Arheološko nalazište Gornji Rakani
<s>Arheološko nalazište Gornji Rakani nalazi se na lokalitetu Mekota, u opštini  Novi Grad (Bosanska Krajina), Bosna i Hercegovina.</s><s>Nalazi pripadaju željeznom dobu.</s><s>Proglašeno je za nacionalni spomenik BiH na sjednici Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, održanoj od 4. do 6. juna 2012. godine</s>

<s>Istorija 
U 13.vijeku p.n.e iz Podunavlja i Panonije krenuli su i prema Balkanskom poluostrvu pokreti velike mase srednjoevropskog stanovništva poznatog pod imenom naroda polja sa urnama.</s><s>Nosioci kulture polja sa urnama u širem prostoru srednjeg Podunavlja, zamjenjuju, potiskuju ili se nameću i miješaju sa nosiocima kulture grobnih humaka (tumula), koja bi se mogla sa sigurnošću označiti kao proto-ilirska.</s><s>Osnovno obilježje ove kulture je sahranjivanje pepela spaljenih mrtvaca u urnama.</s><s>Sjeverna Bosna, oko rijeke Save i donjih tokova njenih pritoka pripala je takođe ovim plemenima.</s><s>Potomci nosilaca kulture polja sa urnama istočnoalpskog i zapadnopanonskog prostora nazivaju se zajedničkim imenom Panoni</s>

<s>Kultura polja sa urnama, prostorno velikog areala rasprostiranja, obuhvatala je i sjeverne dijelove Bosne, odakle se utjecaj širio i dalje prema jugu.</s><s>Širenje i razvoj ove grupe, može se pratiti u rasponu od preko pet stoljeća, a njeni počeci su zasigurno još u srednjem bronzanom dobu.</s><s>U sjevernoj Bosni ista se može pratiti od posljednjiih decenija 13. stoljeća do kraja 12. stoljeća (prva faza).</s><s>Druga velika faza razvoja obuhvatala je približno vrijeme između posljednjih decenija 11. i kraja 9. stoljeća.</s><s>Poznata nalazišta su: Donja Dolina, Sanski Most, Zecovi kod Prijedora, Brdašce kod Laktaša, Gornji Rakani.</s>

<s>Arheološka istraživanja 
Lokalitet Mekota nalazi se 12 km uzvodno od Novog Grada na desnoj obali rijeke Une.</s><s>Na lokalitetu Mekota, smještena je prahistorijska nekropola, a sjeveroistočno od nje, na samoj obali, evidentirano je prahistorijsko naselje.</s><s>U toku 1981, 1982. i 1986. godine vršena su velika sistematska arheološka istraživanja pod vodstvom Envera Mulabdića, uz nadzor Zdenka Žeravice iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture u Sarajevu.</s><s>Nakon toga lokalitet je zapušten.</s><s>Na ukupnoj, arheološki istraženoj, površini od 1.611 m², otkriveno je 769 grobova.</s><s>U februaru 1996. godine materijal je premješten u Galeriju Novi Grad.</s>

<s>Nalazi 
Većinu nalaza u grobovima čine bikonične šolje koje su polagane uz skelete, uz urne i u njih, male naočaraste fibule i privjesci, spiralno uvijene žice i tordirani torkvesi.</s><s>U grobovima su nađeni predmeti od bronze, keramika, kožni ukrasi, perle od staklene paste i nekoliko željeznih i jantarskih predmeta.</s>

<s>Pokojnici su u većini slučajeva spaljivani, a pepeo je polagan u plitku raku ili postavljan u urne.</s><s>Urne se grubo mogu podijeliti na manje loptaste s kratkim, naglašenim vratom koji se ponekad završava blago izvijen prema van.</s><s>Potom slijede bikonične s manjim ravnim dnom i gornjim konusom koji ponekad završava blago izvijen prema van.</s><s>Urne su imale jednu ili dvije trakaste drške, a bile su ponekad poklopljene dubljom koničnom ili bikoničnom zdjelom.</s><s>Pronalažene su u sljedećim kombinacijama: same, urna u kojoj je šolja, urna u kojoj je šolja sa zdjelom kao poklopcem, urna pored koje je šolja i željezna narukvica, urna pored koje su dvije ili tri šolje.</s><s>Šolje su redovno bikoničnog oblika, a izuzetno koničnog.</s>

<s>Utvrđeno je i više slučajeva skeletnog sahranjivanja, ali skeleti nisu pronađeni, zbog sastava zemlje (kosti se raspadaju).</s><s>Skeletni grobovi bili su dosta bogati bronzanim nakitom, a pored njega nalažena je i bar po jedna šolja u visini glave ili na nekom drugom mjestu.</s><s>Nakit je nalažen na onim mjestima na kojima je i inače za života pokojnika nošen.</s>

<s>Literatura 
 Čović, Borivoj.</s><s>Grupa Donja Dolina-Sanski Most u Prahistorija jugoslavenskih zemalja.</s><s>Željezno doba V. Sarajevo, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, Centar za balkanološka ispitivanja, Sarajevo, 1987.</s><s>Enver Mulabdić,  Mekota u Gornjim Rakanima.</s><s>Glasnik Zemaljskog muzeja  BiH u Sarajevu, Arheologija, Sarajevo: 52/2010.</s>

<s>Alojz Benac-Đuro Basler-Borivoj Čović-Esad Pašalić-Nada Miletić-Pavao Anđelić -Sarajevo, 1966- KULTURNA ISTORIJA BOSNE I HERCEGOVINE</s>

<s>Reference</s>

<s>Ilirska arheološka nalazišta u Bosni i Hercegovini
Novi Grad
Kultura polja sa urnama</s>

