Vitruvijev čovjek
<s>Vitruvijev čovjek jeste svjetski poznati crtež Leonarda da Vincija, nastao oko 1487.</s><s>Uz crtež se nalaze i bilješke zasnovane na djelu čuvenog arhitekta Vitruvija.</s><s>Urađen je perom i tintom na papiru, a prikazuje figuru muškarca u dvjema pozicijama koje se preklapaju, s raširenim rukama (u jednoj) te raširenim rukama i nogama (u drugoj), oko kojih su istovremeno opisani kružnica i kvadrat.</s><s>Crtež i tekst ponekad se nazivaju Zakonom proporcija ili, rjeđe, Proporcijama čovjeka.</s><s>Čuva se u Galleriji dell'Accademia u Veneciji i, kao većina radova na papiru, prikazuje se samo povremeno.</s>

<s>Crtež je zasnovan na korelacijama idealnih ljudskih proporcija i geometrije koje je opisao starorimski arhitekt Vitruvije u trećoj knjizi svoje rasprave De Architectura (O arhitekturi).</s><s>On je opisao ljudsku figuru kao osnovni izvor proporcija među tzv. klasičnim arhitektonskim porecima.</s><s>I drugi umjetnici pokušali su oslikati ovaj koncept, ali s manje uspjeha.</s><s>Leonardov crtež tradicionalno se imenuje u počast Vitruviju.</s>

<s>Historija  
Ovaj crtež predstavlja spoj umjetnosti i nauke tokom renesanse te je savršen primjer Leonardovog zanimanja za proporcije.</s><s>Također predstavlja i kamen temeljac Leonardovih pokušaja da uspostavi odnose između čovjeka i prirode.</s><s>Encyclopaedia Britannica u svom web-izdanju navodi: "Leonardo je zamislio ovaj veliki slikovni dijagram ljudskog tijela koji je napravio kroz svoje anatomske crteže i Vitruvijevog čovjeka kao cosmografia del minor mondo (kozmografiju mikrosvijeta).</s><s>Vjerovao je da su mehanizmi ljudskog tijela analogni mehanizmima u svemiru."</s>

<s>Prema Leonardovom viđenju pratećeg teksta, napisanog u ogledalnom rukopisu, crtež je urađen kao studija o proporcijama ljudskog (muškog) tijela, kao što je opisao Vitruvije:</s>

<s>dlan je širina 4 prsta
 stopa(lo) je širina 4 dlana (npr., oko 12 inča)
 kubit je širina 6 dlanova
 korak iznosi 4 kubita
 visina čovjeka iznosi 4 koraka (tj. 24 dlana)
 "erit eaque mensura ad manas pansas" (dužina čovjekovih raširenih ruku (raspon ruku) jednak je njegovoj visini)
 razmak između početka kose na čelu i dna brade jeste 1/10 čovjekove visine
 razmak između vrha glave i dna brade jeste 1/8 čovjekove visine
 razmak između dna vrata i do početka kose jeste 1/6 čovjekove visine
 maksimalna širina ramena jeste 1/4 čovjekove visine
 razmak između sredine prsa do vrha glave jeste 1/4 čovjekove visine
 razmak od lakta do vrha šake jeste 1/4 čovjekove visine
 razmak od lakta do pazuha jeste 1/8 čovjekove visine
 dužina šake je 1/10 čovjekove visine
 razmak između dna brade i nosa jeste 1/3 visine glave
 razmak između početka kose i obrva jeste 1/3 dužine lica
 dužina uha jeste 1/3 dužine lica
 dužina čovjekovog stopala jeste 1/6 njegove visine
Leonardo očito ilustrira De architectura 3.1.2-3, gdje se kaže:</s>

