Četvrti krajiški partizanski odred
<s>{{Vojna jedinica
|jedinica= <span style="font-size: medium;">Četvrti krajiški NOP odred 
|deo= Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije|slika=
|o slici=
|vrijeme= 1941.
|mesto= 
|formacija= Četiri bataljona u januaru 1942.
|jačina=
|komandant=Danko Mitrov 
|zamjenik komandanta='
|politički komesar=''' 
|bitke=Bitka na Motajici
|odlikovanja=
}}Četvrti krajiški partizanski odred nalazio se na teritoriji između rijeka Vrbasa, Save i Bosne i na jugu linijom Jajce - planina Vlašić.</s><s>U svom sastavu imao je četiri bataljona.</s><s>U odredu je bilo: preko 1750 pušaka, 27 puškomitraljeza, 7 teških mitraljeza, jedan minobacač, kao i veći broj pištolja i ručnih bombi.</s><s>Jedan broj boraca bio je naoružan lovačkim puškama.</s><s>Komandant odreda bio je Danko Mitrov, španski borac.</s>

<s>Djelovanje četnika 
Poslije neuspjeha u napadu na Kotor-Varoš i u iznenada nametnutoj borbi na Lipovcu, četnici su uspjeli da za kratko vrijeme unesu razdor među borce i posiju sumnju u ispravnost politike NOP-a, ne samo kod boraca, već i kod ionako zaplašenog naroda.</s>

<s>U periodu između dva rata na terenu srednje Bosne je bio razvijen četnički pokret.</s><s>Samo u srbačkoj i teslićkoj opštini bilo je preko 120 četnika.</s><s>U Blatnici je 28. juna 1939. godine, zakletvu položilo preko 30 četnika.</s><s>U Tesliću je postojala četnička četa koju je još 1921. formirao Pavle Radišić, samozvani četnički vojvoda, koji je nakon okupacije Jugoslavije 1941 pobjegao u Srbiju.</s><s>Po direktivi Draže Mihailovića vratio se u srednju Bosnu i razvio četničku propagandu.</s>

<s>Krajem decembra 1941. i početkom januara 1942. na teritoriji srednje Bosne prebacuju se po direktivi četničkog rukovodstva nekoliko oficira, žandarma, policajaca i drugih.</s><s>Njihov zadatak bio je da se ubace u partizanske redove i razorno djeluju, a u pogodnom momentu da izvrše prevrat u partizanskim četama i preuzmu komandu nad jedinicama.</s>

<s>Već 14. februara 1942.</s><s>Ilija Malić, komandir Pribiničke četničke čete, po naređenju Vrhovnog komandanta Draže Mihailovića formirao je vojno-četnički bataljon »Petar Mrkonjić«, o čemu je obavijestio i komandanta partizanskog bataljona.</s>

<s>Formiranje Proleterskog bataljona 
Proleterski bataljon Bosanske krajine je formiran 17. marta 1942 u Čelincu, i trebao je ući u sastav Prve proleterske brigade.</s><s>Zbog teške političke i vojne situacije, bataljon je zadržan, sa zadatkom da u sadejstvu sa jedinicama 4. odreda spriječi dalje širenje i vojničko organizovanje četnika i njihovog uticaja na ovom terenu i zaustavi osipanje partizanskih četa i kadrovski ih ojača,  da razvije veću političku aktivnost i sačuva teritoriju srednje Bosne do pristizanja jačih jedinica sa sektora 1, 2. i 5. krajiškog odreda, odnosno Kozare, Podgrmeča i Drvara.</s>

<s>Četnički puč u Jošavci 
U martu mjesecu u Jošavci su bili smješteni: Operativni štab za Bosansku krajinu u zgradi žandarmerijske stanice, štab Četvrtog KPNO odreda, Okružni komitet KPJ i  Okružni komitet SKOJ u crkvenoj zgradi i bolnica sa 30 ranjenika u osnovnoj školi.</s><s>Ranjeni Mladen Stojanović ležao je u jednoj kući udaljenoj 1200m. U Štabu 4. odreda tada se nalazio samo Rade Radić, do tada zamjenik političkog komesara, odnosno politički instruktor.</s>

