Varijante kineskog jezika
<s>Kineski jezik ili kineski jezici je ogranak sino-tibetanske porodice jezika koji se sastoji od stotina lokalnih jezičnih varijeteta od kojih mnogi nisu međusobno razumljivi.</s><s>Razlike među pojedinim varijetetima mogu da se porede sa razlikama koje postoje među pojedinim romanskim jezicima, a naročito su istaknute na jugoistoku Kine.</s><s>Varijeteti kineskog jezika klasificiraju se, ovisno o izvoru i odabranoj kategoriji, na sedam do deset varijetetskih grupa od kojih su najveće Mandarinski jezik (primer Pekinški dijalekt), Wu kineski (primer Šangajski dijalekt), Min kineski (primer Hokkien dijalekt) i Jue kineski (primer Standardni kantonski jezik).</s>

<s>Kineski varijeteti najviše se razlikuju u fonologiji, a u manjoj meri i u vokabularu i sintaksi.</s><s>Južni varijeteti uobičajeno imaju manji broj početnih konsonanata od severnih i centralnih varijeteta, ali u odnosu na istorijski srednji kineski jezik češće zadržavaju završne konsonante u reči.</s><s>Svi varijeteti imaju karakteristiku tonskih jezika, fonološko svojstvo zajedničko mnogim jezicima širom sveta ali retko u Evropi, na Bliskom Istoku, južnoj Aziji i Pacifiku.</s><s>Tonska je karakteristika jezika srodna akcentu srodnom svim jezicima, ali u tonskim jezicima tonski akcenat mora da bude prisutan dok ostali nisu neophodni.</s><s>Severni varijeteti imaju manje izražene tonske distinkcije od južnih akcenata.</s><s>Mnogi varijeteti imaju i karakteristiku tonskog sanda pri kojemu se ton menja u zavisnosti od konteksta ili prirode tonova koji ga okružuju.</s><s>Najkompleksniji tonski obrasci pojavljuju se u pokrajinama Džeđang i Kvantung.</s>

<s>Istorija 
U 2. milenijumu pre nove ere kineski je jezik bio u upotrebi uz donji tok reke Wei i srednjem toku reke Huang Ho.</s><s>Sa toga se geografskog prostora jezik proširio na istok preko Velike kineske nizine u Šandung, a zatim i prema jugu u dolinu reke Jangce i dalje prema jugu do brdovitih predela južne Kine.</s><s>Kako se jezik širio preuzimao je mesto lokalnih jezika, a geografska rasprostranjenost rezultirala je u povećavanju regionalnih razlika.</s><s>Simultano, u periodima političkog jedinstva i jačanja centralnih vlasti, postojala je tendencija da se promoviše cetralni standard kako bi se olakšala komunikacija među osobama iz različitih sredina.</s>

<s>Prvi poznati istorijski dokazi o dijalektalnim razlikama u kineskom jeziku dolaze iz Perioda Proleća i Jeseni (722–479 pne.).</s><s>U to je vreme dinastija Džou, iako je već izgubila značajan deo političke moći, nastojala dadefiniše i promoviše standardni govor.</s><s>Fangyan, prvi kineski rečnik iz I veka nove ere bio je posvećen razlikama u vokabularu među regijama.</s><s>Pisani komentari iz prva dva veka nove ere dinastije Han sadrže obimne diskusije o lokalnim varijetetima u izgovoru.</s><s>Qieyun, rimovani rečnik iz 601. godine primećuje velike razlike u izgovoru među regijama i postavlja si zadatak da definiše standardni izgovor za čitanje klasičnih književnih dela.</s><s>Taj je standard danas poznat kao srednji kineski jezik i veruje se da je nastao kao dijasistem na osnovi čitalačkih tradicija i severnih i južnih centara.</s>

<s>Velika kineska nizina stvarala je malo prepreka migracijama što je dovelo do relativne lingvističke homogenosti na sjeveru Kine.</s><s>Na jugu su planine i reke sudelovale u stvaranju šest glavnih grupa kineskog jezika, sa značajnim razlikama u samim grupama, posebno u govorima u provinciji Fujian.</s>

<s>Standardni mandarinski jezik</s>

<s>Sve do sredine 20. veka većina je Kineza govorila samo svoj lokalni jezik.</s><s>Zbog praktičnosti, državni funkcioneri i administracija u vremenu dinastija Ming i Qing obavljale su svoje dužnosti upravljanja carstvom na uniformom jeziku nastalom na podlozi mandarinskih varijeteta kineskog jezika koji je bio poznat pod nazivom Guānhuà ili u prevodu na srpskohrvatski "službenički jezik".</s><s>Znanje ovoga jezika bilo je zato presudno za karijeru u državnoj administraciji, ali sam jezik nikada nije bio formalno definisan i standardizovan.</s>

<s>U ranim godinama nacionalističke Republike Kine klasični kineski jezik zamenjen je sa pisanom verzijom narodnog jezika u raznim dijelovima zemlje.</s><s>U 1930-im je došlo i do usvajanja današnjeg standardnog mandarinskog jezika kojemu je primarni izvor bio Pekinški dijalekt.</s><s>Danas je standardni mandarinski jezik službeni jezik Narodne Republike Kine, Republike Kine (Tajvan) i jedan od službenih jezika u Singapuru.</s>