<s>Ljudsko tijelo stvoreno je tako da je lice, od brade do vrha čela i najdonjih korjenova kose, deseti dio ukupne visine; otvorena šaka, od zapešća do vrha srednjeg prsta, jednaka je licu; glava, od brade do vrha, jeste 1/8, a s vratom i ramenom od vrha prsa do najdonjih korjenova kose jeste 1/6 visine; od sredine prsa do vrha glave jeste 1/4 visine.</s><s>Ako uzmemo visinu/dužinu samog lica, razmak između dna brade do ispod nozdrva jeste 1/3; isti je i razmak od linije između obrva do ispod nozdrva; od obrva do najdonjih korjenova kose također je 1/3 lica, uključujući čelo.</s><s>Dužina stopala je 1/6 čovjekove visine, dužina podlaktice je 1/4, a širina prsa također 1/4.</s><s>I ostali dijelovi imaju vlastite simetrične proporcije; antički slikari i kipari postigli su veliki i trajni renome koristeći se upravo njima.</s><s>Slično tome, u dijelovima hrama treba biti najveća harmonija u simetrijskim odnosima različitih dijelova prema općoj veličini cjeline.</s><s>Zatim ponovo, centralna tačka ljudskog tijela je prirodno pupak.</s><s>Ako čovjek bude položen poleđice s raširenim rukama i nogama, a zatim u pupak bude "zaboden" šestar, prsti ruku i nogu dodirivat će kružnicu opisanu iz pupka.</s><s>I jednako kao što se oko ljudskog tijela može opisati kružnica, isto se može opisati i kvadrat.</s><s>Ako izmjerimo razmak od tabana do vrha glave i onda tu mjeru primijenimo na raširene ruke, ustanovit će se da je širina jednaka visini, kao i u slučaju ravnih površina koje su savršeno kvadratne.</s>

<s>Višestruka tačka gledišta, čiji korijeni počinju s romantizmom, uvjerila nas je da ne postoji univerzalni set proporcija za ljudsko tijelo.</s><s>Ustanovljena je i posebna disciplina, antropometrija, kako bi se opisale individualne varijacije.</s><s>Vitruvijeve tvrdnje mogu se interpretirati kao tvrdnje o prosječnim proporcijama.</s><s>Vitruvije se namučio da ustanovi preciznu matematičku definiciju onoga što je mislio rekavši da je pupak centar tijela, ali druge definicije dovele su do različitih rezultata; npr., težište ljudskog tijela zavisi od pozicije udova i u stojećem položaju obično je 10 cm ispod pupka, blizu vrha kosti u kuku.</s>

<s>Leonardov crtež kombinira pažljivo čitanje drevnog teksta s njegovim vlastitim zapažanjima o stvarnim ljudskim tijelima.</s><s>U crtanju kružnice i kvadrata on ispravno zapaža da kvadrat ne može imati isti centar kao i kružnica, tj. pupak, već je on nešto niže.</s><s>Ova ispravka je inovativni dio Leonardovog crteža i ono što ga razlikuje od prijašnjih ilustracija.</s><s>Također odstupa od Vitruvija u tome što je nacrtao ruke podignute u položaj u kojem su vrhovi prstiju u istoj visini s vrhom glave, dok su kod Vitruvija pod mnogo manjim uglom, u kojem ruke tvore linije koje prolaze kroz pupak.</s>

<s>Sam crtež često se koristi kao implicitni simbol suštinske simetričnosti ljudskog tijela, a u proširenom značenju i svemira kao cjeline.</s>

<s>Ispitivanjem crteža može se uočiti da kombinacija položajâ ruku i nogu zapravo tvori 16 različitih položaja.</s><s>Položaj s pravo ispruženim rukama i spojenim nogama upisan je u kvadrat, dok je položaj "raširenih orlovih krila" upisan u kružnicu.</s>

<s>Crtež je bio u kolekciji Giuseppea Bossija koji ga je ubacio u svoju monografiju o Leonardovoj Posljednjoj večeri pod nazivom Del Cenacolo di Leonardo Da Vinci libri quattro ("Posljednja večera" L. da Vincija, knjiga 4) (1810).</s><s>Naredne godine odvojio je dio monografije koji se odnosio na Vitruvijevog čovjeka i objavio ga kao Delle opinioni di Leonardo da Vinci intorno alla simmetria de Corpi Umani (Mišljenja L. da Vincija o simetričnosti ljudskog tijela) (1811), s posvetom svom prijatelju Antoniju Canovi.</s>

