Manastir Zavala
<s>Manastir Zavala je posvećen Vavedenju Presvete Bogorodice.</s><s>To je manastir Srpske pravoslavne crkve i nalazi se u naselju Zavala, opština Ravno, Bosna i Hercegovina.</s><s>Crkva zavalska je iz 13. vijeka sudeći po pečatu iz 1271.g. Nalazi se na početku zavalske vale, s jugozapadne strane Popova Polja, pod brdom Ostrogom.</s>

<s>Historija 
Prostor Zavale je staro hrišćansko središte.</s><s>Ovdje je nekad bilo zajedničko svetište drevne jedinstvene Hrišćanske crkve čije je konačno razdvajanje došlo tek sa 4. krstaškim ratom, početkom 13. vijeka.</s><s>U najnovijim iskopavanjima ispod same crkve manastira Zavale, prilikom sanacije od zemljotresa (2000-2002.g.) otkriveni su ispod oltarskog dijela stariji temelji, vjerovatno ranije, možda i prvobitne crkve.</s><s>Prvi pisani pomen manastira Zavale je iz 1514.g. kada manastir kupuje vinograd u Orahovom Dolu; prva obnova 1587; a crkva je živopisana 1619.g. od poznatog zografa Georgija Mitrofanovića.</s>

<s>U XVI vijeku Zavala je imala aktivnu prepisivačku radionicu.</s><s>Tu je 1566. godine jerođakon Mardarije, prema narudžbi jeromonaha Grigorija, prepisao jedan bogorodičnik.</s><s>Godine 1560. u Zavali je prepisan minej(mjesečnik) za februar, a postojala su još tri oštećena rukopisa iz XVI vijeka-panegirik  (svečani govor), minej za januar i psaltir (Bogoslužna knjiga iz koje se čitaju i pjevaju psalmi) sa sinaksarom.</s><s>Sinaksa je crkvena skupština, zbor, sastanak.</s>

<s>Ovdje je stupio u monaštvo Sv. Vasilije Ostroški Tvrdoški i Zavalski iz nedalekih Mrkonjića.</s><s>Manastir je imao znatan broj poznatih duhovnika i crkveno-narodnih vođa.</s><s>Veliki dio tog duhovnog i kulturnog blaga opljačkan je i uništen od ustaša tokom II svjetskog rata, kao i tokom posljednjeg rata kada je znatno oštećena manastirska crkva i konaci, i uništeni srpsko selo Zavala i cijela manastirska parohija.</s><s>Obavljeni su konzervatorsko-restauratorski radovi, koje  finansira švedska fondacija CHwB i u kojim učestvuju Zavod za zaštitu kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa BiH i Zavod za zaštitu kulturno-istorijskog nasljeđa Republike Srpske.</s><s>Izvršena je konstruktivna sanacija temelja, zidova i krova, i radovi na restauraciji živopisa.</s>

<s>Opis 
Specifičnost arhitektonskog rješenja manastirske crkve uslovljena je njenim položajem koji odaje jasan utisak isposničkog monaškog prebivališta.</s><s>Spolja hram ima jednobrodnu osnovu završenu polukružnom apsidom na istoku, dok je unutrašnjost složenije riješena.</s><s>Svojom sjevernom stranom crkva je u pećini, dok je veći dio broda i oltar u južnoj strani veće stijene.</s>

<s>Freske 
Freske u crkvi Sv. Vavedenja u manastiru Zavala smatraju se najkvalitetnijim slikarskim ostvarenjem u Bosni i Hercegovini nastalim u vrijeme osmanske vladavine.</s><s>Ima ih ukupno 146.</s><s>Uradio ih je Georgije Mitrofanović 1619.</s><s>Godine.</s><s>Ovaj živopis, poslije hilandarskog, mogao bi da se svrsta u Mitrofanovićevo najbolje ostvarenje.</s><s>Oslikavajući manastirsku crkvu u Zavali, Mitrofanović je ustanovio osnovnu sadržajnu šemu fresaka za živopisanje manjih crkava po Hercegovini,  koju su kasnije rado koristili mlađi majstori.</s>

<s>Episkop Grigorije na proslavi u manastiru.</s>

<s>Literatura 
 Liljana Ševo,   Biblioteka Baština, Banja Luka, 2002. - Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1978. godine</s>

<s>Vanjski linkovi 
 [Manastir Zavala]
 [Manastir Zavala]
 [Proslava kod Manastiru]</s>

<s>Reference</s>

<s>Manastiri Eparhije zahumsko-hercegovačke i primorske
Manastiri u BiH
Nacionalni spomenici u Ravnom</s>

