Dimitrije Davidović
<s>Dimitrije Davidović (Zemun, 23. oktobar 1789. – Smederevo, 6. april 1838) bio je srpski političar i diplomata, ustavopisac, novinar i publicista.</s><s>Davidović je karijeru u Srbiji započeo kao lekar i knežev privatni (porodični) sekretar, nastavio kao knežev državni sekretar, istakao se u Carigradu kao diplomata, da bi svoju delatnost krunisao pisanjem Sretenjskog ustava i stekao položaj popečitelja (ministra).</s><s>Dimitrije Davidović je uspeo da postane prva ličnost uz kneza Miloša Obrenovića.</s>

<s>Mladost i školovanje 
 
Dimitrije Davidović je rođen u Zemunu, 23. oktobra 1789. godine od oca Gavrila Georgijevića i majke Marije.</s><s>Rođen je u jednospratnoj kući koja se danas nalazi na broju 171, na uglu ulice Glavne i Kanalske ulice.</s><s>Dimitrije se rodio za vreme poslednjeg austro-turskog rata (1788–1791) u periodu kada su austrijske trupe tek zauzele Beograd 1789. godine i u vreme Revolucije u Francuskoj.</s><s>Dimitrijev otac Gavrilo je bio regimentski sveštenik i kapelan u grčkoj crkvi u Beču i za tu službu odlikovan je posebnim krstom.</s><s>Gavrilo se potom vratio u Zemun u svešteničko zvanje prote.</s><s>Napustivši sveštenički poziv, Gavrilo se opredelio za trgovinu.</s>

<s>Dimitrijev deda zvao se David Georgijević (Đorđević) i bio je jedan od poznatijih nastavnika Latinske škole u Sremskim Karlovcima, koju je osnovao mitropolit Pavle Nenadović.</s><s>Dimitrije je kasnije po najpoznatijoj ličnosti u porodici dedi, Davidu, uzeo prezime Davidović.</s><s>Dimitrije je u petoj godini preležao „velike kraste“ (boginje).</s><s>Davidović je tokom celog života bio nežne prirode, plave puti, rošavog lica usled preležanih velikih boginja i slabog vida.</s><s>Dimitrije je u šestoj godini pošao u srpsku školu, i u njoj učio do jedanaeste.</s><s>Završio je srpsku školu i odslušao „nemacku normu“ između 1795. i 1801. godine.</s><s>Otac Gavrilo rešio je da sinu omogući da nastavi školovanje, pa ga je uputio u Sremske Karlovce, gde je od 1792. godine radila Gimnazija.</s><s>Davidović je pohađao šestogodišnju gimnaziju, sa pripremnim razredom 1801/2 i tri razreda gramatikalne klase od 1802. do 1805. godine i dve humanitarne (čovečnosti) klase od 1805. do 1807. godine.</s>

<s>U Sremskim Karlovcima je s uspehom došao do kraja poslednjeg razreda, šestog, kada je, zbog jedne paskvile (pogrdnog pisma), izazvao sukob sa mitropolitom Stevanom Stratimirovićem i profesorom Gavrilom Hranislavom.</s><s>On je u pismu (knjižici) u satiri u zajedljivim stihovima izvrgao ruglu profesora Hranislava.</s><s>Davidović je zbog ozlogašenih knjižica protiv svojih pretpostavljenih isključen iz škole i tom prilikom dobio i deset udaraca korbačom.</s><s>Dimitrijev otac Gavrilo koji je bio trgovac aktivno je pomagao ustanike tokom Srpske revolucije.</s><s>Dimitrije Davidović je otputovao na sever, u nameri da dovrši svoje školovanje.</s><s>U Kežmeraku je završio prvu, a u Pešti drugu godinu filozofije na Liceju 1809. godine.</s><s>U Kežmeraku i Pešti bio je školski drug i veliki prijatelj sa budućim tvorcem srpskog romana, slušaocem prava Milovanom Vidakovićem.</s>

<s>Davidović je završio drugu godinu filozovije i upisao medicinsku školu u Pešti.</s><s>Kada je imao dvadeset i dve godine završio je treći razred lekarske škole 1812. godine, tada je preveo i štampao Ajzemanovo Nastavlenije k blagonaraviju, brošuru malog formata namenjeno deci.</s><s>U Pešti je sa Davidovićem učio medicinu, Dimitrije Frušić sa kojim je pohađao Karlovačku gimnaziju.</s><s>U jesen 1812. iz Pešte Davidović i Frušić odlazi u Beč da nastavi sa učenjem medicine i steknu gradus.</s><s>Ali, Davidović se odmah po završetku prvog semestra brzo razočarao u studije medicine, koje nije nikad završio.</s>

