Stari grad Vesela straža
<s>Stari grad Vesela Straža, je utvrđeni objekat iz srednjeg vijeka i osmanlijskog perioda, općina Bugojno, Bosna i Hercegovina.</s><s>Proglašen je za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Nacionalni spomenik čine ostaci temelja srednjovjekovnog utvrđenja i pokretni arheološki materijal.</s>

<s>Lokacija 
Srednjovjekovno utvrđenje Vesela Straža nalazi se na brijegu nadmorske visine 844 m, koje sa okružuje dio Skopskog polja iznad Bugojna.</s>

<s>Historija 
Manjim arheološkim istraživanjima izvršenim tokom ranih osamdesetih godina 20. vijeka na lokaciji starog grada Vesela Straža pronađena je praistorijska keramika, što govori da je ovdje zaista bila praistorijska gradina.</s>

<s>U nedovoljno sigurnom istorijskom podatku iz 1406. godine, u Veseloj Straži postojali su franjevački samostan i crkva.</s><s>Tu je održan skup franjevačkog reda kome je prisustvovao bosanski kralj Ostoja.</s><s>Pismom od 13.10.1450. godine kralj Tomaš se obratio mletačkoj vladi iz Vesele Straže (castra Veszela Straxa in comitatu Uschopya).</s><s>Jedan dio župe Uskoplje, u kojoj je Vesela Straža bila centar župe, bio je u posjedu bosanskih kraljeva, a drugi je bio pod vlašću hercega Stjepana.</s>

<s>U Državnom arhivu u Zadru nalazi se mnoštvo podataka o Veseloj Straži.</s><s>Nalazila se na raskrsnici trgovačkih puteva koji su iz Dalmacije preko Kupreškog polja išli u dolinu gornjeg toka rijeke Vrbasa odakle su se dalje račvali prema župi Lašvi i Jajcu.</s><s>Pokraj tvrđave išao je i trgovački put iz Dubrovnika prema Jajcu.</s>

<s>Padom Bosne sredinom 1463. godine privremeno pod osmansku vlast pala je i župa Uskoplje.</s><s>U oktobru iste godine Vladislav Hercegović, sin hercega Stjepana oslobodio je dio jugozapadne Bosne, Ramu, Uskoplje sa Veselom Stražom i Livno i od kralja dobio navedene posjede.</s><s>Osmanlije su konačno osvojili ove krajeve 1503. godine.</s><s>Utvrđenje se više ne pominje.</s>

<s>Opis 
Jedan dio Starog grada bio je na uskoj kosi, ali zbog nedostatka arheoloških istraživanja osnova tvrđave nije jasno definisana.</s><s>Krajem XIX vijeka postojali su ostaci Velike kule, pravougaone osnove, na kojima su bile puškarnice.</s><s>Vremenom su bedemi uništeni tako da se sada djelimično vide.</s><s>Ovaj dio odvojen je jarkom od drugog dijela.</s><s>Na drugom dijelu se raspoznaju djelimični tragovi sjevernog i zapadnog zida glavne kule.</s><s>Nije poznato kakvu je osnovu imala kula.</s><s>Dva dijela tvrđave bili su spojeni mostićem.</s>

<s>Literatura 
 Ćiro Truhelka, Naši gradovi, opis najljepših sredovječnih gradova Bosne i Hercegovine, Sarajevo, izdanje knjižare J.  Studnička i drug., 1904.</s><s>Hamdija Kreševljaković, Prilozi  povijesti bosanskih gradova pod turskom upravom, Prilozi za orijentalnu filologiju i istoriju jugoslovenskih naroda pod turskom vladavinom, II/1951, Orijentalni institut u Sarajevu, Sarajevo, 1952,119-184.</s><s>Hamdija Kreševljaković, Stari bosanski gradovi, Naše starine I, Sarajevo, 1953, 7-45.</s><s>Marko Vego, Naselja srednjovjekovne bosanske države,    1957.</s><s>Desanka Kovačević-Kojić, Gradska naselja srednjovjekovne bosanske države,"Veselin Masleša", Sarajevo, 1978.</s><s>Hazim Šabanović, Bosanski pašaluk, "Svjetlost", Sarajevo, 1982.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi</s>

<s>Nacionalni spomenici u Bugojnu
V</s>

