Francuska Zapadna Afrika
<s>Francuska Zapadna Afrika (francuski: Afrique-Occidentale française, A.-O.F.) bila je velika kolonijalna federacija Francuske na području Zapadne Afrike, koja je postojala od 1895. godine do potpunog ukidanja kolonija 1958. godine.</s>

<s>Francuska Zapadna Afrika "konstruirana" je kroz nekoliko etapa i njezin se teritorij mijenjao kroz historiju, da bi na vrhuncu obuhvaćala Mauritaniju, Senegal, Francuski Sudan (danas Mali), Gvineju, Obalu Bjelokosti, Niger, Gornju Voltu (danas Burkina Faso), i Dahomej (danas Benin); koloniji su pripadale i dvije enklave na području današnje Nigerije, koja je tada bila britanska kolonija.</s><s>Ukupna površina Francuske Zapadne Afrike iznosila je 4,689,000 km, što je bilo sedam pute više od površine Metropolitanske Francuske.</s><s>Na čelu federacije bio je generalni guverner (od 1957. do ukidanja se zvao visoki povjerenik), a sjedište je isprva bilo u Saint-Louisu, do 1902. godine, a onda u Dakaru.</s>

<s>Od 1910. godine, jugozapadno od Francuske Zapadne Afrike postojala je i Francuska Ekvatorijalna Afrika, istovjetna federacija koja je okupljala francuske posjede u Centralnoj Africi.</s>

<s>Historija</s>

<s>Pozadina</s>

<s>Francuska kolonizacija Afrike započla je s malom kolonijom na području Senegala, koja je obuhvaćala četiri grada – Dakar, Gorée, Saint-Louis i Rufisque.</s><s>Ta su četiri grada bila znana kao "Četiri komune" i njihovi su stanovnici još od 1848. godine uživali značajna prava te su zakonski bili Francuzi; imali su građanska i politička prava, pravo reprezentacije, a od 1916. godine, kada je senegalski zastupnik u Narodnoj skupštini, Blaise Diagne, u parlamentu progurao poseban zakon (Loi Blaise Diagne), i puni građanski status.</s><s>"Četiri komune" (Quatre communes) su, doduše, bile posebne u tom kontekstu, jer su svi ostali francuski posjedi u Africi sve do 1946. bili pod ingerencijom Zakona o urođenicima iz 1881. godine, prema kojem su njihova građanska i politička prava bila uvelike ograničena.</s><s>Afrikanci nisu smatrani Francuzima, već urođenicima (indigénats), što je za sobom imalo dalekosežne posljedice.</s>

<s>"Utrka za Afriku" i formiranje federacije</s>

<s>Početkom 1880-ih i tokom 90-ih godina, Francuska se aktivno pridružila tzv. "utrci za Afriku" te je krenula u aktivnu kolonizaciju od Senegala prema istoku, do centralnog dijela kontinenta.</s><s>S obzirom da je Afrika u ovom periodu bila prepuna plemenski ili etnički baziranih kraljevstava koja nisu imala modernu opremu kao kolonizatori, francuska je vojska bez većih problema stjecala teritorij, kojim su, u početku, mahom upravljali francuski časnici.</s><s>Osvojena područja inicijalno su znana kao "vojni teritoriji".</s>

<s>Daljnjom ekspanzijom, došlo je i do organizacije osvojenog teritorija.</s><s>Neka područja pripojena su već postojećem Senegalu, dok su druga osvojena područja, posebica ona u centralnom dijelu kontinenta, postajale zasebne kolonije.</s><s>Godine 1890. osnovan je Francuski Sudan (danas Mali), a godinu dana poslije i Francuska Gvineja.</s><s>Kolonija Côte d'Ivoire nastala je 1893. godine, a nakon rata s lokalnom monarhijom, godine 1894. formiran je i Francuski Dahomej.</s><s>Iste godine, parlament Treće Republike je 20. ožujka donio zakon kojim je dotadašnje državno podtajništvo pretvoreno u pravo Ministarstvo kolonija, čiji je primarni cilj bila izrada modela centralizirane uprave za francuske kolonije, bilo da se radilo teritorijima koji su se smatrali dijelom Francuske, bilo da se radilo o protektoratima; bitno je jedino bilo da se nalaze izvan Europe.</s><s>U tu je svrhu formirana i škola za obrazovanje budućih kolonijalnih administratora.</s>

