Štajersko odijelo
<s>Štajersko odijelo () je sivo odijelo sa zelenim obrubima, preklopcima na džepovima i reverima, koje se nosi tradicionalno kao dio narodne nošnje uglavnom u austrijskoj pokrajini Štajerskoj.</s><s>Od sredine 19. vijeka proširilo se u čitavoj Austriji.</s>

<s>Historija 
Štajersko odijelo je nastalo kao lovačka odjeća u austrijskim regijama Salzkammergut, Eisenwurzen i Mürzsteger Alpen, ali su u kroju i dizajnu uzeti razni elementi vojnih uniformi.</s><s>Vodič za pravu štajersku nošnju kaže da se štajersko odijelo, koje je sada poznato u cijeloj Austriji, razvilo iz zeleno-sive profesionalne nošnje.</s><s>Naročito je postalo prezentno početkom 19. stoljeća pod uticajem austrijskog nadvojvode Johanna von Österreich, koji ga je cijenio zbog jednostavnosti i praktičnosti te svjesno i s entuzijazmom nosio.</s><s>Pretpostavlja se da je to vidio i kao političku izjavu i izraz svog stava prema austrijskom narodu.</s><s>Jednom je napisao svojoj ženi, Anni Plochl:</s>

<s>Odjelo se ubrzo proširilo u plemićkim krugovima, kao nekonvencionalno odijelo za slobodno vrijeme, šetnju i izlete, a kasnije ga je prihvatila i viša građanska klasa.</s><s>Tako je štajersko odijelo postalo društveno prihvatljivo, a polaskani Štajerci još su više cijenili svog "štajerskog princa".</s><s>Nakon što je nadvojvoda Johann bio angažiran u Napoleonskim ratovima u Tirolu, potaknuo je tirolski pokret otpora "" na ustanak protiv Napoleona.</s><s>Urota je razotkrivena, a nadvojvodu je iz Tirola protjerao njegov brat, car Franjo I. U Štajerskoj je upoznao Annu Plochl i dobio carsko dopuštenje za ženidbu.</s><s>No, nadvojvodi se nije posve vjerovalo i policija ga je držala pod nadzorom.</s>

<s>Nakon Prvog svjetskog rata, interes u Austriji je porastao, a osnivanjem Steirisches Heimatwerka od Viktora Geramba 1934. godine, postalo je dio baštine, te tema istraživanja i mode.</s>

<s>Za vrijeme Savezne Države Austrije od 1934-38. postalo je markantni simbol građanstva, koje je podržavalo autoritarne režime Dollfußa i Schuschnigga.</s><s>Dolaskom nacista, priključivanjem Austrije Trećem rajhu, kulturni krugovi su podržavali modni razvoj i dizajn odijela.</s><s>Nakon završetka Drugog svjetskog rata odijelo je ostalo omiljeni odjevni predmet u konzervativnim krugovima.</s><s>Danas je nezaobilazni dio odjeće na austrijskim tradicionalnim plesovima i balovima (Jägerball u Beču
za vrijeme Wiener Ballsaison) ili  na narodnim festivalima kao Aufsteirern u Grazu.</s><s>Nadalje je odijelo postalo simbol štajerskog identiteta, pogotovo zbog štajerskih političara Josefa Krainera i Hannsa Korena, koji su ga zbog svoje popularnosti u štajerskoj politici intenzivno i prezentirali.</s>

<s>Istraživanjima Viktora Geramba i njegovih učenika, postavljena je teorija o širenju i popularnosti odijela u Štajerskoj, a etnolog Günther Jontes iz Historijske pokrajinske komisije Štajerske, označio je Štajersku kao "austrijsku kolijevku tradicionalnih odijela".</s>

