Gubitak svesti
<s>Gubitak svesti je epizodičan poremećaj u vidu iznenadnog (paroksizmalnog) i prolazanog prekida kontinuiteta svesti praćenog nestabilnošću, padom na tlo i često različitim motornim manifestacijama.</s><s>U dijagnostici gubitka svesti najvažnija je klinička procena: da li se radi o pravom gubitku svesti kakav se viđa kod sinkope i epilepsije ili o padu sa prividnim gubitkom svesti koji može biti praćen motornim simptomima (psihogeni neepileptički napadi) ili samo gubitkom mišićnog tonusa.</s>

<s>Osnovni pojmovi o svesti 
Pojmovi „svest“, „svesnost“, „nesvesnost“ i „budnost“ imaju veliki broj značenja, pa se ponekad javlja dvosmislenost pri njihovoj upotrebi.</s><s>U medicini svest se definiša kao: „trenutno stanje svesnosti, sebe i svoje okoline i odgovor na spoljne stimuluse i unutrašnje potrebe.“</s>

<s>Za svest, odnosno svesnost sebe i svoje okoline, neophodna su dva osnovna faktora: budnost i mentalni sadržaj svesti.</s>

<s>Epidemiologija najvažnijih gubitaka svesti 
Epidemiloški gledano ogromnu većinu pravih uzroka epizodnog gubitka svesti čine sinkope i epileptički napadi.</s><s>Sinkopa
Relevantni podaci o učestalosti sinkope u opštoj populaciji koji su dobijeni iz sedamnaestogodišnje Framinganske studije, na osnovu praćenja 7.814 pacijenata starijih od 20 godina nije otkrivena značajna razlika učestalosti među polovima.</s><s>Oko 80% osoba imalo je samo jednu epizodu sinkope.</s><s>Od ukupnog broja osoba sa sinkopom, u ovoj studiji samo 56% njih, obratilo se za pomoć lekaru.</s><s>Upoređivanjem ovih podataka sa ukupnim brojem poseta lekaru provcenjeno je da svaki lekar opšte prakse najmanje jednom mesečno ima bolesnika sa znacima prve epizode sinkope.</s><s>Epilepsija
Prema starijim podacima iz literature oko polovina bolesnika sa epilepsijom preve znake bolesti ispoljavalo je do svoje 15-te godine.</s><s>Međutim novija epidemiološkeška istraživanja utvrdila su da raste broj novootkrivenih slučajeva u starijem životnom dobu.</s><s>To je najverovatnije posledica sve veće zastupljenosti osoba starije životne dobi u opštoj populaciji kao i povećana incidencija cerebrovaskularnih bolesti, koje su važan uzrok epilepsije.</s>

<s>Istraživanjima nisu utvršđene značajne razlike u učestalosti epilepsije između polova.</s>

<s>Samo 30 do 50% dece i odraslih osoba javlja se lekaru nakon doživljenog prvog epileptičkog napada.</s><s>Kod većine bolesnika koji se obrate lekaru radi dijagnostike prvog epileptičkog napada, deraljnom anamnezom otkriven je najmanje jedan prethodni napad.</s>

<s>Na osnovu životne prevalencije epilepsije koja se kreće od 2 do 5% procenjeno je da će svaki lekar opšte prakse imati jednom godišnje tokom svog radnog veka oko 10 bolesnika koji se aktivno leče od epilepsije i još 15-25 bolesnika koji su ranije imali epileptične napade ali im terapija više nije potrebna.
<center>
Učestalost epileptičkih napada tokom godine kod istog bolesnika
{| class="wikitable"
|-
!</s><s>Učestalost napada !!</s><s>U procentima 
|-
| < 1 godišnje  ||<center> 33 %
|-
| 1 - 12 godišnje ||<center> 33 %
|-
| > 1 godišnje||33 %
|}
  
Ostali uzroci
Ostalih uzroka gubitka svesti mogu biti:
 Tranzitorna ishemijski ataci u vertebrobazilarnom slivu.</s><s>Oni su odgovorni za 1-2% svih gubitaka svesti.</s><s>Prividni gubici svesti uslovljeni psihogenim neepileptičnim napadima.</s><s>Njihova incidencija javljanja je  1,4 na na 100.000 stanovnika.</s><s>Gubirtak svesti izazvan hipoglikemijom.</s><s>Javlja se u sklopu lečenja šećerne bolesti insulinom u proseku kod 1 bolesniku godišnje.</s>

<s>Etiologija 
Gubitak svesti je dosta čest klinički problem, najčešće sa povoljnom prognozom, koji može biti iazvan sledećim (vidi tabelu) najčešćim uzrocima, prema dominantno zahvaćenim sistemima:
<center>
Poremećaji koji mogu da izazovu gubitak svesti ili da u velikoj meri podsećaju na gubitak svesti
{| class="wikitable"
|-
!</s><s>Uzroci !!</s><s>Poremećaji
|-
|<center> Psihijatrijski 
|| 
 Psihogeni neepileptički napadi 
 Panični napadi 
 Somatiformni poremećaj 
 Konverzivni poremećaj  
 Depersonalizacija 
 Posttraumatski stresni poremećaj  
 Epizodički gubitak kontrole 
 Napadi besa, nastup besa (tantrum temper) 
 Sindrom hiperventilacije 
 Sindrom isključivanja („pad u nesvest“) 
 Šizofrenija/katatoni stupor 
 Simulacija
|-
|<center> Neurološki
|| 
 Epilepsija 
 Epileptičkim napadom izazvana asistolija 
 Komocione konvulzije 
 Narkolepsija/katapleksija, druge hipersomije i parasomije 
 Paroksizmalne diskinezije/noćna horeoatetoza 
 Brunsov sindrom 
 Bazilarna migrena/migrenozni ekvivalenti
|-
|<center> Kardiovaskularni
||
 Strukturno srčano ili kardiovaskularno oboljenje  
 Cerebrovaskularni poremećaji
 Neklasifikovana sinkopa 
 Ortostatska hipotenzija
 Poremećaji srčanog ritma
 Neuralno posredovana (refleksna) sinkopa (vazovagalna sinkopa)
|-
|<center> Metabolički/Toksički
|| 
 Hipoglikemija 
 Hiponatrijemija 
 Intoksikacije 
 Hipokapnija/hiperventilacija 
 Feohromocitom 
 Porfirija
|-
|- style="background:gold;"
| NAPOMENA || 
 Na ovoj tabeli prikazana je samo jedna od mogućih klasifikacija gubitka svesti.</s><s>„Zbog nepreciznosti terminologije i varijabilnih kriterijuma svaka klasifikacija poremećaja koji izazivaju pravi ili prividni gubitak svesti je arbitrarna“.
|}</s>