<s>Dana 16. lipnja 1895. godine, kolonije Senegal, Sudan, Gvineja i Côte d'Ivoire su objedinjene, od strane Ministarstva kolonija, u jedinstvenu kolonijalnu federaciju koja je dobila ime Francuska Zapadna Afrika; sjedište kolonijalne uprave bilo je, isprva, Saint-Louisu, ali je kasnije (1902.) preseljeno u Dakar.</s><s>Na čelu nove federacije bio je generalni guverner, koji je odgovarao direktno ministru; prvi imenovani generalni guverner bio je Jean-Baptiste Chaudié.</s><s>Francuskoj Zapadnoj Africi pripojena su sva područja zapadno od Gabona, koji će kasnije postati sjedište još jedne kolonijalne federacije, Francuske Ekvatorijalne Afrike, koja će objedinjavati francuske kolonije u Centralnoj Africi.</s><s>Granica dvaju federacija bila je suvremena granica između Nigera i Čada.</s>

<s>Kolonijalni život do Drugog svjetskog rata</s>

<s>Nedugo nakon osnivanja federacije, Francuska je nastavila s potpunom kolonizacijom svojih posjeda; tako je 1900. godine i Dahomej pretvoren u koloniju i inkorporiran u Zapadnu Afriku.</s><s>Uz to, početkom XX. vijeka, došlo je do fiskalne reforme u kolonijama.</s><s>Dana 29. srpnja 1901. godine, Senegalska banka (Banque du Sénégal) reorganizirana je kao Zapadnoafrička banka (Banque de l'Afrique-Occidentale), a od 1903. godine je dotadašnja valuta, francuski franak, zamijenjena posebnom kolonijalnom valutom - zapadnoafrički frankom - koja je vrijedila za područje kolonijalne federacije.</s><s>Banka je, zajedno s glavnim gradom, godine 1902. iz Saint-Louisa premještena u Dakar, koji je, kao što je već rečeno, postao novi glavni grad federacije.</s>

<s>Godine 1903., Francuska je organizirala obrazovni sustav u Zapadnoj Africi, a naredne godine i inspektorat za obrazovanje koji će 1916. godine postati ugledna nastavnička škola, École William Ponty.</s><s>Tokom 1904. godine, Francuska Zapadna Afrika brojala je šest kolonija - Senegal, Gornji Senegal i Niger, Mauritanija (nastala 1903.), Gvineja, Côte-d'Ivoire i Dahomej.</s><s>Tokom Prvog svjetskog rata, Francuzi su aktivno uključuli afričke trupe (troupes noires) u sukobe, a već spomenuti zastupnik Blaise Diagne je 1917. godine bio zadužen za regrutiranje trupa diljem Afrike (vidi Tirailleurs Sénégalais), što je ranije obećao Narodnoj skupštini.</s><s>Nakon rata, 1919. godine, kolonijalna administracija osnovala je Gornju Voltu, koja je tako postala sedma kolonija, dok je mandatni Togo administrativno priključen Zapadnoj Africi, međutim kako se nikada nije radilo o francuskoj koloniji, već o mandatu pod kontrolom međunarodne zajednice, Togoland nikada nije postao punopravni dio kolonijalne federacije.</s><s>Posljednja formirana kolonija bio je Niger, koji je zasebni kolonijalni status stekao 1922. godine, čime je kompletirana kolonijalna struktura Zapadne Afrike.</s>