<s>Novine serbske u Beču i Novine srbske u Srbiji</s>

<s>Na Frušićevu ideju da pokrenu izdavanje novina, Davidović je svesrdno prihvatio.</s><s>Dva studenta medicine, brucoši, Dimitrije Davidović i Dimitrije Frušić, podstaknuti Jernejem Kopitarom, podneli su 2. februara 1813. godine Vrhovnoj policijskoj upravi u Beču zahtev za izdavanje novina.</s><s>Međutim, kancelar Meternih odbio je njihov zahtev zbog ratovanja u Srbiji i nerešenog njenog položaja.</s><s>Na Kopitarov nagovor, oni su se obratili 10. marta 1813. godine lično caru Francu, oni su dobili carsku saglasnost, a posle policijske provere dobili su pozitivno rešenje 26. aprila 1813. godine.</s><s>Prvi broj izašao je iz štampe 23. avgusta 1813. godine pod nazivom Novine serbske iz carstvujuščeg grada Vijene.</s><s>Od 1816. godine štampane su pod skraćeni nazivom – Novine serbske.</s><s>U početku su štampane svaki dan sem nedelje i praznika, a od 1817. do 1822. godine dva puta nedeljno.</s>

<s>Posle sloma Prvog srpskog ustanka i velikog turskog terora pojavile su se srpske izbeglice u Austrijskom carstvu.</s><s>U Beč su pristigli Vuk Karadžić i Prota Mateja Nenadović, kojima su se našli na usluzi novinari Davidović i Frušić.</s><s>Oni su bili na usluzi Proti Mateji, zvaničnom predstavniku ustaničkih Srba.</s><s>Oni su prevodili, sastavljali evropskim vladarima zvanične molbe, vodili Protu Mateju na audijencije.</s><s>Austrijski car Franc primio je Protu Mateju i Davidovića u audijenciju 20. maja 1814. godine, tom prilikom su tražili zaštitu i pomoć za izbegle Srbe.</s>

<s>Davidovićeve i Frušićeve novine postale su nosilac književnog života Srba svojim rubrikama „Smesnice knjižestvene“ „Knjižestvo srbsko“ i „Priključenija vnutranja“.</s><s>Davidović uvodi novi književni list u vidu almanaha pod nazivom – Zabavnik.</s><s>U Beču je objavio šest brojeva Zabavnika od 1815. do 1821. godine.</s><s>Frušić 1816. godine, posle diplomiranja napustio Beč i novinarski rad i posvetio se medicini.</s><s>Davidović od tada sam uređuje novine.</s><s>Davidović se zainteresovao za izdavanje knjiga, a i verovao je da će moći da popravi svoj materijalni položaj ako poseduje sopstvenu štampariju, zbog toga je zatražio dozvolu za tipografiju i počeo da uči štamparski zanat.</s>

<s>Godine 1819. položio je za majstora.</s><s>Kupio je štampariju, ali je dobio ograničeno štamparsko pravo da pečata knjige samo na vostočnim jezicima.</s><s>Davidović je govorio više jezika – staroslovenski, ruski, latinski, nemački i francuski.</s><s>Na Davidovića je bitno uticala Francuska revolucija.</s><s>Davidović je, kako svojim tako i drugim tekstovima štampanim u Novinama serbskim i Zabavniku, podržao Vuka Karadžića, srpskog književnog reformatora, što je oduševilo njihovog „mentora“ Kopitara.</s><s>Ali je tako dobio protivnike koji su branili crkvenoslovenski književni jezik.</s><s>Davidović je po nagovoru Kopitara stavio svoje novine Vuku na raspolaganje da se bespoštedno „obračuna“ sa Milovanom Vidakovićem.</s><s>Davidović je omogućio Vuku da iskaže svoj borbeni duh i smisao za polemiku, da uredi nekoliko brojeva novina, da u njima štampa svoje polemike, kao i mnoge tekstove njegovih prijatelja.</s>