<s>Najčešći uzroci gubitka svesti 
Dva najvažnija uzroka epizodnog gubitka svesti u kliničkoj praksi su sinkopa i epileptički napad.</s>

<s>Sinkopa</s>

<s>Sinkopa je nagli i prolazni gubitak svesti praćen gubitkom posturalnog tonusa usled kompromitovane cirkulacije krvi izazvane globalnom hipoperfuzijom mozga.</s><s>U praksi se jako često za sinkopu koristi i izraz kolaps.</s>

<s>Nakaon sinkope oporavak svesti obično podrazumeva gotovo trenutno vraćanje odgovarajućeg (normalnog) ponašanja, mentalnih sposobnosti i orijentacije.</s><s>Vremenski period kompletnog gubitka svesti kod najčešćih sinkopa je kratak (kod vazovagalne sinkope on obično ne traje duže od 20 sekundi).</s>

<s>Patofiziološki mehanizam koji dovodi do gubitka svesti, a karakterističan je za skoro sve sinkope, je kompromitovana cirkulacija krvi praćena difuznom hipoperfuzijom moždanoe kore i retikularnog aktivirajućeg sistema usled redukcije (smanjenja) sistemskog arterijskog pritiska i posledično moždanog perfuzionog pritiska, zbog smanjenja srčanog minutnog volumena i/ili totalnog perifernog vaskularnog otpora.</s>

<s>Sinkope može nastati i usled prolaznih poremećaja protektivnih mehanizama ili kao posledica uticaja drugih fakora (lekovi, krvarenja, hipoglimija) koji dovode do sniženja sistolnog krvnog pritiska ispod praga autoregulacije.</s>

<s>Epileptički napad</s>

<s>Epileptički napad je , kratkotrajna, paroksizmalna i stereotipna promena motorne aktivnosti, senzibiliteta, ponašanja ili svesnosti, uzrokovana narušenom električnom hiperaktivnošću mozga.</s>

<s>Bilo koji simptom može da bude epileptički ukoliko se javlja naglo (paroksizmalno) i spontano (neprovocirano), traje kratko, ima tendenciju da se ponavlja na stereotipan način i po pravilu je praćen postiktalnom iscrpljenošću.</s>

<s>Neki simptomi epileptički napad su od većeg dijagnostičkog značaja zato što se češće javljaju (klasični simptomi):cijanoza, konvulzije, „deja vu“ fenomen, olfaktorni i gustatorni simptomi, gastrična aura, napadi u spavanju, inkontinencija mokraće, ugriz jezika, teže povrede (prelomi kostiju i opekotine).</s>

<s>Dijagnoza 
Kako se radi o prolaznom poremećaju najčešće se gubitaka svesti neposredno ne opservira od strane lekara, pa se dijagnoza mora postavljati retrospektivno-retrogradno, najčešće detaljnim uzimanjem anamneze od samog bolesnika i eventualnih očevidaca.</s><s>Veoma je važno u dijagnostici utvrditi jasnu razliku rizmeđu sinkope  i epilepsije  zbog mogućih različitih dijagnostikih pristupa, uzroku nastanka i terapiji ova dva poremećaja.</s><s>Primenom jednostavnog kliničkog postupka u većini slučajeva iskusnom lekaru je lako da razlikuju pojedini uzroke gubitaka svesti.</s>

<s>Nakon susreta sa bolesnikom koji je doživeo kratkotrajan gubitak svesti treba obaviti detaljan pregled i:
 Proceniti postiktalno stanje svesti.</s><s>Uzeti kratku heteroanamnezu/anamnezu o okolnostima, faktorima rizika i prodromalnim simptomima.</s><s>Obaviti osnovni fizikalni pregled sa merenjem krvnog pritiska u ležećem i uspravnom položaju 
 Snimiti elektrokardiogram (EKG) a po potrebi i elektroencefalogram (EEG).</s>

<s>Ovakav rutinski pregled bi trebalo da da odgovore na sledeće pitanja: 
 Da li je gubitak svesti sinkopalne prirode?</s><s>Da li postoji oboljenje srca?</s><s>Da li postoje određene kliničke karakteristike koje sugerišu dijagnozu?</s>

<s>Diferencijalna dijagnoza 
Diferencijalna dijagnoza sinkope i epileptičkog napada je od kritične važnosti zbog daljeg 
ispitivanja, lečenja i prognoze ovih poremećaja Na donjoj tabeli prikazane su glavne kliničke 
karakteristike od značaja u diferencijalnoj dijagnozi između epileptičkih napada i sinkope.</s><s>Diferencijalna dijagnoza između epileptičkih napada i sinkope</s>

<s>Izvori</s>

<s>Literatura</s>

<s>Simptomi</s>

