Crkva sv. Nikole u Foči
<s>Crkva Svetog Nikole u Foči nalazi se na lokalitetu Varoš u Foči, Bosna i Hercegovina.</s><s>Pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi, i  Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 9. do 12. februara 2010. godine, donijela je odluku da se crkva proglasi za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća).</s>

<s>Nacionalni spomenik čine: objekat crkve, zvono iz 1923. godine, pomoćni objekat unutar crkvenog dvorišta, nadgrobnik unutar crkvenog dvorišta, crkveno dvorište sa ogradnim zidom, objekat bivše škole i pokretna imovina.</s><s>Pokretnu imovinu čini: ikonostas sa 41 ikonom, 36 ikona, 46 bogoslužbenih knjiga, dva antimisa, krst za litije (vhodije), dvije ripide, dva svijećnjaka, predikaonica, arhijerejski tron, osam crkvenih stolica, Hristov grob, dvije drvene pjevnice i pisaća mašina marke „Adler“.</s>

<s>Nova zgrada sale, zvonik i dva zvona iz 1978. godine nisu predmet zaštite utvrđene ovom odlukom.</s>

<s>Historija 
Prema natpisu nad ulaznim vratima crkva je sagrađena 1857. godine.</s><s>Crkvu je gradio neimar Spasoje Vulić, rodom iz Tetova, Makedonija, o čemu svjedoči i natpis nad portalom.</s><s>Prvobitno je uz crkvu bio sagrađen drveni zvonik, postavljen u istočnom uglu crkvenog dvorišta.</s><s>Zvonik je bio u upotrebi sve do 1975. godine.</s><s>Obnova crkve obavljena je 1978. godine i u periodu od 1995. godine do danas.</s>

<s>Crkva sv. Nikole je značajna zbog svog inventara izuzetne vrijednosti, od kojeg se posebno izdvaja ikonostas, arhijerejski tron i predikaonica, izvedeni u izrezbarenom i pozlaćenom drvetu u stilu kasnog baroka.</s><s>Zbirka ikona ubraja se u najvrednije u Bosni i Hercegovini.</s><s>Uvidom u ovu zbirku, moguće je napraviti pregled razvoja ikonopisa od XVII do XIX stoljeća, sa odlikama srpske, kritske i grčke tradicije.</s>

<s>Sačuvane stare liturgijske knjige, različite bogoslužbene namjene (časoslovi, evanđelja, trebnici, tipikoni i dr.), većinom su štampane na crkvenoslavenskom jeziku u XIX stoljeću.</s><s>Posebno se izdvaja tzv. Carsko jеvanđelje, štampano u Moskvi 1804. godine, sa svojeručnom posvetom Petra Petrovića Njegoša pivskom manastiru.</s><s>Posebnu grupu čine dva sačuvana antiminsa, koji se datiraju u period prije izgradnje današnje crkve.</s><s>Carske dveri u unutrašnjosti crkve su dopremljene iz Trsta.</s><s>I danas su sačuvane izvorne crske dveri, iako se više ne nalaze na ikonostosu.</s><s>Prilikom obnova crkve u periodu nakon 1995. godine dveri su, usljed oštećenja, zamijenjene kopijom, izvedenom u svemu po uzoru na original.</s><s>Izvorne dveri se nalaze na galeriji crkve.</s>

<s>U četvrtoj deceniji 19. vijeka u dvorištu crkve sagrađena je škola, kao svjedočanstvo duge istorije školstva kod srpskog naroda ovog kraja.</s>

<s>Opis 
Prema konceptu prostorne organizacije pripada podužnim trobrodnim crkvama, sa naosom i oltarskim prostorom, sa zvonikom na zapadnoj strani.</s><s>Stilski, pripada neovizantijskom arhitektonskom slogu.</s><s>U oblikovanju osnove crkve je primijenjeno bazilikalno rješenje.</s><s>Objekat crkve ima pravouganu osnovu trobrodne bazilike dimenzija oko 22 x 16,35 m..</s><s>Srednji brod je, u osnovi, završen petostranom apsidom (posmatrano izvana) smještenom na istoku.</s><s>U osovini zapadne fasade crkve smješten je zvonik, izgrađen 1975. godine od betona, malterisan sa vanjske strane i ostavljen vidljiv na unutrašnjim plohama.</s><s>Zvonik je odmaknut od objekta crkve za 10 cm.</s><s>Izveden je kao kvadratni, dimenzija stranice oko 4,15 m. Na zadnjoj etaži zvonika su na metalnoj konstrukciji postavljena tri zvona.</s><s>Jedno zvono potiče sa izvornog zvonika crkve iz 1923. god.</s><s>Druga dva zvona su kupljena 1978. godine.</s>

<s>Objekat crkve se nalazi u dobrom građevinskom stanju.</s>

<s>Literatura 
 Rakić, Svetlana.</s><s>Ikone Bosne i Hercegovine.</s><s>Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, 1998
 Ljiljana Ševo,  Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1878. godine, Glas srpski, Grad Banja Luka, Banja Luka, 2002.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Foči
F
F</s>

