Jednostrano proglašenje nezavisnosti
<s>Jednostrano proglašenje nezavisnosti je formalni čin kojim predstavnici dela suverene države (koji često mogu da čine vlast na nivou nižem od nacionalog/državnog/saveznog) proglašavaju nezavisnost i suverenitet toga dela zemlje, bez postizanja formalnog sporazuma o tome činu sa centralnim državnim vlastima države od koje se odvajanje proglašava.</s><s>Sam termin je po prvi puta korišćen prilikom jednostranog proglašenja nezavisnosti od Velike Britanije od strane rasističkog režima Rodezije.</s><s>22. jula 2010. godine Međunarodni sud pravde izdao je na zahtev Opšte skupštine UN-a savetodavno mišljenje po komu je jednostrano proglašenje nezavisnosti Kosova „u skladu sa međunarodnim pravom“.</s><s>Sud je istakao kako se formulacija „u skladu“ ima razumeti u smislu u kome u međunarodnom pravu ne postoji apsolutna zabrana jednostranih proglašenja nezavisnosti i u kome se na aktere koji nisu države ne mogu primeniti odredbe o obavezi poštivanja teritorijalnog integriteta država.</s><s>Kroz istoriju su pojedina jednostrana proglašenja nezavisnosti uspešno dovodila do stvaranja novih država, dok druga nisu u tome uspela.</s>

<s>Primeri u istoriji
U toku istorije zabeleženo je više istakutih slučajeva jednostranog proglašenja nezavisnosti uključujući proglašenje nezavisnosti Sjedinjenih Američkih Država 1776, irsko proglašenje nezavisnosti 1919. godine koje je dovelo do Anglo-irskog sporazuma iz 1921, pokušaj proglašenja nezavisnosti od strane Kantange u Demokratskoj Republici Kongo u periodu od 1960. do 1963. godine, pokušaj proglašeja nezavisnosti Biafre 1967, proglašenje nezavisnosti Bangladeša 1971, međunarodno nepriznata (izuzevši Tursku) secesija Turske Republike Sjeverni Kipar 1983, proglašenje nezavisnosti Palestine 1988.</s>

<s>Rodezija
11. novembra 1965. godine britanska kolonija Rodezija jednostrano je proglasila nezavisnost sa namerom da tim činom zaštiti interese i društvenu i političku moć dominantne belačke manjine.</s>

<s>Država Palestina (1988)</s>

<s>Raspad Sovjetskog Saveza</s>

<s>U vreme procesa raspada Sovjetskog Saveza između 11. marta 1990. i 25. decembra 1991. mnoge republike jednostrano su proglasile nezavisnost i kao takve za vreme postojanja centralnih vlasti nisu priznate.</s><s>Uz 15 saveznih republika došlo je i do proglašenja nezavisnosti u Abhaziji, Južnoj Osetiji, Čečeniji, Nagorno Karabahu, Pridnjestrovlju, Gagauziji, Tatarstanu, Adžariji.</s>

<s>Raspad Jugoslavije</s>

<s>U periodu raspada Jugoslavije vlada Sjedinjenih Američkih Država zatražila je od Slovenije i Hrvatske da se suzdrže od jednostranih proglašenja nezavisnosti jer bi ona mogla dovesti do rata na Balkanu i zapretila da će biti protiv oba proglašenja na temelju Helsinškog dogovora.</s><s>Bez obzira na poziv, Slovenija i Hrvatska su četiri dana nakon toga proglasile nezavisnost.</s><s>Pod pritiskom međunarodne zajednice na tu odluku stavljen je tromesečni moratorij.</s><s>Jednostrana proglašenja nezavisnosti uz jugoslavenske federalne jedinice Republiku Bosnu i Hercegovinu i Makedoniju proglasile su i Republika Srpska, Republika Srpska Krajina, Hrvatska Republika Herceg-Bosna, Republika Kosovo (prvo proglašenje nezavisnosti Kosova), Ilirida i Dubrovačka Republika (1991.).</s>

<s>Jednostrano proglašenje nezavisnosti Kosova 2008.</s>

<s>Kosovo je 17. februara 2008. jednostrano proglasilo nezavisnost od Srbije.</s><s>Na vanrednoj svečanoj sednici kosovskog parlamenta, za Deklaraciju o nezavisnosti izjasnilo se svih 109 poslanika.</s><s>Tu odluku je Vlada Srbije još iste večeri poništila kao protivpravni akt privremenih organa u Prištini.</s><s>Reakcije međunarodne zajednice na proglašenje nezavisnosti su podeljene.</s><s>22. jula 2010. godine Međunarodni sud pravde izdao je na zahtev Opšte skupštine UN-a savetodavno mišljenje po komu je jednostrano proglašenje nezavisnosti Kosova „u skladu sa međunarodnim pravom“.</s><s>Sud je istakao kako se formulacija „u skladu“ ima razumeti u smislu u kome u međunarodnom pravu ne postoji apsolutna zabrana jednostranih proglašenja nezavisnosti i u kome se na aktere koji nisu države ne mogu primeniti odredbe o obavezi poštivanja teritorijalnog integriteta država.</s><s>Sud je definisao da mu je zadatak utvrditi krši li deklaracija kao takva međunarodno pravo, a ne koje su njezine posledice i postaje li Kosovo na osnovu nje nezavisno.</s><s>Sud je identifikovao specifična područja koja potencijalno mogu da sadržavaju elemente koji bi organičavali pravo na jednostrano proglašenja nezavisnosti eksplicitno ističući Rezoluciju Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija 1244, kao i ustavni okvir usvojen od stane UNMIK-a.</s><s>Sud je utvrdio kako navedeni dokumenti sačinjavaju međunarodni pravni okvir u kojemu deklaraciju treba promatrati, ali je zaključio kako autori deklaracije nisu nastupali u kapacitetu predstavnika institucija privremene samouprave, pa se samim tim na njih odredbe ne odnose niti su prekršili međunarodno pravo.</s><s>Također, budući da je sud došao do zaključka da se odredbe o poštivanju suvereniteta ne odnose na ne-državne aktere, sud na donosioce deklaracije nije mogao primeniti specifične pravne odredbe slučaja jer bi time donosioce rezolucije tretirao kao formalne predstavnike suverene države, a u tome slučaju njihova rezolucija ne bi bila u skladu sa međunarodnim pravom.</s><s>Sud nije utvrdio jesu li priznanja koja su druge suverene države dale Kosovu u suprotnosti sa međunarodnim pravom u svetlu obaveze država kao subjekata međunarodnog prava da poštuju teritorijalni integritet drugih zemalja.</s><s>Sud je odluku da međunarodno pravo nije prekršeno doneo sa 10 glasova za i 4 protiv.</s>

<s>Jednostrano proglašenje nezavisnosti Katalonije 2017.
2017. godine španska autonomna zajednica Katalonija neuspešno je pokušala proglasiti jednostranu secesiju nakon što je bez saglasnosti vlade u Madridu organizovala Katalonski referendum o nezavisnosti 2017.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vidi još
Teritorijalni integritet
Samoopredjeljenje
Helsinški dogovor
Separatizam
Teritorijalni nacionalizam
Veto
Izvanredno stanje
Ustavno pravo
Nacionalna država
Etnički nacionalizam
Unitarizam
Iredentizam</s>

<s>Politika
Državna izdaja
Politički aktivizam
Nacionalna sigurnost
Međunarodno pravo
Nacionalizam</s>

