Kriza kasnog srednjeg vijeka
<s>Kriza kasnog srednjeg vijeka odnosi se na niz događaja u 14. i 15. vijeku koji su priveli blagostanje i rast država Evrope kraju.</s><s>Tri najveće krize dovele su do temeljnih promjena u svim društvenim oblastima: demografski kolaps, politička nestabilnost i religijski preokreti.</s>

<s>Niz gladi i kuga, počevši sa velikom glađu 1315–17 i naročito crnom smrti 1348. godine, smanjio je populaciju možda za pola ili više kada je srednjovjekovni topli period završio, a prvi vijek malog ledenog doba počeo.</s><s>Zajedno sa depopulacijom došlo je do društvenih nemira i endemskog ratovanja.</s><s>Iscrpljivanje zemljišta, prenaseljenost, ratovi i epidemije izazvali su stotine gladi u Evropi tokom srednjeg vijeka, uključujući 95 u Britaniji i 75 u Francuskoj.</s><s>U Francuskoj, Stogodišnji rat, loše žetve i epidemije smanjile su populaciju za dvije trećine.</s>

<s>Narodni ustanci u srednjovjekovnoj Evropi i građanski ratovi između plemića unutar država poput ratova dviju ruža bili su česti - sa Francuskom u internim borbama devet puta - a bilo je i međunarodnih sukoba između kraljeva, kao što je slučaj sa Francuskom i Engleskom u Stogodišnjem ratu.</s><s>Jedinstvo Rimokatoličke Crkve uništenoj je Zapadnom šizmom.</s><s>Sveto Rimsko Carstvo također je bilo u padu; nakon Velike međuvlade (1247–1273), Carstvo je izgubilo koheziju i politički, zasebne dinastije raznih njemačkih država postale su važnije od zajedničkog carstva.</s>

<s>Demografija</s>

<s>Neki učenjaci tvrde da je na početku 14. vijeka Evropa bila prenaseljena.</s><s>Do 14. vijeka granice su se prestale širiti i interna kolonizacija se privodila kraju, ali je nivo populacije ostao visok.</s>

<s>Srednjovjekovni topli period završio je nekada krajem 13. vijeka, donijevši "Malo ledeno doba" i teže vremenske uslove sa smanjenim žetvama.</s><s>U sjevernoj Evropi, nova tehnološka otkrića poput teškog pluga i tropoljnog sistema nisu bila tako efikasna u raskrčivanju novih polja za žetvu kao u Sredozemlju zato što je na sjeveru tlo bilo siromašno i slično glini.</s><s>Nestašice hrane i brz rast cijena bili su životne činjenice već čitav vijek prije kuge.</s><s>Nije bilo dovoljno žita, zobi, sijena, a shodno tome i stoke.</s><s>Njihov nedostatak rezultirao je pothranjenošću, što povećava podložnost infekcijama zbog oslabljenog imuniteta.</s><s>U jesen 1314. počele su jake kiše, koje su bile početak nekoliko godina hladnih i vlažnih zima.</s><s>Već slabe žetve na sjeveru postale su još slabije i uslijedila je sedmogodišnja glad.</s><s>Između 1315. i 1317. katastrofalna glad, poznata kao Velika glad, pogodila je veći dio Sjeverozapadne Evrope.</s><s>Bila je nedvojbeno najgora u historiji Evrope, moguće smanjivši populaciju za više od 10%.</s>

<s>Većina vlada uvela je mjere koje su branile izvoz prehrambenih proizvoda, osuđivale špekulante crnog tržišta, postavljale regulacije cijena žitarica i stavile ribolov velikih razmjera izvan zakona.</s><s>U najboljem slučaju, pokazale su se nesprovodivima, a u najgorem su doprinijele padu čitavog kontinenta.</s><s>Najjače pogođene zemlje, poput Engleske, nisu bile u stanju kupiti žitarice iz inostranstva: od Francuske zbog zabrane, a od većine ostalih proizvođača žitarica zbog loših žetvi zbog nedostatka radne snage.</s><s>Bilo koje žitarice koje su se mogle otpremiti oteli bi pirati ili pljačkaši kako bi ih prodali na crnom tržištu.</s><s>Za to vrijeme, mnoge od najvećih država, prije svega Engleska i Škotska, ratovale su, trošeći dobar dio svojih riznica i pogoršavajući inflaciju.</s><s>1337. godine, u zoru prvog vala Crne smrti, Engleska i Francuska krenule su u rat poznat kao Stogodišnji rat.</s><s>Tu situaciju pogoršali su zemljoposjednici i monarsi poput Edwarda III od Engleske (vladao 1327–1377) i Philipa VI od Francuske (vladao 1328–1350), koji su podigli kazne i najamnine svojih zakupaca iz straha da bi njihov relativno visok standard života opao.</s>

