Władysław Gomułka
<s>Władysław Gomułka (Białobrzegi pored Krosna, 6. februar 1905. - Varšava, 19. maj 1982.) bio je od 1956. do 1970.</s><s>Prvi sekretar Centralnog komiteta Poljske ujedinjene radničke partije, vodeće političke partije Narodne Republike Poljske.</s>

<s>Biografija</s>

<s>Władysławovi roditelji bili su povratnici Sjedinjenih Američkih Država, iz koje su se vratili razočarani prije Gomulkinog rođenja, tamo je njegov otac Jan (uvjereni socijalist) radio je na naftnim poljima.</s><s>Gomułka je Varšavi nakon osnovne završio i zanat za bravara.</s>

<s>Još kao šesnaestogodišnjak postao je član Mladih Socijalista, a 1926. i član ilegalne Poljske komunističke partije.</s><s>Te iste godine je prvi put uhapšen zbog revolucionarne aktivnosti.</s>

<s>U to je vrijeme Gomułka postao sindikalni funkcioner, pa 1905. izabran je za sekretara Sindikata kemijskih radnika Poljske.</s><s>Nakon toga je organizirao štrajkove po cijeloj zemlji.</s><s>Prilikom štrajka tekstilaca u Łódźu 1932. policija ga je teško ranila u nogu i ostao je trajno šepati.</s><s>Za tog incidenta je uhapšen i osuđen na četiri godine zatvora, iz kog je pušten iz zdravstvenih razloga 1934.</s><s>Period između 1934.-35. proveo je u Moskvi na školovanju u Međunarodnoj lenjinskoj školi.</s>

<s>Nakon povratka u Poljsku nastavio je revolucionarnu aktivnost u Šleskoj, pa je 1936. ponovno uhapšen i osuđen na sedam godina zatvora.</s><s>Kad je Poljska komunistička partija raspuštena po Staljinovom nalogu 1938., većina njezinih rukovodilaca je stradala u moskovskim čistkama, 
Gomułka je to izbjegao jer je bio u zatvoru u Poljskoj.</s><s>Pušten je kad su Njemačka i SSSR napali Poljsku 1939.</s><s>Nakon sudjelovanja u obrani Varšave, preselio se u istočni dio Poljske koji je okupirao SSSR i zaposlio kao niži službenik u tvornici papira u Lavovu.</s>

<s>Kad je 1941.</s><s>Treći Reich napao Sovjetski Savez Gomułka se vratio u Krosno i organizirao prve komunističke ćelije.</s><s>U julu 1942. se preselio u Varšavu, u kojoj je postao regionalni sekretar i član Centralnog komiteta novoosnovane Poljske radničke partije 
(Polska Partia Robotnicza).</s><s>Tamo je organizirao smione napade ilegalaca na okupatorske vojnike.</s><s>U novembru 1943. je postavljen za Generalnog sekretara Poljske radničke partije, kad je dotadašnji uhapšen.</s>

<s>Gomułka je zaslužan za pisanje ideološkog manifesta partije i formiranje Narodnog nacionalnog vijeća (Krajowa Rada Narodowa).</s><s>Kad su jedinice Crvene armije u julu 1944. počele napredovati poljskim ozemljem, Gomułka se preselio u Lublin, u kom je formirana Privremena vlada, u kojoj su dominirali komunisti.</s><s>U januaru 1945. je postao zamjenik premijera, a u junu ministar novostečenih pruskih teritorija.</s><s>U decembar 1945., Na Prvom kongresu Poljske radničke partije u Varšavi, Gomułka je izabran za člana Politbiroa i Centralnog komiteta.</s>

