Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku
<s>Popis turcizama odnosno orijentalizama u srpskohrvatskom jeziku.</s><s>Pojam turcizma ili orijentalizma podrazumijeva sve riječi koje su ušle u upotrebu ovog jezika na vremenskoj crti koja otprilike ide od 1389. do 1913. godine, u nekim krajevima više a u nekim nešto manje.</s><s>U popisu, prva je riječ u srpskohrvatskom sustavu, druga riječ poslije crtice je turska, a pritom slijede arapska i/ili perzijska izvorna riječ i neke nužne napomene.</s>

<s>Opće imenice i riječi</s>

<s>A
 aba – aba – arap. ̔abā̕ ; izved. abadžija, abadžiluk
 aber (vijest, poruka) – aber – osm. turk. خبر‎  – arap. ḫabär خَبَر‎
 ada (riječni otok) – ada – osm. turk. آطه‎ – staroturk. *ātag 
 adet, hadet – adet – osm. turk. عَدَد‎ – arap.  ̔ādä(t) عدد‎; izved. adetosum
 admiral – oramiral – arap. amīr al–bahr
 adžami–oglan, džamoglan – acami oǧlan
 adžija (bol) – acı; razlik./usp. hadž i hadžija;
 aferim – aferim
 ahar – ahır – perz. āḫōr, āḫūr
 ahbab – ahbap – arap. ahbāb, habīb
 ahlak – ahlȃk – arap. aḫlāq, ḫulq; izved. ahlak moral, ahlakli, ahlaksuz
 ahmedija – ahmediye – arap. aḥmädiyyä
 akča, akče – akçe; ak (vidi: akča)
 akrep – akrep – arap. ̔aqräb (vidi: škorpion)
 akšam (sumrak, večer, predvečerje) – akşam – perz. aḥšām; izved. akšamluk (večernji razgovor), akšamlučar, akšamlučiti
 akšamčiček (biljka noćurak) – akşamçiçeǧi
 ȁl – al – perz. āl
 ala, hala – hala (velika zmija, zmaj)
 alamet – alȃmet – arap. ̔alāmä
 alat – âlet
 alčak – alçak
 alem – alem – arap. ̔āläm (svijet)
 almas – elmas – arap. älmās – grč. adámas
 amalin, hamalin, hamal, amal – hamal – arap. حَمَّال‎ (ḥammāl)
 aman – haman – arap. ämān ; izved. aman zaman
 amanet (emanet) – emanet – arap. ämānä
 amidža – amca – arap. ̔amm
 amini (tj. amonijak NH3) – amin
 angarija tj. muka – angarya
 anterija – entari – arap. antärī
 araba tj. teretna zaprežna kola – araba ; izved. arabadžija
 argat – ırgat – grč. ergátēs (radnik) ; izved. argatin, irgatin, argatluk, argatovati, irgatovati
 aršin (vidi: aršin) – arşın 
 arsuz, hrsuz – arsız tj. arap. ̔ār (stid) + tur. –sız (bez) ; izved. arsuzluk
 ašćare, ašićare (očigledno, očito)
 aščija – aşçı, ahçı – perz. āš (jelo, kuhana hrana); izved. aščinica (restoran, javna kuhinja)
 ašik – aşk, ȃşàk – arap. ̔išq,  ̔āšiq,  ̔ašiqa ; izved. ašiklija, ašigdžija, ašikli–pendžer, ašikovati
 at, hat – at
 atar – attar, aktar – arap. ̔aṭṭār,  ̔aṭara
 avaz – avaz – perz. āwāz
 avet – afet – arap. āfät, äft ; izved. avetinja
 avlija – avlu, avlı</s>

<s>B
 babo – baba – perz. bābā (otac, djed); usp. bȁba ; izved. babaluk
 badava – bedava – perz. bādihäwā tj. bād (loš) + häwā (zrak) ; izved. badavadžiti, badavadžija, badavadžiluk
 badža – baca – perz. bāǧe ; izved. badžanak
 bahat, bȃt (zvuk) – bastı ; basmak
 baht – baht – perz. baḫt ; izved. batli, batlija
 bailisati se – bayilmak
 bair, bajir – bayır
 baja, bajo
 bajagi – bayaǧı ; izved. kobajagi
 bajat – bayat ← arap. bā̕it
 bakalin, bakal – bakkal – arap. baqqāl ; izved. bakaluk
 bakar – bakır ; izved. bakrač, bakračac, bakračić, bakračlija, bakrdžija
 baksuz – bahtsiz ; izved. baksuzluk
 bakšiš – bakşiş tj. napojnica – perz. بخشش, bahšīš
 balaban – balaban – perz. balābān = ptica bukavac
 balčak – balçak 
 balgam – balgam – osm. turk. بلغم‎ – arap. bälgam بَلْغَم‎ – grč. phlégma φλέγμα
 balija – Bāli (osobno ime) – arap. bālī (starina)
 balta – balta
 bamija – bamya (vidi: okra)
 barabar tur. beraber ← perz. berāber (prsa u prsa) ; izved. barabariti
 bardak tur. ← perz. bārdān 
 barem, bar – bari
 barjak, bajrak – bayrak – perz. bajrak ; izved. bajraktar, barjaktar
 barut – barut ; izved. barutana
 basamak (stepenica) – basamak
 basati – basmak; izved. zabasati, nabasati, banuti, bazati 
 baš – baş = prvi ; na pr. baš–majstor [ razl. i uspored. baš (etim. bъšь) tj. posve ]
 baška – başka  
 bašta, bašća (vidi: vrt) – bahçe, baǧçe – perz. bāǧçe ; izved. baščovan, baštovan
 bašlik (vidi: bašlik) – başlık
 bašum sagosum – başınız sağ olsun
 batal – battal – arap. battāl ; izved. bataliti
 bećar – bekār – perz. bīkār ; izved. bećarac, bećariti
 bekrija – bekriya – arap. bekri ; izved. bekrijati
 bedevija – bedevī – arap. bädäwiyy (beduin)
 begenisati – beǧendi
 behar – behar, bekaret – perz. behār ; izved. beharati, beharan, beharli
 behut – bihud – perz. bīhūd
 bejgir – beygir – perz. bārgīr 
 bekčija – bekçi
 belaj – belȃ – arap. bälā̕ ; izved. belajisati
 belćim – belkim –  arap. bäl + –ki
 beledija – belediye 
 belegija – bileǧi 
 ben (mladež) – ben
 berber – berber – perz. berber ; izved. berberin, berbernica
 berićet, berećet, bereket – bereket – arap. bäräkä ; izved. berićetan
 bešika (kolijevka) – beşik
 bešluk – beşlik, beş (pet)
 bezbeli – besbelli
 bezistan – bezistan – arap. bäzz + stān
 bidža – bücür
 bilesi, bile – bile
 bilmez – bilmez
 bir – bir
 birvaktile (nekada, u ono doba) – bir vakitler
 bitisati – bitmek
 boja – boya ; izved. bojiti, obojiti, bojar, bojadisati, bojadžija, itd.
 borija (truba) – boru, borı ; izved. borozan
 bošča – bohça – perz. boġče ; izved. boščaluk
 bre (vidi: bre) – grč. μορέ (budalo!) ; isto u tursko-rumelijskom govoru bre
 bubreg – böbrek
 bučuk – buçuk
 budak – budak
 budala – budala; zved. budalast, budalaština, budalijesati
 budžak – bucak
 buđ – büǧe, büǧelek  ; izved. buđav, buđaviti
 bujuruldija – buyurmak
 bukadar – bukadar
 bukagije – bukaǧı
 bula – bula, bola
 bulbul (slavuj) – bülbül – arap. bulbul
 buljuk – bölük
 bumbar – bumbar – perz. būnbār, būmbār
 bunar – pınar
 burazer – birader – perz. birāder
 buregdžija – vidi : burek
 burgija – burgu ; izved. burgijati
 burma – burmak
 burmut – burun otu tj. burun (nos) + ot (trava) ; izved. burmutica
 busija – pusu (arhaično: pusı); izved. busijaš
 but – but, bud
 butum – bütün
 buzdovan (vidi: topuz) – bozdoǧan – mađ. buzogány</s>

