Međućelijske veze
<s>Međućelijske veze (međućelijski spojevi) ili međućelijski mostovi (lat. junctiones cellulares) su strukture u tkivima nekih višećelijskih organizama, kao što su životinje.</s><s>Sastoje se od višeproteinskih kompleksa koji omogućavaju kontakt između susjednih ćelija ili između ćelije i vanćelijskog matriksa.</s>

<s>Veze formiraju paraćelijsku barijeru između pojedinačnih epitelnih ćelija i, shodno tome, reguliraju paraćelijski transport.</s><s>Tu funkciju omogućavaju membranski proteini, od kojih su najznačajniji integrini.</s><s>Osim uspostavljanja međućelijskih veza, integrini su značajni i za dvosmjerno provođenje signala: iz ćelije u međućelijsku masu i obratno.</s>

<s>Tipovi 
Klasifikacije međućeliskih veza počivaju na iskustvenim posmatranjima: da li su citološki vidljive pod elektronskim mikroskopom ili ne.</s><s>U tom smislu, razlikuju se dvije kategorije:
 strukturno uobličene i
 strukturno neuobličene veze ili spojevi</s>

<s>Strukturno uobličene veze su:
 adhezivne (adhezijske) u vidovima koji su označeni kao:
 čvrste veze (lat. zonula occludens; engl. tight junction);
 pojasne veze (lat. zonula adherens; engl. adhesion belt
 dezmosom (lat. macula adherens; engl. desmosome)</s>

<s>Komunikacijske veze ili spojevi su
 pukotinaste ili tijesne ((lat. nexus; engl. gap junction), i
 plazmodezme – kod biljnih ćelija.</s>

<s>Strukturno neuobličene veze ostvaruju preko pojedinačnih molekula.</s>

<s>Čvrsta veza</s>

<s>Čvrsta veza se pojasno proteže preko cijelog obima ćelije čitavim obimom ćelije, a pod elektronskim mikroskopom ima karakterističnu konfiguraciju poput spojenih tkanina.</s><s>Uspostavlja se susjednih epitelnih ćelija i sa vanćelijskim matriksom.</s><s>Funkciju citoskeletnog sidra ima snop aktinskih filamenata ili, rjeđe, protein spektrin.</s><s>Smatra se da je osnovna funkcija ove veze pomoć pri nabiranju površine epitela.</s><s>Ova veza:
 na spojnim mjestima ima petoslojnu strukturu, sa tri tamna i dva svijetla sloja.</s><s>Srednji tamni sloj, koji je deblji od unutrašnjih tamnih, čine priljubljene membrane dodirujućih ćelija;
 između dva spojna mjesta ima troslojne ćelijske membrane, koje su razdvojene međuprostorima širine oko 10 nm;
Kopče - spojnice membrana su proteinski kompleksi od:
 transmembranskih, strukturnih proteina:
 okludina i
 klaudina;
 submembranskih adhezijskih proteina (plakina):
 zonulin 1, 2, 3;
 cingulin i simplekin i
 aktinski filamenti.</s><s>Funkcija čvrstih spojeva je da formiraju barijeru, koja u manjoj ili višoj mjeri sprečava prolazak materija između epitelnih ćelija.</s><s>Dimenzije zonule okludens su ispod granice vidljivosti svjetlosnog mikroskopa.</s><s>Za vizualizaciju se koristi metoda kriofrakture.</s>

<s>Pojasna veza 
Slično čvrstoj, i ove veze čine pojas oko ćelije.</s><s>Međutim, za razliku od čvrstih, kod njih se membrane ćelija ne dodiruju, nego su razdvojene razmakom od oko 15 nm.</s><s>Ćelije se povezuju nitima adhezijskih molekula – filamenatima grupe E-kadherina.</s><s>Međućelijski filamenti su kontinuirani (bez prekida) i vežu se za aktinske filamente susjednih ćelija.</s>

<s>Dezmosomi 
Dezmosom (grč. δεσμός - desmós = veza + σῶμα - sṓma = tijelo) je kružna formacija na vanjskoj površini plazmaleme koja je povezana sa istom takvom na površini susjednih ćelija.</s><s>Sa unutrašnje strane plazmaleme se nalazi pričvršćujući plak za kojeg se vežu intermedijarni filamenti, koji prave petlju sa intermedijarnim filamentom suprotne strane i ponove se vežu za plak.</s><s>Time omogućavaju snažnu adheziju susjednih ćelija.</s><s>Kako se da primijetiti, dezmosomi se nalazi na pojedinim dijelovima bočne strane ćelije i omoužavaju da se sila pritiska ravnomjerno rasporedi.</s>

<s>Dezmosomi su veze u međućelijskom prostoru, sastavljene od filamenata koji, u homogenomm rasporedu obrazuju strukturu zvanu međućelijski cement.</s><s>Sa citosolne strane, na membrane naliježu tzv. dezmosomske kružne ploče, promjera 0,1 - 0,5 nm, debljine 15-20 nm.</s><s>Dezmosomi su difuzna razmješteni po cijeloj površini ćelijske membrane.</s>

<s>Hemidezmosomi 
Hemidesmosomi (grč. ἡμι - hēmi = pola + δεσμός - desmós = veza + σῶμα - sṓma = tijelo) se nalaze između nekih epitelih ćelija i njihove bazalne lamine.</s><s>Izgledaju kao polovine dezmosoma i vezuju ćeliju za njenu bazalnu laminu.</s><s>Za razliku od dezmosoma kod kojih u pričvršćujući plak ulaze kadherini kod hemidezmosoma su to integrini, proteini koji služe kao receptori za laminin i kolagen tipa IV.</s>