<s>Kolonizatori su uvelike unaprijedili život u Zapadnoj Africi, modernizirali životne uvjete, a posebice unaprijedili prometnu povezanost; jedan od simbola kolonijalnog napretka u Zapadnoj Africi, pruga Dakar–Niger, stigla je 1923. godine do Bamaka.</s>

<s>Iako su kolonijalne izložbe održavane u svijetu, pa i Francuskoj, još od sredine XIX. vijeka, velika Međunarodna kolonijalna izložba održana 1931. godine u Parizu bila je demonstracije francuske kolonijalne moći, ali i bogatstva što su ga kolonije imale.</s><s>Iako je centralni eksponat na izložbi bila rekonstrukcija Angkor Wata, kolonijalna utvrda u sklopu zapadnoafričkog paviljona također je privlačila veliku pozornost.</s>

<s>Drugi svjetski rat i poslijeratne reforme</s>

<s>Kada je izbio Drugi svjetski rat, Francuska Zapadna Afrika inicijalno je bila lojalna Trećoj Republici do pada Francuske 1940. godine.</s><s>Iako je većina Francuske Ekvatorijalne Afrike, uz izuzetak Gabona, stala na stranu savezničkih snaga, guverner Zapadne Afrike, Pierre Boisson, izjavio je svoju lojalnost režimu u Vichyju.</s><s>Slobodna Francuska je sa Saveznicima pokušala osvojiti Zapadnu Afriku, međutim bitka za Dakar iz rujna 1940. godine bila je vojni neuspjeh za njih i Zapadna Afrika je sve do 1942. godine ostala pod osovinskom kontrolom; s druge strane, Gabon je pao pod kontrolu Slobodne Francuske već u studenom 1940. godine.</s>

<s>Nakon uspješnog savezničkog iskrcavanja u Sjevernoj Africi, Boisson je izjavio podršku admiralu Darlanu, koji je u dogovoru sa Slobodnom Francuskom pristao narediti afričkim trupama da se priklone Saveznicima, u zamjenu za privilegije.</s><s>Francuska Zapadna Afrika konačno je prisegla na odanost Slobodnoj Francuskoj te se pridružila ostalim afričkim trupama u borbi protiv Sila Osovine.</s><s>Nakon atentata na Darlana, Boisson se priključio kampu generala Girauda, a nakon ujedinjenja žirodista i golista u Francuskom odboru nacionalnog oslobođenja (Comité français de libération nationale), Francuska Zapadna Afrika je prisegla na lojalnost generalu de Gaulleu.</s>

<s>Po završetku Drugog svjetskog rata, Francuska je krenula davati ograničena politička prava i slobode svojim kolonijama u Africi.</s><s>Privremena vlada Francuske Republike je 1945. godine odlučila dodijeliti deset mjesta Francuskoj Zapadnoj Africi u novoj ustavotvornoj skupštini, koja je za zadatak imala pripremiti tekst novog ustava.</s><s>Pet zastupnika birali bi francuski građani (to su bili samo stanovnici "Četiriju komuna", jer građanski status još uvijek nije proširen na ostatak Afrike), a preostalih pet "urođenici" iz kolonija.</s><s>Dana 21. listopada 1945. godine, čak je šest Afrikanaca ušlo u konstituantu; bili su to pripadnici jedne nove, u Francuskoj obrazovane generacije Afrikanaca, koja se borila za puna politička prava afričkog naroda, a u konačnici i za nezavisnost od Francuske.</s><s>"Četiri komune" su kao jedinog Afrikanca, od pet zastupnika, izabrale Laminea Guèyea, dok su petorica afričkih zastupnika bili Léopold Sédar Senghor (Sengal/Mauritanija), Félix Houphouët-Boigny (Côte d'Ivoire/Gornja Volta), Sourou-Migan Apithy (Dahomej/Togoland), Fily Dabo Sissoko (Sudan/Niger) i Yacine Diallo (Gvineja).</s><s>Svi su oni reizabrani u drugu konstituantu, u lipnju 1946. godine.</s>

