Crkva Prenos mošti Sv. Oca Nikolaja
<s>Crkva Prenos mošti sv. oca Nikolaja u Reljevu, u opštini Novi Grad, Sarajevo,  je crkva Srpske pravoslavne crkve i pripada Dabrobosanskoj mitropoliji.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na osnovu Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini i Poslovnika o radu, na sjednici održanoj 26. oktobra 2010. godine je donijela je odluku da se crkva Prenos mošti sv. oca Nikolaja i zgrada Bogoslovije u Reljevu, opština Novi Grad Sarajevo, proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Sagrađena je 1897. godine, i godinu dana nakon osvećenja u crkvu su preneseni posmrtni ostaci mitropolita Georgija Nikolajevića.</s>

<s>Lokacija 
Graditeljska cjelina Crkva Prenos mošti sv. oca Nikolaja i zgrada Bogoslovije nalazi se u Reljevu općina Novi Grad, u mjestu Dobroševići, koje je mostom preko rijeke Bosne povezano sa naseljem Rajlovac.</s><s>Ista lokacija je poznata i pod imenom Vinja Luka ili Vinska Luka.</s>

<s>Historija 
Početkom austrougarskog perioda u BiH, 1880. godine na osnovu sporazuma između austrougarske vlasti i Carigradske patrijaršije, Pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini postala je autonomna mitropolija, pod vrhovnom duhovnom vlašću carigradskog patrijarha, u čiji sastav pored Dabrobosanske eparhije ulaze i Zvornička,  Zahumsko-hercegovačka, a kasnije i Banjalučko-bihaćka eparhija.</s><s>U tom historijskom periodu Pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini je dobila i svoju nacionalnu jerarhiju (grčke mitropolite zamijenili su velikodostojnici Srbi).</s><s>Prvi mitropolit bio je dabrobosanski mitropolit Sava Kosanović od 1881. do 1885. godine.</s><s>Već 1882. godine osnovana je Bogoslovija sa seminarom za sve bosanskohercegovačke eparhije, koja je do Prvog svjetskog rata radila u Reljevu, a između dva svjetska rata u Sarajevu.</s><s>Izgradnja zgrade gdje je smještena Bogoslovija u Reljevu izvršena je u periodu između 1883. i 1884. godine, na zemljištu koje je darovao mitropolit Sava Kosanović.</s>

<s>U periodu između 1884. i 1886. godine, o trošku barona Feodora Nikolića, izgrađena je crkva sa grobnicom, posvećena prazniku Prenosa moštiju dabrobosanskog mitropolita Đorđa Nikolajevića.</s><s>Mitropolit je 1896. godine sahranjen na groblju Koševo u Sarajevu, a ne u Reljevu.</s>

<s>Tokom većeg dijela austrougarskog perioda crkva je služila isključivo za potrebe đaka i nastavnog kadra Bogoslovije.</s><s>Godine 1911. dobija ulogu parohijske crkve.</s><s>Godine 1917., obustavljen je rad Bogoslovije u Reljevu, čije je sjedište prebačeno u Sarajevo.</s><s>Od tada, pa do 1941. godine zgrada Bogoslovije u Reljevu ima funkciju sirotišta.</s><s>Tokom drugog svjetskog rata, crkve i Bogoslovije nisu doživjele razaranja.</s><s>Nakon 1945. godine, crkva je i dalje parohijska, dok je zgrada Bogoslovije adaptirana u osnovnu školu “Gavrilo Princip”.</s><s>Ta osnovna škola je bila u funkciji do konca 1995. godine.</s>

<s>Crkva Prenos mošti sv. oca Nikolaja u Reljevu, nakon radova iz 2005. godine, se nalazi u dobrom konstruktivnom stanju i redovno se održava.</s><s>U periodu od 1996. do 2010. godine objekat Bogoslovije je degradiran usljed ljudskog djelovanja i uticaja atmosferalija.</s>

<s>Opis 
Po arhitektonskoj koncepciji, u sarajevskoj regiji tokom austrougarskog perioda građena su dva tipa pravoslavnih crkvi: crkve centralne osnove (Crkva sv. Save na Ilidži  i Crkva Uspenja presvete Bogorodice na Palama) i jednobrodne zasvođene crkve sa zvonikom na zapadnoj strani (Crkva Sv. velikomučenika Georgija - Trnovo i Crkva svetog Ilije u Ilijašu).</s><s>Prvi tip javlja se kao konkretizacija romantičarskih težnji za ispoljavanjem nacionalnog identiteta, a drugi tip znatno je češće realizovan, pošto se radi o relativno jednostavnim i prostornim rješenjima.</s><s>Ta tendencija je rezultat i uticaja vojvođanskih učitelja, koji u određenim slučajevima prenose izvjesne uticaje vojvođanskog baroka.</s>

