Su Nuraxi
<s>Su Nuraxi (fon.</s><s>Su Naraksi) je arheološki lokalitet na talijanskom otoku Sardiniji koji je 1997. uvršten na UNESCO-vu listu mjesta svjetske baštine u Evropi.</s><s>Lokalitet se prostire na površini od 2.3254 hektara u Južnosardinskoj provinciji (nekadašnja provincija Medio Campidano) u općini Barumini.</s><s>Sastoji se od nuraghija i velikog naselja koliba.</s><s>Su Nuraxi je najimpozantniji (i najbolje očuvani) od trideset pronađenih nuraghija u okolici Baruminija.</s>

<s>Karakteristike i historija 
Krajem 2. milenija pne. za brončanog doba na Sardiniji je razvijen specijalan tip fortifikacije poznate kao nuraghi (koji nije usporediv s ničim drugim na svijetu).</s><s>Kompleks se sastoji od kružnih fortifikacionih tornjeva u obliku krnjih konusa podignutih od isklesanog kamena, s unutrašnjim prostorijama lučnih svodova.</s><s>Kompleks u Baruminiju koji je proširen i ojačan u prvoj polovici 1. milenija pne. radi kartažanskih prijetnji, najbolji je i najpotpuniji primjer te izvanredne forme prahistorijske arhitekture.</s>

<s>Su Nuraxi je izgrađen od vulkanskog kamenja bazalta iz nedalekog parka Giara, u etapama od dvije hiljade godina, od 16. vijeka pne. do 6. vijeka.</s><s>Kompleks se sastoji od centralnog tornja (donžona) i četiri manja ugaona tornja povezanih bastionom, oko kojeg je labirint od 50 koliba, bunara i cisterni.</s><s>Najstariji Veliki toranj (Mastio) odnosno donžon, podignut je sredinom brončanog doba (16. – 14. vijek pne.) orginalno je bio visok 18,5 metara.</s><s>Sagrađen je od isklesanog kamenih blokova, velikih pri dnu i sve manjih prema vrhu, bez maltera.</s><s>Imao je tri povezane prostorije na tri etaže, a bio je pokriven tolosom (lažnom kupolom).</s><s>Do prostorija se moglo doći stepenicama koje su ugrađene u sam konusni zid.</s><s>Najviša prostorija se djelomično urušila, tako da je visina smanjena sa 18,60 metara na oko 14 m. Ulaz je bio na jugu, tako da je unutra bilo dosta svijetla.</s>

<s>Donja prostorija u prizemlju bila je visoka gotovo 8 m, dijametra oko 4 m.
Tolos je vjerojatno imao drveno potkrovlje, o čemu svjedoči otkriće komadića masline, za kog je radiokarbonskim datiranjem ustanovljeno da je iz 15. vijeka pne.</s><s>Nakon tog je krajem brončanog doba (14. – 12. vijek pne.) podignut jednokatni nuraghe s četiri manja tornja (u to vrijeme visoka 14 m), povezana masivnim bedemom.</s><s>Iz četverougaonog tornja se moglo doći do dvorišta bunarom, koji je povezivao prostore četiri tornja, koji su imali po dvije nadgrađene prostorije s tolosom.</s><s>U istom periodu podignut je najstariji dio sela i bedem s tri tornja, koji je kasnije krajem brončanog doba (11. – 9. vijek pne.) dozidavan do drugih tornjeva.</s><s>Tad je i četverougaoni toranj ojačan zidom debelim 3 m. Iz istog perioda su i jednosobne kružne kolibe s drvenim konusnim krovom.</s>

<s>Najvažnija je izgleda bila koliba 80, korištena za seoske sastanke, s kamenom klupom duž ruba i pet zidnih niša u kojima su pronađene vaze, ornamenti, alati, oružje i zavjetne slike.</s><s>Početkom željeznog doba (9. – 6. vijek pne.) selo je gotovo uništeno, pa je na ruševinama izgrađeno novo selo primjenom inovativnih tehnika, što je jasan znak kontakta s drugim civilizacijama.</s><s>Nove kolibe s centralnim popločenimdvorištem (sektorskim rasporedom) imale su više pravokutnih prostorija.</s><s>Najznačajnija je izgleda bila rotonda, mala soba pokrivena tolosom, opremljena sjedalom i centralnim umivaonikom koja je korištena za držanje vode i ritual lustracije vodom.</s><s>Kolibe Su Nuraxia su jedinstvene otoku radi svoje složenosti i arhitektonske evolucije.</s>

<s>U 5. vijeku pne.</s><s>Kartažani su okupirali Barumini, pa su se dvije kulture izmiješale, ali selo nije doživjelo veće promjene, pa je ostalo naseljeno do 3. vijeka pne.</s><s>Tokom 2. i 1. vijeka pne., neke dijelove sela ponovno su koristili Rimljani kao nekropolu, nakon tog je napušteno, ali je povremeno korišteno i posjećivano sve do 6. vijeka, kad je definitivno napušteno pa ga je pokrila zemlja.</s><s>Lokalitet je otkriven zahvaljujući iskapanjima provedenih 1950-ih pod vodstvom arheologa Giovannija Lilliua na brežuljku zvanim "Bruncu su Nuraxi".</s><s>Nedaleko od nalazišta nalazi se Centar kulture Giovanni Lilliu osnovan 2006. u kom radi 50 službenika koji se brinu o nalazištu, u centru se pored tog održavaju izložbe i koncerti.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Fondazione Barumini Sistema Cultura 
 Su Nuraxi di Barumini (na Unesco-vu portalu) 
 Su Nuraxi (na portalu Sardegna Turismo)</s>

<s>Arheološka nalazišta u Italiji
Prahistorijska arheološka nalazišta u Evropi
Megalitska kultura
Prahistorijska umjetnost
Historija Sardinije
Arheološki muzeji u Italiji
Nacionalni muzeji u Italiji
Svjetska baština u Italiji</s>

