Narodno pozorište Republike Srpske
<s>Narodno pozorište Republike Srpske   (Spomen dom kralja Petra I Oslobodioca, Narodno pozorište Vrbaske banovine, Hrvatsko državno kazalište, Narodno pozorište, Narodno pozorište Bosanske Krajine, Krajiško narodno pozorište) nalazi se u centru Banja Luke, Bosna i Hercegovina.</s><s>Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 4. do 6. juna 2012. godine, pozorište je proglašeno za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo.</s>

<s>Historija 
Ime Banja Luka prvi put se pominje 1494. godine u povelji ugarskog kralja Vladislava II Jagelovića, izdatoj u Budimu na latinskom jeziku.</s><s>U tom trenutku tvrđava Banja Luka se nalazila u sastavu Jajačke banovine, ugarske tvorevine nastale odmah po padu srednjevjekovne bosanske kraljevine pod osmansku vlsast 1463. godine.</s>

<s>Narodno pozorište Vrbaske banovine otvoreno je 18. oktobra 1930. godine.</s><s>Prve četiri sezone za tu namjenu je korištena adaptirana zgrada „Sokolane“- što je predstavljalo samo privremeno rješenje.</s><s>Nova zgrada Narodnog pozorišta otvorena je 12. novembra 1934 godine, pod nazivom Dom Kralja Petra I Velikog Oslobodioca.</s><s>Pored Pozorišta u zgradu su bili smješteni: Kulturno društvo Zmijanje, Muzej Vrbaske banovine, a od 1935. i Narodna biblioteka Vrbaske banovine</s>

<s>Nakon završetka Drugog svjetskog rata institucija pozorišta dobila je cijelu zgradu za svoje potrebe.</s><s>Tom prilikom mijenja ime u: Narodno pozorište u Banjaluci.</s><s>Od sezone 1946/1947. pozorište radi pod nazivom Okružno narodno pozorište, nakon čega još jednom mijenja ime u Narodno pozorište.</s><s>Taj naziv nosi sve do 1953. kada dobija ime Narodno pozorište Bosanske Krajine.</s><s>U periodu od 1994. do januara 1999. godine naziva se Krajiško narodno pozorište, da bi nakon toga dobilo današnji naziv Narodno pozorište Republike Srpske.</s>

<s>Prva značajnija adaptacija objekta urađena je 1959. godine, po projektu Vladimira Dobrovića,  sarajevskog arhitekte, kada je scena tehnički modernizovana, a sala i interijeri generalno preuređeni.</s>

<s>Nakon zemljotresa 1969. godine, objekat je pretrpio znatna oštećenja.</s><s>Pozornica je postala neupotrebljiva.</s><s>Ubrzo nakon toga, prema projektu Vjenceslava Rihtera izvršena je druga velika sanacija i adaptacija pozorišta.</s>

<s>Tokom adaptacije 2004. godine napravljena je scena „Petar Kočić“ sa 77 sjedišta.</s><s>Namjena pojedinačnih funkcionalnih cjelina kao i naziv objekta i institucija smještenih u objektu mijenja se tokom različitih istorijsko-političkih uslova.</s>

<s>Pored "Dječijeg pozorišta RS", takođe u Banjoj Luci, ovo je jedino profesionalno pozorište u Republici Srpskoj.</s>

<s>Opis 
Objekat Narodnog pozorišta, izgrađen je kao zadnji u nizu objekata planskog poteza Gospodske i ulice Bana Milosavljevića, kao dio urbana struktura reprezentativnog centra Vrbaske Banovine, započet izgradnjom zgrade Banskog dvora.</s><s>Izgrađen je prema projektu Josifa Goldnera.</s><s>U specifičnoj arhitekturi objekta uočava se primjena različitih pravaca, od neorenesansnih elemenata do pretežno elemenata bauhausa, sa završnim dekorativnim elementima folklornog karaktera.</s><s>Tako su u arhitekturi spojeni skokro nespojivi elementi.</s>

<s>Objekat je po karakteru uglovnica, nepravilnog geometrijskog oblika, dužine 52,5 m i širine 35,15 m. Izgrađen je u klasičnom masivnom sistemu gradnje.</s><s>Glavni konstruktivni sistem je linijski sa nosivim zidovima debljine 50 cm kao primarnim konstruktivnim elementima, na koje se oslanjaju horizontalni nosivi elementi.</s><s>Debljina unutrašnjih konstruktivnih zidova iznosi 50 cm.</s><s>Krov objekta izveden je kao ravan, prohodan.</s><s>Završna obrada krova su betonske ploče.</s>

<s>Pozorišta sadrži prostor Velike scene kao dominantnom i primarnom funkcijom oko koje se razvijaju ostale funkcionalne cijeline u objektu.</s><s>Osim Velike scene, prikazivanje predstava obavlja se i na prostoru male scene, odnosno scene Petar Kočić.</s>

<s>Ulaznu fasadu karakteriše nekoliko elemenata: simetričnost, naglašenost ulazne partije i stepenovanjem fasadnih ravni izvršeno povlačenjem kubusa fasade ka unutra i visinskom denivalacijom.</s><s>Dominantan visinom i najistureniji je centralni kubus fasade, pravougaone forme.</s><s>Sa njegovih bočnih strana stepenasto se povlače dva pravougaona kubusa manje visine, zatim kubusi zaobljenih djelova objekta najmanje visine i najviše uvučeni ka unutra.</s><s>Ovakvo kubističko rješenje prvog i drugog sprata je u zoni prizemlja presječeno vertikalno položenim kubusom izvučenim naprijed ka prostoru otvorene javne površine, koji podržava ulaznu partiju objekta.</s><s>Materijalizacijom kamenim pločama u monohromatskoj kompoziciji sa bijelim malterisanim fasadama, naglašen je ulaz u objekat.</s>

<s>Na cijeloj fasadi dominra ulazni trijem sa neoklasičnim elementima na centralnom dijelu fasade.</s><s>Trijem je natkriven nadstrešnicom, isturenom izvan ravni objekta.</s><s>Sa bočnih strana ulaza su postavljene identične reljefne dekoracije folklornog karaktera.</s>

<s>Literatura 
 Đuro Basler, Šefik Bešlagić, Jovan Miličević i Smail Tihić - Bosna i Hercegovina znamenitosti i ljepote.</s><s>Beograd: Novinsko izdavačko preduzeće „KNJIŽEVNE NOVINE“, 1965.</s><s>Zora Pejašinović - Ban Milosavljević čovjek koji je Banjoj Luci obistinio ime, Banja Luka: Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske Banja Luka, 2004, 66.</s><s>Liljana Ševo - Urbanistički razvoj Banje Luke, tekst priredila Ljiljana Ševo, Banja Luka: Opština Banja Luka Zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode Banja Luka , 1996. godina, 147, 148.</s><s>Siniša Vidaković - Arhitektura javnih objekata u Banjaluci (1918-1941), Banja Luka: Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske, BiH, januar 2006) 
 Ljiljana Ševo  “Zlatno doba Bana Milosavljevića”, tekst preuzet iz knjige Narodno pozorište Republike Srpske Banja Luka- 70 sezona, Banja Luka razdoblja i stoljeća, Banja Luka: GRAFID, 1999. godine.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Narodno pozorište RS Banja Luka</s>

<s>Nacionalni spomenici u Banjoj Luci
Građevine u Banjoj Luci
Arhitektura istoricizma u Bosni i Hercegovini</s>

