Stara Biskupska rezidencija u Vukodolu
<s>Stara Biskupska rezidencija u Vukodolu je nekadašnja katolička rezidencija u Mostarsko-duvanjskoj biskupiji, u jugozapadnom predgrađu Mostara, Bosna i Hercegovina.</s><s>Kompleks je sve do marta 1909. godine služio kao rezidencija biskupa Mostarsko-duvanjske i Trebinjsko-mrkanske biskupije.</s><s>U sklopu ovog kompleksa otvorena prva javna škola i prva štamparija.</s><s>Kompleks stare Biskupske rezidencije posjeduju značajnu historijsku vrijednost s obzirom na to da predstavlja jedan od prvih objekata nove generacije hrišćanskih građevina podignutih u Bosni i Hercegovini nakon što su osmanske vlasti oslabile kontrolu nad gradnjom novih vjerskih objekata.</s>

<s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 10. do 16. marta 2009. godine, donijela je odluku da se rezidencija proglasi za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući), Ljiljana Ševo.</s><s>Nacionalni spomenik čine objekti u okviru dvorišnog zida kompleksa stare Biskupije (objekat stare Biskupske rezidencije, objekat kuhinje sa pomoćnim prostorima, objekat kapelice, čatrnja i dva ekonomska objekta), dvorišni zid sa ulaznim kapijama i objekat škole.</s>

<s>Historija 
Početkom 19. vijeka povećao se broj katoličkog stanovništva u Bosni i Hercegovini.</s><s>U Vukodolu pokraj Mostara je kupljena parcela, na osnovu koje je sultan u Istanbulu izdao ferman.</s><s>Pored izdavanja fermana, sultan je izdao naredbu hercegovačkom veziru Ali-paši Rizvanbegoviću da se i sam vezir, ne štedeći sredstava, angažuje na podizanju kuće.</s>

<s>Vezir je kupio posjed koji je graničio sa fratarskim i poklonio ga franjevcima.</s><s>Također je izdao i odgovarajuću naredbu da se na predmetnom zemljištu gradi rezidencija za biskupa.</s><s>Iste godine, na zahtjev biskupa, mostarski kadija izdao je dokument prema kojem je zemlja oko kuće u Vukodolu u Mostaru vlasništvo Katoličke crkve.</s>

<s>Temelji biskupske rezidencije su položeni 1847. godine, a gradnja je završena 1851. godine.</s><s>Godine 1852. odine, u sklopu kompleksa otvorena je prva pučka škola, odnosno, kako se tada zvala Narodna učiona.</s><s>Kasnije je prenesena u novu franjevačku rezidenciju kraj crkve.</s><s>Prestala je s radom 1882. godine.</s><s>Također, 1872. godine, fra Franjo Miličević je uz graditeljsku cjelinu uspostavio prvu štampariju u kojoj su štampana prva djela među kojima poseban značaj ima „Pravopis za nižje učione“.</s><s>Prvi klavir koji je ikada ušao u Bosnu i Hercegovinu, nalazio se u ovoj rezidenciji.</s><s>U martu 1909. godine rezidencija se preselila iz Vukodola u novu zgradu u podnožju Gorice u Mostaru.</s><s>Tokom 1959. godine nacionaliziran je kompleks stare biskupske rezidencije i povjeren je Poduzeću za gazdovanje „DOM“.</s><s>Unutar objekta je formirano više stanova.</s>

<s>Objekti kompleksa stare Biskupske rezidencije su krajem osamdesetih godina 20. vijeka bili napušteni i prepušteni vremenu.</s><s>Tokom aprila/maja 1992. godine su granatirani i oštećeni.</s><s>Prvom fazom obnove 2010. god, urađena je preventivna zaštita ostataka objekta i postavljena krovne konstrukcija.</s>

<s>Literatura 
 A. Nikić - Gradnja biskupskih rezidencija u Mostaru”; “Rezidencija u Vukodolu”; Zbornik: Kršni zavičaj, broj 13, Hercegovina, 1980.</s><s>Anđelko Zelenika - Zaštita i istraživanje povijesnih sakralnih spomenika na području Hercegovine”, u: 1000 godina trebinjske biskupije, 
 Fra Ilija Živković -  Raspeta crkva u Bosni i Hercegovini i uništavanje katoličkih sakralnih objekata u BiH 1991-1996, Banja Luka, Sarajevo, Mostar, Zagreb, 1997.</s><s>Toni Šarac - Rasadnik kulturno-prosvjetne i duhovne misli, Dnevni list, Mostar, subota, mart 2004.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Prva faza obnove rezidencije
 Za obnovu biskupije nema novca</s>

<s>Nacionalni spomenici u Mostaru
Mostarsko-duvanjska biskupija
Trebinjsko-mrkanska biskupija</s>

