Stambeno naselje Crni Vrh
<s>Stambeno naselje Crni Vrh u Sarajevu nalazi se u opštini Centar u Sarajevu, Bosna i Hercegovina.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 26. do 28. marta 2012. godine, donijela je odluku da se naselje proglasi za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović i Ljiljana Ševo.</s><s>Nacionalni spomenik čine stambeni objekti sa pripadajućim zelenim površinama nastali tokom perioda između dva svjetska rata, kao i područje gdje su interpolirani objekti nakon Drugog svjetskog rata uklopljeni u izvorni regulacioni plan.</s>

<s>Lokacija 
Stambeno naselje iz perioda između dva svjetska rata – Crni Vrh u Sarajevu se nalazi na području sjeverno od područja Marijin Dvora, i proteže se ulicama Kranjčevićeva na jugu,Tešanjska na zapadu, Kalemova  na sjeveru i ulicom Halida Nazečića</s>

<s>Historija 
U osmanlijskom vremenu područje Crnog vrha bilo je nenaseljeno i tek na kraju tog perioda izgrađene su bolničke barake.</s><s>Početkom austrougarskog perioda, urbanizirano je istočno područje Crnog Vrha (ulice, regulacione linije, vodovod i kanalizaciju), dok je područje zapadno ostalo neizgrađeno.</s><s>To je bio početak spajanja gradskog područja Marijin Dvora preko Kranjčevićeve ulice sa Koševskim Brdom.</s>

<s>U Kraljevini Jugoslaviji, 26. juna 1923. godine, u prisustvu 28 skupštinara osnovana je zadruga koja je za cilj imala poboljšanje materijalnog i socijalnog statusa željezničara.</s><s>Iste godine su odobreni prvi zajmovi članovima zadruge.</s><s>Godine 1931. kupljen je kompleks zemljišta na Crnom Vrhu za potrebe zadrugara i izgradnju zadrugarskih kuća.</s><s>Izrađen je regulacioni plan, kojim je isparcelisano područje na 93 građevne parcele.</s><s>Iduće godine se počelo sa gradnjom stambenih objekata  rađenih u duhu moderne.</s>

<s>Izgradnja Željezničarske kolonije na Crnom Vrhu predstavljala je najkrupniji urbanistički poduhvat u Sarajevu iz perioda prve Jugoslavije.</s><s>Do 1932. godine Željezničarska zadruga je otkupila cjelokupnu južnu stranu Crnog Vrha, a područje je regulirano.</s>

<s>U urbanističkom smislu, izgradnja područja predstavlja logičan nastavak naselja Marijin Dvor,  podignutog tokom austrougarskog perioda.</s><s>U projektovanju pojedinačnih objekata učestvovali su značajni predstavnici moderne sa područja tadašnje Kraljevine Jugoslavije: Dušan Smiljanić, Franjo Lavrenčić, Bruno Tartalja, Danilo Kocijan, Franc Novak, Mate Bajlon i Stjepan Planić.</s><s>Planska osnova naselja je uglavnom očuvana, a karakteristično je da je regulacioni plan poštovan i kasnijim izvedbama nakon Drugog svjetskog rata.</s>

<s>Opis 
Arhitektura koja je tokom dvadesetih i tridesetih godina XX vijeka nastajala u Sarajevu, bila je raznovrsna i osmišljavana je u sprezi domaće tradicije i srednjoevropskih utjecaja.</s><s>Ona je na sarajevskom tlu svoje korijene imala u razvijenoj domaćoj kulturi stanovanja.</s><s>Sarajevske kuće su smišljeno postavljane u svoju okolinu, često u prirodu sa baštama i ljetnim kuhinjama.</s><s>Imale su razrađenu unutrašnju i vanjsku dispoziciju, a namještaj je bio praktičan i udoban.</s><s>Pravo na vidik i osunčanje, organska veza stambenih jedinica i zelenila, kao i mjerilo su bili elementi kojima je iskazano poštovanje prema tradicionalnom građevinstvu sarajevskih mahala.</s><s>S druge strane, savremena arhitektonska, ali i urbanistička forma materijalizovana racionalnom parcelizacijom i proporcionalnim odnosom javnog (ulica) i privatnog (vila i vrt), predstavljaju kreativnu nadogradnju okrenutu ka novim europskim tendencijama i internacionalnom stilu.</s>

<s>Rješenja sarajevskih arhitekata iz tog vremena primjer su uspješnog mirenja interesa investitora i stvaralačkih stremljenja projektanata, koji su ustrajavali na principima na kojima su se temeljila nova shvatanja u arhitekturi.</s><s>Osunčanost, široki vidici, kontakt sa zelenilom gradskih parkova i ulica, okupljanje prostorija stana u funkcionalne cjeline, što kraće međusobne veze pojedinih prostorija u stanu, su bili polazni elementi koji su označavali znatan napredak u datoj građevinskoj oblasti u Sarajevu i BiH.</s>

<s>Izvorni objekti 
U Kalemovoj ulici br. 12, 18,  1,3,5, 19 se nalazi ukupno šest sačuvanih individualnih stambenih objekata (vila) iz međuratnog perioda.</s>

<s>Stambenu vilu u Kalemovoj ulici br. 18  je projektovao polovinom 1938. godine zagrebački arhitekta Stjepan Planić za vlasnika dr. Vladimira Perinovića.</s><s>Tlocrtna forma objekta je približno kvadratne osnove dimenzija 11,00m x 12,00m, a spratnost iznosi suteren+prizemlje+potkrovlje.</s><s>U kompoziciono-stilskom smislu, objekat predstavlja uspio primjer spoja moderne i lokalnih tradicionalnih elemenata.</s><s>Unutrašnja organizacija i oprema ukazuju na jasne utjecaje moderne koja se očituje u izrazito racionalnoj distribuciji prostora i funkcionalnosti.</s><s>U prizemnom dijelu, na južnoj strani se nalazi osunčani reprezentativni salon, a na sjeveru kuhinja, spavaća soba, kupatilo i pomoćne prostorije.</s><s>U sredini se nalazi ulazni hol, odakle se vrši loženje peći pozicionirane u salonu na jugu.</s><s>Prizemlje je unutrašnjim stepeništem povezano sa suterenskim stanom koji se sastoji od spavaće sobe, kupatila, ulaznog hola adaptiranog u trpezariju sa kuhinjom i dodatne prostorije koja je izvorno imala namjenu skladišta.</s><s>Istim stepeništem se pristupa adaptiranom potkrovlju, koje danas ima funkciju radne sobe – biblioteke i skladišta.</s>

<s>U Kranjčevićevoj i Tešanjskoj ulici u produžetku, se nalaze ukupno četiri sačuvana individualna stambena, kao i dva kolektivna objekta iz međuratnog perioda.</s><s>U ulici Halida Nazečića se nalaze još dva sačuvana individualna stambena objekta iz istog perioda.</s>

<s>Literatura 
 *
 Alija Bejtić -Ulice i trgovi Sarajeva.</s><s>Sarajevo: Muzej grada Sarajeva 1973. godine</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
Građevine u Sarajevu
Moderna arhitektura u Bosni i Hercegovini</s>