<s>Davidović je podržao Ćirila Cvetkovića, protosinđela manastira Savine, u suprostavljanju episkopu dalmatinskom Venediktu Kraljeviću koji je stvorio plan o osnivanju unijatskog semeništa u Šibeniku i izazvao nezadovoljstvo srpskih pravoslavnih hrišćana duž Jadrana.</s><s>Opadanje broja pretplatnika, ograničeno štamparsko pravo, polemike o književnom jeziku, zaduženost i uplitanje u problem unijaćenja, bili su dovoljan povod Davidoviću da napusti Beč i preseli se u Srbiju.</s><s>Kada se uputio prema Srbiji 1821. godine, novine je prepustio studentu prava Petru Matiću.</s><s>Poslednje veliko delo koje je uradio u Beču bili su Djejanija k istoriji srbskog naroda izašla u poslednjem broju Zabavnika 1821. godine.</s>

<s>Kao student medicine, prvi je pokrenuo u XIX vijeku novine ("Novine srbske"), koje je izdavao najprije u Beču 1813–1821. godine, a potom u Srbiji od 5. januara 1834. do 16. marta 1835.)</s>

<s>Prešao je u Srbiju 1821. i do 1829. godine bio je sekretar kneževe kancelarije.</s><s>Od 1829. do 1833. godine je bio član delegacije za pregovore s Turcima i zaslužan je za njihov dobar ishod.</s>

<s>Godine 1835. godine je izradio Sretenjski ustav, koji je obnarodovan iste godine u Kragujevcu i u ustavnom periodu je bio ministar unutrašnjih poslova i prosvjete.</s><s>Po ukidanju ovog ustava pao je u nemilost kod kneza Miloša Obrenovića i do kraja života je ostao u siromaštvu.</s>

<s>Bio je zagrejan prosvetiteljskim idejama i slobodoumljem; bavio se i književnošću i istorijom.</s>

<s>Glavno njegovo istoriografsko djelo, "Djejanija k istoriji srpskoga naroda", objavljeno je 1824. godine, a zatim 1846. i 1848. godine pod naslovom "Istorija naroda srbskog".</s><s>Radovan Samardžić, jedan od najistaknutijih izučavalaca razvoja srpske istoriografije, svrstao je ovo delo u prelazni period srpske istoriografije između dela Jovana Rajića i prvih modernih srpskih istoričara (Aleksandra Stojačkovića, Nikole Krstića i Ilariona Ruvarca).</s><s>Iako se poput sličnih dela uglavnom oslanja na ranije radove ovo delo je, prema rečima Sime Ćirkovića, ostvarilo znatan uticaj jer je doživelo više izdanja a korišćeno je i kao udžbenik.</s>

<s>Vidi još 
 Sretenjski ustav
 Istorija srpskog novinarstva
 Srpska ustavnost u 19. veku
 Spisak ministara inostranih poslova Srbije
 Kuća u kojoj se rodio Dimitrije Davidović
 Osnovna škola „Dimitrije Davidović“ Smederevo</s>

<s>Literatura 
 
 Orijentalni novinar, evropski političar - Dimitrije Davidović (1789 - 1938), Radoš Ljušić, Politika, Tanjug, Beograd, 2006.</s>

<s>Spoljašnje veze</s>

<s>„Dimitrije Davidović“ , Dragan Đorđević, Srpsko nasleđe, istorijska sveska, broj 7, 1998.</s><s>„Portret Dimitrija Davidovića“, Narodni muzej u Beogradu, rad Uroša Kneževića iz 1834.</s><s>„Manastir Žiča u prvoj polovini 19. veka“, Živorad Janković, Pravoslavlje - novine Srpske Patrijaršije, feljton, broj 948.</s><s>„Prvi srpski ustav“, D. I., Republika.</s><s>„Nagrada Dimitrije Davidović“, Udruženje novinara Srbije
 „Dimitrije Davidović - vrhunski profesionalac“, Davorin Darko Ribnikar, Fond Ribnikar, Beograd, 29. april 2009.</s><s>Obeležena 170. godišnjica smrti Dimitrija Davidovića („Politika“, 24. april 2008.)
 Tvorac Sretenjskog ustava – od progona do zaborava („Politika”, 14. februar 2018)</s>

<s>Srpski novinari
Srpski ministri
Srpski diplomati
Predsednici Vlade Kneževine Srbije
Biografije, Zemun</s>