<s>C
 cicija – titiz</s>

<s>Č
 čaj – çay – mong. čai – kin. chá 
 čak – çak
 čakija – çakı ; izved. isčakijati
 čakšire – çakşır
 čalabrknuti, čalabrcnuti – çala; izved. čalabrčak
 čamac – çamac – çam (bor) ; izved. čamdžija
 čapraz–divan – çapraz–divan 
 čarapa – çorap
 čardak (vidi: čardak) – çardak – perz. čȃrtȃq ; izved. čardaklija
 čaršaf – çarşaf
 čaršija – çarşı
 čekić – çekiç
 čekrk – çıkrık
 čelik – çelik
 čengele – çengel – osm. turk. çengel چنگل‎ – perz. čangāl چنگال‎
 čengija – çengi – perz. čengī
 čerga – çerge
 česma – çeşme
 čiča, čika, čiko – çiçe (tetak)  
 čičak (vidi: čičak) – çiçek
 čifčija, čivčija – çiftçi
 čifluk, čitluk (seoski posjed) – çiflik, çiftlik
 čifta – çıfıt
 čik (uzvik) – çik, çikmak; izved. čikati (izazivati)
 činija – çini – osm. turk. چینی‎ (çini) – perz. چینی‎ (čini), etimološki: Kina, iz Kine; 
 čirak (vidi: čirak) – çırak – perz. čirāg
 čivčija, čifčija – çiftçi
 čivija (čavao, klin) – çivi ; izved. čiviluk; usp.  ekser
 čivit – çivit
 čizma – çizme
 čoban (vidi: čoban) – çoban – perz. šubān
 čoček – köçek
 čoha, čoja – çuha, çuka – perz. čūha
 čokanj – çokal
 čokot – çotuk
 čolak – çolak
 čukun– – kökün; izved. čukunbaba, čukundjed</s>

<s>Ć
 ćage – kȃǧit – perz. kȃgaz 
 ćar – kȃr – perz. kār; izved. ćardžija
 ćato – kȃtib, kitap – arap. kātib, kätäbä كتاب
 ćebe – kebe; izv. ćebence
 ćela – kel ; izved. ćelav
 ćemane – keman (luk, violina) – perz. kemȃn
 ćeif – keyif – arap. kȁyf
 ćenifa – kenef, kenif – arap. känf = zaštititi
 ćepenak, ćefenak – kepenk – osm. turk. kepenk كپنك‎
 ćerpič (vidi: ćerpič) – kerpiç
 ćilibar – kehribar, kehruba – kehrubā کهربا
 ćilim – kilim – perz. kilīm
 ćitab – kitap – osm. tur. kitab كتاب‎ – arap. kitāb كِتَاب‎
 ćopati – çolpa – perz. čul (kriv) + pȃ (noga) ; izved. ćopav, ćopavac, ćopavost
 ćor – kör, körluk – perz. kūr ; izved. ćorav
 ćorsokak – kör + sokak
 ćošak – köse – perz. kūše 
 ćumur – kömür
 ćup – kȕp – arap. kub
 ćuprija – köprü
 ćurčija (krznar) – kürkçü – kürk</s>

<s>D
 dadilja – dadı – perz. dādā
 daidža – dayı ; izved. daidžinica
 damar (živac, žila kucavica, bilo) – damar
 darmar ili dar–mar – tarumar – perz. tār-u mār
 delija, deli – deli (jak, silovit, luđak)
 demir – demir/timur (željezo); izved. demirdžija; usp.</s><s>Demir Kapija
 dernek – dırnek = udruga, skup (pravna osoba) ; izved. dernečiti
 deva (kamila) – deve
 dever – devir – arap. däwr ; izved. deverati (mučiti se, brinuti se)
 dimije – dimi – grč. δίμιτος
 dilber (dragi/draga, voljeni, zanosni) – dilber
 divān – divan – arap. dīwān ; u smislu : divan, knjiž. zbirka pjesama ; divan, polit. carski savjet i vlada Osmanskog carstva ; izved. divaniti
 divanhana (soba za razgovor) – divan–hane
 divit – divit – perz. dewīt
 dizdar – dizdar – osm. turk. دزدار‎ perz. دزدار dizdār (čuvar tvrđave)
 dolap – dolap – perz. dūlāb
 dućan – dükkan
 dugme – düǧme – osm. turk. دوگمه‎ – perz. tukme ili staroturk. *düg- 
 duhan, duvan – duhan – arap. duḥān
 dunja (svijet, ovosvjetska prolazna dobra) – dünya – arap. dunya ; izved. dunjaluk
 dušek – döşek
 dušman, dušmanin – düşman – perz. dušmen</s>

