Seobe (roman)
<s>Seobe je roman Miloša Crnjanskog napisan 1929. godine.</s><s>Druga knjiga Seoba ili „Seobe 2“, roman Miloša Crnjanskog koji se pojavio 1962, nije nastavak romana „Seobe“ iz 1929, već je sasvim autonomno delo.</s><s>Govori o teškom životu Srba posle velike seobe u Habzburškoj monarhiji.</s><s>Glavni lik Vuk Isaković je istorijska ličnost.</s><s>Prvi deo je adaptiran u igrani film iz 1989. snimljen u jugoslovensko-francuskoj koprodukciji, dok film rađen po drugom delu nije bio u potpunosti završen.</s>

<s>Nastanak romana</s>

<s>Roman Seobe Miloša Crnjanskog se sastoji iz dva dela, koji su nastali u različito vreme.</s><s>Prvi se pojavljuje 1929. godine, a drugi 1962. godine.</s><s>Mi ćemo se zadržati na prvom delu.</s><s>Prvobitni plan Miloša Crnjanskog bio je da napiše šest romana o srpskim seobama i to:
 Prva knjiga: o Vuku Isakoviču i Slavonsko - podunavskom puku,
 Druga knjiga: obuhvata vreme selidbe u Rusiju;
 Treća knjiga: doba Prvog srpskog ustanka, sudbina dva Srbina iz Austrije, oficira koji su pošli u Srbiju,
 Četvrta knjiga: o 1848. godini, o prelazu Srba,
 Peta knjiga: o emigraciji kneza Miloša i kneza Mihaila,
 Šesta knjiga: o povratku Isakoviča sa ruskim dobrovoljcima 1876.</s>

<s>Iako naslov romana sugerise na određena zbivanja u samom romanu, roman nam donosi jedno stanje.</s><s>Ovde seobe ne znače prelazak iz jednog mesta u drugo, već neprekidno ljudsko kretanje, pokrenuto unutrašnjim nemirima i nesigurnošću.</s><s>Vreme romana je smešteno u periodu od proleća 1744. do leta 1745. godine, a prostor su Srem, močvare kraj Dunava, zatim evropski gradovi i bojišta.</s><s>Inspiraciju za svoj roman Crnjanski je crpio iz tri razlićita izvora:
 u memoarima Simeona Piščevića: Crnjanski se odlučio da napiše Seobe nakon čitanja memoara Simeona Piščevića.</s><s>Piščević, rodom iz Šida, kao trinaestogodišnji dječak učestvovao je u pohodu na Francusku, postao austrijski oficir, da bi se zatim preselio u Rusiju i, u vojnom činu napredovao do general –majora.
 u istorijskim seobama Srba (1690. i 1739.): Plašeći se od odmazde Turaka mnogi Srbi su, pod vođstvom patrijarha Arsenija III Čarnojevića, krenuli 1690. godine u Veliku seobu ka Ugarskoj.</s><s>Austrougarska im je garantovala crkvenu autonomiju ali su oni bili izloženi svakodnevnim pritiscima unijaćenja.</s><s>Takođe, srpski narod je poslužio Ausrougarskoj u njenim zapletima i sukobima sa Evropom.
 iz ličnog iskustva, jer je i sam bio primoran da se kao vojvođanski Srbin bori na strani Austrougarske za vreme Prvog svetskog rata.</s>

<s>Delo Seobe je roman o tri ličnosti: o Vuku Isakoviču, o njegovoj ženi Dafini i o njegovom bratu Aranđelu.</s><s>Vuk polazi u ratni pohod, daleko ka Rajni ka Francuskoj, i u tome ratu je sve više udaljen od svoje žene, sve je umorniji i gorči pod pritiskom iskustva i saznanja o besmislu takvih ratovanja i za njega i za njegov narod.</s><s>Aranđel i Dafina se prividno zbližavaju, u stvari očajnički traže neku sreću, u ljubavnoj strasti ili u osećanju materijalne sigurnosti i nalaze odmah nesreću, neku tajanstvenu, užasnu nesreću.</s>