<s>Crkva Prenos mošti sv. oca Nikolaja u Reljevu pripada tipu jednobrodnih zasvođenih crkvi sa zvonikom, zidanih kamenim blokovima i opekom, sa polukružno završenim svetištem na istočnoj strani i horom na zapadnoj ulaznoj strani.</s><s>Crkva ima pravougaonu osnovu ukupnih dimenzija 15,85 m x 6,70 m. Visina crkve do sljemena dvovodnog krova iznosi 8,10 m. U osovini crkve nalazi se zvonik dimenzija 3,10 m x 3,10 m, visine 21,47 m.</s>

<s>Projektanti bogoslovije su Johan Kelner i Josip Černi, a crkve Josip Černi.</s><s>Po stilskim karakteristikama crkva je izvedena u istoricističkom stilu.</s><s>U kompoziciji fasada prisutna je vertikalna podjela kontraforima između kojih se pojavljuju dekorativni elementi – frizovi sa slijepim arkadicama.</s><s>Isti motiv, dopunjen snažnim vijencem u centralnom dijelu, javlja se i na zvoniku.</s><s>Završna obrada fasada je bihromatska.</s><s>Fasade su izvedene u vodoravnim trakama bijele i terakot boje, izuzev kamenog sokla visine 50 cm.</s><s>Oblik krova je vrlo sličan obliku krova zvonika Katoličke crkve Uznesenja Marijina na Stupu (Sarajevo), projektovanom od strane asistenta Josipa Vancaša godine 1891. godine.</s>

<s>Tlocrtna osnova zgrade Bogoslovije je u obliku slova „U“, ukupnih dimenzija 33,00 m x 20,50 m. Objekat se sastoji od 3 krila pravouganog oblika jednakih tlocrtnih osnova, koja se djelomično preklapaju, dimenzija 20,00 m x 13,50 m.  Spratnost centralnog krila iznosi P+2, a spratnost bočnih krila iznosi P+1.</s><s>Fasade zgrade Bogoslovije izvedene su bez posebnih ornamenata karakterističnih za historicističke objekte istog perioda.</s><s>Od fasadnih ornamenata prisutni su samo linijski vijenci između etaža, kao i skromno dekorirani prozorski okviri.</s><s>Fasade su malterisane i bojene u svijetlosmeđu nijansu boje.</s>

<s>Ikonostas sa ikonama 
Ikonostas Crkve Prenosa mošti sv. oca Nikolaja u je jednostavna zidana pregrada koju krase dvije prijestolne ikone, carske dveri i oslikane bočne dveri.</s>

<s>U centralnom otvoru su smještene drvene, tradicionalno dvokrilne, carske dveri sa jednostavnim geometrijskim ukrasom (krugovi, kvadrati, trokuti...).</s><s>Carske dveri su flankirane stubovima koji su obojeni na način da podražavaju mermer sa kapitelima na vrhovima.</s><s>Bočni otvori namijenjeni su južnim i sjevernim dverima na čijim površinama su ikone sa prikazima svetačkih likova.</s><s>Dveri su završene lučno, sa ukupnom površinom 58 cm x 130 cm.</s><s>Prema stilskim značajkama moguće je zaključiti da su ikone izvedene koncem XIX. stoljeća, rad nepoznatog autora.</s>

<s>Plaštanica 
Plaštanica, čije stilske karakteristike upućuju na XIX. stoljeće, je izrađena u duhu neoklasicizma tehnikom ulje na platnu 68 x 48 cm.</s><s>Obrub je od crvenog pliša širine 37 cm, sa izvezenim stiliziranim krstovima.</s><s>Kompozicija je vodoravna, vizualno podijeljena u dva pojasa sa temom Polaganje Krista u grob što je, za plaštanice veoma uobičajeno.</s>

<s>Crkveni namještaj 
Od crkvenog namještaja u reljevskoj crkvi se nalazi Hristov grob i klupe jednostavne izrade.</s><s>S obzirom da su u pogledu dizajna ovi predmeti izrazito skromni sva njihova vrijednost leži isključivo u izvornosti.</s>

<s>Literatura 
 Vesna Mušeta-Aščerić, Srednjovjekovna naselja na mjestu današnjeg Sarajeva, Prilozi historiji Sarajeva, radovi sa naučnog skupa "Pola milenija Sarajeva" održanog od 19. do 21. marta 1993. godine,  str. 35-46.</s><s>Đoko Slijepčević, Historija Srpske pravoslavne crkve, II knjiga, Od početka XIX vijeka do kraja Drugog svjetskog rata, Munhen, 1966.</s><s>Vladislav Skarić, Izabrana djela, knjiga I, Sarajevo i njegova okolina od najstarijih vremena do austrougarske okupacije, biblioteka "Kulturno naslijeđe", Sarajevo, 1985.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Sarajevu
S
Mitropolija dabrobosanska</s>

