Val d'Aran
<s>Val d'Aran (službeno okstinaski, španjolski: Valle de Arán, katalonski: Vall d'Aran, prevedeno Dolina Aran) je dolina i okrug (comarca) od 9.985 stanovnika na sjeveru Španjolske..</s>

<s>Geografija 
Administrativni centar Doline Aran u kojoj se prostire 33 naselja je grad Vielha e Mijaran.</s>

<s>Dolina Aran se nalazi u centralnim Pirinejima sa sjeverne francuske strane, tako da ima sve karakteristike Atlanske klime, zbog rijeke Garonne koja preko Akvitanije dopire kod Bordeauxa do Atlanskog oceana.</s><s>Sa sjevera i zapada graniči sa Francuskim departmanima Ariège i Haute-Garonne, a sa juga i istoka sa Španjolskom autonomnom pokrajinom Aragon (Alta Ribagorça, Pallars Sobirà).</s>

<s>Visoke planine koje okružuju dolinu formiraju prirodnu barijeru koja uvjetuje klimu i definira odnos sa drugim sredinama.</s><s>Zbog tog je Aran postao jedinstven, jezikom i kulturom je više vezan uz Francusku (stanovnici govore varijantom Oksitanskog), a administrativno 
podpada pod Španjolsku.</s>

<s>Historija</s>

<s>Historija Doline Aran usko je povezana s okstinaskom kulturom sa juga Francuske.</s><s>Veze Arana sa Francuskom bile su puno lakše i jače od onih sa Španjolskom zbog topografije.</s><s>Kako rijeka Garonne teče prema sjeveru i po Francuskoj, uvijek je bilo lakše njenom kotlinom doći do Toulousa nego se probiti preko visokih planina do katalonskih gradova.</s>

<s>Treba imati na umu da se čak 30% njene površine leži na iznad 2.000 metara nadmorske visine pa se debeli snježni pokrivač zadržava veći dio godine.</s><s>Zbog tog je dolina 
bila praktički nedostupna prema Kataloniji sve dok nije probijen tunel Vielha 1948.</s>

<s>Prvi tragovi naseljenosti koji datiraju iz brončanog doba pronađeni su kod arheološkog nalazišta u općini Naut Aran.</s><s>Artefakti pronađeni na nekoliko lokacija
po dolini (Arties, Les i Tredòs) datiraju iz rimskih vremena 4. i 5. vijek pne..</s>

<s>Stanovnici Doline Aran su vrlo brzo prihvatili kršćanstvo, što to potvrđuju fragmenti ranokršćanskih objekata i predmeta.</s>

<s>Iako je Dolina Aran zbog svoje izoliranosti, bila teško pristupačna, ipak su neki feudalci pokušali zavladati dolinom u periodu od 11. do 12. vijeka.</s><s>Stanovnici Arana su u 14. vijeku konačno odlučili biti podanici katalonsko-aragonske krune, čiji im je kralj Jaime II zakonom Querimònia obećao ostaviti Lokalnu samoupravu.</s><s>I pored toga Dolina Aran ostala je pod crkvenom upravom francuske Biskupije Comminges (Francuska) sve do kraja 18. vijeka.</s>

<s>Borbe i sukobi između francuskih i španjolskih plemića za dolinu pojačale su se nakon 14. vijeka.</s><s>Ipak su Aranežani uspjeli održali svoj sistem samouprave sa 
izabranim vijećnicima (conselhers) i povjerenicima (sindic) bez feuda i kmetova, jer su zadržali stari sistem zajedničke zemlje.</s>

<s>Aranežani su zadržali svoju samoupravu  čak i za vrijeme apsolutizma Filipa V., ali su morali platiti visoku cijenu plaćajući visoke poreze.</s>

<s>Stotinu godina kasnije Napoleon je zauzeo Dolinu  Aran 1810.</s><s>Francuski kralj Louis XVIII vratio je Dolinu Španjolskoj kruni 1815.</s><s>Tad je na opće iznenađenje regentova supruga ukinula sve privilegije koje su Aranežani uspjeli vijekovima zadržati, pa čak i onu o samoupravi jer je Dolina Aran priključena u novu pokrajinu Lleida.</s>

<s>Nekadašnja prava i privilegije, počele su se obnavljati nakon demokratizacije zemlje 1979.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Val d'Aran</s>

<s>Okruzi Španije
Aran
Katalonija</s>

