Bazni par
<s>Bazni parovi ili parovi baza, koji se formiraju između specifičnih nukleobaza (označenih i kao dušične baze) su gradivni blokovi dvostrukog heliksa DNK, a učestvuju i u strukturi RNK.</s><s>Diktirajući specifične obrasce vodikovih veza, Watson-Crickovih parova:
 guanin – citozin (G – C) i
 adenin – timin) (A – T).
omogućavaju DNK molekuli održavanje redovne spiralne strukture koja suptilno zavisi od nukleotidnih sekvenci.</s><s>Komplementarna priroda ove strukture zasnovane na uparivanju pruža sigurnosnu kopiju svih genetičkih informacija kodiranih u strukturi DNK.</s><s>Redovna struktura i samoobnovljivost podataka u DNK, čine je pogodnom za čuvanje genetičke informacije, dok uparivanje između DNK i dolaznih nukleotida pruža mehanizam putem kojeg DNK polimeraza replicira DNK, a RNK polimeraza transkribuje DNK u RNK.</s><s>Mnogi DNK-vezujući proteini mogu prepoznati specifične bazne parove koji identificiraju određene regulatorne regije gena.</s>

<s>Osobenost svake molekule DNK, odnosno svakog njenog nukleotida (nukleobaze) određuje prisutna azotna baza, budući da se ona javlja u četiri različite varijante, dok su njegove ostale dvije komponente uvijek istovjetne: pentozni šećer dezoksiriboza i fosfatna grupa.</s><s>Kao što je već istaknuto, od azotnih baza u nukleotidima DNK se alternativno nalaze purni: adenin (A) i guanin (G) i pirimidini: citozin (C) i timin (T), po kojima se i cijele strukture označavaju kao adeninski, guaninski, citozinski i timinski nukleotidi.</s><s>Unutar molekule nukleotida središnji položaj ima šećer, a pošto se za njega dušična baza veže bočno (prema komplementarnom polulancu), kostur polinukleotidnog lanca čini nai¬zmjenični slijed karika: dezoksiriboza – fosfatna grupa – dezoksiriboza – fosfatna grupa → →...</s><s>Jedan zavoj spirale čini dio polulanca od 10 parova pentoza – fosfatna grupa (3,4 nm = 3,4 x 10–6 mm).</s><s>Dva ovakva polulanca nukleotida međusobno su spojena paralelnim “prečkama” – vodikovim vezama preko komplementarnih azotnih baza istog nivoa.</s><s>Ova komplementarnost je dosljedna cijelom dužinom polimera, a ogleda se u tome što se adenin uvijek veže sa timinom, a guanin sa citozinom, sa četiri moguće varijante veza među polulancima DNK: A–T i T–A, te G–C i C–G. Imajući u vidu tu pravilnost, redoslijed nukleotida u jednom polulancu precizno je uslovljen i određen komplementarnim nizom njegovog parnjaka.</s><s>Prema toj genetičkoj konstanti, ukupni broj molekula adenina u svakom lancu DNK (pa i u ćeliji i organizmu) jednak je broju molekula timina, a guanina ima onoliko koliko i citozina.</s><s>Stalnost ukupne količine DNK po jednoj ćeliji je jedna od osnovnih genetičkih karakteristika svake vrste organizama, što se odnosi i na međusobni omjer A–T i G–C nukleotidnih parova.</s>

<s>Unutarmolekularni parovi baza mogu se javiti u unutar jednostrukog lanca nukleinskih kiselina.</s><s>To je posebno važno u RNK molekulama (npr. transfer RNK), gdje parova baza (G-C i A-U) dozvoljavaju formiranje kratkog dvolančanog heliksa, a širok spektar nespecifične interakcije (npr. G-U ili A-A) omogućava savijanje RNK saviti u mnoštvo specifičnih trodimenzionalnih RNK struktura.</s><s>Osim toga, uparivanje baza između transfer RNK (tRNK) i informacijske RNK iRNK predstavlja osnovu za molekularno prepoznavanje događaja koji rezultiraju u sekvenci nukleotida iRNK koja postaje genetički kod za sekvencu aminokiselina u proteinima.</s>

