Crkva sv. Save na Ilidži
<s>Crkva Sv. Save na Ilidži,  u opštini Ilidža, je crkva Srpske pravoslavne crkve.</s><s>Crkva je zajedno sa grobljem proglašena za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Sagrađena je 1897. godine, i pripada Dabrobosanskoj mitropoliji.</s><s>Godinu dana nakon osvećenja u crkvu su preneseni posmrtni ostaci mitropolita Georgija Nikolajevića.</s>

<s>Lokacija 
Nalazi se u Plandištu, lokalitetu na zapadnom izlazu iz Sarajeva, udaljenom  oko 1.500 metara sjeverno od Vrela Bosne.</s>

<s>Historija 
Na području Ilidže nema sačuvanih ostataka objekata crkvene arhitekture koji su se upotrebljavali u vrijeme Osmanskog carstva a koji bi pripadali Crkvi bosanskoj, katoličkoj ili pravoslavnoj crkvi.</s><s>Nalazi ranosrednjovjekovnih crkava u Vrucima i Rogačićima predstavljaju ostatke crkava porušenih najkasnije u 13. ili 14. vijeku.</s>

<s>Crkva je izgrađena kao reakcija na izgradnju katoličke crkve na Stupu.</s><s>Zanimljivi podaci i dokumenti koji potiču iz vremena austrougarske uprave u Bosni i Hercegovini a odnose se na izgradnju pravoslavne crkve u Blažuju pronađeni su u Arhivu Bosne i Hercegovine u Sarajevu.</s><s>Prema ovim podacima, 1894. godine ukupno su bile prikupljene 2.382,83 forinte za izgradnju crkve.</s>

<s>Osim toga, iz pisma vladinog povjerenika za vođenje poslova Srpsko-pravoslavne crkvene školske opštine u Sarajevu, upućenog 25. februara 1898. godine Slavnom kotarskom uredu u Sarajevu, saznaje se da je za potrebe izgradnje crkve u Blažuju mitropolit Nikolajević bio ostavio legat u iznosu od 4.000 forinti.</s>

<s>Opis 
Pravoslavna crkva sv. Save podignuta je 1897. godine.</s><s>Ima oblik slobodnog grčkog krsta dimenzija (4,30+18,60+2,60) x 17,80 metara i visine 28,80 metara.</s><s>Na presjecištu krakova, nad centralnim prostorom je kupola raspona 8 m. Visina zvonika nad pripratom je znatno niža nego u projektu, što je cjelokupnoj građevini narušilo proporcijske odnose.</s><s>Likovno rješenje crkve, kao i obrada detalja ukazuju na neovardarski (neovizantijski) uticaj.</s><s>Fasada crkve je rađena u stilu raške arhitekture.</s><s>Ikonostas crkve izrađen je tokom dvadesetih godina XX vijeka.</s><s>Rad je nepoznatog umjetnika.</s><s>Ram ikonostasa je izrađen od drveta na kom su pričvršćene ikone, slike na platnu sa različitim scenama.</s><s>U kompozicionom pogledu raspored ikona na ikonostasnoj pregradi može da se podijeli na pet horizontalnih cjelina.</s>

<s>U crkvenom dvorištu, nalaze se dvije grobnice.</s><s>U prvoj je sahranjeno 14 parohijana strijeljanih 1914. godine.</s><s>U drugoj je sahranjeno 26 parohijana strijeljanih 1941. godine.</s>

<s>Literatura 
 Vesna Mušeta-Aščerić, Srednjovjekovna naselja na mjestu današnjeg Sarajeva, Prilozi historiji Sarajeva, radovi sa naučnog skupa "Pola milenija Sarajeva" održanog od 19. do 21. marta 1993. godine,  str. 35-46.</s><s>V. Velibor Džomić, Ustaški zločini nad srbskim sveštenicima, izdavač Svetigora.</s><s>Risto Jeremić, Has Hoča, Glasnik Geografskog društva, tom 11, Beograd (korišćene usluge biblioteke Bošnjačkog instituta, fondacija Adila Zulfikarpašića-Sarajevo), 1925.</s><s>Đoko Slijepčević, Historija Srpske pravoslavne crkve, II knjiga, Od početka XIX vijeka do kraja Drugog svjetskog rata, Munhen, 1966. (korištene usluge biblioteke Bošnjačkog instituta, fondacija Adila Zulfikarpašića-Sarajevo), 1966.</s><s>Vladislav Skarić, Izabrana djela, knjiga I, Sarajevo i njegova okolina od najstarijih vremena do austrougarske okupacije, biblioteka "Kulturno naslijeđe", Sarajevo, 1985.</s><s>Arhitektura Bosne i Hercegovine 1878-1918. (katalog), Koncepcija izložbe i izbor djela Ibrahim Krzović, Umjetnička galerija Bosne i Hercegovine, 1987.</s><s>Hamdija Kreševljaković, Izabrana djela II, biblioteka "Kulturno naslijeđe", Sarajevo, 1991.</s><s>Evlija Čelebija, Putopis, odlomci o jugoslovenskim zemljama (prijevod, uvod i komentar napisao Hazim Šabanović), 3. izdanje, Sarajevo, 1996.</s><s>Mirza Hasan Ćeman, Ishod na Ilidžu, Ilidža, monografija, izdavač: Općina Ilidža, 2000, str.203-294.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Ilidži
i
i</s>

