Stari grad Stolac
<s>Stari grad Stolac je srednjovjekovni grad na području Huma, opština Stolac, Bosna i Hercegovina.</s>

<s>Lokacija 
Stari grad je smješten  na lijevoj obali Bregave, iznad Stoca.</s>

<s>Istorija 
Imena Stolac i Vidoški se od pojavljivanja  u istorijskim izvorima stalno isprepliću.</s><s>Oba su ostala u upotrebi skoro do kraja XIX vijeka.</s>

<s>Pretpostavlja se da se u praistorijsko doba život odvijao na sjeverozapadnom dijelu utvrđenja prema Podgradu, u dijelu brda koji se naziva Šetnica.</s><s>Kasnoantičke supstrukcije otkrivene su na sjevernoj strani  grada (kule I - IV).</s><s>Na mjestu današnjeg grada Stoca bio je antički municipijum Diluntum sa nalazima od I - IV vijeka n.e. i utvrđenjem iz kasnoantičkog perioda.</s>

<s>U srednjem vijeku područje grada Stoca pripadalo je župi Vidoši.</s><s>Vidovo polje javlja se 1417. godine u latinskom prevodu "Planum Sancti Viti.</s><s>Prvi siguran podatak o Stocu u srednjem vijeku je iz XV vijeka, tj. 1420. godine "Loco dicto Stolac" u vezi sa nekom pljačkom trgovaca, a ponovo se javlja par godina kasnije 1436. godine.</s><s>Vidoški grad prvi put se pominje u povelji od 19. februara 1444. godine, te u seriji povelja koje slijede do 1454. godine, kao posjed Stjepana Vukčića Kosače.</s><s>Arheološkim radovima 1976. godine nisu otkriveni jasni ostaci srednjovjekovnog grada, ali se pretpostavlja da su prekriveni gradnjom utvrđenja iz doba austrougarske uprave.</s>

<s>U dubrovačkim izvorima iz 1463. godine pod nazivom Stolac pominje se i Vidoški grad, odnosno stolačka tvrđava i naselje ispod njega.</s><s>Stolac je postao dio Osmanskog sultanata, nakon osvajanja 13. juna 1465. godine, ali ne postoje sigurni podaci da je u njemu držana posada, sve do početka XVIII vijeka.</s>

<s>Poslije Karlovačkog mira 1699. godine grad je popravljen i proširen i postavljena je uprava na čelu sa dizdarom.</s><s>Oko 1706. je osnovana Stolačka kapetanija.</s>

<s>Opis 
Stari grad zauzima površinu od 20.503 m2.</s><s>Zaštićen je lancem kamenih kula i bedema, koji su debeli oko 2 m, a izvedeni su od tesanih blokova  kamena krečnjaka – sivca iz lokalnog majdana.</s><s>Pored kula, grad  ima i 10 cisterni (čatrnje) za vodu, magacin za brašno, objekte za stanovanje i džamiju.</s><s>Džamija je stradala 1906. godine i nikada nije obnovljena, ali su njeni ostaci vidljivi i danas.</s>

<s>Utvrđenje se sastoji od tri jasno podijeljene cjeline:
Donji grad - sjeverozapadna strana (područje ispod austrougarskog dijela grada, locirano sjverozapadno u odnosu na taj dio grada) površine 8.481 m2 
Srednji grad - (dio izgrađen u razdoblju austrougarske uprave na zaravni brda) područje od 7.005 m2 
Gornji grad - (područje iznad Srednjeg grada, locirano istočno od njega) i pokriva područje od 8.579 m2.</s><s>Stari grad Stolac je nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Literatura 
 Hamdija Kreševljaković, Naše starine I, Sarajevo, 1953, 7-45. - Stari bosanski gradovi
 Mihailo Dinić, Земље херцега Светога Саве, Глас Српске академије наука и уметности 182, Београд 1940.</s><s>Marko Vego, Naselja srednjevjekovne bosanske države, Svjetlost, Sarajevo 1957.</s><s>Marko Vego, Kultna mjesta u topografiji stare Hercegovine u srednjem vijeku, Starine Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti 57, Zagreb 1978, 93-110.</s>

<s>Reference</s>

<s>Hum
Tvrđave u Bosni i Hercegovini
Nacionalni spomenici u Stocu</s>

