Crkva sv. kneza Lazara u Vlahovićima
<s>Crkva sv. kneza Lazara u Vlahovićima nalazi se u Stećci u Ljubinjunekropoli stećaka Vlahovići, u opštini Ljubinje, Bosna i Hercegovina.</s><s>Pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi, i  Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 1. do 4. decembra 2009. godine, donijela je odluku da se crkva proglasi za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća).</s>

<s>U svojoj prošlosti crkva je nekoliko puta rušena i obnavljana, dok nije dobila današnji oblik.</s><s>Pouzdano se zna da je sadašnji objekat crkve u Vlahovićima podignut 1864. godine.</s><s>O datumu izgradnje crkve svjedoči i natpis uklesan na kamenom nadvratniku postavljenom na kapiji u ogradnom zidu crkvenog dvorišta.</s>

<s>Historija 
U drugoj polovini XII. vijeka Ljubinje pripadalo je oblasti Hum (Zahumlje), koju je Nemanja zajedno sa Travunijom, prisjedinio Raškoj.</s><s>U vlasti Nemanjića ovaj kraj je ostao sve do blizu polovine 14. vijeka, kada su ga Stjepan II Kotromanić i Tvrtko I pripojili  Bosni.</s><s>Tvrtko I je do 1373. godine proširio granice bosanske države ka jugu na cijeli Hum i istočnije sve do Kotora i Onogošta.</s><s>U vrijeme Tvrtkove vlasti počinje uspon porodice Kosača, iz koje je Vlatko Vuković već u to vrijeme dobio na upravljanje veći dio Huma, kojim je ova porodica za vrijeme Sandalja Hranića (1392-1435), hercega Stjepana Vukčića Kosače (1435-1466) i njegovih sinova do 1482. godine potpuno vladala.</s><s>Katun Vlahovića spominje se 1368. godine, a na njegovom čelu kao starješine, katunari, bili su Ostoja Vlahović (1368, 1379, 1391), Vučina i Stjepko Vlahović (1420,1423).</s><s>Katun je, kao seniorima, pripada porodici Pavlovića.</s><s>Vlasi Vlahovići su prevoznici robe između Dubrovnika i zaleđa.</s><s>Vlahovići se, nerijetko, susreću i među optuženima za pljačku i razbojništvo.</s><s>Boravište katuna Vučine Vlahovića evidentirano je u današnjem selu Vlahovići, opština Ljubinje.</s><s>Vučina Vlahović imao je zasigurno tri sina Vukca, Vukotu i Bijelu Vučinića (Volcichnam Vlachouich et Vulchaç et Vuchotam fratres Volcichnich et Bieglam eorum tertium fratrem cum tota catuna eorum), a vjerovatno je i Bogdan Vučinić bio njegov četvrti sin.</s>

<s>Osmanska vojska je kraj oko Ljubinja zauzela između 1465. i 1467. godine, a u zbirnom popisu Bosanskog sandžaka 1468/69. godine upisana je i nahija Ljubinje.</s>

<s>U istom popisu navedeno je da je Vlađ Bijelić knez-i vlah – posjednik timara, koji je činilo dabarsko selo Zagrad(ac) sa 9 kuća i 2 neoženjena, hasom od 1 vinograda, 3 njive, 1 livada i polovina mlina uz rentu od 2747 akči, zbog čega je išao u rat kao laki oklopnik (cebelü) sa momkom (gulâm).</s><s>Uzima se da je umro 1474. godine kada ga je naslijedio njegov sin Vukosav Vlađević.</s>

<s>Opis 
U podu stare i danas aktivne vlahovićke Crkve sv. Lazara, bliže oltaru, ugrađen je stećak u obliku ploče (190x118 cm)  sa natpisom na bosanskoj ćirilici.
+ A se leži knezь Vlaćь (Vlađь) Bijelićь u svojoj crьkvi u svetomь Lazaru.</s><s>Človmče, tako da nijesi prokletь, ne tikaj u me!</s><s>Iz navedenog teksta proizilazi da je Vlać Bijelić bio ktitor Crkve sv. Lazara.</s><s>Iako nema direktnih dokaza kada je ovaj vlaški prvak iz katuna Vlahovića sagradio spomenutu bogomolju, to se moglo desiti neposredno prije uspostavljanja osmanske vlasti u Bosni i Hercegovini, vjerovatno s proljeća 1465. godine.</s>

<s>Uz nadgrobnu ploču ktitora Crkve sv. Lazara u Vlahovićima nalazi se i druga ploča sa natpisom na bosanskoj ćirilici: 
+ A se leži Vukosav Vlađević s mom drugovah družinom i sagiboh na r[a]zmirnoj Krajine ko[n] moga gospodina, i donesoše me družina na svoju plemenitu baš[t]i[nu], i da je proklet tko će u me taknuti.</s>

<s>Smrt navedenog Vukosava Vlađevića  vezuje se sa događajima iz 1481. godine kada je herceg Vlatko (Kosača) iz Novog krenuo u borbu protiv Osmanlija i bio poražen kod mjesta Mensagite (možda Nevesinje?), gdje je izgubio svu vojsku koju je imao sa sobom.</s><s>Poslije navedenog sukoba Vukosava Vlađevića je njegova družina donijela na njegovu plemenitu baštinu i sahranila pored njegovog oca Vlađa Bijelića.</s>

<s>Objekat crkve ima pravougaonu osnovu, dimenzija 6,95 x 16,40 m. Visina objekta, mjerena od nivoa terena do krovnog vijenca, iznosi oko 6,30 m. Zidovi crkve su izvedeni od kamena.</s>

<s>Prema konceptu prostorne organizacije Crkva sv. kneza Lazara (grobna crkva kneza Vlađa Bijelića) u Vlahovićima pripada jednobrodnim crkvama, sa pripratom, naosom i oltarskim prostorom, sa zvonikom na preslicu.</s><s>Oltarski prostor je smješten na istočnoj strani i u osnovi je izveden kao devetougaoni, iznutra kružni.</s><s>Apsida je odvojena od prostora naosa ikonostasom.</s>

<s>Ikonostas je izveden od drveta, dimenzija: dužine oko 4,40 m,  visine oko 5,80 m i debljine 12 cm.</s><s>Izrađen je s ukupno 23 ikone oslikane uljem na platnu.</s><s>Ikonografski koncept ikonostasa razvrstan je u četiri horizontalne zone koje predstavljaju događaje iz Hristovog i Bogorodičinog života, te života svetog kneza Lazara kome je crkva posvećena.</s><s>U donjoj zoni oslikano je ukupno šest ikona.</s><s>U centru donje zone na carskim dverima nalaze se Blagovijesti, a lijevo i desno još po dvije ikone.</s>

<s>Literatura 
 Ljiljana Ševo,  Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1878. godine, Glas srpski, Grad Banja Luka, Banja Luka, 2002.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Ljubinju
V
Eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska</s>