<s>Radeći u sklopu Konstituante, afrički zastupnici su snažno zagovarali veća politička prava za Afriku.</s><s>Borba je kulminirala u travnju 1946. godine, kada su dva zakona iz temelja promijenila položaj afričkog puka u Francuskoj.</s><s>Prvi od njih, od 11. travnja 1946. godine, ukinuo je prisilni (kazneni) rad na području Afrike, a nazvan je po svom inicijatoru, Félixu Houphouëtu-Boignyju (loi Houphouët-Boigny).</s><s>Drugi od njih, ujedno i mnogo važniji, iniciran je od strane Laminea Guèyea (loi Lamine Guèye), dao je građanski status cijeloj Francuskoj Africi, dakle ne samo "Četirima komunama", koja je nakon formiranja Francuske unije u listopadu 1946. godine izgubila status kolonije i stekla status prekomorskog posjeda.</s><s>Taj je  revolucionarni zakon u cijelosti izjednačio politička i građanska prava Afrikanaca s onima iz ostatka Francuske, što je bio revolucionaran pomak za taj kontinent; bitna posljedica ovoga bilo je i pravo reprezentacije za Afrikance, što je dovelo do značajnog broja afričkih zastupnika u Narodnoj skupštini i Senatu, ali i inkluzije afričkih političara u izvršnu vlast (tako su, primjerice, Léopold Sédar Senghor i Félix Houphouët-Boigny bili i ministri u jednom periodu, uz zastupničke mandate).</s><s>Bivše kolonije, sada prekomorski posjedi, reformirani su i dalje tokom Četvrte Republike te su dobili ograničenu samoupravu te zasebno Veliko vijeće, koje je, istina, imalo samo savjetodavnu ulogu generalnom guverneru, ali je svejedno bio važan korak u dekolonizaciji Afrike.</s>

<s>Sljedeći važan korak bio je Defferreov okvirni zakon (loi-cadre Defferre) iz 1956. godine, koji je omogućio opće pravo glasa i dodatno proširenu lokalnu samoupravu za prekomorske posjede.</s><s>Prvi izbori po Defferreovom zakonu bili su lokalni izbori s kraja 1956. godine, a naredne su godine održani lokalni skupštinski izbori u svih osam kolonija (Togo je, kao mandatni posjed, imao drugačiji politički razvoj u ovom periodu); čelnici pobjedničkih stranaka postali su potpredsjednici kolonijalnih vijeća, na čijim su čelima i dalje bili kolonijalni upravitelji.</s>

<s>Ukidanje Francuske Zapadne Afrike</s>

<s>Krah Četvrte Republike i proces koji je doveo do formiranja Pete Republike bio je usko povezan s okončanjem procesa dekolonizacije Afrike.</s><s>Francuska unija je ukinuta, a na njezino je mjesto došla Francuska zajednica, unija de iure autonomnih, a de facto potpuno nezavisnih protektorata Francuske Republike s vlastitom legislaturom i zajedničkim visokim povjerenikom.</s><s>U rujnu 1958. godine proveden je referendum diljem Afrike o pristupanju Francuskoj zajednici; sve bivše kolonije, osim Gvineje, pristale su ostati u sklopu zajednice, ali kao de facto samostalne države, dok je Gvineja jedina (gotovo jednoglasno) izglasala potpunu nezavisnost.</s><s>Gvineja je tako postala prva potpuno nezavisna bivša francuska kolonija.</s><s>Francuska Zapadna Afrika je tako faktički prestala postojati te 1958. godine, iako su autonomne republike i dalje održavale veze s Francuskom, ali ne više u sklopu kolonijalne federacije.</s>

<s>Daljnje ustavne reforme iz 1960. godine, potaknute krahom Francuske Indokine i kaosom u Alžiru, dale su "protektoratima" mogućnost jednostranog proglašenja nezavisnosti, što je tokom 1960. godine i narednih godina dovelo do vala osamostaljenja na afričkom tlu.</s>

