Duša sveta
<s>Duša sveta (grč: ψυχή κόσμου; lat: anima mundi) je kosmološko učenje o postojanju duše sveta.</s><s>Baš kao što čovek ima dušu, odnosno duhovni princip u sebi, tako neki filozofi i svemiru pripisuju duhovni princip, koji oblikuje događanja čija se razložnost ne može protumačiti samo prirodnim silama.</s>

<s>Shvatanje da je sve što postoji duševno, oduhovljeno, naziva se panpsihizam i suprotno je materijalističkom shvatanju svemira.</s>

<s>Shvatanja</s>

<s>Antika</s>

<s>Učenje o duši sveta iz drevne grčke kosmologije, preko pitagorejstva, dospeva u antičku grčku filozofiju.</s><s>Predstavu o oduhovljenoj prirodi ili duši sveta nalazimo kod jonskih mislilaca, pitagorejaca, Platona, Aristotela, stoičara, Plotina, pa na izvestan način i kod Demokrita i Epikura u obliku najfinijih atoma koji daju život.</s><s>Platon u Timeju daje prvo sistematsko tumačenje duše sveta kao ontološkog principa koji oživljava svet.</s><s>Aristotel ideju o duši sveta zamenjuje učenjem o nepokrenutom pokretaču.</s>

<s>Stoici su osećali da je sve povezano opštim skladom (simpathea ton holon), koji proishodi iz jedinstva stvari u pneumi (duh, dah).</s><s>Za njih je pneuma (svetska duša ili duh) aktivna i pokretačka sila svemira, božanski princip i kosmička inteligencija u kojoj učestvuje i individualna ljudska duša.</s>

<s>Za Plotina je svemir jedinstveno biće kojim vlada svetska simpatija (simpatheia), suosjećaj koji međusobno prožima i povezuje sve.</s><s>To znači da se svako delovanje, ma gde bilo, oseća i prenosi i na druge delove svemira.</s><s>Duša sveta prožima čitav svemir a ujedno je i izvor nastanka svih pojedinačnih duša.</s><s>Ona je za Plotina treća hipostaza koja proizvodi život svih stvari, uređuje ih i njima vlada.</s><s>Iz svetske duše proizlazi i njena emanacija (isijavanje) te je svemir simpatički organizam u kom vladaju jedinstven sklad i poredak.</s>

<s>Novi vek</s>

<s>Renesansni filozofi smatraju da je duša sveta univerzalna i oživljujuća forma bića, unutarnji aktivni princip svega živog.</s>

<s>Šeling u viziji svetske duše podrazumeva ono što povezuje organski i neorganski svet i ujedinjuje celokupnu prirodu u jedan sveobuhvatni organizam.</s><s>Neki savremeni kosmolozi smatraju da preko živog sveta, odnosno čoveka, svemir dolazi do „svesti o sebi“.</s>

<s>U novije vreme teorije o duši sveta delimično dolaze do izražaja u Gaja hipotezi.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vidi još 
 Apsolut
 Braman
 Tat tvam asi</s>

<s>Filozofski koncepti</s>

