Stećci i nišani u Kreševu
<s>Stećci i nišani u Kreševu su veća skupina srednjovjekovnih nekropola sa stećcima i nekropolama sa starim 
muslimanskim nišanima, koje je Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine 22. septembra 2020. godine, pod nazivom - serijsko dobro – srednjovjekovne nekropole sa stećcima i starim muslimanskim nišanima na području Kreševa proglasila nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.</s><s>Ova dobra imaju visoku vrijednost za zajednicu kroz ontološku, simboličku, tradicionalnu vrijednost, te vezanost za rituale sahranjivanja Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić, Goran Milojević i Radoje Vidović (predsjedavajući).</s>

<s>Serijsko dobro je svjedočanstvo o dugom kontinuitetu života i naseljenosti na području Kreševa na kojem su od ranije evidentirana 42 lokaliteta na kojima su se nalazili srednjovjekovni nadgrobnici stećci.</s><s>Prilikom pripremanja ove odluke, evidenitrano je da su se stećci sačuvali na 28 lokaliteta sa ukupnim brojem od 318 primjeraka.</s><s>Osim stećaka, ovom odlukom obuhvaćen je 1 zavjetni grob, te 5 lokaliteta sa 46 starijih muslimanskih nišana.</s><s>Stećci se datiraju u period od XII do kraja XV i početak XVI stoljeća, a nišani od kraja XV i početka XVI do 30-ih godina XX stoljeća.</s>

<s>Nacionalni spomenik</s>

<s>Predhodno proglašeni</s>

<s>Nekropole sa stećcima u Komarima (Crkvenjak – 28 stećaka, Klupe – 25 stećaka i Kalemi – 2 stećka)  
 Nekropola sa 52 stećka na lokalitetu Brdo (Križ) u Deževicama 
 Nekropola sa 26 stećakana lokalitetu Kose u Crnićima</s>

