Španjolski protektorat u Maroku
<s>Španjolski protektorat u Maroku (španjolski: Protectorado español en Marruecos, arapski: الحماية الإسبانية على المغرب)  bio je kolonijalistička tvorevina na marokanskom tlu koja je egzistirala od 1912. do 1956.</s>

<s>Prostirao se po sjevernom Maroku od Laracha na atlanskoj obali sve do 48 kilometara istočno od Melille na Mediteranu.</s><s>Pored tog unutar protektorata je bio i pustinjski pojas na jugozapadu uz granicu sa Španjolskom Saharom - znan kao Tarfaya.</s><s>Kad su Francuzi 1934. okupirali jug Maroka, Španjolci su zauzeli Ifni.</s>

<s>Historija</s>

<s>Španjolska je za šefa svog protektorata postavila kalifa (vicekralja), kog je odabrao marokanski sultan, jer je on i nadalje formalno bio vladar čitavog Maroka.</s><s>Tako je kalif uz pomoć marionetske vlade upravljao tim dijelom zemlje.</s><s>Na taj je način Španjolska zadovoljila formu, da je Maroko i nadalje unitarna zemlja sa svojim sultanom kao suverenom, iako je vršila vlast potpuno nezavisno čak i od Francuskog protektorata.</s>

<s>Grad Tanger u kom je tad čak 40.000 stanovnika govorilo španjolski dobio je specijalnu međunarodnu upravu na čijem čelu je formalno bio mandub (predstavnik sultana).</s><s>Iako je manduba formalno (de jure) imenovao sultan, u stvarnosti su ga birali Francuzi.</s><s>Nakon francuskog poraza - 1940., španjolske trupe zauzele su Tanger, ali su se povukle iz njega - 1945. kad su Saveznici pobjedili u Drugom svjetskom ratu.</s>

<s>Španjolski protektorat okruživao je luke Ceutu i Melillu, koje su već vijekovima bile u španjolskim rukama, pored obalnog pojasa uključivao je i planinsku unutrašnjost sa rudnicima željezne rude u Masivu Rif.</s><s>Za razliku od obalnog pojasa Španjolci su teško kontrolirali planinsku unutrašnjost naseljenu Berberima, jer oni nisu baš poštovali autoritet sultana.</s>

<s>Španjolci su za svoju prijestolnicu odabrali Tétouan, i oni su poput Francuza u svojoj zoni - po uredima državne uprave zaposlili činovnike iz Evrope, za razliku od tog po ruralnim krajevima postavljali bi po jednog povjerenika iz redova lokalnog stanovništva.</s>

<s>Španjolci su u etapama širili svoju vlast, krenuli su od ravničarskog obalnog pojasa uz Atlantik i gradova; Larache, Ksar el-Kebir i Asilah.</s><s>Taj kraj bio je utvrda nekadašnjeg marokanskog guvernera Ahmeda al-Raisulija, koji je s jedne strane bio patriot, a sa druge potpuni odmetnik.</s><s>Španjolska ga nije dugo trpila, pa je on u martu 1913. pobjegao u planine, gdje je živio 12 godina kao odmetnik sve dok ga nije zarobio drugi vođa marokanske gerile - Abd el-Krim.</s>

<s>Abd el-Krim bio je Berber i dobar poznavaoc islama, uz to je dobro vladao španjolskim i arapskim i poznavao mentalitet obiju kultura.</s><s>Jedno vrijeme nakon Prvog svjetskog rata proveo je u zatvoru zbog subverzivnih aktivnosti, kad je oslobođen sklonio se u Ajdir u Masivu Rif da organizira ustanak.</s><s>Abd el-Krim je sa svojim ustanicima u julu 1921. uspio uništiti španjolske snage poslane da ga unište, nešto kasnije osnovao je Rifsku republiku, koja je 1923. proglasila nezavisnost.</s>

<s>Osjetivši zajedničku opasnost Španjolci i Francuzi udružili su snage i sa više od 250.000 vojnika krenuli na Rifsku republiku i konačno je uništili.</s><s>Abd el-Krim se u maju 1926. predao Francuzima koji su ga protjerali.</s>

<s>Ostali period španjolskog protektorata protekao je relativno mirno.</s><s>Zbog tog je general Francisco Franco uspio 1936. pokrenuti svoju ofenzivu na Španjolsku republiku iz Maroka i regrutirati velik broj dobrovoljaca koji su ga vjerno služili u španjolskom građanskom ratu.</s><s>Premda su Španjolci imali manje sredstava od Francuza, njihov režim je u nekim pogledima bio liberalniji i ne toliko etnički diskriminatoran.</s><s>Po školama je arapski bio rašireniji od španjolskog, a marokanskim učenicima ne samo da nije zabranjivano već su bili i poticani da odu u Egipat na islamske univerzitete.</s><s>Isto tako nisu ni pokušavali vladati kao Francuzi u svojoj zoni - tako da huškaju Berbere protiv Arapa, ali je to možda rezultat djelovanja Abd el-Krima koji je inzistirao na provođenju islamskog zakonodavstva.</s>

<s>Nakon slamanja Rifske republike, dva protektorata, gotovo su potpuno prestala surađivati.</s><s>Njihova neslaganja dosegnula su kulminaciju 1953. kad su Francuzi]] smjenili i deportirali sultana.</s><s>Španjolski visoki komesar, koji nije bio konzultiran, odbio je priznati taj čin i nastavio tretirati Muhamed V. kao suverena na teritoriju španjolskog protektorata.</s><s>U tom periodu su progonjeni marokanski patrioti bježali iz francuske zone u španjolsku zonu.</s>

<s>Zbog svega toga su španjolske vlasti bile iznenađene kad su Francuzi - 1956. odlučili dati nezavisnost Maroku.</s><s>Odgovarajući sporazum sa Španjolskom je ipak donesen 7. aprila 1956., i svečano obilježen  dolaskom sultana u Španjolsku.</s><s>Španjolski protektorat je na taj način dovršen bez trzavica i problema koji su okarektirizirali prestanak Francuskog protektorata.</s><s>Nakon što su se Španjolci povukli Tétouan je ponovno postao miran provincijski grad.</s>

<s>Tarfaya je vraćena Maroku 1958., a Ifni 1970. dok su Melillu i Ceutu (sa većinskim španjolskim stanovništvom Španjolci zadržali u svojim rukama.</s>

<s>Povezano 
 Francuski protektorat u Maroku</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>The Spanish Zone</s>

<s>Historija Španije
Historija Maroka</s>

