Travnička tvrđava
<s>Travnička tvrđava  se nalazi u istočnom kraju današnjeg grada Travnika, odakle kontroliše ulaz i prolaz kroz usku dolinu rijeke na pravcu do naselja Turbe.</s><s>Smješten je na odsječenom i dijelom stjenovitom obronku Vlašića.</s><s>Sa istočne strane utvrde nalazi se izvor potoka Šumeće, a sa njegove zapadne strane protiče potok Hendek.</s>

<s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj 25. do 31. januara 2005. godine donijela je  odluku da se tvrđava, proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija donijelo je u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.</s><s>Nacionalni spomenik čini graditeljska cjelina – Stari grad u Travniku koja obuhvata: pristupni most, bedeme i objekte unutar bedema, kao i pokretno nasljeđe koje se nalazi u inventarnoj knjizi Zavičajnog muzeja u Travniku i dio je muzejske zbirke.</s>

<s>Istorija 
O srednjovjekovnom gradu Travniku nema pomena u istorijskim dokumentima, ali oblik gornje tvrđave, u kojoj se nalazila dvorska palača, kao i toponim “Varoš” ispod tvrđave govore u prilog postojanju podgrađa uz utvrđenje u srednjem vijeku.</s>

<s>Tek 1464. godine pominje se grad Travnik.</s><s>Te godine  osmanske trupe sa sultanom Mehmedom II na čelu, poslije osvajanja Bobovca 1463. godine, u pohodu na Jajce zauzele i Travnik.</s>

<s>Poslije 1480. godine,  nakon provale Vuka Grgurevića, u grad je smještena stalna posada i izgrađena džamija u tvrđavi koja nosi ime Bajazida I.</s>

<s>Nakon provale Eugena Savojskog u Bosnu i spaljivanja Sarajeva 1697.  godine u Travnik je premješteno sjedište bosanskog namjesnika i bio je vezirski grad s manjim prekidima do 19. juna 1850. godine.</s>

<s>U 18. i 19. stoljeću, travnička tvrđava je ostala upamćena kao kazamat i gubilište za nepokorne bosanske begove i age, kao i svakovrsne prestupnike.</s>

<s>Do 1878. godine tvrđava je imala stalnu posadu.</s>

<s>Utvrđenje je kao vojnički objekat služilo austrougarskoj, a zatim i svim vojskama sve do kraja II svjetskog rata.</s><s>Napušteno je 1946. godine, 1953. godine grad je predan na brigu Zavičajnom muzeju u Travniku.</s>

<s>Opis 
U otprilike 500 godina svoga postojanja grad se u nekoliko navrata prilagođavao ratnoj taktici i tehnici, prolazeći tom prilikom razvojni put od manjeg burga do jake artiljerijske utvrde, kakva se sačuvala do danas.</s>

<s>Utvrđenje u Travniku ima oblik nepravilnog petougaonika, čija površina iznosi oko 11.000 m2.</s><s>Na njegovoj zapadnoj prilaznoj strani, pored perimetralnih bedema i bastiona na sjevernom uglu, nalazi se još jedna izbačena, gotovo četverougaona polukula, koja je branila glavni ulaz u tvrđavu.</s><s>Na platnu istočnog bedema su tri izbačene višeugaone polukule, od kojih su južna i sjeverna dodatno ojačane doziđivanjem.</s><s>Između južne i srednje polukule na bedemu je ostalo sačuvano 18 puškarnica.</s><s>Ove polukule su branile direktan prilaz bedemima sa istočne strane.</s><s>Sjeverno od ulaznih stepenica na gornjem platou, uz zapadni zid, nalaze se ostaci džamije Bajazida II.</s>

<s>U jugozapadnom dijelu platoa, južno od glavnih prilaznih stepenica, nalazi se ruševna austrougarska zgrada i očuvana cisterna.</s><s>Izgrađena je od sedre i cementa.</s><s>Duga je 3 m, široka 1,65 m, duboka 2 m.</s>

<s>Literatura</s>

<s>Vanjske veze 
 Travnik 
 Tvrđava - Stari grad
 Tvrđava - Travnik 
 Općina Travnik
 Tvrđava - primamljiva za turiste</s>

<s>Reference</s>

<s>Tvrđave u Bosni i Hercegovini
Nacionalni spomenici u Travniku
Srednja Bosna</s>

