Veliki Sveti Bernard
<s>Veliki Sveti Bernard (francuski: Col du Grand St-Bernard, talijanski: Colle del Gran San Bernardo, njemački: Grosser Sankt Bernhard) je planinski prijevoj u Peninskim Alpama u Švicarskoj koji povezuje Martigny u kantonu Valais sa Aostom u Italiji.</s>

<s>Karakteristike i historija</s>

<s>Taj prijevoj na nadmorskoj visini od 2,469 metara, između Švicarskog kantona Valais i talijanske Valle d'Aosta kod sela Bourg-Saint-Pierre, prvi je spomenuo Julije Cezar u svom De bello gallico, ne navodeći njegovo ime.</s>

<s>Tit Livije u svom djelu Ab Urbe condita, navodi ga kao - Summus Poeninus, po imenu lokalnog boga štovanog na prijevoju, kog su Rimljani uvrstili u svoju mitologiju krajem 1. vijeka.</s><s>Od srednjeg vijeka koristi se ime Mons Iovis (Mont-Joux), po vrhovnom rimskom bogu Jupiteru.</s><s>Počevši od 13. vijeka koristi se ime Mont-Saint-Bernard, po sv. Bernardu od Menthona (umro 1081.-kanoniziran 1123.) legendarnom osnivaču hospicija na prijevoju.</s>

<s>Prijevoj za Antike</s>

<s>Kao veza između Italije i sjeverozapadne Evrope, Veliki Sveti Bernard koristi se najmanje pet milenija.</s><s>Od neolita, brončanog doba i trgovine 
bakrom do željeznog doba kad se promet povećao.</s>

<s>Prema Strabonu put za teške mazge postojao je u Augustovo doba.</s><s>Integracija prijevoja u Rimsko Carstvo dogodila se oko 15. pne..</s><s>Kao najkraći put između Gornje Italije i limesa na Rajni prijevoj je imao veliku stratešku važnost.</s><s>Dokaz za to je osnivanje Foruma Claudii Vallensiuma kod današnjeg Martignya, kog je osnovao car Klaudije u prvoj polovici 1. vijeka za kampanje na Bretanju.</s>

<s>Poneki historičari vjeruju da su legionari 47. izgradili pravi Rimski put sa miljokazima po kom su mogla ići i zaprežna kola, pozivajući se na Tabulu Peutingerianu i Antoninov itinerar.</s><s>Za tu hipotezu ima čak i arheoloških dokaza, iako se točna trasa tog puta nemože odrediti zbog zbrke kasnijih srednjovjekovnih puteva i dionica građenih u 19. vijeku, koje se i danas pogrešno smatraju antiknim.</s>

<s>Rimljani su čak podigli castellum Agaunum za carinike, kod današnjeg Saint-Maurica a pretpostavlja da se sličan nalazio i u Aosti, vjerojatno jer je promet bio značajan.</s>

<s>Od srednjeg do 20. vijeka</s>

<s>Velikim Svetim Bernardom koristio se i Karlo Veliki 801. kad je išao na krunidbu za cara u Rim.</s><s>Nakon oživljavanja trgovine u 12. vijeku, koriste ga brojni trgovci i hodočasnici jer je bio sastavni dio Hodočasničke Francigene.</s><s>Putnicima je u to vrijeme  pomoć u savladavanju prijevoja pružao hospicij i lokalne čete vodiča.</s>

<s>Način kako se savladavao prijevoj nije doživio veće promjene sve do 19. vijeka.</s><s>O robi i njenom transportu brinuli su stanovnici koji su je prevozili zaprežnim kolima, tovarnim životinjama ili na vlastitim leđima.</s>

<s>U 11. vijeku Savojska Grofovija proširila je svoj utjecaj na Dolinu Aoste, a od 12. vijeka kontrolirala je i sjeverni izlaz na Veliki Sveti Bernard, što joj je donijelo epitet Gospodara prijevoja.</s><s>Počevši od kraja 15. vijeka pa sve do 18. vijeka, prijevoj je bio je veza između dva dijela istog Savojskog Vojvodstva.</s>

<s>Za vrijeme ratova vođenih od kraja 17. do početka 18. vijeka, preko prijevoja su često prolazile vojske, pa je instaliran stalni mali garnizon.</s><s>U maju 1800. napoleonova rezervna armija, od preko 30,000 vojnika, promarširala je preko prijevoja prema Italiji kako bi austrijskim trupama oduzela pozadinu.</s><s>Za vrijeme epidemija kuge u 16.i 17. vijeku, zatim tifusa i kolere u 19. vijeka, na prijevoju su postavljeni sanitarni kordoni da sprječe prolaz zaraženim putnicima.</s><s>Prijevoj je u to vrijeme korišten i za šverc sira, stoke, vina, šećera, kave i duhana, kao i ljudi, jer granica između Valaisa i Italije, nije bila definirana sve do 1906.</s>

<s>Od 19. vijeka, prateći evoluciju međunarodne politike, prijevoj je dobio na ekonomskom značaju, pa su ceste poboljšane.</s><s>I pored tog je ostao upotrebljiv samo tri do četiri mjeseca godišnje, jer ga je ostatak godine, visoki snijeg učinio neupotebljivim.</s>

<s>Nakon nekoliko godina rasprava između vlasti Kantona Valais, koje su bile naklonjenije Prijevoju Simplon, i onih iz Valle d'Aosta kojima je bio draži Mont-Cenis, Dijeta Kantona Valais odlučila je 1839. da izgradi cestu, koja je trebala biti dovršena 1893. sa švicarske strane, a sa talijanske između 1900.-1905.</s><s>Bušenje tunela ispod Col de Menouve je prekinuto 1857. zbog tehničkih problema, pa je i rad na cesti zaustavljen.</s><s>Kanton Valais dao je 1938. 
koncesiju za bušenje cestovnog tunela otvorenog cijele godine, ali je oštro protivljenje švicarskih vojnih vlasti, sklonijih Simplonu, i onih koji su predlagali tunel ispod Mont Blanca odgodilo realizaciju projekta.</s>

<s>Tako je tek 1958. uz podršku Kantona Vaud osnovana firma Tunnel SA , pa su započeli radovi koji su doveli do otvaranja prvog evropskog transalpskog cestovnog tunela dugog 5,85 km - 1964. godine.</s><s>Tad je i modernizirana pristupna cesta iz 19. vijeka, pa je sve do 1980. promet rastao.</s><s>Opao je nakon otvaranja konkurentskog Sankt Gottharda.</s>

<s>Ideja da se probije željeznički tunel kod Svetog Bernarda tinja od sredine 19. vijeka, ali je napuštena u korist Simplonskog tunela koji je imao bolju topografiju.</s><s>Krajem 1980-ih ipak je probijen željeznički tunel između Martignya i Aoste.</s>

<s>Danas je Veliki Sveti Bernard poznat daleko van švicarskih granica po suvenirima; a to su Napoleon kako prelazi Alpe i pas Bernardinac sa bačvicom ruma kao posljednja nada za zalutale putnike.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Col du Grand-Saint-Bernard</s>

<s>Planinski prijevoji
Geografija Švicarske</s>