<s>Neposredno obezbjeđenje navedenih ustanova vršili su borci Jošavačke partizanske čete koje je Radić zajedno sa tadašnjim političkim komesarom čete Petrom Aleksićem pripremao za izvršenje puča.</s>

<s>Puč je izvršen noću između 31. marta i 1. aprila 1942. godine, odmah poslije ponoći.</s><s>Za vrijeme puča poginulo je 15 partizana i Mladen Stojanović</s>

<s>Saradnja sa ustašama</s>

<s>Nakon puča Radić je izabran za komandanta četničkih snaga za protiv Narodnooslobodilačke vojske na teritoriji tadašnjeg Četvrtog odreda.</s>

<s>Već 4. aprila Radić se sastao sa domobranskim generalom Brozovićem u Banja Luci gdje su usaglasili sporazum o saradnji u borbi protiv partizana i NOP-a u cjelini.</s>

<s>Trinaestog maja u Banja Luci Lazo Tešanović dogovara saradnju sa ustašama.</s>

<s>Radićev prisni saradnik Uroš Drenović, 28. aprila 1942. godine, održao je sastanak sa komandantom 3. ustaške pukovnije, pukovnikom Šimićem i predstavnicima ustaške vlasti u Mrkonjić Gradu.</s><s>Toga dana potpisan je sporazum između četnika i ustaša o zajedničkoj borbi protiv jedinica 3. i drugih partizanskih odreda.</s>

<s>Neposredna saradnja ustaša i četnika bila je sve čvršća.</s><s>Oni su zajednički i jednovremeno izvodili akcije protiv jedinica 3. i 4. odreda i Proleterskog bataljona.</s><s>Došlo je i do novih sastanaka i potpisivanja sporazuma između predstavnika ustaške vlasti i četničkih komandanata.</s>

<s>Borba na Motajici 
Borbe su trajale od 6 – 8 juna.</s><s>U borbama su učestvovala četiri četnička bataljona sa oko 1500 boraca i jedna četa njemačkog SS bataljona Princ Eugen.</s><s>Proleterski bataljon je desetkovan i na vrhu planine ostalo je 117 boraca.</s><s>Pod dramatičnim okolnostima prebacili su se u Slavoniju noću 14 juna.</s><s>Četnici su 12. juna prisilili ostatak Prnjavorske partizanske čete na predaju i uz veliki ceremonijal razoružali jednog po jednog borca, tako da je i posljednja jedinica 4. krajiškog odreda prestala da postoji.</s><s>Jedan broj ovih boraca ostao je sa četnicima, dok je drugi otišao svojim kućama.</s>

<s>Područje sjeverne Bosne između Vrbasa i Bosne prešlo je u četničke ruke.</s>

<s>Dolazak Prve proleterske divizije 
Krajem 1942 i početkom 1943.</s><s>Prva proleterska divizija se nalazila na prostoru srednje Bosne, između Vrbasa i Bosne.</s><s>Razvijajući svoja ofanzivna dejstva, prvenstveno protiv četničkih snaga, ova divizija je pomogla ponovnom oživljavanju i zamahu narodnog ustanka na ovom prostoru, što je dovelo do ponovnog formiranja 4. krajiškog NOP odreda i njegovih jedinica, kao i u dosta masovnom prilivu boraca u sve jedinice 1. proleterske divizije 
Razbijanjem četnika, naročito u rejonu Jošavke stvoreni su izvanredni uslovi za politički rad na terenu.</s><s>Narod je dobro dočekao proleterske jedinice i veliki broj dobrovoljaca stupio je u NOVJ.</s><s>Samo sa teritorije Prnjavora i šire okoline u 1. proletrsku brigadu je stupilo oko 700 boraca.</s>

<s>Literatura</s>

<s>Vojna enciklopedija''' (knjiga sedma), Beograd 1974. godina.</s>

<s>Reference</s>

<s>Partizanski odredi
Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije
Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi
Bosanska krajina u Narodnooslobodilačkoj borbi
Čelinac
Kotor Varoš
Partizanski odredi iz Bosne i Hercegovine</s>