<s>Teritorijalni ustroj</s>

<s>Francuska Zapadna Afrika formirana je 1895. godine kao federacija francuskih kolonijalnih posjeda na tlu Zapadne Afrike.</s><s>U periodu formiranja federacije, Francuska je imala seriju posjeda na tom teritoriju, mada s različitim administrativnim statusom; neki teritoriji su već 1895. godine imali status kolonije, dok su neki protektorati u međuvremenu reorganizirani i postali punopravne kolonije.</s><s>Teritorijalni ustroj je, nakon formiranja federacije, reorganiziran 1899., 1902., 1904., 1911., 1919. i 1932. zasebnim dekretima, dok je zakon n° 47-1707 iz 1947. godine ponovo uspostavio dekretom iz 1932. godine ukinutu koloniju Gornju Voltu.</s>

<s>Od 1946. godine, sukladno ustavnim reformama koje su uslijedile formiranjem Četvrte Republike, Francuska Zapadna Afrika je reorganizirana kao federacija prekomorskih teritorija (ne više kolonija) s ograničenom samoupravom i pravom na reprezentaciju.</s><s>Iako su i dalje ostale francuski posjedi, bivše afričke kolonije dobile su drugi administrativni status, što je bio prvi korak prema ostvarivanju pune nezavisnosti; Francuska Zapadna Afrika ukinuta je 1958. godine u sklopu ustavnih i administrativnih reformi koje su uslijedile formiranjem Pete Republike, nakon čega su bivše kolonije krenule s ostvarivanjem nezavisnosti.</s>

<s>Administrativna organizacija</s>

<s>Prije nego je 1946. godine zakon Laminea Guèyea dodijelio status državljana i građana svim stanovnicima kolonija, sve su francuske kolonije u Africi, izuzev tzv. "Četiri komune" u Senegalu (koje su bile najstarije francuske kolonije u Africi te su od 1848. godine njihovi stanovnici imali punopravni građanski status), bile pod ingerencijom Zakona o urođenicima iz 1881. godine (i kasnijih dopuna) te su imali ograničena građanska prava u odnosu na punopravne francuske građane.</s><s>Ova statusna usklađenost imala je za posljedicu i usklađenost u administrativnom ustroju kolonija u sklopu federacije.</s>

<s>Francuska je imala više-manje stabilnu i konzistentnu administrativnu podjelu svojih kolonija (tu su, opet iznimke bile "Četiri komune").</s><s>Temeljna administrativna jedinica bio je okrug (cercle), koji je do 1946. godine bio univerzalno prisutan u svim francuskim kolonijama u Africi.</s><s>Na čelu okruga bio je zapovjednik okruga (commandant de cercle), koji je imao izrazito visoke ovlasti u svom djelokrugu; zapovjednici okruga uvijek su bili Francuzi.</s><s>Manje administrativne jedinice bili su kantoni (cantons), a najmanje sela (villages), kojima su uglavnom upravljali poglavice (chefs); polagice su u pravilu bili Afrikanci i to lokalni moćnici ili uglednici.</s><s>Poglavice su bile direktno podređene okružnim zapovjednicima, koji su pak odgovarali samo zapovjednicima distrikata sukladno autoritetu generalnog guvernera.</s>

