Nekropole sa stećcima u Olovu
<s>Nekropole stećaku u Olovu, općina Olovo, Bosna i Hercegovina, postankom i razvojem vezane su za razvoj opšteg društveno-ekonomskog razvoja feudalnog društva u srednjovjekovnoj bosanskoj državi.</s>

<s>Smještene su u brdskim predjelima, prekrivenim šumom i pašnjacima.</s><s>Najzastupljeniji oblici nadgrobnih spomenika na ovim nekropolama su sljemenjaci sa postoljem, koji su karakteristični po tome što se redovno sužavaju prema dnu.</s><s>Osim njih, evidentirani su (na lokalitetu Gradina u zaseoku Meoirići, koje pripada selu Križevići i na lokalitetu Mramorje, selo Moguš) stećci sa dvostrukim sljemenjacima na postolju.</s><s>Smatra se da takvi oblici nadgrobnih spomenika pokrivaju i dvostruke grobove.</s>

<s>Poslije sljemenjaka, najzastupljeniji oblici spomenika su sanduci i ploče bez postolja, pa tek onda sa postoljem.</s>

<s>Među ukrasnim motivima najzastupljeniji su: spiralni zavoji, rozete i tordirana vrpca.</s><s>Spiralni zavoji upotrebljavaju se u dva osnovna oblika: obični spiralni zavoji i S-motiv.</s><s>Osim njih, kao ukrasni ornamenti evidentirani su: cik-cak linije, kružići, kružići sa tačkom, krug od tordirane vrpce, krug sa rozetom, zrakasti krug, polukrug, zvijezda, grozd, polumjesec, krst, vodenica i plastična dugmad.</s>

<s>Karakteristika spomenika olovskog kraja je što na njima nema figuralnih predstava, (osim ženske figurice u Kozjacima i životinjskog lika na obelisku u Vlaškovcu).</s><s>Evidentirane su predstave ljudske ruke, zatim ruke s kopljem i ruke s mačem.</s><s>Prikazivanje ruke u svim slučajevima je približno jednako: u laktu manje ili više savijena i opruženi prsti.</s><s>Motivi sa oružjem su jako stilizovani, tako šaka nigdje ne obuhvata oružje, nego izgleda kao da negdje lebdi pored njega.</s><s>Koplja prikazana na stećcima imaju zastavice – trouglastu i četverouglastu, dok su mačevi uobičajenog srednjovjekovnog izgleda, izuzev jednog na lokalitetu Mramorje, koji ima izgled osmanske sablje.</s>

<s>Geometrijski motivi su osnova ornamentalnog sistema na spomenicima olovskog kraja.</s><s>To je ujedno i osnovna razlika između njih i spomenika u Hercegovini, gdje su baš česte figuralne predstave.</s><s>Jedini spomenici gdje se može pouzdano ustanoviti klasna pripadnost pokojnika su nadgrobonici sa predstavama ruke sa mačem ili kopljem, što direktno ukazuje da je grob pripadao ratniku – feudalcu.</s>

<s>Veliki dio stećaka na ovim nekropolama je tehnički dotjeran, dok je izvjestan broj nemarnije obrađen.</s><s>Najveći broj ukrasa izveden je tehnikom udubljivanja, za razliku od plastičnih motiva koji su vrlo rijetki.</s><s>Svi spomenici su rađeni od krečnjaka, do kojeg je bilo lakše doći na ovom području.</s>

<s>Natpis je evidentiran na obelisku iz Vlaškovca.</s>

<s>Nekropole nacionalni spomenici 
Navedene nekropole su nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Nekropola sa stećcima na lokalitetu 'Mramorje' u selu Moguš, 
 Nekropola sa stećcima na lokalitetu Navitak u selu Boganovići, 
 Nekropola sa stećcima Salikovac, 
 Nekropola Mramor, u naselju Musići, nalazi se na listi 30 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a.</s><s>Na listi su 22 nekropole u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, a 2 u Hrvatskoj.</s><s>Nekropola broji 80 stećaka, od čega 47 sljemenjaka s postoljem, 4 sanduka s postoljem, 4 sanduka, 17 ploča s postoljem i 8 ploča.</s><s>Najzastupljeniji oblik na nekropoli je sljemenjak s postoljem i svi su klesani u komadu.</s><s>Ukrašeno je 14 stećaka, uglavnom geometrijskm oblikom (izostaju figuralni prikazi), pri čemu dominira ukras spirale i rozete, a javljaju se još i križ i tordirana vrpca.</s><s>Nekropola sa stećcima “Mramorje“ i starim nišanima u Lavšićima, 
 Nekropole sa stećcima i nišanima u Gurdićima, 
 Nekropole sa stećcima u Donjim Bakićima, zajedno sa ostacima srednjovjekovne crkve sv. Roka (svetište Gospe olovske), nekropola sa 43 stećka na lokalitetu Slavanj, iobeliskom (stub, nišan) na lokalitetu Vlaškovac i  16 nišana na lokalitetu Svatovsko Greblje, čine istorijsku cjelinu koja je proglašena za nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Na putnom pravcu iz Donjih Bakića u selo Krivajeviće, u šumi Vlaškovac (oko 300 m iznad vrela Kamenice) među visokim omorikama uzdiže se obelisk ili stub u narodu nazvan nišan.</s><s>Napravljen je od krečnjačkog monolita.</s><s>Osnova stuba je romboidna.</s><s>Prema vrhu neznatno se sužava i završava pravilnom četverostranom piramidom, na čijem se vrhu nalazi veća kamena kugla od koje je jedna trećina odbijena.</s>

<s>Dimenzije spomenika su: visina od postolja do četvrtaste piramide 300 cm, do kamene kugle 365 cm i od postolja do samog vrha 410 cm.</s><s>Visina piramide je 65 cm, visina kamene kugle 45 cm.</s>

<s>Osim što je zanimljiv po svom obliku i veličini, spomenik je i bogato ukrašen simboličnim predstavama.</s><s>Ukrašene su mu sve četiri strane, a ukrasi su podijeljeni po poljima.</s><s>Istočna strana je razdijeljena tordiranom vrpcom na dva ukrasna polja.</s><s>Gornje polje sadrži više ukrasnih motiva, gdje se nalaze dva simetrično postavljena S-motiva, a ispod njih u istoj vertikali, dva spiralna zavoja čiji se kraci produžavaju prema gornjim S-motivima.</s><s>Ispod se nalazi stilizirani životinjski lik  pod kojim je paralelno sa trupom životinje smješten štit.</s><s>Životinja ima dugačku i nesrazmjerno veliku glavu sa otvorenim raljama i istaknutim donjim zubom, dok je trup izdužen, a rep savijen.</s><s>Kompozicija životinje sa štitom bi trebalo da označava heraldički znak, ponavlja se na sve četiri strane i svakako je jedan od rijetkih na spomenicima ove vrste u Bosni i Hercegovini.</s><s>Svi ukrasi su rađeni u vidu reljefnih ispupčenja.</s><s>Potom dolaze spiralni zavoji, grozdovi i tačkice.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura 
 Alojz Benac,  "Olovo", Srednjovjekovni nadgrobni spomenici Bosne i Hercegovine II, Beograd 1951.</s>

<s>Vanjske veze 
 Stećci Medieval Tombstone Graveyards – UNESCO, WORLD HERITAGE LIST
 STEĆCI – SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI - Bosna i Hercegovina Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m
 ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola
  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža
 Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca</s>

<s>O
Nacionalni spomenici u Olovu</s>

