Jevrejsko groblje u Jajcu
<s>Jevrejsko groblje u Jajcu, u ulici Donja Katina, na području zvano "Tarla", Jajce, je svjedočanstvo jevrejskog prisustva u historiji Bosne i Hercegovine od kraja 19. vijeka.</s><s>Na sjednici Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 1. do 3. februara 2016. godine, groblje proglašeno je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća).</s>

<s>Historija 
Jevreji prostore Bosne i Hercegovine počinju naseljavati krajem 15. i početkom 16. vijeka.</s><s>Nakon što su 1492. godine prognani iz Španije i 1496. godine iz Portugala, svoje utočište pronalaze u zemljama Osmanskog carstva.</s><s>Prvi Jevreji nastanili su se u Sarajevu.</s><s>Polovinom 18. vijeka, iz Sarajeva, Jevreji su se doselili u Travnik.</s><s>Razvojem trgovačkih puteva potom se sele u manja mjesta u okolini: Jajce, Bugojno, Livno, Tešanj i Zenicu, ali se u tim mjestima nisu razvile veće jevrejske zajednice.</s><s>Jevreji Jajca i Livna, iako su ta mjesta bila udaljenija od Travnika, pripadali su Travničkoj općini koja im je osiguravala sveštenike za Jevrejski vjerski obredivjerske obrede, naročito za velike praznike, kod obrezivanja muške djece, i prilikom vjenčanja i sahrane.</s><s>Ppopis iz 1921. godine zabilježio je 52 Jevreja, stanovnika grada Jajca.</s><s>Tokom Drugog svjetskog rata svi su odvedeni u logore, odakle su se samo dvojica vratili.</s>

<s>U Jajcu je postojala sinagoga za koju ne postoje podaci o godini izgradnje, ali se zna da je iz austrougarskog perioda.</s><s>Uništena je tokom Drugog svjetskog rata.</s>

<s>Opis 
O nastanku Jevrejskog groblja u Jajcu i prvim ukopima nema mnogo podataka.</s><s>Posljednji zabilježeni datum ukopa je 1931. godina, ali se pretpostavlja da je sahranjivanje na ovom groblju trajalo do 1941. godine, kada su u ustaškim zločinima stradali ili u koncentracione logore deportovani svi Jevreji u Jajcu.</s><s>Natpisi sa nadgrobnih spomenika na njemačkom jeziku svjedoče da su pored Sefarda u Jajcu živjeli i Aškenazi.</s><s>Osim jednog, svi nadgrobnici su od kamena i imaju formu sanduka sa polukružnim završetkom.</s><s>Svi nadgrobnici su izvedeni sa postamentima.</s><s>Na spomenicima ne postoje ukrasi osim što su na čeonim stranama nadgrobnika izvedene niše unutar kojih su na nekim spomenicima vidljivi uklesani natpisi.</s><s>Na pojedinim nadgrobnicima natpisi se nalaze u nišama sa obje čeone strane, a evidentiran je i jedan uklesan natpis na gornjoj plohi nadgrobnika.</s>

<s>Jevrejsko groblje se nalazi u lošem stanju.</s><s>Većina nadgrobnika je dijelom utonula u zemlju, prekrivena lišajevima i mahovinom i zarasla u nisko rastinje.</s><s>Vidljiva su oštećenja na kamenim površinama.</s><s>Na pojedinim nadgrobnicima odlomljeni su dijelovi nadgrobnika.</s>

<s>Literatura 
 Jakov Danon, Verica M. Stošić -  Memoari na holokaust Jevreja Krajine, Banja Luka, 2010.</s><s>Anisa Hasanhodžić, Rifet Rustemović - Rifet, Tragovima naših komšija: Jevreji u Bosni i Hercegovini i holokaust, Institut za historiju, Sarajevo, 2015.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine</s>

<s>Nacionalni spomenici u Jajcu
Jevrejska groblja u Bosni i Hercegovini</s>

