Nekropole stećaka u Novom Travniku
<s>Nekropole stećaka u Novom Travniku sadrže nadgrobnike iz istorije Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku.</s><s>Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 26. oktobra 2010. godine, 6 nekropola proglašeno je za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović i Ljiljana Ševo.</s>

<s>Historija 
Srednjovjekovna župa Lašva obuhvatala je područje današnjih opština Busovača, Vitez, Novi Travnik i Travnik.</s><s>Bila je pod upravom bosanskih banova, a od 1377. godine kraljeva, kao jedna od najvećih i najplodnijih župa srednje Bosne.</s><s>Na tom području konstatovano je više od 50 nekropola stećaka iz XIV i XV vijeka kao i srednjovjekovni gradovi Toričan, Travnik, Bosnić ili Škaf i Vrbenac grad.</s>

<s>Opis 
Poseban oblik stećaka - krstača,  koji se susreću u okolini Travnika i Zenice, predstavljaju originalne oblike nedovoljno razvijenih krstača i nemaju svojih analogija na drugim područjima.</s><s>Spomenici u obliku krsta su mlađi spomenici i ne pripadaju više srednjem vijeku.</s><s>Ma koliko izgledali slični među sobom, i kod njih se zapaža nekoliko faza evolucije.</s><s>Glavna njihova osobina je gornji dio - glava, a zatim bočna ispupčenja koja treba da predstavljaju vodoravne krake krsta, koje u ovom slučaju možemo nazvati ramenima.</s><s>Glava nije uvijek jednaka i pokazuje tipične razlike.</s><s>U početnoj fazi razvoja oblika krstača, nisu još predstavljena ramena, a nema ni onog dijeljenja spomenika na gornji i donji dio iz koga se kasnije razvila glava križa.</s><s>Cijeli spomenik više liči na jednu ovalnu ploču, koja je gore šira, a dolje uža.</s><s>Kasnije se postepeno izdvaja, uobličuje glava, sužavanjem iznad ramena, tako da se dobije donekle oblik vrata.</s><s>U konačnici razvoja oblika krstača, već se lijepo razlikuje formirana okrugla glava, gdje važnu ulogu imaju ramena s obzirom na njihov broj i obradu.</s>

<s>Grob sa stećkom u selu Bistro
Proglašen je za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Nacionalni spomenik čini grob sa stećkom u obliku sljemenjaka s postoljem, dimenzija 145 x 60 x 90 cm.</s><s>S duže bočne strane nalazi se oštećen ukras polumjeseca i krsta, izrađen u visokom reljefu.</s>

<s>Nekropola Kaurlaš u Zagrlju 
Nekropola Kaurlaš smještena je neposredno uz put Novi Travnik – Gornji Vakuf.</s><s>Sastoji se od 70 vidljivih stećka, 8 krstača, i jednog nišana.</s><s>Krstače su originalni oblik nedovoljno razvijenih krstača antropomorfnog oblika kod koga gornji dio predstavlja glavu, dok se bočna ispupčenja nazivaju ramenima.</s><s>Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Nekropola kod sela Orašac 
Nacionalni spomenik čini nekropola sa dva antropomorfna nadgrobnika koji podsjećaju na krst.</s><s>Nekropola je je nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Nekropola sa stećcima Bistro 
Nacionalni spomenik čini nekropola sa 23 stećka, od čega je sa sigurnošću evidentirano 7 sljemenjaka i 9 sanduka.</s><s>Preostali stećci su utonuli ili amorfni.</s><s>Ukrašena su 4 sljemenjaka s postoljem, a motivi su polumjesec i rozeta.</s>

<s>Nekropola sa stećcima Maculje 
Nekropola sa stećcima Maculje proglašena je za  nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Nekropola nalazi se i nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a.</s><s>Na listi su 20 nekropole u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, a 2 u Hrvatskoj.</s>

<s>Nekropola sa stećcima Opara 
Nekropola je smještena na brežuljku, u neposrednoj blizini puta Novi Travnik – Gornji Vakuf.</s><s>Proglašena je za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Nacionalni spomenik čini nekropola sa 48 stećaka: 12 sljemenjaka, 33 sanduka i 3 ploče.</s>

<s>Nekropola Sebešić
Udaljena je tridesetak km. od Novog Travnika u pravcu jugoistoka.</s><s>Smještena je na ovećem tumulu, na lokalitetu Luke.</s><s>Proglašena je za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Nacionalni spomenik čini nekropola sa 13 stećaka (7 ploča i 3 sanduka), te 5 antropomorfnih nadgrobnika i tumulus na kome se nalazi nekropola.</s><s>Zemljani tumulus u Sebešiću svjedoči da se stećci javljaju kao dio neprekidnog sepulkralnog kontinuiteta na bosansko-humskome području čiji korijeni sežu duboko u prapovijesno vrijeme.</s>

<s>Literatura 
 Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima, Sarajevo, 1965.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine</s>

<s>T
Nacionalni spomenici u Novom Travniku
Srednja Bosna
Svjetska baština u Bosni i Hercegovini</s>