<s>Evropska ekonomija stupila je u začarani krug u kojem su glad i hronične, oslabljujuće bolesti smanjivale produktivnost radnika, pa je proizvodnja žitarica, izazivajući povećanje cijena žitarica.</s><s>Standard života drastično je opao, hrana je postala ograničenija, a Evropljani su cjelokupno doživljavali više zdravstvenih problema.</s>

<s>Kada se javila epidemija tifusa, hiljade je osoba umrlo u naseljenim urbanim centrima, prije svega u Ypresu (sada u Belgiji).</s><s>1318. godine kuga nepoznatog porijekla, za koju neki smatraju da je bila antraks, pogodila je životinje u Evropi, prije svega ovce i stoku, dodatno smanjivši opskrbu hranom i prinose seljaka.</s>

<s>Narodni ustanci</s>

<s>Prije 14. vijeka narodni ustanci nisu bili nepoznati, npr. ustanci kod plemićke kuće protiv nevoljenog gospodara, ali su bili lokalnog djelokruga.</s><s>To se promijenilo u 14. i 15. vijeku, kada su novi pritisci odozgo na seljake rezultirali masivnim pokretima i narodnim ustancima u čitavoj Evropi.</s><s>Kao primjer toga koliko su ustanci postali česti i rašireni, u Njemačkoj je između 1336. i 1525. bilo više od šezdeset faza vojnih seljačkih nemira.</s>

<s>Politika i religija</s>

<s>Jedinstvo Rimokatoličke Crkve uništeno je Zapadnom šizmom.</s><s>Sveto rimsko carstvo također je bilo u padu, u razdoblju nakon Velike međuvlade (1247–1273), Carstvo je izgubilo koheziju i politički odvojene dinastije raznih njemačkih država postale su važnije od njihovog zajedničkog carstva.</s>

<s>Građanski ratovi 
 Ratovi ruža</s>

<s>Međunarodni ratovi 
 Stogodišnji rat
 Poljsko-teutonski ratovi
 Portugalska kriza (1383–1385)
 Mongolsko osvajanje Rusije
 Burgundski ratovi
 Bizantsko-osmanski ratovi
 Osmanski ratovi u Evropi</s>

<s>Objašnjenja krize</s>

<s>Maltuzijsko 
Učenjaci koriste termin poznat kao Malthusova granica za izražavanje i objašnjavanje nekih tragedija kao rezultat prenaseljenosti.</s><s>Thomas Malthus je 1789. u svom djelu Essay on the Principle of Population (Esej o principu prenaseljenosti) ustvrdio da će se ljudi na kraju toliko namnožiti da će preći granicu neophodnih resursa; kada dostignu tu tačku, katastrofa postaje neizbježna.</s><s>Profesor David Herlihy u svom djelu The Black Death and the Transformation of the West (Crna smrt i transformacija Zapada) istražuje tu ideju kuge kao neizbježne krize koja je skovana za čovječanstvo u svrhu kontrole populacije i ljudskih resursa.</s><s>U djelu The Black Death; A Turning Point in History? (Crna smrt; Prekretnica u historiji?, urednik William M. Bowsky) on "nagovještava da je središnja uloga Crne smrti u društvu kasnog srednjeg vijeka ... sada izazvana.</s><s>Bazirajući tvrdnje na neomaltuzijskoj ekonomiji, historijski revizionisti revidirali su Crnu smrt kao neophodnu i već zakašnjelu ispravku za prenaseljenu Evropu."</s>

<s>Herlihy je također ispitao argumente protiv maltuzijske krize, izjavivši da "ako je Crna smrt odgovor na pretjerane brojeve ljudi, trebala je dospjeti nekoliko decenija ranije" zbog rasta populacije u godinama prije izbijanja Crne smrti.</s><s>Herlihy također ističe ostale, biološke faktore koji se protive kugi kao "računu" tvrdeći da je "uloga gladi u utjecaju na kretanje populacije također problematična.</s><s>Mnoge gladi koje su prethodile Crnoj smrti, pa čak i "velika glad" 1315. do 1317. godine, nije rezultirala ikakvim mjerljivim smanjenjem nivoa populacije".</s><s>Herlihy zaključuje da nam "srednjovjekovno iskustvo ne pokazuje maltuzijsku krizu već mrtvu tačku, u smislu da je zajednica održavala stabilan, vrlo visok nivo brojnosti duži period" i izjavljuje da bi se taj fenomen više trebao smatrati ćorsokakom, a ne krizom, kako bi se opisala Evropa prije epidemije.</s>

<s>Povezano 
 Renesansa 12. vijeka
 Renesansa 15. vijeka
 Kasni srednji vijek
 Historija nauke
 Udaljeno ogledalo: Kobni 14. vijek
 Opadanje srednjeg vijeka</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze 
 "Opadanje srednjeg vijeka": Kriza i oporavak, 1300-1450</s>

<s>Srednji vijek</s>

