskog carstva.</s><s>Odstup od teritorija carstva u korist Grčke, Italije, Britanije i Francuske.</s><s>Pobuna generala Kemala Mustafe Ataturka.</s><s>Stvaranje Velike narodne skupštine Turske (23. april).</s><s>1921.</s><s>Turska proglašava nezavisnost i prisajedinjenje Bosfora i Dardanela.</s><s>Rat sa Grcima.</s><s>Poraz Grka kod Inone (januar/april 1921.).</s><s>Povlačenje Grka.</s><s>1922.</s><s>Kraj Osmanskog carstva (1. novembar 1922) i početak Republike, koja traje do danas.</s><s>Velika narodna skupština Turske ukida sultanat.</s><s>Zajednička vlada Abdulmedžida i Kemala Ataturka.</s><s>Abdulmedžid nosi samo titulu halife (19. novembra).</s><s>Bivši sultan Mehmed VI odlazi u egzil na Maltu i potom u Italiju (Ligurija).</s><s>1923.</s><s>Kemal Mustafa Ataturk proglašava Republiku (mart).</s><s>1924.</s><s>Ukidanje Osmanskog kalifata (3. marta).</s><s>Zadnji je Abdulmedžid II.</s><s>Istog dana Osmanska porodica odlazi u egzil u Švicarsku, pa u Francusku.</s>

<s>Povezano 
 Osmansko Carstvo
 Administrativna podjela Osmanskog Carstva
 Istorija Osmanskog carstva
 Osmanska dinastija: 
 Sultani, 
 Sultanije, 
 Veliki veziri.</s>

<s>Bilješke</s>

<s>Izvori</s>

<s>Bibliografija</s>

<s>Vanjske veze</s>