<s>Roman Seobe je delo o stradanju nacionalnog bića, porodice Isakoviča i ljudskih života.</s><s>Ovo je roman i o prolaznosti fizičke lepote, mladosti i sreće, o prostorima ljudske sreće za kojima se traga, o bekstvu čoveka iz jave u san i imaginaciju kao kompenzaciju za sva stradanja, lutanja i grubosti.</s>

<s>Radnja</s>

<s>Radnja se dešava u 18. veku, vremenski period od proleća 1744. do početka leta 1745. godine.</s><s>To je period od godinu dana, čime se vremenski krug Seoba zatvara.</s><s>Da bi pokazao kakva su i kolika bila stradanja Srba u Vojvodini, u to vreme, Crnjanski u središte radnje stavlja porodicu Isakovič: braću Vuka i Aranđela Isakoviča, povezanu kako krvnim srodstvom, tako i prisustvom žene u liku gospođe Dafine, čime se oblikuje trougao ljudskih i porodičnih odnosa.</s>

<s>Kroz deset poglavlja romana javljaju se naizmjenično dva toka pripovedanja.</s><s>Prvi tok prati sudbinu kolektivnog junaka - kretanje Slavonsko-podunavskog „polka“ do reke Rajne i nazad.</s><s>Drugi tok pripovedanja prati odnos gospođe Dafine i Aranđela Isakoviča u njegovoj zemunskoj kući, a nakon odlaska Vuka Isakoviča u rat.</s><s>Ovaj se tok vezuje za mirnodopski život.</s>

<s>Likovi 
Glavni likovi u "Seobama" Miloša Crnjanskog su braća Vuk i Aranđel Isakovič, Vukova žena Dafina, Vukov sluga Arkadije i Aranđelov sluga Ananija.</s><s>Likovi nose simbolična imena, koja određuju i njihovu sudbinu u romanu.</s><s>Vuk je magijsko srpsko ime, koje se daje detetu da se odagna smrt.</s><s>S druge strane, vuk je životinja koju su posebno poštovali stari Sloveni, pridavali joj mitska svojstva, a Srbi Svetog Savu smatraju vučjim svecem.</s><s>Aranđel nosi ime po arhangelu Mihailu, koga u narodu zovu Aranđel, koji u ruci nosi mač i tas, što se u romanu dovodi u vezu sa Aranđelovim zanimanjem (trgovac).</s><s>Arkadija je mitska zemlja blaženstva i sreće, prostor idiličnosti, priroda bez civilizacije, čemu teži Vukov sluga), dok Ananija predstavlja biblijskog junaka koji je krio novac od apostola i pokušao da prevari Hristosa.</s><s>Dafina znači lovor, a Stana (žena Vukovog sluge Arkadija) je staro slovensko ime koje znači zastati, stati.</s><s>To ime se davalo da se zaustavi pomor ili, pak, rađanje dece.</s>

<s>Likovi braće Isakoviča su suprotsavljeni u svemu: Vuk je debeo, visok, ogroman, crven u licu, izgleda kao medved, ima trbuh kao meh, kosmat je, neposredan, prek, pust, rasipan, idealista, pri kraju romana razočaran i depresivan, po zanimanju vojnik, pobornik daljih seoba u Rusiju.</s><s>Karakterišu ga žute oči sa crnim tačkicama, kakve, inače, imaju zveri.</s><s>Veći deo romana Vuk Isakovič pogleda u nebo i uz pomoć oblaka naslućuje ili tumači događaje.</s><s>Aranđel Isakovič je mršav, suv, onizak, retke crne kose, spletkaroš, pokvarenih žutih zuba, sladostrasan, trgovac, zelenaš, bogataš, usmeren ka materijalnim vrednostima, uporan, suzdržljiv, hladan, proračunat, tvrdica, zagovornik rada i ukorenjivanja Srba u Banatu.</s>

