Katastrofa space shuttlea Challenger
<s>Katastrofa Spejs-šatla „Challenger” (engl. ’Space Shuttle Challenger disaster’) bila je fatalna nesreća u SAD-u.</s><s>Svemirski program je bio nazvan Challenger (izgovor: čelendžer; doslovni prijevod: izazivač).</s><s>Nesreća se desila 28. januara 1986. godine, kada je spejs-šatl poznat kao ’OV-099’ eksplodirao u letu, pri čemu je stradalo svih sedam članova posade.</s><s>Ovo je bila prva fatalna nesreća američke misije sa već lansiranim šatlom.</s><s>Oznaka misije je bila ’STS-51-L’ i predstavljala je deseti let orbitera 'Challenger' i dvadeset peti let sa posadom spejs-šatla.</s><s>Posada se bavila komunikacijskim satelitom i proučavala je Helijev komet (bili su u orbiti).</s><s>Letjelica se raspala (dezintegrisala) nad Atlantikom, kod obale Kanjaveral (Florida), u 11 sati i 39 minuta EST odnosno 16 sati i 39 minuta UTC.</s>

<s>Nesreću je izazvala greška na dva O-prstena (spojeni zaptivači) viška, na desnoj strani šatlovog ’solidnog raketnog bustera’ (akronim: SRB).</s><s>Najniže temperature pri lansiranju smanjile su elastičnost gumenih O-prstena, smanjujući mogućnost zaptivanja spojeva.</s><s>Prsteni s greškom izazvali su otptivanje kratko nakon odvajanja/polijetanja, što je omogućilo curenje gasu pod pritiskom iz unutrašnjosti SRB-a i gorenje zida susjednog ’eksternalnog gorivnog tanka’ (vanjski spremnik ili posuda za gorivo).</s><s>Ovo je dovelo do separacije ili odvajanja desnostranog SRB-ovog ’aft-atačmenta’ i strukturalni neuspjeh eksternalnog tanka.</s><s>Poslijedi eksplozije, orbiter, koji je uključivao kompartman s posadom, raspao se djelovanjem (dejstvom) aerodinamičkih sila otpora; kompartman s posadom i mnogi drugi fragmenti letjelice spašeni su s okeanskog dna nakon tromjesečne potrage (search-and-recovery operation, operacija traženja i obnavljanja).</s><s>Tačan tajming smrti posade je nepoznat; nekoliko članova posade, poznato je, preživjelo je inicijalni raspad svemirske letjelice.</s><s>Po dizajnu, orbiter nije imao sistem za bjekstvo, a udar kompartmana s posadom pri terminalnoj brzini na površinu okeanskog dna bio je prejak za preživjeti.</s>

<s>Nesreća je rezultovala tridesetdvomjesečnim prekidom u programu.</s><s>Tadašnji predsjednik SAD-a Ronald Regan učestvovao je u osnivanju Komisije Rodžers za istraživanje nesreće.</s><s>Komisija je kritikovala NASA-inu organizacionu kulturu i procese donošenja odluka koji su doveli do nesreće.</s><s>Testni podaci od najranije 1977. godine otkrili su potencijalno katastrofalnu grešku kod O-prstenova SRB-a.</s><s>Pravi problem u NASA-i nisu mogli da otkriju.</s><s>Menadžeri NASA-e takođe su odbacili upozorenja od inžinjera o opasnostima lansiranja na niskim temperaturama i nisu izvijestili o ovim tehničkim propustima svojim nadređenima.</s><s>Kao rezultat nesreće, NASA je osnovala Ured za bezbjednost, pouzdanost i osiguravanje kvaliteta (engl.</s><s>Office of Safety, Reliability and Quality Assurance); cilj je bio ukazivanje na potrebu za boljom bezbjednosnom organizacijom.</s><s>Komercijalni sateliti bili bi lansirani na ELV-ovima, umjesto sa orbiterom s posadom.</s><s>Radi zamjenjivanja 'Challenger'-a, pravljenje novog, ’OV-105’, odobreno je 1987. godine i novi orbiter prvi put je poletio 1992. godine.</s><s>Kasnije, misije šatla lansirane su s redizajniranim SRB-ovima i posada je nosila odjela pod pritiskom tokom boravka van atmosfere.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Galerija slika</s>

<s>Nesreće
1986
Sjedinjene Američke Države</s>

