Bijambare
<s>Pećine Bijambare su skupina od 8 pećina između naselja Nišići i Krivajevići, na području općine Ilijaš, Bosna i Hercegovina.</s><s>U neposrednoj su blizini puta Sarajevo – Tuzla, što ih čini privlačnim za turiste.</s>

<s>Zaštićeno područje 
Bijambare su proglašene za zaštićeno podruje, slijedećih karakteristika:
 Zaštićeno je područje od: 17.08.2017. godine
 Kategorija: V - zaštićeni pejzaž (kopneni pejzaž)
 Režim zaštite: tri zaštićene zone.</s><s>Prva zaštićena zona ( nukleus ) obuhvata “Bijambarske pećine” i njihovu okolinu površine 133,83 ha, a predstavlja prostor najviših vrijednosti, koje moraju ostati u potpunosti očuvane.</s><s>Druga zaštićena zona ( puferska ) obuhvata prostor površine 141,04 ha, dovoljno očuvan kako za konzervaciju sopstvenih ekosistema tako i ekosistema u nukleusu, te pruža mogućnosti za istraživanja, edukaciju i duhovnu rekreaciju.</s><s>Površina: 367,36 ha
 Upravljač: Kantonalna javna ustanova za zaštićena područja prirode
 Najbliže mjesto: Ilijaš</s>

<s>Izvršena je potpuna rekonstrukcija pećinske infrastruktute Srednje Bijambarske pećine i neposredne okolice.</s><s>Projekat je finansirala Evropska komisija, a urađena su detaljna istraživanja speleoloških objekata, izgrađene nove betonske staze, postavljene cijevi za električnu rasvjetu, novo sektorsko osvjetljavanje, izgrađena info kuća i savremena sanitarija te nova vizuelna identifikacija.</s><s>Projekat je u potpunosti realiziran i Bijambarske pećine su otvorene za posjetu u ljeto 2007. godine.</s><s>Ukupna ulaganja Evropske komisije su bila oko 170.000 eura.</s>

<s>Dodatna atrakcija na Bijambarama je turistički ekološki voz.</s>

<s>U blizini pećina je i potok Bradić sa jezerom i vodenicom, te potok Bjelila, koji presjeca bijambarske šume i proplanke.</s><s>U području Bijambara se povremeno održavaju prodajno-izložbeni sajmovi zdrave ekološke hrane i rukotvorina koje proizvodi lokalno stanovništvo.</s><s>Unutar područja smješten je edukacioni centar.</s>

<s>Obzirom da se nalazi u kraškoj regiji, ovo područje je bogato kraškim pojavama kao što su kraški ponori, vrtače, i što je najvažnije, 8 poznatih pećina.</s><s>Zaštićeno područje je privlačno za sve one koji se bave speleologijom, Geocachingom,  šetanjem u prirodi, biciklizmom, jahanjem konja, planinarenjem, alpinizmon, pecanjem, lovom, skijanjem, prikupljanjem trava i gljiva itd.</s>

<s>Morfologija 
Na području Bijambara postoji osam speleoloških objekata: Srednja (Glavna) Bijambarska pećina, Gornja Bijambarska pećina, Donja Bijambarska pećina, Đuričina pećina, Ledenjača, Dimšina pećina, Ledenica i Nova pećina.</s>

<s>Srednja (Glavna) bijambarska pećina 
Srednja pećina je najveća, i njena dužina iznosi 420 m (duž glavne staze, bez sporednih staza), sa 4 velika hodnika čiji prečnik doseže i do 60 m, a koji su visoki i preko 30 m. Morfološki je jednostavna i sastoji se od ulaznog dijela i tri duge dvorane koje su međusobno povezane.</s><s>Ova podjela na 4 dvorane potječe iz prvih opisa pećine, i sa morfološkog stanovišta je dosta proizvoljna.</s><s>Ustvari, prve tri dvorane su dio jedinstvenog kanala koji se pruža u smjeru sjeverozapada, sve dok se ne sastavi sa drugim hodnikom koji se pruža iz pravca zapada.</s><s>Nakon uskog prolaza, koji je djelomično povećan putem uklanjanja sedimenata tokom ranijih uređenja u turističke svrhe, pećina se naglo širi.</s><s>Ovaj dio (četvrta dvorana) je zbog svoje akustičnosti nazvan „Muzička dvorana“, a vjerovatno je nastala spajanjem različitih kanala (većina njih sa kružnim presjekom) čiji se ostaci još uvijek mogu vidjeti na plafonu dvorane.</s><s>Dužina dvorana kreće se od 30 do 80 metara, a njihova širina je od 18 do preko 30 metara.</s><s>Njihova visina doseže u Muzičkoj dvorani preko 12 metara.</s><s>Pećina je bogata oblicima pećinskog nakita kao što su stalaktiti, stalagmiti, draperije, bigrene kade, stubovi i slično.</s><s>Trenutno je nastanjena kolonijom šišmiša i cvrčaka, a moguće je naći i druge stanovnike.</s>