<s>Sluge su slične gospodarima, pa, samim tim, međusobno suprotstavljeni.</s><s>Vukov sluga Arkadije je debeo, uspavan (valja napomenuti da je Zevs mitskog Arkada pretvorio u Malog medveda), vojnik, voli prirodu, uživa u jelu i piću, žena Stana ga vara (i ne zaustavlja se u tome), kao i Dafina Vuka, ludo gine u ratu, pokušavajući da spase konje.</s><s>Aranđelov sluga Ananije je nizak, škrt (novac krije od drugih u posebnom spremištu u pojasu, slično svom biblijskom imenjaku), spletkaroš je, srebroljubiv, uhodi gazdu i ogovara ga, plašljiv je, lopov, proračunak, svodnik (koji podvodi svoje kćeri).</s><s>Dafina je mlada, putena Grkinja iz Trsta, koja je, bez svoje volje, ali i bez volje mladoženje, udata za Vuka Isakoviča.</s><s>Ne zna jezik, u romanu progovara svega dve reči - "Umreću!</s><s>Umreću!" Ako njenu sudbinu izvedemo iz njenog imena, mogli bismo da kažemo da su se braća Isakoviči, svaki na svoj način, "ovenčala" njome.</s><s>Dafina sa Vukom ima dve kćeri, ali nije zainteresovana za njih, pogotovo nakon razočarenja u muža, koji ju je opet ostavio i otišao u još jedan besmisleni rat.</s><s>Njena priroda je podvojena: prema mužu je neposredna, strasna, nemoćna, voli ga, a prema deveru je lažljiva, lukava, suzdržana, vlasna, ona određuje dinamiku razvoja njihovog odnosa i poigrava se njegovim osećanjima.</s>

<s>Srpski vojnici u romanu su animalizovani: imaju ogromna stopala i šake, urlaju, siluju, urliču, zavijaju kao vukovi kad pevaju, žive u zemunicama, ne mogu da se uvedu u red, ne poštuju komande niti komandire, Vuk ih pujda u sklopu vežbi jedne na druge, kao zveri su.</s><s>Sa druge strane, habsburški vojnici, predstavljeni npr. kroz barona Berenklaua, su feminizirani: on nosi bermude sa podvezicama, čipke, periku, napuderisan je, spava u svilenoj spavaćici sa dve sijamske mačke.</s><s>Ovakvom generalizacijom Crnjanski je metaforički prikazao odnos Evrope prema Balkanu, kao i odnos Balkana prema Evropi.</s><s>Koliko su pogledi jednih na druge nepomirljivi, očituje se u sceni susreta Vuka Isakoviča i Kraljice Majke, kada je on sapet u vrpce, svilu, perje, trake, ukrase, a ona izgleda kao strašilo.</s>

<s>Filmska i televizijska adaptacija</s>

<s>Krajem 1980-ih je u tadašnjoj Jugoslaviji prvi deo romana ekranizovan u obliku igranog filma Seobe u jugoslovensko-francuskoj koprodukciji i režiji uglednog sineasta Aleksandra "Saše" Petrovića.</s><s>Iako je u njega uložen izuzetan novac, Seobe se danas smatraju jednim od najopskurnijih naslova jugoslovenske kinematografije, a razlog je spor između jugoslovenskih i francuskih producenata, zbog kojih je premijera Seoba bila odgođena sve do iza raspada Jugoslavije, kada je u zapadnoj javnosti često osuđivan zbog navodnog velikosrpskog nacionalizma.</s><s>Od dela materijala koji se bavio drugim delom romana je godine 1994. napravljena i televizijska miniserija od dve epizode.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura 
 Novica Petković, "Lirske epifanije Miloša Crnjanskog", Beograd, 1996.</s><s>Petar Džadžić, "Prostori sreće u delima Miloša Crnjanskog", Beograd, 1976.</s><s>Milo Lompar, "O završetku romana", Beograd, 1998.</s><s>Nikola Milošević, "Roman Miloša Crnjanskog", Beograd, 1970.</s><s>"Biblija", "Novi zavjet", "Djela apostolska", 5, 1-4</s>

<s>Djela Miloša Crnjanskog
Romani 1929.</s><s>Historijski romani
Knjige na srpskohrvatskom jeziku</s>

