Ranokršćanska bazilika u Turbetu
<s>Ranokršćanska bazilika u Turbetu, nalazila se na lokalitetu Crkvina, Turbe, opština Travnik, Bosna i Hercegovina.</s><s>Proglašena je, sa ostacima rimskog naselja i grobnice,  za nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Lokacija 
Turbe je naselje smješteno u dolini rijeke Lašve, 7 km zapadno od Travnika.</s><s>Ostaci kasnoantičke bazilike se nalaze u zapadnom dijelu Turbeta, na lokalitetu Pašinac, uz magistralni put Travnik-Donji Vakuf.</s>

<s>Istraživanja 
Godine 1893. izvršena su zaštitna arheološka iskopavanja pod rukovodstvom Ćire Truhelke.</s><s>Godine 1923. istražene su grobnice pod nadzorom M. Mandića.</s><s>Godine 1970. izvršene su sanacija i konzervacija zidova.</s><s>Pokretni arheološki materijal je deponovan u prostorijama Zavičajnog muzeja u Travniku i Zemaljskog muzeja u Sarajevu.</s>

<s>Opis 
Dvojna bazilika podignuta na temeljima neke starije građevine sa hipokaustom.</s><s>Ukupne dimenzije objekta sa unutrašnjim dvorištem, kojim su bile povezane dvije crkve, iznosile su približno 30 x 62 m. Zidovi bazilike su izvedeni u tehnici opus incertum, od lomljenog kamena i oblutaka.</s><s>Kao vezivo korišćen je krečni malter.</s><s>Podovi su bili premazani malterom, a finalni sloj je bio od drveta.</s><s>Bazilika je najvjerovatnije imala drvenu krovnu konstrukciju i pokrov od drveta.</s>

<s>Južna crkva (dimenzija 16, 5 x 29, 5 m) po dužini je podijeljena u dva dijela ispred kojih se nalazila velika prostorija, široka 4, 85 m, služila kao atrij.</s><s>Imala je narteks, naos i polukružnu apsidu.</s><s>U drugoj polovini crkve nalazilo se ukupno pet prostorija raspoređenih u nizu.</s>

<s>Sjeverna crkva (dimenzija 16 X 23,5 m) je takođe podijeljena u dva dijela.</s><s>Imala je naos, koji se završavao polukružnom apsidom i još tri prostorije.</s>

<s>Grobnice  
Ispod sjeverne bazilike u periodu 1919-1923. otkrivene su tri grobnice (dimenzija 2,95 x 1,66x 2,08 m).</s><s>Ukopane su u stijenu, a svod je izgrađen od sedre.</s><s>Ulaz  u grobnicu bio je malen i četvrtast.</s><s>U unutrašnjosti su zatečena  ležajevi visine 0,20 m i na njima ostaci četiri ili pet pokojnika.</s>

<s>Godine 1919. u jednoj grobnici je pronađen zlatni nakit.</s><s>Od tog nakita sačuvan je dio ogrlice -18 medaljona i mali krst.</s>

<s>Ogrlica je vizantijskog porijekla, datirana u 5. vijek.</s><s>Medaljoni su izrađeni od tankog zlatnog lima.</s><s>Na jedanaest primjeraka nalaze se prikazi jaganjaca, na šest poprsja anđela, a na jednom je poprsje ljudske figure koja oko glave ima natpis cariz.</s><s>Svi likovi su s lica ispupčeni, a sa naličja udubljeni.</s><s>Jagnjeći likovi su uokvireni širom trakom, koja je na unutrašnjem i spoljnom rubu oivičena po jednim nizom bobica.</s><s>Traka oko anđeoskih likova ima bobice samo u unutrašnjem rubu.</s><s>Lik cariz je uokviren nizom bobica, bez trake.</s><s>Unutrašnje polje kod svih primjeraka, izuzev sa likom cariz, nije puna podloga, tako da likovi, zapravo, stoje slobodno, okruženi šupljinama.</s><s>Veličina medaljona nije jednaka.</s><s>Medaljoni sa jagnjećim likovima imaju promjer od 17 mm, sa anđeoskim 18-19 mm, a cariz 20 mm.</s><s>Na naličju svakog medaljona, raspoređene uz sami rub, nalazile su se po četiri cjevčice pomoću kojih su se medaljoni prišivali za tkaninu.</s>

<s>Zlatni krstić je sastavljen od šest šupljih kutijica.</s><s>Po jedna je na lijevom, desnom i gornjem kraku, dvije su na donjem i jedna okrugla u sredini.</s><s>U svih šest kutijica prvobitno je bilo ugrađeno drago kamenje koje je ispalo iz sredine i gornjeg kraka.</s><s>Ukupna dužina vertikalnih krakova iznosi 19 mm, a horizontalnih 14 mm.</s>

<s>Ostali arheološki materijal: 
 krhotine keramičkih posuda, 
 bronzana fibula, 
 republikanski novac Roma (36-37) i cara Trajana (98-117), 
 oltarna ploča-menza, 
 zemljana lampa i staklena čaša od svijećnjaka, 
 nekoliko željeznih predmeta. 
 tri stubića oltarske menze, 
 željezni okovi,
 novac cara Konstantina I (306 -337) i Valentinijana I (364 – 375).</s>

<s>Sadašnje stanje 
Do danas je sačuvan dio građevinskog kompleksa - ostaci zidova i grobnice sjeverne crkve.</s><s>Ostali, veći dio, bazilike: apsidalni dio sjeverne crkve, južna crkva i središnji prostor između njih su pod zemljom.</s><s>Preko apsidalnog dijela danas prelazi magistralni put.</s><s>Zidovi sjeverne crkve su konzervisani i u solidnom stanju.</s><s>Nalaze se u okviru uređene zelene površine, koja sa južne strane graniči sa prometnom saobraćajnicom.</s>

<s>Literatura 
 Ivo Bojanovski, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988 - BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA
 Enver Imamović, Ranohrišćanske bazilike u Bosni i Hercegovini</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi</s>

<s>Nacionalni spomenici u Travniku
Ranokršćanska arheološka nalazišta u BiH
T</s>

