Historijsko gradsko područje Trebinja
<s>Historijsko gradsko područje Trebinja, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina predstavlja očuvan i reprezentativan primjer urbanog naselja, sa istorijskim, umjetničkim i estetskim, dokumentarnim, društvenim i ambijentalnim vrijednostima.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 16. maja 2019. godine, donijela je odluka da se historijsko gradsko područje Trebinja proglasi za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović.</s><s>Nacionalni spomenik obuhvata tri zone zaštite, prema periodima nastanka, urbanoj matrici i graditeljskim stilovima:</s>

<s>Položaj 
Veoma važna karaktersitika grada kroz historiju je njegova vojno - strateška pozicija na presjeku tri oblasti- Hercegovine, Crne Gore i primorja.</s><s>Trebinje se nalazi na raskrsnici važnih puteva od koji se izdvajaju magistralni pravci prema Nikšiću (70 km,) i Dubrovniku (27 km) i regionalni put koji vodi do Herceg Novog (38 km.) U unutrašnjosti Bosne i Hercegovine, prometno je spojen sa Ljubinjem (55 km), Mostarom (110 km), Bilećom (30 km).</s><s>Važna karakteristika Trebinja je blizina mora i turističkih desntinacija Dubrovnika i Herceg Novog.</s><s>Dubrovačka Republika je kroz historiju imala veliki uticaj na privredni i kulturni razvoj.</s>

<s>Razvoj 
U razvoju Trebinja prisutni su uticaji različitih kulturnih krugova: mediteranski, osmanski i srednjoevropski.</s><s>Promjene historijskih perioda prepoznatljive su u njegovoj urbanoj strukturi i stilu građenja.</s><s>Tokom historije grad je bio vojno-strateško mjesto na periferiji osmanske i austrougarske imperija, što je utjecalo na njegovu fizionomiju utvrđenog grada i vojnog logora.</s>

<s>Osmanska vojska zauzela je Trebinje 1466. godine.</s><s>Velika pažnju posvećena je izgradnji tvrđave Kastel koristeći je za vojne potrebe.</s><s>Nakon završetka utvrđenja počela je izgradnja unutrašnjosti grada na osnovama srednjovjekovnog naselja, kao orijentalnog sa nepravilnom mrežom ulica i usitnjenom strukturom objekata, gdje je poseban akcent stavljen na džamije Osman-paše Resulbegovića i Carevu.</s>

<s>Nakon pada Herceg Novog pod Mlečane 1687. godine, u Trebinje se doseljavaju muslimanske izbjeglice,  nakon čega se intenzivira urbani razvoj.</s><s>Van zidina Kastela formira se čaršija i naselje Krš na padini sa uskim, strmim i kaldrmisanim ulicama u kojima su obitavali mnogi zanati, te zbijenim kućama.</s><s>Trebinje od vojnog utvrđenja počinje da se razvija kao trgovački centar.</s><s>Najveću ulogu je imala saobraćajna veza sa Dubrovnikom koja je preko Trebinja povezivala trgovačke pravce u unutrašnjosti i do Istanbula.</s>

<s>Sa austrougarskom upravom od 1878. godine konture orijentalnog grada počinju da se gube sa izgradnjom nove urbane matrice.</s><s>Grad počinje da se širi na neizgrađenim površinama uz gradske bedeme.</s><s>Nove ulice su široke i pravilne, sa blokovskom gradnjom objekata većih gabarita, u historicističkom stilu.</s><s>Prvobitna fizionomija zatvorenog utvrđenog grada, u austrougarskom periodu i nakon njega, umekšana je otvorenim javnim prostorima i zelenilom, tvoreći novu sliku Trebinja kao grada zelenila, u kontrastu sa okolnim hercegovačkim kamenom.</s>

<s>Prostrani trgovi – Trg Slobode sa dnevnom pijacom u hladu monumentalnih platana, zasađenih 1905. godine, uokviren prvim hotelom u Trebinju (hotel Platani), javnim objektima, Njegošev trg i zelenilo Gradskog parka, koji nosi naziv po pjesniku i diplomati Jovanu Dučiću, smještenom između Katoličke crkve Blažene Djevice Marije (1880.- 1884.) i pravoslavnog Sabornog hrama Preobraženja gospodnjeg (1888. -1908.), sa eparhijskim domom i bibliotekom u nekadašnjoj Srpskoj školi, čini sintezu projektirane prirode i arhitekture.</s>

<s>Prema periodima nastanka, urbanoj matrici i graditeljskim stilovima, izdvajaju se tri prostorne cjeline u ukupnoj površini od 138.468 m2:
 Stari Grad u površini od 43.262 m2, unutar zidina Kastela (od 15.st) 
 naselja Krš (Omanovića-mahala) u površini od 22.111 m2, na padinama sjeverno od Starog Grada (od 18. st) 
 zona užeg centra Grada u površini od 73.095 m2, zapadno i južno od Starog Grada (od kraja 19. st)</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Trebinju</s>