<s>U 20. stoljeću odijelo loden bilo je popularno diljem Austrije te je, kao i druge narodne nošnje, bilo znak “nacionalnog samopouzdanja”, čime se željelo izraziti distanciranje od engleskog i francuskog načina odevanja.</s><s>Nošnja se u to vrijeme u Štajerskoj nije nužno smatrala njemačkom nacionalnom, već su je nosili i slovenski Štajerci.</s><s>Između 1933. i 1938.</s><s>Štajersko odijelo konačno je postalo simbol odanosti Dollfuss-Schuschniggovu režimu.</s><s>Čak i nakon nacističke ere, Štajerci nisu dopustili da im bilo što pokvari tradicionalno odijelo, pa se čak i danas štajersko odijelo nosi u svečanim prilikama, a posebno na proslavama narodne kulture kao što je Aufsteirern.</s>

<s>Izgled</s>

<s>Postoje dvije regionalne varijante odijela: Leobensko i staroštajersko odijelo.</s><s>Leobensko odijelo, nazvano i lovački sako () je odijelo bez kragne s zelenim širim obrubom i pet dugmadi.</s><s>Staroštajersko je s zelenim reverima, često s epoletama na ramenu i markantnim ukrasom od jelenjeg roga na reveru i četiri dugmeta.</s><s>Često se naziva i salonsko štajersko odijelo ().</s><s>Postoje varijante s uskim i širokim reverima, a dugmad su od rezanih jelenjih rogova.</s><s>Odijela se uglavnom prave od lodena i češljanog konca.</s>

<s>Varijante u drugim bojama i korištenje crvenih plavih ili crnih tkanina, kao i korištenje dugmadi od plastičnih materijala ili metala se nesmatraju tradicionalnim odijelima, te su uglavnom novije modne varijacije.</s><s>Osim sivo-zelenih odijela, u istočnim i južnim štajerskim dolinama, te brežuljksatim predjelima jugoistoka Štajerske postoje odijela u maslinastozelenoj ili tamnozelenoj boji platna.</s><s>U nekim većim mjestima i gradovima Štajerske postoje smeđa odijela, nastala u Bidermajerskom razdoblju.</s>

<s>Po uzoru na štajerska odijela, nastala su i druga tradicionalna pokrajinska i regionalna odijela: koruško odijelo, salcburško odijelo, tirolsko odijelo i donjoaustrijsko odijelo.</s><s>Ona su nastala uglavnom u 20. vijeku te su obično u drugim bojama: smeđe ili tamnoplavo, te se približavaju dizajnu štajerskih odijela, ali u Austriji nisu tako proširena i poznata.</s>

<s>Šešir 
Štajerski šešir je napravljen od sivozelenog filca, s tamnozelenom trakom.</s><s>U svečanim prilikam se moze ukrasiti s gamsbartom, dijelom krzna divokoza ili s perom velikog tetrijeba.</s><s>Obični šešir bez ukrasa nose štajerski seljaci prilikom rada.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura 
 
 Reinhard P. Gruber: Aus dem Leben Hödlmosers.</s><s>Ein steirischer Roman mit Regie.</s><s>Deutscher Taschenbuch Verlag, München 2006.</s><s>ISBN 978-3-423-13467-5
 Franz C. Lipp et al. (Hrsg.): Tracht in Österreich.</s><s>Geschichte und Gegenwart.</s><s>Verlag Christian Brandstätter, Wien 1984.</s><s>ISBN 3-85447-028-2
 Wilhelm Neumann: Der verbotene Steireranzug.</s><s>In: Gerhard Pferschy (Hrsg.): Siedlung, Macht und Wirtschaft. (= Veröffentlichungen des Steiermärkischen Landesarchivs, Bd.</s><s>12), Graz 1981.</s><s>Volkskultur Steiermark (Hrsg.): Lampas, Gams und Schneiderfliege.</s><s>Die steirischen Männertrachten.</s><s>Graz 2015 ISBN 978-3-9503747-2-8</s>

<s>Štajerski folklor
Muška odjeća
Austrijski folklor</s>

