Jezici Azerbejdžana
<s>Azerbejdžanski jezik je službeni jezik i medijum komunikacije Azerbejdžanske Republike.</s>

<s>Opšte</s>

<s>Primarni i službeni jezik Azerbejdžana je azerski i turski jezik koji je blisko povezan i poprilično sličan sa modernim turskim jezikom.</s><s>Zajedno sa Turcima, Turkmenima i Gagauzima, azerbejdžanski jezik je član jugozapadne grupe turkijskih jezika.</s><s>Iako se azerbejdžanski jezik koristi u Azerbejdžanu, južnoj Rusiji (Dagestan) i severnom Iranu, dijalekti su različiti.</s><s>Osim toga, Azerbejdžan je priznat kao službeni medij nastave u Dagestanu i u Azerbejdžanskoj Republici, međutim, on nije službeni jezik u severnom Iranu gde broj Azerbejdžana premašuje onaj u samoj Azerbejdžanu.</s><s>Azerbejdžanski jezik koji se govori u iranskom Azerbejdžanu je sasvim drugačiji od onog koji se govori u severnom Azerbejdžanu i umesto da promoviše upotrebu jezika, iranska vlada je obeshrabrila i čak ga je zabranila nekoliko decenija.</s>

<s>Sadašnjica</s>

<s>Prema popisu stanovništva iz 2009. godine, 92,5% stanovništva govori azerbejdžanski kao maternji jezik, dok ruski i engleski igraju značajnu ulogu kao jezici u obrazovanju i u komunikaciji.</s><s>Više od polovine azerbejdžanskih govornika govori jedan jezik.</s><s>Velika populacija u Nagorno-Karabahu, koja govori engleski, više nije pod kontrolom vlade.</s><s>Lezgijski, talšiski, avarski, gruzinski, buduhski, judeotatski, kritski, rutul, cakurski, tat i udi su jezici kojima govore manjine[5].</s><s>Svi gorepomenuti jezici su ugroženi jezici kojima preti izumiranje, jer ih govori nekoliko (manje od 10.000) ili vrlo malo (manje od 1.000) ljudi i njihova upotreba stalno opada sa emigracijom i modernizacijom.</s>

<s>Azerbejdžan nije ratifikovao Evropsku povelju o regionalnim ili manjinskim jezicima na koju je 1992. godine potpisala stranka Narodni front.</s><s>Godine 2001, tadašnji predsednik Azerbejdžana Hejdar Alijev objavio je izjavu u kojoj "Azerbejdžanska Republika nije u poziciji da garantuje implementaciju odredbi Povelje dok se njena teritorija koju okupira Republika Armenija ne oslobodi".</s>

<s>Istorija</s>

<s>Srednjovekovni pisac Ibn al-Nadim u svojoj knjizi Al-Fihrist spominje da su svi persijski krajevi antike (uključujući i ono što je danas Azerbejdžanska republika) govorili jedan jezik.</s><s>Tamo citira velikog učenjaka Abdulaha Ibn al-Mukafa: "Iranski jezici su Fahlavi (Srednjopersijski), Dari, Kuzi, Persijski i Serijani.</s><s>Srednjopersijski jezik dolazi od reči Fahleh.</s><s>A Fahleh je ime koje se odnosi na 5 regiona: Isfahan, Rai, Hamedan, Mah-Nahavand i Azerbejdžan".</s><s>Zatim izveštava da je Dari službeni jezik kraljevskih sudova i da je iz Horasana i Balka i istočnog Irana; Parsi je jezik Zoroastrijskih Moobeda i potiče iz Farsa; Huzi je nezvanični jezik kraljevske porodice i iz Huzestana; i Serijani potiče iz Mesopotamije.</s>

<s>Neki azerbejdžanski pesnici, kao što je Katran Tabrizi, koristili su reč "persijski" i "pahlavi" naizmenično da bi opisali svoj maternji jezik.</s>