<s>Komunikacijska veza</s>

<s>Komunikacijski tip međućelijskih veza strukturno omogućava međusobnu razmjenu molekula i iona.</s><s>Najpoznatije komunikacijske veze su:
 pukotinaste ili električne sinapse.</s><s>Komunikacijska veza (engl. gap junction) je prvenstveno komunikacijski spoj na bočnim stranama epitelnih ćelija.</s><s>Međućelijski prostor između pojedinih pukotinskih spojišta je 2 nm i može se jedino vidjeti pod elektronskim mikroskopom i metodom kriofrakture.</s><s>Pukotinsko spojište se sastoji od struktura koji se nazivaju koneksoni.</s><s>Svaki konekson je građen od 6 proteina nazvanih koneksini koji sa koneksinima sa suprotne strane grade hidrofilnu poru.</s><s>Kroz hidrofilnu poru je omogućen prijenos malih molekula, u prvom redu hormona, cAMP i iona, koji služe kao signalne molekule.</s><s>Na taj način je omogućena komunikacija između ćelija.</s>

<s>Beskičmenjaci posjeduju još neke specifične međućelijske veze, kao naprimjer septatna veza ili Caenorhabditis elegans apikalna veza.</s><s>Što je za kičmenjake međućelijska veza, to je za višećelijske biljke ćelijski zid.</s><s>A komunikantni spoj je zamjenjen plazmodezmom.</s>

<s>Sinapse 
Sinapse su međusobni spojevi nervnih ćelija ili između njih i efektorskih ćelija, tj. ćelija mišića i žlijezda.</s><s>Sinapsama se također označava i sam proces prenosa bioinformacija.</s><s>U nervnom sistemu, informacije se prenose u vidu električnih nervnih impulsa.</s><s>Kada ovi signali dođu do kraja jednog nerva, prenose se na drugi ili na neku defektorsku ćeliju, što se postiže preko sinapsi.</s><s>Postoje dvije različite forme sinapsi:
 električne i
 hemijske.</s><s>Kod ljudi, električne sinapse su u srčanim i glatkim mišićnim ćelijama.</s><s>To su svojevrsne direktne pukotinaste veze za prenos bioelektriciteta sa jedne efektorske ćelije na drugu.</s><s>Sastoje se iz dva kružna vezna kanala (kanala-koneksona), koji potiču iz ćelija koje učestvuju u sinapsi i spajaju se u jedan kanal.</s>

<s>Koneksoni sadrže po 6 proteinskih molekula-koneksina, kružnog rasporeda, koji čine njegove zidove.</s><s>U ovim sinapsama, električna struja se prenosi veoma brzo, što omogućava da se sve mišićne ćelije nekog glatkog mišića i srca istovremeno kontrahuju.</s><s>Ovim sinapsama se također informacije prenose dvosmjerno, sa presinapsne na postsinapsnu ćeliju i obratno.</s><s>Električne sinapse se ne zamaraju.</s>

<s>Kod čovjeka, u centralnom nervnom sistemu sve sinapse su hemijske.</s><s>Kada nervni impuls stigne do kraja presinapsnog neurona, on, na svojim krajevima luči supstancu koja se označava kao neurotransmiter, a koja se veže za receptore postsinapsnog neurona i predaje prispjeki impuls.</s><s>Na taj način se električni impuls, putem hemijskog posrednika, prenosi na susjedni neuron, gdje ponovo prelazi u bioelektričn podsticaj.</s><s>Ovaj proces se označava kao ekscitacija.</s><s>Neurotransmiter ne prenosi isključivo impulse na druge neurone, već može i blokirati njihovo prenošenje.</s><s>Ovaj proces se zove inhibicija podražaja.</s><s>Hemijske sinapse su jednosmjerne, jer provode nervne impulse samo sa presinapsnog na postsinapsni neuron.</s><s>To ih čini veoma pogodnim za tok informacija u centralnom nervnom sistemu, jer omogućava da prispjeli signali teku u jednom smjeru, ka ciljnim strukturama.</s>

<s>Plazmodezme 
Plazmodezme su specijalni kanali, tj. pukotine ćelijskog zida preko kojih komuniciraju biljne ćelije.</s><s>To su cilindrični citoplazmatski mostići prečnika od 20 do 40 μm.</s><s>Građeni su od plazmodezmne plazmamembrane (koja je produžetak ćelijske), citoplazmatskog prstena (produžetak citoplazme) i dezmotubula.</s><s>Dezmotubule su gusto zbijeni fosfolipidni dvosloj, povezan sa membranama endoplazmatskog retikuluma.</s><s>Ioni i manje molekule lako prolaze kroz citoplazmatski presten, a nekada se na njemu nalaze proteini koji omogućavaju kontrakciju i zatvaranje plazmodezmi.</s><s>Ovim tipom veza mogu komunicirati i grupe ćelija i tako ostvariti poseban oblik sincicija.</s>

<s>Plamodezme se ne formiraju između svih vidova biljnih ćelija, a njihov zavisi od vrste biljaka, vrste tkiva i starosti ćelije.</s><s>Veći broj plazmodezmi obrazuje se kod mladih nediferenciranih ćelija.</s>

<s>Plazmodezme je prvi uočio Tangl, krajem 19. stoljeća.</s>

<s>Slike</s>

<s>Povezano 
 Ćelija
 Tkivo</s>

<s>Reference</s>

<s>Ćelijska anatomija
Ćelijska komunikacija
Ćelijska signalizacija</s>