<s>Nakon Bossijeve smrti 1815.</s><s>Vitruvijev čovjek došao je u posjed Gallerije dell'Accademia, zajedno s većinom njegovih crteža.</s>

<s>Predstavljanje u modernim vremenima</s>

<s>Vitruvijev čovjek danas se koristi kao savremeni simbol medicinskih profesionalaca i medicinskih establišmenta.</s><s>Mnoge medicinske kompanije prihvatile su ovu umjetninu kao simbol njihove grupe, kompanije ili organizacije, naročito u SAD-u, Saudijskoj Arabiji, Indiji i Njemačkoj.</s><s>Također predstavlja alternativnu medicinu i holopatski pristup zdravlju.</s>

<s>Ovaj crtež ostaje jedno od najspominjanijih i najreproduciranijih umjetničkih djela u današnjem svijetu.</s><s>Proporcije ljudskog tijela, kakve je predložio Vitruvije, nadahnule su mnoge umjetnike da naslikaju svoju verziju Vitruvijevog čovjeka: 
 Cesare Cesariano (1521) koji je bio urednik važnog izdanja Vitruvijevog djela De Architectura (pretpostavlja se da je Da Vinci uradio ilustracije za ovo izdanje)
 Albrecht Dürer (1528) u svojoj knjizi Vier Bücher von menschlicher Proportion (Četiri knjige o ljudskim proporcijama)
 Pietro di Giacomo Cataneo (1554)
 Heinrich Lautensack (1618)
 William Blake (1795) "Glad Day" (danas poznata kao "Albion rose"); ova verzija je bez kružnice i kvadrata
 Verzija Susan D. White Sex Change for Vitruvian Man (Promjena spola Vitruvijevog čovjeka) (2005)
Osim upotrebe u medicinskoj profesiji, ovaj crtež korišten je u raznim fiktivnim i nefiktivnim medijima za različite simboličke svrhe.</s><s>Npr., pojavljuje se na nacionalnoj strani italijanske kovanice od 1 eura, a odabrao ga je ministar ekonomije (i kasniji predsjednik Italije) Carlo Azeglio Ciampi zbog njegovog visokosimboličnog značenja "čovjeka kao mjere svih stvari".</s><s>Figura istog oblika obučena u svemirsko odijelo bila je na naljepnici koju su na desnom ramenu svog svemirskog odijela nosili članovi Američke vanraketne pokretne jedinice (EMU) koju je koristila NASA.</s><s>Ovu naljepnicu, nazvanu EVA-naljepnica, dobijali su i svemirski šetači i stavljali su je na svoje kombinezone kao znak da su završili svemirsku šetnju.</s>

<s>Stilizirane figure Vitruvijevog čovjeka prihvaćene su za sličice koje predstavljaju dostupnost u Mac OS-u. i računarske interfejse GNOME desktopa.</s>

<s>Naročito kad se koristi u fikciji, ovaj crtež se obično modificira kako bi odgovarao okruženju, i to dodavanjem lika, kostura ili ne-ljudskog bića (kao što je robot u naučnoj fantastici ili životinja).</s><s>Lahko prepoznatljiva slika pogodna je da se o njoj često govori.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi</s>

<s>Stranica Univerziteta Willamette o Vitruvijevom čovjeku 
 Stranica Univerziteta Stanford o Vitruvijevom čovjeku
 Vitruvijev čovjek i kvadratura kruga  
 Leonardov Vitruvijev čovjek
 Video o Vitruvijevom čovjeku
 Savremena interpretacija Vitruvijevog čovjeka</s>

<s>Renesansne slike
Slike 1480-ih
Authority control 2</s>

