Gradine kod Posušja
<s>Gradine kod Posušja su skupina građevinskih objekata ilirskog plemena Dalmati, na području opštine Posušja, Bosna i Hercegovina.</s>

<s>Arheologija 
Gradine kod Posušja grade se od ranobronzanog, preko željeznog doba i u doba rimske okupacije, na položajima s kojega se ima širi pregled terena.</s>

<s>Javljaju se jednostavne gradine s jednim prstenastim suhozidom, gradine s bastionom i bočnim zidovima, kao i gradine s dva ili tri koncentrična suhozida, ili  s drugim složenijim tvrđavskim oblicima.</s>

<s>Spisak gradina</s>

<s>Gradine nastale u bronzanom dobu 
Barzonja, Blidinje -  Bristovica, Gradac -  Dočić, Gradac -  Glavica, Gradac - Golovrana, Batin - Gornji Jukići - Gozdenice, Broćanac - Gradina (Grad), Gradac -  Ilčinova lazina, Batin - Kadim,Vir - Kramljak, Batin - Kubanovac, Osoje - Latice, Gradac - Miloševac, Batin - Muslića klanac, Vučipolje - Muša, Broćanac - Plišivac, Batin - Plišivica, Batin - Pod Grmin, Gradac - Pogledača, Batin - Ponori, Gradac - Pratarska ograda, Gradac - Rasodnici, Gradac - Slime, Batin – Sobač - Sopa, Vinjani - Staro polje, Tribistovo -  Triskovac, Tribistovo - Trogomile, Gradac - Velika torina, Gradac - Veliki Markov brig, Gradac - Vodice, Gradac.</s>

<s>Gradine nastale u željeznom dobu 
Bašića gradina, Broćanac -  Brina, Vinjani - Bukovac 1 i 2, Čitluk -  Crnešnica, Broćanac - Radovan, Posušje - Gornji Konjovac, Broćanac - Gradina, Petrovići -  Gradina, Sutina, Tabušića gomila u Broćancu (ilirska gradina) -  Gradina, Tribistovo-Staro polje - Gradina, Vir-Glavica - Gradina, Zagorje - Gradina, Zavelim - Grizeljova gradina, Osoje - Izvanjska gradina, Batin - Krstina, Gradac - Kulina, Gradac - Mala gradina, Batin - Mukinje, Vrpolje - Nečajno, Osoje - Oluja, Tribistovo - Orlov kuk, Čitluk - Petričušići, Zagorje - Plišivac, Batin - Plišivica, Vinjani, -  Podjelinak, Blidinje -  Privija, Gradac - Radatova gradina, Gradac - Samar, Broćanac - Stolac, Posušje - Velika gradina, Batin - Vučija gradina, Rastovača.</s>

<s>Gradina Nečajno, Osoje, je arheološki lokalitet čiji nalazi vežu se za fenomen Posuške kulture.</s><s>Smještena je  na brdovitom pojasu između Posuškog i Imotskog polja.</s><s>Uski plato gradine branjen je dvostrukim suhozidnim bedemima.</s><s>Gradinu su sondirali  arheolozi sedamdesetih godina prošloga stoljeća.</s><s>Pronađeni su keramički predmeti iz ranog bronzanog doba.</s>

<s>Trostruka gradina u Sovićima smještena je na masivu koji razdvaja Posuško od Imotsko-Bekijskog polja.</s><s>Sa šire strane bila su podignuta dva paralelna suhozida.</s><s>Na užoj strani nalazio se gornji dio naselja -  akropola (oko 1.600 m2), branjena prirodnom stijenom i suhozidom izgrađenim pomoću pet odvojeno slaganih zidova koji se oslanjaju jedan na drugi.</s><s>Donji dio gradine, između akropole i prvog suhozida bio je površine 15.000 m2 i bio je naseljen.</s>

<s>Gradina Privala je treći značajno ispitivani lokalitet.</s><s>Bila je veliko naselje sa akropolpm od 2.200 m2 i donjim naseljem od 8.200 m2.</s>

<s>Gradinu Kulina prvi je ispitivao Franjo Fiala prije više od 120 godina, konstatujući  kako se na ovom lokalitetu nalazi praistorijska gradina, rimsko utvrđenje i ranoslavensko naselje.</s>

<s>Gradina je suhozidna megalitna konstrukcija bez upotrebe maltera, smještena na teško pristupačnom brijegu.</s><s>Na samom vrhu su ostaci centralne kružne akropoljske građevine sa nekoloko poluklesanih krečnjačkih megalita.</s><s>Istočno je strmina visine do 30-ak metara, ispod koje nalazi se nekoliko polupećina, sa kompleksom kamenih obzidanih struktura, okruženih kiklopskim ili megalitskim zidovima od dobro klesanih vrlo velikih kvadera krečnjaka.</s>

<s>Posuška kultura</s>

<s>U Posušju je zabilježena najveća koncentracija staništa posuške kulture sa više od dvadeset gradina i izvangradinskih (otvorenih) naselja.</s><s>Sistematizovani podaci o arheološkoj građi sa područja Posušja, a kasnije i sa područja istočne Hercegovine, srednje i  južne Dalmacije, ostrva   Brač,  Hvar  i Korčula, doveli su u novije vrijeme do uvođenja posebne kulturne grupe, poznate kao Posuška kultura.</s><s>Obično se u arheologiji novopronađena kultura imenuje po naselju ili lokalitetu gdje je prvi put pronadena.</s><s>Za njezino otkriće zaslužni su Petar Oreč i Borivoj Čović.</s>

<s>Literatura 
 Borivoj Čović, GZM, 1989, Sarajevo –POSUŠKA KULTURA
 Blagoje Govedarica, ANUBiH, Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja, k. 18, str. 111-188 - Prilozi kulturnoj stratigrafiji praistorijskih gradinskih naselja u jugozapadnoj Bosni.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Cetinska i Posuška kultura
 Službena stranica općine</s>

<s>Posušje
Gradine u Bosni i Hercegovini
Ilirska arheološka nalazišta u Bosni i Hercegovini
Dalmati
Gradine metalnog doba</s>