<s>Sastavnice</s>

<s>Sastav i federalna struktura Francuske Zapadne Afrike mijenjala se s godinama sukladno teritorijalnim reorganizacijama koje su provedene u nekoliko navrata.</s><s>Primjerice, inicijalna kolonija Senegambije i Nigera kasnije je podijeljena na Senegal, gdje je bilo sjedište federacije, dok je kolonija Niger kao takva formirana tek 1922. godine, iako je cijelo vrijeme Niger bio pod francuskom upravom.</s><s>Slično tako, Gornja Volta je reformom iz 1932. godine ukinuta (njezin je teritorij podijeljen između Nigera, Sudana i Obale Bjelokosti, samo da bi ju zakon iz 1947. godine ponovo uspostavio.</s><s>Ovdje se radilo o većim teritorijalnim reformama, ali kolonijalna administracija imala je i manje zahvate, poput potpune kolonizacije Dahomeja 1900. godine, koji je dotad imao status protektorata.</s><s>Najfiksnija i najstabilnija kolonijalna struktura, koja je postojala i u vrijeme ukidanja federacije 1958. godine te koja je poslužila kao osnova za stvaranje modernih afričkih država na tlu Zapadne Afrike izgledala je ovako:</s>

<s>Iako Togoland jest bio pod francuskom upravom, isprva kao mandat Lige naroda, a kasnije i Ujedinjenih nacija, on administrativno nikada nije bio kolonija, a tako ni dio Francuske Zapadne Afrike.</s><s>Francuski Togoland (ili Istočni Togoland), sa sjedištem u Loméu, graničio je s Dahomejom i bio je pod direktnom administracijom do 1955., kada je postao autonomna republika, dok je puna nezavisnost ostvarena 1960. godine.</s>

<s>Uz gore navedene kolonije, Francuska je u sklopu Zapadne Afrike imala i dva posjeda, enklave, na teritoriju Nigerije (tada britanske kolonije), Forcados i Badjibo.</s><s>Francuzi su posjede dobili u zakup od Britanije temeljem sporazuma iz 1898. godine, a Britaniji su vraćeni 1929. godine.</s>

<s>Administracija</s>

<s>Francuska Zapadna Afrika funkcionirala je kao i svaka druga kolonijalna administracija.</s><s>Na čelu iste bio je generalni guverner (francuski: Gouverneur général de l’Afrique occidentale française), čije je sjedište bilo u Dakaru (ranije u Saint-Louisu).</s><s>Generalni guverner je primao naredbe iz Pariza, a njegov direktni nadređeni bio je francuski ministar kolonija.</s><s>Generalni guverner imenovao je lokalne guvernere, koji su upravljali pojedinim kolonijama u sastavu Zapadne Afrike.</s>

<s>Ustavna reforma iz 1946.</s>

<s>Kada je 1946. godine donesen novi francuski ustav, kolonije su ukinute, a francuski prekomorski posjedi su reformirani u sklopu Francuske unije.</s><s>Afričke kolonije dobile su status prekomorskih posjeda te ograničenu samoupravu uz pravo reprezentacije u Narodnoj skupštini.</s><s>Uz to, ranije donesen Zakon Laminea Guèyea (Loi Lamine Guèye) dao je državljanstvo i status građana svim stanovnicima kolonija.</s><s>Međutim, ta ustavna reforma imala je značajnu ulogu i za unutarnje ustrojstvo Zapadne Afrike - generalni guverner je trebao suglasnost Narodne skupštine za izbor lokalnih guvernera, a osnovano je i Veliko vijeće Francuske Zapadne Afrike, kao kolonijalno parlamentarno tijelo sa sjedištem u Dakaru.</s><s>Iako parlamentarno po svojoj prirodi, Veliko vijeće je stvarno bilo samo savjetodavno tijelo generalnom guverneru, koji je i dalje bio glavni politički faktor u koloniji.</s><s>Vijeće je bilo sastavljeno od dva predstavnika iz svake konstituirajuće kolonije, a to su uglavnom bili lokalni guverner i predstavnik francuskog stanovništva u svakoj od njih.</s>