<s>DŽ
 džaba – caba; izved. džabaluk
 džada – cadde
 džamadan – camadan – perz. ǧāme + dān جامه‎ +‎ ـدان‎
 džep – cep ; izved. džeparac, džeparoš
 džezva – cezve – osm. turk. جزوه‎  – arap. جَذْوَة‎
 džin – cin – arap. ǧinn
 džukela – cühela – arap. ǧuhälā̕
 džuma – cuma – arap. al-ǧum̕a اَلْجُمْعَة‎
 džumle – cumhur – osm. turk. جمهور‎ cümhur  – arap. جُمْهُور‎ jumhūr. 
 džumbus – cümbüs</s>

<s>Đ
 đene – gene
 đerđef – gergef – perz. kārgāh ili kārkef
 đerdap – girdap – osm. turk. گرداب‎  – perz. girdāb گرداب‎ (vrtlog)
 đon – gön ; izved. pođoniti
 đubre – gübre
 đugum – güǧüm
 đul – gül = ruža; izved. đulistan, đul–behar, đul–nar, đulić
 đule – gülle
 đuturum – götürüm
 đuvegija – güveyi</s>

<s>E
 ećim – hekim – osm. turk. حكیم‎ ḥakim/ḥekim  – arap. حَكِيم‎ ḥakīm glag. حَكَمَ‎ ḥakama
 ejdovale (zbogom) – eyi dua ile/ey, dovale – arap. du̔ā (molitva) ; usp. dova
 ekser (čavao, čivija, klin) – osm. turk. ekser اكسر‎ – arap. akṯar أَكْثَر‎; usp. čivija;
 elem – hele
 ergela, hergela – hergele – perz. har (magarac) + gele (stado)
 esnaf – esnaf – osm. turk. اصناف‎ – arap. ṣinf صِنْف‎ / množina: aṣnāf أَصْنَاف‎ 
 evlad – evlȃt – arap. äwlād, wäläd</s>

<s>F
 fajda – fayda – arap. fā̕ida
 fes – fes
 fišek – fişek ; izved. fišeklija
 fitilj – fitil – arap. fätīl
 fukara – fukara – arap. fuqarā̕, faqīr tj. siromah
 furuna – furun; izved. furundžija</s>

<s>G
 galama – aġlama – dijal. aǧlama; izved. galamdžija, galamiti, izgalamiti, zagalamiti
 gurbet – gurbet – osm. turk. غربت‎ – arap. ḡurbä غُرْبَة‎; izved. gurbetluk</s>

<s>H
 hair, hajir (dobro, korist, sreća) – hayır – arap. ḫayr ; izved. hairli
 hajat – hayat – arap. ḥayāṭ, ḥāiṭ
 hajde, ajde – haydi
 hajduk, ajduk – haydut tj. bandit, razbojnik ; izved. hajdučija, hajdučki, hajdukovati
 hajvan, ajvan – hayvan tj. životinja
 halal, alal – helȃl – arap ḥalāl; izved. halaliti, alaliti, alal vjera
 halka, alka – halka – arap. halqa
 halvat – halvet – ḫalwä
 hamal – hamal – arap. ḥammāl
 hamam (vidi : hamam), amam – aman – arap. ämān
 hambar, ambar (spremište) – anbar, ambar – perz. anbār
 han – han – perz. hān, hāne
 hanuma – hanım
 haps, aps – hapis – arap. habs ; izved. (1) u haps, uhapsiti; izved. (2) hapsana, apsana
 harabatija – harabati – arap. ḫarābātī, ḫarābä
 harač, arač (vidi: harač) – harç – arap. ḫarǧ ; izved. haračlija, harčiti, arčiti
 harambaša, arambaša tj. vođa grupe hajduka – harami (zabranjeno) + başı (glava);
 hasta – hasta – perz. haste ; izved. hastaluk (bolest, bolesnik)   
 hašarija – haşarı – arap. ḥašr ; izved. hašarijast (vragolast, nestašan)
 hašiš – haşiş ; arap. hašīš = suha trava
 hava – hava – arap. häwā̕
 hećim – hekim – arap. ḥakīm ; izved. hećimbaša
 helać – helȃk – arap. hälāk
 heljda – helda
 hikaja, hikjaja – hikȃye – arap. ḥikāyä
 hizmet – hizmet – arap. ḫidmä
 horda – ordu
 huja, uja – huy – osm. tur. خوی‎ – perz. خو‎ hūy; izved. hujali, hujati</s>

<s>I
 ibrišim – ibrişim – perz. ebrīšum (vrsta konca)
 inat – inat – arap. ̔inād ; izved. frazem u inat; zainatiti se, zaintačiti se
 insan, isan – İnsan tj. čovjek, ljudsko biće – osm. turk. انسان‎‎ (insan) – arap. إِنْسَان‎ (ʾinsān);</s>

<s>J
 jag – yaǧ
 jagma – yaǧma – osm. turk. یغما‎ (yağma) – perz. yaǧmā; izved. jagmiti se, ujagmiti
 jamak – yamak
 japija – yapı – osm. turk. یاپی‎
 jarak (oružje) – yarak
 razl. jarak (prokop) – ark
 jaramaz – yaramaz
 jaruga – yarık
 jastuk – yastık
 jatak – yatak – osm. turk. یاتاق‎
 javaš – yavaş ; izved. javašluk
 jelek (vidi: jelek) – yelek
 jok – yok
 jorgan – yorgan ; izved. jorgandžija
 jorgovan – erguvan – perz. ergevwn
 juriš – yürüyüş, yürümek (glag. ići, hodati) ; izved. jurišati, juriti</s>