<s>Proglašeni ovom odlukom 
 Dva stećka, koji nisu in situ, na lokalitetu fra Andrijina ćuprija u Kreševu; 
 Nekropola sa 21 starim muslimanskim nišanom u haremu hadži Hasanagine džamije u Kreševu.</s><s>Lokalitet se nalazi na 605 m nv, čije su koordinate N 43.865789 E 18.044989.</s><s>Putnom komunikacijom podijeljen je na dva dijela.</s><s>Od ukupnog broja nišana, ovom odlukom se tretira njih 21 (6 muških nišana sa turbanom u gužve, 2 muška nišana sa turbanom u gužve s jednim prevojem, 4 muška nišana sa fesom, 1 muški nišan sa turbanom u vodoravne gužve i 8 ženskih nišana u obliku stele).</s><s>Na ukupno 19 nišana nalazi se natpis (tarih) pisan kombinacijom arapskog i turskog jezika.</s><s>Na osnovi natpisa nišani su nastali u periodu između prve polovine XIX i prve polovine XX stoljeća.</s><s>Nekropola sa 3 stećka na lokalitetu Bijeli grob u zaseoku Vunari (Bošnjaci); 
 Nekropola sa 3 stećka na lokalitetu Blinje; 
 Nekropola sa 18 stećaka na lokalitetu Bare (Gunjanski do), iznad sela Gunjani 
 Nekropola sa 8 stećaka na lokalitetu Zagrebci u selu Botunja 
 Nekropola sa 9 stećaka na lokalitetu Tisovik, iznad sela Pirin
 Nekropola sa 3 stećka i 12 starih muslimanskih nišana na lokalitetu Kamen u selu Mratinići.</s><s>Ovaj lokalitet je na 632 m nv, čije su koordinate N 43.871932 E 18.065346 i na njemu se nalazi nekropola od tri stećka (2 sljemenjaka i 1 stećak amorfnog oblika) na kojima nema ukrasa ni natpisa i muslimansko mezarje podijeljeno putnom kumunikacijom na dva dijela.</s><s>U južnom gornjem dijelu nalazi se 50-ak nišana.</s><s>Po načinu izrade i obliku smatraju se najstarijim u mezarju.</s><s>Oko njih se formiralo groblje, koje je i danas aktivno.</s><s>U sjevernom donjem dijelu nalazi se 30-ak nišana, kojima se teže može odrediti vrijeme nastanka.</s><s>Tri grobna mjesta su oivičena kamenim santračem i upravo tu na dva nišana nalaze se motivi čomage (kijače ili štapa), koji ukazuju da se radi o šehidskim nišanima iz XVI stoljeće.</s><s>Stećci i nišani su dobro obrađeni, međutim stećci su oštećeni, dok su nišani očuvani.</s><s>Prostor lokaliteta je obrastao travom, koja se godišnje kosi.</s><s>Na nišanima nema natpisa.</s><s>Osamljen stećak na lokalitetu Fatića kuće (Demići)u selu Mratinići; 
 Srednjovjekovni majdan i stećak na lokalitetu Fatića voda na padinama planine Meorašje iznad sela Mratinići 
 Nekropola sa 2 stara muslimanskih nišana na lokalitetu Meljine u selu Polje.</s><s>Lokalitet je od centra Kreševa udaljen 2,8 km zračne linije u pravcu sjeveroistoka.</s><s>Nalazi se na nadmorskoj visni od 567 m, čije su koordinate N 43.877781 E 18.071252.</s><s>Nišani su većih dimenzija, u narodu poznati kao šehidski nišani.</s><s>Na nišanima se nalaze ukrasi u vidu polujabuka (3 primjerka), štap (čomaga ili kijača) i sablja.</s><s>Ukrasi su rađeni tehnikom urezivanja i reljefnog ispupčenja.</s><s>Prema obliku izrade te ukrasima nišani pripadaju ranom periodu osmanske uprave na ovim prostorima (XV ili XVI stoljeće).</s><s>Srednjovjekovni majdan i nekropola sa 3 stećka na lokalitetu Tavni do na planini Volujak; 
 Nekropola sa 1 stećkom, 8 starih muslimanskih nišana i spomenik iz NOB-a na lokalitetu Trzanju u naselju Bukva, na 689 m nv čije su koordinate N 43.899726 E 18.101414.</s><s>Naselje je od centra Kreševa udaljeno 6,2 km zračne linije u pravcu sjeveroistoka.</s><s>Na lokalitetu se nalazi jedan srednjovjekovni stećak smješten na ravnom neograđenom prostoru.</s><s>U ograđenom dijelu nalaze se muslimanski nišani u formi stele i nišani sa turbanom u gužve.</s><s>Na njima su motivi; sablja, polumjesec, jabuka, štap (buzdovan ili kijača), dvostruki kvadratni ornament i traka u vidu cik-cak linija.</s><s>Na nišanima nema natpisa.</s><s>Prema obliku izrade i načinu ornamentiranja njihov nastanak se datira u XVI stoljeće.</s><s>U jugoistočnom dijelu lokaliteta na uređenoj manjoj glavici, okruženoj borovom šumom, nalazi se spomenik na kojem je 1944. godine, u II svjetskom ratu, poginuo narodni heroj Gliša Janković, komadant Visočko-fojničkog partizanskog odreda.</s><s>Iako je izvan historijskog vremenskog konteksta srednjeg vijeka i osmanskog perioda, ovaj spomenik ukazuje na kulturnu slojevitost ovog prostora.</s><s>Nekropola sa 5 stećaka i 3 stara muslimanska nišana na lokalitetu Lopata u zaseoku Tomića-Han, dijelu naselja Rakova Noga, udaljenog 4 km zračne linije u pravcu sjeveroistoka od centra Kreševa.</s><s>Na lokalitetu se nalazi 5 stećaka u formi sanduka, dok se u muslimanskom groblju nalaze 3 nišana, koji se datiraju u kraj XVIII i početak XIX stoljeća.</s><s>Spomenici su bez ukrasa i natpisa.</s><s>Nekropola sa 33 stećka na lokalitetu Škarine u selu Rakova noga; 
 Nekropola sa 5 stećaka na lokalitetu Kaursko groblje u selu Bjelovići; 
 Zavjetni grob na lokalitetu Katoličko groblje u selu Jelačke; 
 Nekropola sa 3 stećka na lokalitetu Tvrdolj u selu Crnički Kamenik; 
 Osamljeni stećak, koji nije in situ na lokalitetu Raskršće u selu Deževice; 
 Osamljeni stećak, koji nije in situ na lokalitetu Katoličko groblje u selu Deževice; 
 Nekropola sa 1 stećkom na lokalitetu Trešnjice, iznad Deževica; 
 Osamljeni stećak, koji nije in situ na lokalitetu Pomol, ispod samog vrha planine Inač.</s>

<s>Reference</s>

<s>K
Nacionalni spomenici u Kreševu
Srednja Bosna</s>