<s>Standardni mandarinski jezik dominantan je jezik u društvenom životu i njegovo je učenje i izučavanje mnogo češće od bilo kojeg drugog varijeteta kineskog jezika.</s><s>Izvan kontinentalne Kine i ostrva Tajvan, jedina dva varijeteta koja se uobičajeno formalno izučavaju jesu dominantni madarinski i manje prisutan standardni kantonski jezik.</s>

<s>Klasifikacija 
Razlike u varijetetima kineskog jezika upoređuju se sa razlikama među pojedinim romanskim jezicima.</s><s>Sinolog i lingvist Jerry Norman procenio je da postoji nekoliko stotina varijeteta kineskoga jezika koji nisu međusobno razumljivi.</s><s>Ti varijeteti sačinjavaju dijalekatski kontinuum u kojemu razlike među varijetetima rastu kako i njihova međusobna geografska udaljenost raste, iako u nekim slučajevima postoje i oštre regionalne dijalektalne razlike među govornicima dva ili više geografski bliska varijeteta.</s><s>Međusobna razumljivost razlikuje se i na osnovi širih geografskih celina Kine.</s><s>Sva tri varijeteta mandarinskog na severu kine međusobno su razumljiva, dok varijeteti Min kineskog u provinciji Fujian mogu da se razlikuju u tolikoj meri da nije retka situacija ne postoji međusobna razumljivost jezika između dva sela.</s>

<s>Dijalektalne grupe 
Klasifikacija varijeteta kineskoga jezika u kasnom XIX i početkom XX veka temeljila se na impresionističkim kriterijumima gde se nije analizirala dublja struktura ili istorijske veze i razvoj varijeteta.</s><s>Klasifikacija se često temeljila na tokovima reka koje su bile glavne rute migracija i komunikacije u južnoj Kini.</s><s>Prva naučna klasifikacija, utemeljena primarno na evoluciji srednjekineskih početnih slova, sačinjena je od strane Wang Lija i Li Fang-Kueija 1936. i 1937 godine, uz manje modifikacije drugih lingvista.</s><s>Konvencionalna podela na sedam grupa dijalekata prvi se puta pojavila 1961. godine u drugom izdanju dijalektološkog priručnika Yuan Jiahua-a.</s>

<s>Mandarinski</s>

<s>Mandarinska grupa dijalekata koja se govori u severnoj i u severozapadnoj Kini je najveća od svih dijalektalnih grupa.</s><s>Dunganski jezik u Kazahstanu i Kirgistanu je mandarinski varijetet koji se piše ćiriličnim pismom.</s>

<s>Wu 
Wu varijeteti kineskog jezika primarno se koriste u Šangaju, najvećem dijelu Džeđanga i južnim delovima proincija Jiangsu i Anhui.</s>

<s>Gan 
Gan varijeteti primarno se koriste u provinciji Jiangxi i nekim od okolnih područja.</s><s>U prošlosti je Gan grupa smatrana vrlo srodnom Hakka grupi zbog sličnog načina evolucije srednjeg kineskog jezika (prelaska zvučnih inicijalnih glasova u neizrečene inicijalne glasove) u obe grupe, pa su zato često posmatrani zajedno kao Gan-Hakka grupa dijalekata.</s>

<s>Sijang 
Sijang varijeteti se koriste u provinciji Hunan.</s><s>Dijalekti u grupi se razlikuju po opsegu u kojemu su na njih utecali mandarinski varijeteti kineskog jezika.</s>

<s>Min</s>

<s>Min, koji se govori u provinciji Fujian, istočnim delovima provincija Guangdong i Hainan, na ostrvu Tajvan i dijelovima jugoistočne Azije jedini je ogranak kineskog jezika koji svoje poreklo direktno iz srednjeg kineskog jezika.</s><s>Min je najraznovrsnija grupa kineskih dijalekata u kojoj se mnogi zasebni varijeteti koriste i u široj regiji van same Kine.</s><s>U planinama zapadnog Fujiana čak i govori dva sela mogu biti međusobno nerazumljivi.</s><s>Ranije podele delile su Min dijalekte na severne i južne.</s><s>Najrasprostranjeniji varijetet u grupi Min je Hokkien.</s>

<s>Hakka 
Hakka (u doslovnom prevodu "porodica u gostima) i koriste ga Han Kinezi koji žive u planinama severoistoka provincije Guangdong kao i oni na Tajvanu u Maleziji i Singapuru.</s><s>Meixian dijlekt smatra se prestižnim dijalektom ove grupe.</s>

<s>Yue 
Yue dijalekti se koriste u proinciji Guangdong, autonomnoj regiji Guangxi kao i u specijalnim administrativnim regijama Hong Kong i Makao.</s><s>Prestižni varijetet u ovoj grupi kineskih dijalekata je kantonski iz grada Kanton koji je i autohtoni varijetet Hong Konga i Makaoa.</s>

<s>Reference</s>

<s>Kineski dijalekti
Kineski jezik</s>