<s>K
 kabast – kaba (grub) – osm. turk. قبه‎ – staroturk. *kāp-
 kaftan (vidi: kaftan) – kaftan – perz. خفتان ġaftān
 kaiš, kajiš – kayış ; izved. kaišar, kaišariti, kaišati
 kalabaluk, kalabalak (vidi: kalabaluk) – kalabalık ; izved. kalabalučiti
 kaldrma (vidi: kaldrma) – kaldırım, kaldırımı
 kalem (valjak) – kalem – arap. قلم qaläm – grč. κάλαμος
 kalpak – kalpak
 kalup – kalıp
 kamara (hrpa, gomila) – kamara ; izved. nakamarati
 kandža – kanca
 kantar (mjerenje) – kantar – arap. qintār
 kapak – kapak 
 kapija – kapı = vrata; izved. kapidžik
 kapućehaja – kapukähyası
 kara (crn) – kara
 karabaš (turska pasmina) – karabası
 karabatak– kara + bacak (vidi: batak)
 karamut – kara armut – tur. kara (crn) + armut (kruška) – perz. emrūd
 karanfil – karanfil – osm. turk. قرنفل‎ – arap. qaranful قَرَنْفُل‎ – novogrč. καρυόφυλλον
 karapandža – karapançe (vidi: pandža)
 karasevdah – karasevda – kara + sevdah
 karaula – karavulhane, karakolhane; karakol + hane
 karavan - karavan
 karavansaraj (vidi: karavansaraj) – kervansaray – perz. kārvānsarā, kārvān
 kargija – kargı
 kasap, kasapin – kasap – arap. قَصَّاب‎ (qaṣṣāb); izved. kasapiti, kasapnica
 kasaba – kasaba; izved. kasabalija
 kat, dio kuće (vidi: kat) – kat
 kaval (vidi: kaval) – kaval
 kavez – kafes
 kavga – kavga – osm. turk. غوغا‎ (ğavğa, kavga) – perz. غوغا‎ (ğouğâ, ğavğâ) ; izved. kavgadžija, kavgaš, kavgašica
 kazan – kazan, kazǧan – perz. hāžgān ; izved. kazandžija
 kesa – kese – perz. kīse
 keser – keser
 kesten (vidi: Castanea) – kestane – lat. castanea – grč. kástana
 kidisati – kıymak
 kijamet – kıyamet – arap. kijāma, qiyāmä
 kiosk – köşk
 kirija – kira – arap. kirā̕ ; izved. kirijaš, kirijašiti
 kofa – kova
 komšija – komşu ; izved. komšiluk – komşuluk
 konak (vidi : konak) – konak ; izved. konačiste, konačiti, konakovati
 kopča – kopça ; izved. kopčati, zakopčati, prikopčati
 kreč – kireç; izved. krečana
 krevet (vidi: krevet) – kerevet – grč. krábbatos
 kubura – kubura ; izved. kuburiti
 kula – kule – perz. koleh
 kundak – kundak – novogrč. κοντάκι
 kundura – kundura – osm. turk. قوندورا‎ kundura – biz. gr. κουντοῦρα / κόντουρος;
 kurban – kurban – قربان‎ kurban – arap. قُرْبَان‎ qurbān
 kuršum – kurşun; izved. kuršumli; kuršumlija
 kurtara – kurtarmak, kurtulmak ; izved. kutarisati se, kurtalisati se
 kusur – kusur – arap. quşur ; izved. kusurati se, iskusuriti
 kutija – kûtu – grč. kouti</s>

<s>L
 lakrdija – lakırdı; izved. lakrdijaš
 leđen – leǧen
 lepeza – yelpaze ; izved. lepezast
 leš – leş – perz. لاشه‎ läše
 libada – libade – arap. lubbādä
 lola ili lala – lȃle – perz. lāle 
 lula – lüle – perz. lūle; izved lular, lulaš, lulav, lulavost</s>

<s>M
 magaza – maǧaza – arap. mäḫāzin
 mahala ili mala – mahalle (gradska četvrt)
 makaze – makas – arap. maqaṣṣ, miqaṣṣ 
 majdan (rudnik) – maden – arap. ma̔dän
 majmun – maymun – arap. maimūn
 mamuran – mahmur – osm. turk. مخمور‎ (mahmur) – arap. مَخْمُور‎‎ (maḫmūr), vinom opijen; vidi: arap. خَمْر‎‎ (ḵamr), vino – izved. mahmurluk, mamurluk
 mandal – mandal; izved. zamandaliti
 mangup – menkup – arap. mänkūb: unesrećen; izved. manguparija
 marama, mahrama – mahrama – arap. miqräm
 marifet – marifet – arap. ma̔rifä; izved. marifetluk
 mašala, mašalah – maşallah – arap. mā šā̕llāh = ono što Bog hoće
 megdan, mejdan – meydan = trg
 mehana, mejhana (gostionica) – meyhane – perz. میخانه‎ (meyhāne) tj. می‎ (mey, vino) + خانه‎ (hâne, kuća); izved. mehandžija
 mehraba, meraba – mehraba – osm. turk. مرحبا‎ (merhaba) – arap. مَرْحَبًا‎ (marḥaban)
 melek – melek – arap. mäläk
 memla – nemli – perz. nemli, nem (vlaga)
 merak – merak – arap. mariki, märiqı (hipohondrija); izved. meraklija, meračiti
 merdevine tj. ljestve – merdiven – perz. nerdubān
 mermer – mermer – arap. märmär – grč. μάρμαρος mármaros
 minder – minder; izved. minderluk 
 minđuša (naušnica) – mengẉş – perz. mengūš; izved. minđušar
 miraz (vidi: miraz) – miras – arap. mīrāt; izved. miradžihja
 muhur, mur – mühür – osm. turk. مهر‎ (mühr, mühür) – perz. مُهْرْ‎ (mühr) ili مهر‎ (mohr)
 mušterija – müşteri
 muštuluk (vidi: muštuluk) – muştuluk – perz. mužde
 mutap – muytap, mutaf – perz. mūytāb, mūy + tāb ; izved. mutabdžija</s>

<s>N
 nafaka – nafaka – arap. nafaga
 nanule – nalin – na̔l, dualni obl. na̔läyn; izved. sedefli nanule (vidi: sedef) 
 neimar – mimar – arap. mi̔mār  
 nišan – nişan – osm. turk نشان‎ – perz. nešān نشان‎; izved. nišandžija, nišaniti, nanišaniti</s>