<s>Gomułka je bio nemilosrdan u uklanjanju svih protivnika komunističke vlasti, lično je vodio borbu za slamanje Poljske narodne partije (Polskie Stronnictwo Ludowe) i bio je snažni zagovornik ujedinjenja Poljske radničke partije i Poljske socijalističke partije, ali pod vodsvom komunistista.</s><s>Istovremeno je bio protiv prisilne kolektivizacija poljoprivrede i pozitivno se izrazio o poljskoj socijalističkoj tradiciji, i bio protiv formiranja Informbiroa u septembru 1947., i čak se usudio kritizirati sovjetsku politiku.</s><s>To mu je ugrozilo karijeru, jer je po Staljinovom nalogu optužen za nacionalistički revizionizam, i u septembru 1948. smjenjen sa položaja prvog ekretara Poljske radničke partije (zamijenio ga je Bolesław Bierut).</s><s>Nakon što su se Poljska radnička partija i Poljska socijalistička partija u decembru 1948. ujedinile u Poljsku ujedinjenu radničku partiju (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza), Gomułka je izbačen iz Politbiroa.</s><s>U januaru 1949. je smjenjen sa svih funkcija u vladi, a u novembru iste godine je izbačen iz partije, na kraju je uhapšen u julu 1951.</s>

<s>Iz zatvora je pušten pred kraj 1954. više od godinu dana nakon Staljinove smrti, a politički je rehabilitiran 1956., nakon što je sovjetski premijer]] Nikita Hruščov  u februaru pokrenuo kampanju destaljinizacije.</s><s>Nakon velikih radničkih demonstracija u Poznańu u junu 1956., Gomułka je kao žrtva Staljinovog progona ponovno postao aktualan, i mnogi su željeli da se vrati na kormilo zemlje.</s><s>U augustu 1956.</s><s>Gomułka je ponovno primljen u partiju, a u oktobru u Politbiro i na položaj prvog sekretara Centralnog komiteta.</s>

<s>Ubrzo je izabran i za člana Državnog savjeta (poljsko kolektivno predsjedništvo), njegov povratak na vlast bio je trenutak velikog Gomulkinog trijumfa.</s>

<s>Reforme koje je inicirao Gomułka bile su polovične i svele su se na ublažavanje staljinističkog modela vladanja, policija više nije bila toliko gruba, odnos sa Katoličkom crkvom je popravljen i odustalo se od kolektivizacija poljoprivrede (velikih zadruga).</s><s>Ipak je zadržano nekoliko neprihvatljivih karakteristika starog sistema; intelektualna sloboda i dalje je bila ograničena i nije provedena korjenita ekonomska reforma koja bi privredu učinila efikasnijom.</s><s>Njegov retrogradni kurs razočarao je mnoge, ali su krajem 1950-ih još brojni Poljaci i dalje vjerovali da je njegova politika rezultat pritiska iz Moskve.</s>

<s>Val studentskih demonstracija u martu 1968. ozbiljno je uzdrmao režim, ali je Gomułka preživio krizu pa na Petom kongres]]u partije u novembru 1968. 
ponovno je izabran za Prvog sekretara, ali njegov politički utjecaj oslabio.</s><s>Dobar dio naroda više mu nije vjerovao, a nakupio je i snažne rivale unutar same partije.</s><s>Gomułka se pokušao održati zakašnjelom promjenom političkog kursa, - 1969. promijenio je odnos prema Zapadnoj Njemačkoj, što je rezultiralo potpisivanjem u decembru 1970. poljsko-zapadnonjemačkog sporazuma o normalizaciji odnosa između dviju zemalja i priznavanja poljske zapadne granice.</s>

<s>Istovremeno je pokrenuo značajne ekonomske reforme, ali se dotad poljska privreda već ozbiljno urušila.</s><s>Najava velikog poskupljenja hrane uoči Božića dovela je do velikih radničkih demonstracija u Gdańsku, Gdynji i Szczecinu.</s><s>Ti nemiri doveli su do promjena u partijskom vodstvu, pa je Gomułka 20. decembra 1970. smjenjen sa mjesta prvog sekretara.</s>

<s>Iako je službeno i dalje bio član Državnog savjeta sve do 1971. i Sejma (skupštine) do 1972., Gomułka je politički umirovljen i odstranjen iz javnog života.</s><s>Tek 1980. partija je službeno rehabiritirala Gomułku u povodu njegova 75. rođendana.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Władysław Gomułka na portalu Encyclopaedia Britannica</s>

<s>poljski političari</s>