<s>Demografija</s>

<s>Iako ne postoje potpuno pouzdani podaci o kretanju stanovništva Francuske Zapadne Afrike, prema dostupnim brojkama razvidno je kako se ta brojka s godinama povećavala.</s><s>Iako je Francuska Zapadna Afrika obuhvaćala područje sedam puta veće od Metropolitanske Francuske, broj stanovnika je bio značajno (oko dvostruko) manji.</s><s>Tako se navodi da je 1906. godine bilo oko 10,750,000 stanovnika, što je deset godina kasnije poraslo na oko 11,870,000.</s><s>Podaci za 1922. godinu govore o gotovo 12,500,000 stanovnika.</s><s>Sve ove brojke trebaju se uzeti s određenom rezervom.</s>

<s>Britansko izdanje The Statesman's Yearbook iz 1942. godine, donosi detaljne podatke o populaciji Francuske Zapadne Afrike za 1937. godinu, koji izgledaju ovako:</s>

<s>Prema gore navedenim podacima, u Francuskoj Zapadnoj Africi živjelo je 26,614 Europljana, od kojih je bilo 18,188 Francuza.</s><s>Očekivana životna dob stanovništva bila je samo 35 godina u gradovima, odnosno 30 godina u seoskim sredinama.</s>

<s>Filatelija</s>

<s>Jedna od specifičnosti Francuske Zapadne Afrike, ali i francuskih kolonija općenito, bile su poštanske markice, koje danas imaju vrlo visoku filatelijsku vrijednost.</s><s>Pojedinačne kolonije su do 1943. godine samostalno izdavale poštanske markice, koje bi uglavnom sadržavale podatke o koloniji izdavanja te imale tekst "Afrique Occidentale Française" negdje na samoj markici; istina, takve markice mogle su se naći i u kasnijim periodima.</s>

<s>Tokom 1943. i 1944., markice iz Senegala i Mauritanije su pretiskane s novim vrijednostima te su važile za cijelo područje Zapadne Afrike.</s>

<s>Prva federalna izdanja markica pojavila su se 1945. godine i to u dvije serije, jedna koja je prikazivala kolonijalnog upravitelja i suradnika Slobodne Francuske, Félixa Ébouéa, a druga koja je prikazivala kolonijalne vojnike.</s><s>Prva serija bila je posebna serija s ograničenim brojem kopija, dok je ova druga bila za redovitu uporabu.</s><s>Serija iz 1947. godine imala je 19 markica s prikazima ljudi i života u kolonijama, dok je tokom 50-ih izdano gotovo 30-ak serija komemorativnih markica.</s><s>Posljednja serija s tekstom  "Afrique occidentale française" i "RF" izašla je u prosincu 1958. godine, a bavila se problematikom ljudskih prava.</s><s>Tokom 1959. godine izdana je jedna ograničena serija s tekstom "CF", koja je korištena u Senegalu i Obali Bjelokosti.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Aldrich, Robert  (1996).</s><s>Greater France: a History of French Overseas Expansion.</s><s>Palgrave Macmillan .</s><s>Jean Suret-Canale (1971).</s><s>'French Colonialism in Tropical Africa, 1900–1945.</s><s>New York, 1971.</s><s>Conklin.</s><s>Alice L. (1998).</s><s>A Mission to Civilize: the Republican Idea of Empire in France and West Africa 1895–1930.</s><s>Stanford: Stanford University Press .</s><s>Crawford Young (1994).</s><s>The African Colonial State in Comparative Perspective.</s><s>Yale University Press .</s><s>Lusignan, Guy De. (1969) French-speaking Africa Since Independence (1969)
 Manning, Patrick  (1998).</s><s>Francophone Sub-Saharan Africa, 1880–1995.</s><s>Cambridge University Press .</s><s>Thompson, Virginia and Richard Adloff. (1969) French West Africa'' (2nd ed.</s><s>Jan 1969)</s>

<s>Bivše francuske kolonije
Bivše države u Africi
Nastanci 1895.</s><s>Prestanci 1958.</s><s>Historija Benina
Historija Burkine Faso
Historija Gvineje
Historija Malija
Historija Mauritanije
Historija Nigera
Historija Nigerije
Historija Obale Slonovače
Historija Senegala</s>