<s>O
 odžak (vidi: odžak) – ocak ; izved. odžaklija, odžačar
 oka – okka – arap. ūqiyyä
 oluk – oluk
 oroz, horoz – horoz – arap. horaz – perz. hurūz 
 ortak – ortak ; izved. ortakluk</s>

<s>P
 palanka – palanka, palanga, parkan usp. mađarska etimologija
 papuča – pabuç – perz. pāpūš, pāypūš, pāy + pūšīden ; izved. papučar, papučetina
 pamuk – pamuk, panbuk – perz. penbe, pambeh
 pandža – pençe – perz. penǧe, penǧ (pet)
 para (novac) – para – perz. pāre
 parče – parça – perz. pārče
 pazar – pazar – perz. bāzār ; izved. pazariti
 pelivan – pehlivan – perz. pehlewān, pehluwān
 pendžer, penđer – pencere – perz. penǧere
 peškeš (vidi: peškeš) – peşkeş – perz. pīškeš
 peškir, '''bajo – peşkir – osm. tur. pîşgîr پیشگیر‎ – perz. pīšgīr پیشگیر‎
 pljačka – plaçka – ngrč. πλακώνω ; izved pljačkaš – plaçkacı
 pohasiti se – asi – osm. tur. asi عاصی‎ – āṣin عَاصٍ‎</s>

<s>R
 rahat – rahat – osm. tur. rahat راحت‎ ; arap. raḥa رَاحَة
 rahmet – rahmet – arap. raḥmä ; izved. rahmetli, rahmetlija, Allahrahmetile raja – reaya / râiya / rȃya – arap. راعي (rā'ī)
 raskalašan – kalleş – osm. turk. قلاش‎ – arap. qälläš قَلَّاش‎ – perz. qalāš قلاش‎; izved. raskalašiti se, raskalašen, raskalašenica, raskalašenjak, raskalašenost;</s>

<s>Š
 šadrvan, šedrvan (vidi: šedrvan) – şadırvan – perz. šādirwān (doslovce : veselo teče)
 šalvare – şalvar = široke hlače
 šaman, šamanizam – şaman [ruski – čuvaški]
 šamar – şamar ; izved. šamarati, ošamariti šah (vidi: šah) – şah – perz. شاه = kralj
 šargija – şarkı, şark – osm. turk. شرق‎ şark – arap. شَرْق‎ šarq (istok)
 šator, čador – çadır – perz. čader, čatr
 šegrt – şakirt – perz. šāgird شاگرد‎; izved. šegrtić, šegrtica, šegrtovati, šegrtski šedrvan – şadırvan – osm. turk. شادروان‎ (şadırvan) – perz. شادروان (šâdorvân)
 šeher tj. grad – şehir – perz. šehr
 šukun– → vidi: čukun–</s>

<s>S
 sačma – saçma – osm. turk. صاچمه‎ 
 sahat–kula (vidi: sahat–kula) – saat, sahat + kule
 sakat – sakat – arap. saqaṭ ; izved. osakatiti, sakatiti saksija – saksı
 samar – samar, semer – grč. σάγμα (ságma) tj. sedlo; izved. samardžija sandale (vidi: sandale) – fr. sandale – grč. sandálion, sándalon / tur. sandal – arap. ṣandäl (drvo Santalum) 
 sanduk – sandık – arap. sandūq
 sapun – tur. sabun / lat. sapo ; izved. sapundžija, sapunica, sapunati, nasapunati sarač – saraç – arap. särāǧ
 sargija – sargı
 sat – saat – perz. sât
 satlarosum – sıhhatlar olsun
 sećija – seki
 sedef – sedef – osm. turk. صدف‎ – arap. ṣadaf صَدَف‎; izved. sedefli, sedefni, sedefast, 
 sefte, sefta – gr. σεφτές – osm. turk. سفتاح‎ siftah – arap. اِسْتِفْتَاح‎ istiftāḥ
 sevab, sevap – sevap – osm. turk. واب‎ – arap. täwāb ثَوَاب‎
 sevdah – sevda (ljubav), sevmek – arap. säwdā̕ (crna žuč) ; izved. sevdalija sevdalinka – sevdalı
 sijaset – siyaset (tj. politika, uprava, kazna) – arap. siyāsä
 sokak – sokak
 sofra – sofra – arap. sufrä
 subaša, šubaša – subaşı, sübaşı{{efn.usp.</s><s>Ivan Šubašić.}}
 sunđer – sünger
 surduk (vidi: surduk) – surmek, surduk
 surla – zurna: truba, v. zurna (zurla)</s>

<s>T
 tabak – tabak – osm. turk. طبق‎ – arap. ṭabaq طَبَق‎ ; izved. tabačiti taban – taban (ravan) ; izved. istabanati, tabati, tabanaš, tabandžija, utabanati tabor – mađ. tábor – tur. tabur (bataljun vojske), tabkur (utvrda, barikada) ; izved. taboriti talib – arap. ṭālib طَلَبَة‎ – tur. talebe – osm. turk. ṭaläbä طلبه‎; izved. taliban taman – tamam
 tambura, tanbura, tamburica – tambur
 tandara – tandır
 tandara–mandara tj. zbrda-zdola – tandır + mandra
 tandrnama (besmislica) – tandırname – izved. tandrkati, tandrma tarabe – taraba ili dialekt. daraba – arap. daraba̔ دَرَّابَة‎ 
 tavan – tavan = strop ili plafon
 tekija (vidi: tekija) – tekke – arap. täkyä
 tenđera, tendžera, tenžera – tencere
 testera (vidi: testera) – testere – perz. destere, desterre ; izved. testeraš, testerica, testerati tezga – tezgȃh – osm. turk. تزگاه‎ (tezgâh) – perz. دستگاه‎ (dastgâh); izved. tezgar, tezgarica, tezgariti, tezgaroš, tezgarošica top – top ; izved. tophana, topčija, tobdžija topal (šepavac) – topal; izved. topalast topuz – topuz – arap. dabbūs ; na turskom se kaže također gürz ili bozdoğan (vidi: buzdovan)
 torba – torba – osm. turk. طوربه‎ (torba) il u puku طوبره‎ (tobra); izved. torbak, torbar, torbarica tozluci – tozluk
 trampa – trampa – ital. tramuta; izved. trampiti tulipan – tülbent
 turban – turban, tülbent – perz. عمامه
 tulum – tulum tj. turske gajde
 turpija – törpü
 tutkalo – tutkal
 tutun – mak. тутун – tur. tütün – osm. turk. توتون‎ ; izved. tutundžija tuz – tuz (tj. sol NaCl); izved. tuzlukU
 učkur – uçkur
 ugursuz – uğursuz, nesretan ; izved. ugursuzluk (tj. neurednost, zapuštenost) – uğursuzluk, neurednost
 ujdurma – uydurma, uydurmak ; izved. ujdurisati uzengije, uzenđije – üzengi</s>

