Čaršijska džamija u Tomislavgradu
<s>Čaršijska džamija, ili  Džudža Džaferova džamija, nalazi se u Tomislavgradu, Bosna i Hercegovina.</s><s>Proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.</s>

<s>Historija 
Evlija Čelebija za Duvno kaže da ″Sliči rajskoj bašći, pripada klišnom sandžaku i ima četiri stotine kuća i jednu impozantnu džamiju, više mesdžida, jedan han, mali hamam i deset dućana″.</s><s>Za Čaršijsku džamiju kaže da ima kupolu pokrivenu bakrom.</s><s>Od svih javnih objekata koje spominje, do danas je očuvana samo Čaršijska džamija.</s>

<s>Nije poznata tačna godina podizanja džamije, ali se pouzdano zna da je podignuta prije 1615. godine.</s><s>Za dobrotvora Džafera se zna da je bio beg ili aga, ali se ne zna da li je Džudža prezime ili nadimak (čovječuljak).</s><s>Pretpostavlja se da je Džafer iz porodice Kopčić, gdje je ovo ime bilo često.</s>

<s>U toku 1791. godina, usljed eksplozije baruta u gradu – tvrđavi  (Sedidžedidu), gdje se nalazilo još 75 kuća, teško je stradala.</s><s>Nakon toga, umjesto kupole napravljen je četverovodni krov, a na mjestu sofa podignut je čvrsti objekat pokriven jednovodnim krovom.</s><s>Ovaj dograđeni dio nije mijenjao svoj oblik punih 186 godina.</s>

<s>Tokom rata u BiH (period 1992-95.) džamija nije oštećena, ali jeste 1997. godine, kada je podmetnuta eksplozivna naprava na spratu hajata pored same munare.</s><s>Ovom prilikom uništen je dograđeni dio, a munara je ostala neoštećena.</s>

<s>Opis 
Ukupne tlocrtne dimenzije su 13,50 m x 19,90 m, sa četvorovodnim krovom.</s><s>Godine 1977. promijenjen je pokrov dograđenog dijela, i ovaj aneks dobija krov sastavljen od tri kupole pokrivene bakrom, dar duvanjskog samostana.</s>

<s>Unutrašnji prostor džamije ima kvadratnu formu dimenzija 11,40 m x 11,40 m i visinu od 10,85 m do oslikanog stropa.</s><s>Mahfil se proteže duž tri unutrašnje stranice izvornog dijela džamije.</s><s>Na unutrašnjem jugoistočnom zidu se nalazi polukružna niša mihraba, visine od 390 cm do vrha mihrabske krune, i prečnika 120 cm.</s><s>Mihrabski polukrug je u osnovi izlomljen na sedam fragmenata obojenih u različite nijanse zelene boje sve do visine od 3,00 m. Otvor niše se na toj visini postepeno počinje sužavati, i tu se nalaze stalaktitni ukrasi poredani u šest redova, koji se završavaju mihrabskom krunom.</s><s>Stalaktiti, kao i mihrabska kruna, su hromatski tretirani jarkim bojama, a stalaktiti u donjoj zoni završavaju sa šest mihrabskih „suza“.</s>

<s>Ispod se nalazi natpis, dio 37. ajeta sure Ali Imran.</s><s>U udubini mihraba ispisana su imena: “Allah” i “Muhammed” u mussena (duplo, u ogledalu) stilu arapskog pisma.</s><s>Na dva zida su imena šestorice pravovjernih halifa.</s>

<s>U džamiji se nalazi još nekoliko starijih litografija sa slikama Mekke i Medine.</s><s>Od ostale kaligrafije u džamiji se nalaze još tri levhe nastale sredinom 20. vijeka na pokretnom nosiocu.</s>

<s>Ostatak stropa je podijeljen na osam različito hromatski tretiranih dijelova na kojima su oslikani polumjeseci i zvijezde, kao i drugi dekorativni elementi.</s><s>Na strop kaligrafski napisana je 112 kur'anska sura, sura Ihlas slobodnim stilom arapskog pisma.</s>

<s>Eksterijer džamije 
Šestougaoni šadrvan pokriven bakrenom kupolom visine oko 4,5 m, je izgrađen 2000. godine i njegovu konstrukciju čini 6 stubova kružnog presjeka između kojih se nalaze betonski zidići visine od 90 cm, osim na ulaznoj strani.</s><s>U sredini se nalazi šestougaona fontana visine od 250 cm, a iznad ulaznog dijela se nalazi kamena ploča sa natpisom.</s>

<s>Uz džamiju se nalazi harem sa pedesetak nišana.</s><s>Od toga, tridesetak nišana su stariji od jednog vijeka.</s><s>Neki se izdvajaju svojom masivnošću, što je karakteristika starijih nišana ovog kraja, a neki sa tarihom na arapskom jeziku.</s>

<s>Južno se nalazi kuća imama izgrađena šezdesetih godina 20. vijeka.</s>

<s>Literatura 
 Safvet-beg Bašagić, Kratka uputa u prošlost Bosne i Hercegovine od 1463 do 1850. godine, Vlastita naklada, Sarajevo 1900.</s><s>Alija Bejtić, Spomenici osmanlijske arhitekture u Bosni i Hercegovini, separat – Prilozi za orijentalnu filologiju i istoriju jugoslovenskih naroda pod turskom vladavinom, sv. III - IV, Orijentalni institut u Sarajevu, Sarajevo, 1953.</s><s>Hazim Šabanović, Bosanski pašaluk, Svjetlost Sarajevo, 1982.</s><s>Husref Redžić, Umjetnost na tlu Jugoslavije, Islamska umjetnost, Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd, 1982.</s><s>Andrej Andrejević, Islamska monumantalna umetnost XVI veka u Jugoslaviji – kupolne džamije, izdanje Filozofski fakultet u Beogradu, Institut za istoriju i umetnost, Srpska Akademija nauka i umetnosti, Balkanološki institut, Beograd, 1984.</s><s>Ešref Selimović, Istine i legende o Duvnu iz Turskog perioda, Duvanjski dani kulture, SIZ kulture Duvno, 1988.</s><s>Hivzija Hasandedić, El-Kalem, Sarajevo, 1990. – MUSLIMANSKA BAŠTINA U ISTOČNOJ HERCEGOVINI
 Hamid Begić, Sehara – prilozi historiji kulture i književnosti jugozapadne BiH, prvo izdanje, Minhen, 1995.</s><s>Evlija Čelebi, Putopis, Izdavačko preduzeće Sarajevo Publishing, Sarajevo, 1996.</s><s>Mehmed Mujezinović, "Kulturno naslijeđe", Sarajevo –Publishing, 3. izdanje, str. 61 – 65, 1998. - Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine, knjiga 3
 Mehmed Mujezinović, Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine, knjiga I, Sarajevo Publishing, Sarajevo, 1998.</s><s>Werner Mueller, Gunther Vogel: Atlas arhitekture, knjiga 1, Zagreb, 2000.</s><s>Hazim Numanagić, Izvještaj Komisiji za očuvanje nacionalnih spomenika, Čaršijska džamija (Džudža Džaferova džamija) u Tomislavgradu, 2008.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi</s>

<s>Zvanična stranica Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini
 Zvanična stranica komisije nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine</s>

<s>Džamije u Tomislavgradu
Nacionalni spomenici u Tomislavgradu</s>