<s>Gornja bijambarska pećina 
Gornja pećina je najstarija pećina na prostoru Bijambara.</s>

<s>Arheologija 
To nije veliki speleološki objekat ali je veoma značajno Arheologijaarheološko nalazište.</s><s>Istraživanja je proveo hrvatski paleontolog M. Malez 1967. godine.</s><s>Ulaz u pećinu širine 16 i visine 12 metara, kao i jugozapadna orijentacija nudi odlične uslove za boravište prahistorijskih ljudi.</s><s>Lijevi hodnik, kao i ulazna dvorana je ispunjena sedimentima, dok u desnom hodniku tlo je sastavljeno od stijena na kojima su se tokom vremena natoložile sigaste tvorevine.</s><s>Najstariji sedimenti vidljivi na presjeku probne sonde iskopana na ulazu lijevog hodnika su predstavljeni pijescima naplavljenim u toplom dijelu Wirm II-III interstadijala.</s><s>Iznad njih, se nalazi relativno debeli sloj ilovače sa kamenjem koji jasno ukazuje na kraj toplog perioda i početak zahlađenja.</s><s>Slojevi nastali u doba snažnog Wirm III (tri) zahlađenja predstavljeni su sa različitim ilovačama i sitnim oštrobridnim kamenjem.</s><s>U njemu su nađeni brojni ostaci kvartarne faune ali i kameno oruđe prethistorijskih stanovnika ovih krajeva.</s><s>Preko ovog sloja naplavljena je crvekastosmeđa ilovača u periodu koji je poznat kao atlantik.</s><s>Posljednji sloj je humusna zemlja koja sadrži ostatke keramike iz bronzanog doba i kosti recentnih životinja.</s><s>Nalazi iz sloja istaloženog u vrijeme posljednjeg ledenog doba pokazuju da je pećinu koristio čovjek koji je pripadao kulturi epigravetiena.</s><s>Lepeza kamenih oruđa kreće se od raznih vrsta nožića, strugala, grebala, ubadača, šiljaka do retuširanih lamela.</s><s>Sve su alatke izrađene iz finozrnatih stijena: jaspisa, kalcedona i rožnaca.</s><s>Od faune na osnovu ostataka kostiju određene su dvije vrste zajednica: jedna stepska predstavljena stepskom zviždarom, slijepim kučetom, krticom, hrčkom, vodenom voluharicom, i druga, zajednica visokogorskih i šumskih pejzaža sa oštrom kontinentalnom klimom, predstavljena pećinskim medvjedom, kozorogom, divokozom, lasicom i sjevernim bijelim zecom.</s>

<s>Đuričina pećina 
Ima ulaz na širokom i strmom udubljenju terena.</s><s>U prvom dijelu tlo pokrivaju drveće i trava, dok je u nižem djelu još uvijek vidljivo urušeno kamenje, tako da je pravi ulaz u pećinu na dnu vrtačastog udubljenja (nekadašnjeg ponora).</s><s>Nakon nekoliko metara, pećina vodi do SZ-JI pukotine na kojoj se nastavlja preostali dio pećine.</s><s>Ovaj dio je velika dvorana koja se proteže uzduž pukotine sa širokim otvorom na površini stropa pećine, tako da se prvi dio pećine čini zapravo jedan prirodni kameni most.</s><s>Najinteresantniji dio za daljnja istraživanja je mali hodnik koji počinje u glavnoj dvorani i vodi jugozapadno paralelno do ulaza u pećinu.</s><s>Ovaj mali silazni kanal je vjerovatno povezan sa Dimšinom pećinom koja je udaljena samo nekoliko metara (što, čini se, potvrđuje i zračna struja u ovom dijelu pećine).</s><s>Zbog same morfologije pećine, snijeg koji pada kroz otvor na plafonu se nakuplja tokom zime, a drveće i zidovi ga štite od sunca.</s><s>Pored toga, u pećini se vjerovatno nakuplja hladni zrak koji omogućava stabilnu termalnu stratifikaciju.</s><s>To sve skupa omogućava da led i snijeg traju sve do kasnog proljeća i ranog ljeta, a ponekad i tokom cijele godine.</s>

<s>Reference</s>

<s>Spoljne veze 
 Bijambare</s>

<s>Ilijaš
Pećine u Bosni i Hercegovini
Paleolitska arheološka nalazišta u BiH
Zaštićeni pejzaži u Bosni i Hercegovini</s>