<s>V
 vajat – hayat – arap. ḥayāṭ
 vajda – fayda – arap. fā̕ida
 vakat – vakit – arap.
 vala, valah, valaj – vallah – arap.
 veresija – veresi</s>

<s>Ž</s>

<s>Z
 zahmet, zamet – zahmet – osm. tur. zahmet زحمت‎ ; arap. zaḥma زَحْمَة‎; izved. zahmetli zanat – zanaat ; izved. zanatstvo, zanatlija zapt – osm. turk. ضبط‎ (zabt) – ضَبْط‎ (ḍabṭ); izved. zaptija, zaptadžija, zaptiti, zaptivati, zaptivač zelenkada (Narcissus) – zerrin kadeh
 zembilj – zembil – osm. turk. زنبیل‎ (zembil) – arap. زَبِّيل‎ (zabbīl)
 zijan – ziyan – perz. زیان‎ ziyān
 zulum – zulüm ← arap. ẓulm ظُلْم‎; izved. zulumćar zumbul (vidi: zumbul) – sümbül – osm. tur. سنبل‎ – perz. سنبل‎ sunbul
 zurna, zurla – zurna = truba – perz. sūrnā, sūrnāy</s>

<s>Kuharstvo i prehrana
 agda (voda i šećer) – aǧda – arap. ̔aqīd
 ajvar – havyar – osm. turk. خاویار‎ – perz. خاویار‎; usp. kavijar
 aleva paprika (crvena paprika) – acı alevli biber
 aščija – aşçı, ahçı – perz. āš ; izved. aščibaša, aščinica, aščiluk avan, havan – havan ← perz. hāwen
 badem – badem – osm. turk. بادم‎ – perz. bâdâm بادام
 baklava – baklava – osm. turk. باقلوا‎ 
 batak – bacak (noga)
 biber – biber – osm. turk. ببر‎ – perz. bābāri – grč. πιπέρι, πιπεριά ; izved. zabiberiti boranija, buranija – borani – osm. turk. بورانیه‎ – arap. būrāniyyä بُورَانِيَّة‎
 bostan – bostan (lubenice i dinje) – perz. būstān (vrt) ; izved. bostandžija boza – boza – perz. būza (jelo)
 burek – börek
 bujrum – buyrun!, buyrunuz! ; buyurmak
 čaj – çay
 ćevap – kebap – osm. turk. كباب‎‎ – arap. kabâb كَبَاب‎; usp. kebab
 čankoliz – çanak
 čorba – çorba ; izved. čorbaluk ćufte – köfte – osm. turk. كوفته‎ – perz. kufte کوفته‎
 dolma – dolma
 dud – dut – osm. turk. طوت‎ – perz. tut توت‎
 đulabija – gülabi – perz. gulābī گلاب
 đul–baklava – gül – perz. gul گل‎
 đul–pita – gül – perz. gul گل‎
 đulbastija – gül, külbastı
 đulbešećer – gül – perz. gul گل‎
 đuveč – güveç
 džezva – cezva
 fildžan, fildižan, findžan – fincan – arap. finǧān – perz. pingān
 halva, alva – helva – arap. halwā ; izved. alvadžija, alvar ibrik – ibrik [arap. – perz.]
 jogurt – yoğurt
 kafa, kava, kahva – kahve – osm. turk. قهوه‎ – arap. qahwah قَهْوَة‎ ; izved. (1) kahvana, kavana, kafić ; izved. (2) kahvedžija, kavedžija, kafedžija ; izved. (3) kahvenisati kajgana ili kajgan – kaygana – osm. turk. قایغنه‎ – perz. hāygene خاگینه‎ – srednj. perz. خایه‎ +‎ ـگین‎ 
 kajmak – kaymak = mlječni proizvod, ponekad meki sir
 kajsija – kaysı
 kapama – kapama
 karamanka, karavanka – grad Karaman
 kašika – kaşık
 kavijar – njem.</s><s>Kaviar – ital. venez. caviaro – osm. turk. havyar خاویار‎ – perz. خاویار‎; usp. ajvar
 kavurma, kaurma – kavurma – osm. turk. قاورمه‎ (kavurma)
 kefir – kefír
 leblebija – mak. леблебија – leblebi
 limun – limon – ital. limone – arap. läymūn, läymū – perz. līmūn, līmū
 meza, meze – meze ; izved. mezetiti nar (šipak) – nar – perz. enār, nār
 narandža – naranç, narenc – perz. nārenǧ, nāreng ; izved. narandžast nana, nena (metvica) – nane – arap. na̔na̔ 
 pastrma – pastırma
 patlidžan – patlıcan – perz. bādinǧān, bâdendžân
 pekmez – pekmez
 pita – pita – arap. pitta usp. pide
 rahat lokum, rahat-lokum, rahatluk, ratluk – rahat + lokum
 rakija – rakı – arp. arak
 sač – sac – osm. turk ساج‎‎ – staroturk. *siāč
 sarma – osm. turk. صارمه‎ – osm. turk. صارمق‎ – staroturk. *sạr-
 šafran – şafran – arap. zafarān زَعْفَرَان‎
 šećer – şeker – perz. šekar
 šerbet, šerbe – şerbet
 sirće – sirke – perz. sirkē 
 sudžuk – suçuk
 sutlijaš – sütlü, sütlaç, sütlü pilav
 tava – tava – osm. tur. tâva تاوه‎ – perz. tābe, tâve تاوه‎
 tavuk – tavuk
 tepsija – tepsi – osm. tur. tepsi تپسی‎‎ 
 tufahije – otom. turk. تفاحة (tuffāḥa)
 tulumba – tulumba
 turšija – turşu – sm. turk. ترشی‎ (turşı)  – perz. turuš (kiselo); izved. turšijara urma ili hurma – hurma – perz. خرما‎ (hurmā)
 višnja – vişne
 zamezetiti – vidi : meze
 zameziti – vidi : meze
 zejtin – zeytin – arap. zäytūn, zäyt</s>