<s>Veličina pojedinih gena ili cijelog genom nekog organizma često se mjeri u baznim parovima DNK, jer je obično dvostruki polimer.</s><s>Stoga je ukupni broj parova baza jednak broju nukleotida u jednom od lanaca (s izuzetkom nekodirajućih jednostrukih regija telomera.</s><s>U haploidima ljudskog genoma (23 hromosoma) procjenjuje se da u dužini ima oko 3,2 milijarde baza i da sadrži 20.000-25.000 različitih gena za kodiranje sinteze proteina.</s>

<s>Stabilnost hidrogenskih veza 
Gore: G-C bazni par sa tri vodikove veze.</s><s>Dolje: A-T bazni par sa dvije vodikove veze.</s><s>Ne-kovalentne vodikove veze između parova prikazane su kao isprekidane linije.</s><s>Vodikova veza je hemijskainterakcija u čijoj je osnovi uparivanje baza prema gore opisanim pravilima.</s><s>Odgovarajući geometrijske korespondencija donatora vodika i primatelja dozvoljava im samo "pravo" da formiraju stabilne parove.</s><s>DNK s visokim sadržajem C-G parova je stabilnija od DNK sa niskim G-C sadržajem, ali, suprotno uvriježenom mišljenju, hidrogenske veze.</s>

<s>Veće nukleobaze, adenin i guanin, su članovi klase dvostruko-prstenaste hemijske strukture zvane purini.</s><s>Manje nukleobaze, citozin i timin (i uracil), članovi su klase jednostruko-prstenaste hemijske strukture zvane pirimidini.</s><s>Purini su komplementarni samo pirimidinima.</s><s>Pirimidin-pirimidin parovi su vrlo nepovoljni jer su molekule suviše daleko za utvrđivanje vodikovih veza, purin-purin parovi su također nepovoljni jer su tada molekule preblizu, što dovodi do odbojnosti preklapanja.</s><s>Purine-pirimidin uparivanje A-T ili G-C ili U-A (u RNK) rezultatira u pravilnoj dupleks strukturi.</s><s>Jedini drugi parovi purina-pirimidin bi bili A-C i G-T i U-G (u RNK).</s><s>Ovakvi parovi su neusklađeni jer osobenosti vodika donatora i akceptantora ne odgovaraju ne odgovaraju jedna drugima.</s><s>G-U uparivanje, sa dvije vodikove veze, u RNK ne javlja se često.</s>

<s>Uparene DNK i RNA molekule su relativno stabilne na sobnoj temperaturi, ali u dva nukleotidna lanca neznačajno stabiliziraju DNK, a stabilizacija se uglavnom postiže slaganjem interakcija i navoja.</s><s>Dva nukleotida se neće odvojiti iznad tačke topljenja, koju određuje dužina molekula, količina pogrešnih uparivanja (ako ih ima), i G-C sadržaj.</s><s>Veći sadržaj G-C sadržaja rezultira na višim temperaturama topljenja pa ne iznenađuje da su genomi ekstremofilnih organizama, kao što je Thermus thermophilus, posebno bogati G-C parovima.</s><s>Nasuprot tome, regioni genoma koji se moraju često dijeliti su komparativno siromašniji u sadržaju ovog baznog para.</s><s>G-C sadržaj i temperature topljenja moraju se uzeti u obzir i prilikom dizajniranja prajmera (početnica) za PCR reakcije.</s>

<s>Primjeri 
Slijedeće DNK sekvence illustraju osobenosti para u dvostrukom lancu nukleotida.</s><s>Konvencijski, vrh lanca se označava kao 5' kraj do 3' kraj, a dno lanca: 3' to 5'.</s><s>Uparivanje baza DNK sekvence:
ATCGATTGAGCTCTAGCG
TAGCTAACTCGAGATCGC
Odgovarajuće sekvence RNK, u kojima je uracil zamjenjuje timin, uracil zauzima svoje mjesto u lancu:
AUCGAUUGAGCUCUAGCG
UAGCUAACUCGAGAUCGC</s>

<s>Povezano 
 Nukleotid
 DNK
 RNK
 Nukleinske kiseline</s>

<s>Reference</s>

<s>Biokemija
Molekulska genetika
Nukleotidi
Nukleinske kiseline
DNK
RNK</s>

