Nepokrenuti pokretač
<s>Nepokrenuti pokretač ili nepokrenuto pokretalo () je, u Aristotelovoj filozofiji, ono što je uzrok svem kretanju, a samo nije pokrenuto.</s><s>Aristotel ovim izrazom označava umove koji pokreću planetarne sfere.</s>

<s>Teorija o nepokrenutom pokretaču predstavlja verziju kosmološkog argumenta za postojanje boga.</s>

<s>U filozofiji</s>

<s>Antika</s>

<s>Stari Grci su verovali da prirodu karakteriše težnja da se stavi u pokret ono što je potencijalno, a svaka promena stremi prema svom cilju, odnosno svrsi (vidi teleologija).</s><s>Svrha je inicijator kretanja, pošto je to krajnji uzrok.</s><s>Za Anaksagoru je um prvi pokretač svemira, a sve ostalo se dalje razvija zahvaljujući mehaničkim silama u samoj materiji.</s>

<s>Aristotel je razumskim putem, promatrajući prirodu, ustanovio kako se sve kreće i zbiva, ali se ne kreće samo od sebe već od nekog drugog.</s><s>No, načelo regressus in infinitum jasno kaže da u beskonaĉnosti nema prvoga i da negdje treba stati.</s>

<s>Iz toga slijedi da mora postojati neko nužno biće koje nije pokrenuto ni od koga, a koje u isto vrijeme sve ostalo pokreće.</s><s>Taj prvi uzrok, koji pokreće sve ostalo i sve ostale uzroke jest sama djelatnost (actus purus).</s><s>Aristotel je prvi koji je svom pokretaču nadjenuo ime bog.</s>

<s>Srednji vek</s>

<s>Za srednjevekovnu sholastiku je posebno važan pojam prvi pokretač (lat. Primum Mobile) ili prvi nepokrenuti pokretač (grč. τὸ πρῶτον κινοῦν ἀκίνητον) koji označava izvor svakog kretanja, savršeno biće.</s>

<s>Toma Akvinski je formulisao pet argumenata kojima dokazuje božje postojanje.</s><s>On prvo koristi "dokaz iz kretanja" kao dokaz postojanja Boga.</s><s>Po njemu, "svaka stvar koja se kreće pokrenuta je od nečega drugog." Ako je to drugo i samo pokrenuto, onda ono mora biti pokrenuto nekim trećim pokretačem.</s><s>Budući da beskonačan niz uzroka nije moguć, Akvinski zaključuje da na kraju dolazimo do jednog nepokretnog pokretača, prvog pokretača, i "svi razumeju da je to bog".</s><s>Dalje, on koristi argument za neuzrokovani uzrok, koji glasi: "Sve ima svoj uzrok.</s><s>I svaki uzrok opet ima svoj uzrok.</s><s>Ali, ne možemo imati beskonačan niz uzroka.</s><s>Stoga, mora postojati neki neuzrokovani uzrok koji uzrokuje svaku promjenu, ali pri tom sam nije prouzrokovan ničijim utjecajem.</s><s>Takav neuzrokovani uzrok ljudi nazivaju Bog."</s>

<s>Nepokretni pokretač je samodovoljan sebi i njegovo pokretanje nije uzrokovano potrebom da aktuelizuje bilo kakav potencijal.</s><s>Budući da je potpuno obuzet sobom, nepokretni pokretač ne može da dejstvuje u svetu, pa je ovaj aspekt Aristotelovog učenja formalno osuđen na hrišćanskom Zapadu 1277. godine.</s>

<s>Novi vek</s>

<s>Prema Spinozi, uzrok samog sebe je ono čija suština sadrži u sebi postojanje, ili čija se priroda ne može shvatiti drugačije nego kao postojeća.</s>

<s>Po Lajbnicu, posljednji uzrok stvari treba biti u jednoj nužnoj supstanciji, u kojoj cjelokupna promjena ima osnovu kao u svom praizvoru, a to je ono, što nazivamo Bogom.</s><s>Kako je ta supstancija dovoljan razlog čitave te cjeline, koja je u svim svojim dijelovima povezana, to postoji samo jedan Bog.</s><s>Može se također zaključiti, da ta najviža, jedinstvena, univerzalna i nužna supstancija, koja izvan sebe nema ništa, što bi bilo od nje nezavisno, mora biti bez granica i sadržavati u sebi svu moguću stvarnost.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vidi još 
Kosmološki argument
Postojanje Boga</s>

<s>Aristotel
Filozofska terminologija
Argumenti za postojanje Boga</s>