<s>Religija odnosno vjera
 abdes, abdest – abdest – arap. الوضوء al-wuḍū – perz. آبدست ābdast ; izved. abdeshana, abdeslija adab – (edep) – arap. أدب adab
 ahiret – ahiret – arap. الآخرة al-Ākhirah 
 ajet – ayet – arap.  آية, ʾāya, āyät
 akšam – akşam – perz. aḥšām
 Alah – Allah – arap. الله Allāh
 Allah-birum – Allah bilir = Bog zna...
 alim – ȃlim – arap. ̔ālim
 bajram – bayram [vidi : īd al-fiṭr ﻋﻴﺪ ﺍﻟﻔﻄﺮ‎] ; izved. barjramluk, bajramovati, bajramije bektaši, bektašija – Bektaşîlik
 bismila – besmele – arap. bäsmälä (بِسْمِ اللّٰه‎ bismi-llȃh); izvorno arap. بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم‎ Bismillâhirrahmânirrahîm
 Bašum sagosum – başınız sağ olsun (žao mi je za tvoj gubitak); vidi: dostum sagosum
 ćaba – Käbe ← arap.</s><s>Ka'bä (kocka)
 ćafir (nevjernik) – kȃfir – arap. káfir ; izved. ćafirluk derviš – derviş – perz. derwiš ;
 din (vjera) – din – arap. دين – perz. den
 dova – dua – arap. du̔ā̕
 Dostum sagosum – dostum sağolsun (hvala); vidi: bašum sagosum
 đulbek–dova – gülbank – perz. gulbāng
 džamija – cami
 džehennem – cehennem tj. pakao – arap. ǧehennem – hebr.</s><s>Gayë̕ Hinnom (dolina Hinnom)
 džemat – cemaat – osm. tur. cema'at جماعت‎ – arap. ǧamā̕a جَمَاعَة‎ ; izved. džematile, džematlija dženaza – cenaze – arap. ǧenāzä 
 džennet – cennet = raj
 džin – cin – arap. ǧinn
 džumadelahire – cemȃziyelȃhir – arap. ǧumādā al-āḥira جمادى الآخرة
 džuma – cuma – arap. ǧum̕a
 đaur, đavur, đaurin, kaur – gâvur
 Elhamdulilah (Hvala Bogu) – Elhamdülillah – arap. ٱلْحَمْدُ لِلَّٰهِ 
 ezan – ezan – arap. ädān
 farz – farz – arap. farḍ
 fetva, fatva – fetva – arap. فتوى fätwā
 gasal – gassal – arap. ġassāl ; vidi :  gasal gasul – gasil – arap. ġasil ; vidi :  gasul hadž, hadždž – hac – arap. حج Hajj = hodočašće u Mekku
 hadžija, hadži – hacı
 hadžiluk – vidi : hadž
 hafiz – hafiz ← arap. ḥāfiz
 halal – helȃl – arap ḥalāl
 haram – haram – arap. ḥarām
 hatib – hatib – arap. ḫaṭīb
 hatma – hatim – arap. ḫatmä
 hidžab – hicab (ili tesettür)
 hodža – hoca
 hurija (rajska ljepotica) – huri – arap. hūr, ḥawrā̕ (krupnooka ljepotica) ; vidi : dženetska hurija
 ibrišim-serdžada – ibrišim
 iftar – iftar – arap. iftār إفطار‎
 ikamet – ikamet – osm. turk. اقامت‎ (ikamet) – arap. إِقَامَة‎ (ʾiqāma); izved. ikametiti ikindija, ićindija – İkindi
 imam – imam – arap. إمام
 islam – İslam – arap. اَلْإِسْلَامُ el–’İslām (pokornost Božjoj volji)
 jacija – Yatsı – arap. عشاء
 kafir, ćafir – kâfir – arap. كافر kāfir
 kalif – hilafet, halife – arap. خلافة
 Kuran – Kur'an – arap. أَلْقُرآن al-qur'ān
 kurban-bajram – Kurban Bayramı tj. arap. عيد الأضحى ʿĪd al-Adhā tj. perz. عید قربان Eyd-e Qorbān
 medresa – medrese – arap. درس (ders)
 merhamet, merhametli (milost) – merhamet
 minaret –  minare –  arap. منارة manāra
 mubarek, mubareć – mübarek – osm. tur. mübarek مبارك‎‎ – arap. mubārak مُبَارَك‎ 
 muftija – müftü – arap. muftī
 mula – molla – arap. مولی mäwlā – perz. ملا
 namāz – namaz – perz. namāz
 okujisati – okumak
 ramazan – ramazan – arap. رمضان, ramaḍān
 sabah – sabah – arap. ṣabāḥ 
 sunet – sünnet – osm. tur. sünnet سنت‎ – arap. sunna سُنَّة‎ ; izved. sunećenje, osunetiti sura – Sure – arap. سورة ; usp. frazem uvesti u suru
 šejtan – şeytan – arap. šaytān (sotona, đavao, vrag) ; izved. pošejtaniti tabut – tabut – arap. tābūt
 tekija – tekke – arap. täkyä
 tespih – tespih – osm. tur. tesbih تسبیح‎ – arap. tasbīḥ تَسْبِيح‎
 turbe – türbe, turba
 ulema – ulema – arap. علماء‎
 vaiz – vaiz
 vakuf – vakıf
 vakufnama – vakifname</s>

