Hercegovački partizanski odred
<s>Hercegovački partizanski narodnooslobodilački odred je bio partizanski odred koji je formiran četiri meseca posle početka ustanka 1941. u Hercegovini.</s>

<s>Borbeni put</s>

<s>Hercegovački NOP odred formiran je u drugoj polovini oktobra 1941. preimenovanjem Hercegovačke brigade NOP odreda u duhu Savjetovanja u Stolicama 26.11.1941.</s><s>Pri formiranju imao je tri bataljona: Prvi (srez Nevesinje), Drugi (Bileća i Stolac) i Treći (Trebinje i Ljubinje).</s><s>Konjički bataljon, formiran u septembru, ušao je u sastav Hercegovačkog NOP odreda krajem 1941, jer je u međuvremenu bio uključen u Bosansko-hercegovačku brigadu NOP odreda.</s>

<s>Početkom novembra Hercegovački NOP odred se naglo omasovio.</s><s>Do kraja godine od 2. bataljona stvoreni su bataljoni Vladimir Gaćinović, Bilećki, Sitnički i Stolački, a od Trećeg bataljoni Nedo Čabrinović i Luka Vukalović.</s><s>Formirana su u gatačkom srezu još dva bataljona: Gatački i bataljon 6. jun, tako da je odred na kraju 1941. imao deset bataljona.</s><s>U decembru 1941. je odred izveo nekoliko krupnijih akcija, stavio pod svoju kontrolu veći dio komunikacija i izolovao neprijateljeve garnizone u istočnoj Hercegovini.</s><s>Radi bolje koordinacije dejstava u istočnoj Hercegovini i zapadnom dijelu Crne Gore u Lastvi je 4.1.1942. formiran Privremeni operativni štab za Hercegovinu (zajednički za Hercegovački i Nikšički odred).</s>

<s>Podela na severni i južni odred</s>

<s>Početkom februara 1942 formiran je Operativni štab za Hercegovinu i partizanske jedinice u Hercegovini podjeljene na dva odreda: sjeverno od linije Mostar – Nevesinje – Gacko (srezovi: Gacko, Nevesinje, Konjic i istočni dio Mostarskog sreza) pripale su Sjevernohercegovačkom NOP odredu, dok su jedinice na teritoriji južno od linije Mostar – Nevesinje – Gacko (srezovi: Bileća, Trebinje, Stolac i južna Dalmacija) ušle u sastav Južnohercegovačkog NOP odredu.</s><s>Do kraja aprila na 1942. na području svakog odreda formirana su po četri udarna bataljona koji su kao pokretne jedinice dejstvovali pod neposrednom komandom Operativnog štaba.</s>

<s>U sastav Sjevernohercegovačkog NOPO ušli su bataljoni: Nevesinjska puška, Bišina, Konjički i Gatački bataljon, a JužnoHercegovačkog NOPO: Bilećki, Stolački, Luka Vukalović, Ljubomir, Šuma i Sitnica bataljon i Neretvanska četa, a u toku aprila i maja formirani su još i Ljubinjski terenski bataljon i 1. muslimanska četa Mustafa Golubić.</s><s>Sjevernohercegovački i djelovi  Južnohercegovačkog NOPO učestvovali su sredinom aprila 1942. u napadu na Borač, koji je propraćen velikim zločinima i masakrom Bošnjačkog civilnog stanovništva.</s><s>Tada još su partizani i četnici još uvek nastupali skupa pod nazivom ustanici.</s>

<s>Treća neprijateljska ofanziva i osipanje</s>

<s>Početkom maja Južnohercegovački NOPO izvršio je prodor ka Neretvi, do Čašljine i Metkovića, i u Konavle, i potpuno paralisao neprijateljev saobraćaj na tom području.</s><s>Za to vrijeme sjevernohercegovački odred je vodio uspješne borbe protiv četnika i italijanski i domobranskih jedinica u sjevernoj Hercegovini (vidi operacija Trio).</s>

<s>Oba odreda su se u trećoj neprijateljskoj ofanzivi brzo osuli, čemu su mnogo doprinijele političke greške rukovodstva NOP u Hercegovini, koje su sužavale opštu političku platformu NOP, (vidi lijeva skretanja).</s><s>Od Sjevernohercegovačkog odreda ostali su samo omladinska četa i Konjički bataljon.</s><s>Pa i u tom bataljonu došlo je do četničkog puča, kada je poginulo 70 partizana.</s><s>Ipak Konjički bataljon se, uz stalno vođenje borbi, održao do izbijanja Grupe proleterskih brigada sa Vrhovnim štabom na prugu Sarajevo – Mostar.</s><s>Od Južnohercegovačkog odreda samo se mali broj boraca probio do Zelengore kao i djelovi 1. i 2. udarnog bataljona.</s><s>Od tih snaga formiran je 14.6.1942 u s. Suhoj novi Hercegovački NOP odred jačine 330 boraca, koji je sa Konjičkim bataljonom ušao u sastav 10.</s><s>Hercegovačke brigade formirane 10. avgusta u Šujici.</s>

<s>Od preostalih boraca i partijskih radnika formiran je, kasnije, bataljon Sloboda (30 – 50 boraca), koji se uprkos teroru četnika i okupatora održao do dolaska 10. hercegovačke brigade u Hercegovinu poslije pete neprijateljeve ofanzive.</s><s>Za to vrijeme bataljon Sloboda izveo je niz diverzija i napada na manja neprijateljeva uporišta.</s><s>Tek poslije kapitulacije Italije, septembra 1943, stvoreni su u Istočnoj Hercegovini povoljni uslovi za masovnu mobilizaciju i razbijanje četnika.</s>

<s>Literatura 
 Vojna enciklopedija JNA (drugo izdanje) 1972. godine, tom Foča – Jajce</s>

<s>Reference</s>

<s>Partizanski odredi
Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije
Bosna i Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi
Hercegovina u Narodnooslobodilačkoj borbi
Partizanski odredi iz Bosne i Hercegovine</s>

