Crkva Pokrova Presvete Bogorodice u Varešu
<s>Crkva posvećena Pokrovu Presvete Bogorodice u Varešu je crkva Srpske pravoslavne crkve, Mitropolija dabrobosanska, Arhijerejsko namjesništvo sarajevsko.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj 10. do 16. marta 2010. godine donijela je  odluku da se crkva, proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija donijelo je u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući), Ljiljana Ševo (predsjedavajuća).</s>

<s>Nacionalni spomenik se sastoji od objekta crkve sa pokretnom imovinom koju sačinjavaju ikonostas od dvadeset tri ikone i carskih dveri, te četiri ikone koje se nalaze u naosu crkve, i to:
 Sabor dvanaest apostola, nepoznati autor, prije 1868. godine;
 Sveti jevanđelist Luka, nepoznati autor, početak XX vijeka;
 Molitva u Gestimanskom vrtu, nepoznati ruski majstor, prije 1924. godine;
 Jerusalim, nepoznati autor, prije 1864. godine.</s>

<s>Historija 
Ova jednostavna crkva izgrađena u neobaroknom stilskom izrazu izgrađena u periodu od 1891. do 1894.</s><s>Godine.</s><s>Jedna je od novih crkava sagrađenih u posljednjim godinama XIX vijeka, u periodu prosperiteta naselja koji je uvjetovala izgradnja talionice 1891. godine.</s><s>Imala je manja oštećenja tokom ratnih dejstava u periodu od 1992-95 godine.</s><s>Zbirka ikona nalazi se u dobrom stanju.</s><s>Ikone su prekrivene slojem prašine i čađi.</s><s>Ikona sa predstavom sv. jevanđeliste Luke je oštećena namjernim uništenjem.</s>

<s>Crkva se danas namjenski koristi povremeno, s obzirom da nije ustoličeno svešteno lice sa stalnim angažmanom u Varešu, tu funkciju obavlja sveštenik iz Ilijaša.</s>

<s>Opis 
Prema konceptu prostorne organizacije crkva sastoji se od priprate, naosa i oltarskog prostora.</s><s>Pravougaone je osnove čije vanjske dimenzija iznose 7,85X13,75 m  (dužina mjerena sa apsidom).</s>

<s>Zapadna fasada objekta  se sastoji od tri dijela u smislu vertikalnog raščlanjenja.</s><s>Prvi dio predstavlja glavni ulazni portal crkve čije dimenzije iznose širina 1,44 m i visina 3,35 m. Drugi dio se nalazi iznad portala, gdje se nalaze tri okulusa (prozori kružnog oblika) koji su horizontalno raspoređeni u tri polja.</s><s>Četvrti okulus se nalazi u gornjoj zoni, ispod zvonika.</s><s>Svi okulusi su istih dimanzija i njihov prečnik iznosi cca 90 cm.</s><s>Treći dio predstavlja zvonik, čija visina do početka krsta iznosi 16,30 m. Visina zvonika do ispod krova iznosi cca 12,50 m. Zvonik je smješten iznad centralnog prostora priprate u njenom sjevernom dijelu.</s><s>Kvadratne je osnove i njegove dimenzije iznose 3,00X3,00 m. Krov zvonika ima oblik lukovice sa izduženim kubičnim nastavkom na čijem se vrhu nalazi krst.</s>

<s>Objekat crkve je izgrađen od kamenih zidova, čija debljina iznosi 60-65 cm.</s><s>Natkrivena je dvovodnim krovom koji ima drvenu konstrukcija a krovni pokrivač je izrađen od pocinčanog lima.</s><s>Fasadni zidovi su obloženi kamenim pločama sive boje, dok su na rubnim dijelovima,  vertikalnim poljima između prozorskih otvora, kao i na vertikalnim i horizontalnim poljima istočne i zapadne fasade postavljene kamene ploče širine 60 cm.</s><s>Crvene kamene ploče postavljene na fasadama kao plastična dekoracija, su u odnosu na zid fasade izbačene za cca 13 cm</s>

<s>Literatura 
 Hamdija Kreševljaković, Vareš kao glavno središte gvozdenog obrta u BiH, Glasnik Zemaljskog muzeja BiH 54, 1942.</s><s>Alija Bejtić, Historijsko-građevni razvoj Vareša, Sarajevo, 1958.</s><s>Svetlana Rakić, Ikone Bosne i Hercegovine (16-19 vijek), Beograd 1989.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Varešu
V
Mitropolija dabrobosanska</s>