<s>Vojska, vojni činovi, upravne podjele, titule
 aga – ağa = vođa, vladar ; izved. aginica tj. agina žena
 agabeg – ağabey
 ajalet, ejalet, ejalat – eyalet
 akindžija – akıncı
 alajbeg – alaybeyi
 arpaluk – arpalık
 asker – asker – arap. ̔askär
 bȁba (titula) – baba – perz. bābā (otac, djed) ; razl. baba tj. stara žena
 bašibozuk, bašibozluk – başıbozuk
 beg – bey : izved. begluk (tur. beylik), begovina beglerbeg ili beg begova – beylerbeyi
 beglerbegluk – beylerbeylik
 berat – berat – arap. bärāt
 bimbaša – binbaşı
 buljukbaša, buljubaša – bölükbaşı, bölük + başı
 čeribaša – çerge + baş, çeribaşi
 čorbadžija, čorbadži – çorbacı
 čelebija – çelebi
 defter, tefter – defter
 delibaša – delibaşı
 derbendžije – derbent, derbenci
 divan – divan
 dragoman – tercüman – arap.  ترجمان tarjumān – grč. δραγομάνος
 džemat – cemaat – arap. ǧämā̕a (opstina, općina, zajednica)
 efendija, efendi – efendi tj. gospodin
 emir – emir – arap. أمير ʾamīr
 esnaf – esnaf – arap. äṣnāf ; izved. esnaflija, esnafluk, esnafski ferman – ferman
 janjičari, janičari – yeniçeri = nova vojska
 jatagan – yataǧan
 kadija – kadı – arap. qāti ; izved. kadiluk kadiluk, kaza – kadılık
 kajmakam – kaymakam
 kan, kagan – kaan, kağan ; izved. kaganat mehter, mehteran – mehter, mehter takımı
 milet – millet
 mirija – mirȋ – perz. mīrī – arap. ̕ämīr (vladar)
 muhurdar – mühürdar – perz. muhurdār
 muhtar, muktar – muhtar – arap. مختار‎ muḫtār
 mulk – mülk
 muselim – müsellim – arap. musällim
 nahija – nahiye – arap. ناحية nāhiyä
 paša – paşa – perz. padšah; izved. pašaluk – paşalık
 sandžak, teritorijalna jedinica – sancak
 sandžakbeg – sancakbey
 spahija, sipah – sipahi – perz. سپاهی sepâh
 sultan – sultan – arap. سلطان sultān
 tanzimat – tanzimât – perz. tänzimāt, tänśīm
 timar – tımar – arap. timār; izved. timariot tug – tuǧ – perz. tūg; izved. učtuglija tugra – tantuğrazimât – arap. طغراء
 tura (lik i ime vladara na novcu) – tura
 ušur – öşür – arap. ̔ušr (desetina)
 većil – vekil
 vezir – vezir – الوزير
 vilajet – viláyet – arap. ولاية‎, wilayah
 vojnuci – voynuklar – stsl. vojinъ
 zijamet, ziamet' – ziyamet – arap. zäāmä</s>

<s>Toponimi
 Ada – ada (otok, ostrvo)
 Ada Ciganlija (Beograd) – ada tj. otok, ostrvo + çingeneler tj. cigani, romi (Çingene Adası)
 Ada Međica (Beograd) – ada
 Adaševci – adaş
 Adrani – ada
 Adrovac – Hıdır
 Adžići – hacı
 Akmačići i Akmačići – ekmekçi
 Alibegovac (Novi Sad) – Ali + bey
 Altina (Zemun) – altın
 Atina (srp.) – Atina
 Avala – havale
 Avlija – avlu
 Begov Han – bey + han
 Begova Glavica – bey
 Begovac – bey
 Begovača – bey
 Begović Kula – bey + kule (toranj)
 Begovići – bey
 Begovina – bey
 Begovo Brdo – bey
 Begovo Brdo Žumberačko – bey
 Begovo Razdolje – bey
 Bit-pazar (Skoplje) – bit (vaš, uši) + pazar (bazar)
 Ćuprija – köprü = most
 Čazma – çesme
 Česma – çesme
 Čitluk – çiflik
 Derventa – Derbent = osmanska postaja
 mak.</s><s>Demir Kapija ; srb.</s><s>Demir Kapija tj. Đerdap – Demir kapı = gvozdena vrata
 Džemat – cemaat
 Đerdap – girdap = vrtlog; nekada se zvalo Demirkapı, gvozdena vrata;
 Dorćol (Beograd) – dört (četiri) + yol (cesta), isto kao Dörtyol u provinciji Hataja
 Elbasan – il–basan = mala tvđava ili postaja
 Gevgelija – po priči, gel geri = »vrati se«
 Jalija, staro ime Dorćola – yali
 Kalemegdan (Beograd) – kale (dvorac) + meydan (trg)
 Karamani – kara ili Karaman
 Karepovac (Split) – kara
 Skender–Vakuf – vidi : Skender
 Košava – koş (brz) + hava (zrak)
 Kula – kule (toranj)
 Kuršumlija – kurşun
 Mahala – mahalle
 Majdanpek preko arap. madän tj. kamenolom, rudnik
 Miljakovac (Beograd) – mülk
 Mirijevo (Beograd) – miri
 Novi Pazar – na tur.</s><s>Yeni Pazar, yeni (nova) + pazar (tržnica)
 Odžak – ocak
 Rumunija, Rumunjska – Rûm, Rûmi, Rumeli
 Pašino Brdo – paşa, vidi u Hrvatskoj, Bosni-Hercegovini i u Srbiji
 Pašino Polje – paşa
 Sandžak – Sancak vidi : sandžak, teritorijalna jedinica
 Sarajevo – Saraybosna = tvrđava Bosne
 Savamala (Beograd) odn.</s><s>Sava Mahala – mahalle
 Skender – İskender = Aleksandar, Aleksander tj. car, carsko
 Uskub – Üsküb, tursko ime za Skoplje
 Skenderaj – Skenderay vidi : Skender
 Terazije (Beograd) – terazi tj. vaga
 Topčider (Beograd) – topçu dere
 Tuzla – tuz = sol > solana 
 Vakuf – vakıf = temelj, ili zaustaviti, zadržati</s>

<s>Etnonimi 
 Arnaut tj. Albanac – Arnavutlar, Arnavutluk
 Čifut tj. Jevrej – çıfıt
 Kozak – rus. – tur. kazak'' tj. pustolov, slobodan</s>

<s>Bilješke</s>

<s>Izvori</s>

<s>Literatura 
 
 Hrvatski jezični portal</s>

<s>Turcizmi
Turcizmi</s>