<s>Istoričar Hamdolah Mostovfi čak ide i do opisivanja varijanti "Pahlavija" u različitim delovima Azerbejdžana.</s><s>U svojoj knjizi Tarik Gozide opisuje osam pesnika iz Azerbejdžana koji govore persijskim jezikom.</s><s>Naravno, Dari i Pahlavi su se do sada spajali u jedan, pošto su se naredne dinastije kretale od istoka ka zapadu, donoseći sa sobom Dari verziju iranskog jezika.</s>

<s>Dovoljno je reći da je broj zapisa i dokumenata iz Azerbejdžana na pahlavskom (srednjopersijskom) jeziku toliko brno da nema sumnje da je to zaista bio maternji jezik Azerbejdžana pre dolaska Turaka.</s><s>Mnoge reči u aktuelnom azerbejdžanskom rečniku su zapravo pahlavskog poreklo.</s>

<s>Sadašnji turski oblik azerbejdžanskog jezika zamenio je srednjopersijski jezik u Azerbejdžanu pre dinastije Safavid, počevši od dolaska Seldžuka Turaka.</s><s>Međutim, neki istoričari izveštavaju da se srednjopersijski jezik govori u Tabrizu još u 17. veku.</s><s>Čak i turski turski istraživač Evlija Čelebija spominje ovo u svom putopisu.</s><s>On takođe izveštava da su elite i učeni ljudi govorili tim jezikom prilikom njegovih putovanja po regionu.</s>

<s>Razvoj jezika</s>

<s>Prva pojava upotrebe azerbejdžanskog jezika usko je povezana sa prvim pojavljivanjem turskih plemena u ranom prvom milenijumu.</s><s>Naseljavanjem turskih plemena na njih je uticala ne samo na ekonomiju, već i kulturu i jezik koji se koriste za komunikaciju.</s><s>Razvoj azerbejdžanskog jezika kao sredstva komunikacije prošao je dug put koji obuhvata vekove.</s><s>Azerbejdžanski jezik ima najmanje 1300 godina istorije kao medij komunikacije na teritoriji sada Azerbejdžanske Republike, istočne Turske, jugoistočne Gruzije , severozapadnog Irana, istočna Armenije i južna Rusije.</s><s>Neki izvori ističu da pisani književni primeri upotrebe jezika datiraju iz 13. veka.</s><s>Azerbejdžanski jezik je imao dva glavna perioda razvoja - antički period od 13. do 18. veka i današnji period, počevši od kraja 18. veka i traje do današnjih dana.</s>

<s>Antički period pokriva ne samo glavnu razvojnu fazu jezika, već pokriva i renesansnu literaturu Azerbejdžana.</s><s>Tokom antičkog perioda, vladom i vojskom vladali su dinastije Safavidi, Agoiunlus, Karakoiunlus i Delairidi, koji se preklapaju sa periodom književnog razvoja teritorije i zemlje.</s>

<s>Azerbejdžani su tokom čitave istorije bili pod uticajem mnogih kultura, jer su ih okupirale različite zemlje.</s><s>Najčvršći i najduži od ovih spoljnih uticaja su persijski, arapski, ruski.</s><s>Zahvaljujući okupaciji i naseljavanju gorepomenutih zemalja, azerbejdžanski jezik je takođe korišćen u skladu sa njihovim jezicima, omogućavajući mu da pozajmi preveliki broj reči iz njihove kulture i zauzvrat da pozajmljuje reči.</s><s>To bi mogao biti razlog zašto je, bez obzira na to što je gotovo tri decenije nezavisan, uticaj drugih jezika i dalje izuzetno jak, posebno nakon 70 godina pod sovjetskom okupacijom, ruski jezik se i dalje široko koristi u zemlji.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Eksterni linkovi</s>

<s>Etnološka svojstva azerbejdžanskog jezika 
 Jezička situacija u Azerbejdžanu 
 O azerbejdžanskom jeziku</s>

