Aksiologija
<s>Aksiologija (grč. áksios, vrijedan i logos, nauka) je kao filozofija o vrijednostima jedna od najmlađih filozofskih disciplina, iako je njen predmet star gotovo kao i sama filozofija.</s><s>Vrijednosni problem obrađivan u pojedinim filozofskim disciplinama (prvenstveno u etici i estetici) već od početka antropološkog razvoja grčke filozofije, ali ga je kao izoliran i osebujan problem izlučio tek H. Lotze (u djelu 'Mikrokosmos' I-III, 1856-1864).</s><s>No ne samo da je tako postao osnivač aksiologije, nego je - razlučivši područje bitka (Sein) od područja važenja (Gelten) - postavio temelj jedne ontologije koju su nastavljači razrađivali iz raličitih aspekata.</s><s>Područjem bitka bave se po Lotzeovom mišljenju iskustvene znanosti, a spoznajni im je instrument razum, a područjem važenja bavi se um koji je osjetljiv na vrednote.</s>

<s>Iz tih Lotzovih aksioloških teza razvila su se tri osnovna pravca u suvremenoj aksiološkoj teoriji, i to: psihologistički, pravac 'badenske škole' i fenomenološki.</s>

<s>Aksiologiju kao teoriju (a ne filozofiju!) počeli su najprije obrađivati psiholozi prihvativši od Lotzea tezu da su vrednote ono što izaziva u nama osjećaj ugode ili ono što želimo.</s><s>Ovi prvi (Meinong, Schuppe) nazivaju se aksiološkim emocionalistima, a ovi drugi (Krüger, Münsterberg) voluntaristima.</s><s>Emocionalni, odnosno voljni akti bili su tumačeni kao konstituitivni vrijednosni doživljaji, a njihov intenzitet kao ono što određuje visinu vrijednosti.</s><s>'Badenska škola' (Windelband, Rickert) pošla je od Lotzeovog problema važenja po kome je konstituirano područje vrednota, a po njima se preko čovjeka ostvaruje povijest, odnosno kultura.</s><s>Vrednote ne egzistiraju nego važe pa su stoga irealne, odnosno nezbiljske.</s><s>Ljudskim vrijednosnim aktima nastaju u zbilji dobra u kojima su ostvarene vrednote (Idiografske znanosti).</s><s>Ta dobra sačinjavaju ono što se zove kultura, a razlikuje se od prirode koju određuju zakoni i u kojoj ne važe vrednote.</s><s>Fenomenološka škola, kojoj je začetnik F. Brentano, također nastavljač Lotzea, ima svoje glavne predstavnike u M. Scheleru i N. Hartmannu, Brentano otkriva da je svaki, a ne samo misaoni akt usmjeren na određenu predmetnost.</s><s>Emocionalni akt ljubavi i mržnje intendiraju vrednote kao svoje predmetnosti, a doživljavaju se s jednakom sigurnošću evidencije kao i spoznajni akti.</s><s>U tim emocionalnim intencionalnim aktima određena je po dimenziji dubine osjećaja i skala vrednota.</s><s>Scheler je nastavio fenomenološkom analizom otrivati vrijednosna područja i nasuprot Kantovom formalizmu pokazao područje materijalnih kvaliteta (vrednota) koje imaju karakteristiku apsolunog i općenitog važenja, a time svoj osebujni idealni način bivsvovanja.</s><s>Njegove je aksiološke izvode razradio u svom sistemu N. Hartman.</s><s>Aksiologija je postala danas propedeutičkom disciplinom za sva područja praktičke filozofije. (V. Filipović)</s>

<s>Etika
Estetika
Metafizika
Članci kojima nedostaju izvori</s>

