Gradac na Ilinjači
<s>Gradac na Ilidži u Gornjem Kotorcu je arheološko nalazište na području opštine Istočna Ilidža, Bosna i Hercegovina.</s><s>Proglašeno je za nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Istraživanja 
Prva istraživanja na lokalitetu obavio je 1926. godine V. Skarić, ali nije objavio rezultate.</s><s>Materijal sa tih iskopavanja nalazi se u Zemaljskom muzeju.</s><s>Od 1984. do 1987. iskopavanja vodili su Lidija Fekeža i  Blagoje Govedarica.</s><s>Pokretni arheološki materijal se nalazi u Muzeju grada Sarajeva, a dokumentacija u Kantonalnom zavodu za kulturno i prirodno nasljeđe Sarajevo.</s><s>Konzervatorski radovi nisu izvedeni.</s>

<s>Prahistorijski period 
Iz perioda eneolita i početka starijeg bronzanog doba nastalo je prvo gradinsko naselje.</s><s>Nađeni su komadi keramike koja je pripadala vučedolskoj i cetinskoj kulturi.</s><s>Najveći dio prahistorijske keramike pripada gradinskoj kulturi prailirskog i ilirskog doba iz ranog i srednjeg bronzanog doba, a naročito tokom starijeg željeznog doba.</s><s>Na lokalitetu nisu nađeni nakit ili oruđe i oružje, kao ni osnove stambenih objekata.</s>

<s>Kasnoantički period 
Na lokalitetu se raspoznaju i ostaci bedema kasnoantičkog utvrđenja koji su opasali cijeli plato, na površini od oko 150 m dužine i 40 m širine.</s><s>Sa tvrđavom na Debelom brdu, Gradac na Ilinjači bio je odbrambeni sistem u periodu iza 535. godine kada je ovaj kraj za vladavine cara Justinijana I obuhvaćen granicama Istočnog rimskog carstva (Bizantija).</s><s>Istorijskih podataka o ovom lokalitetu nema.</s><s>Jedan dio historičara ipak ovo naselje dovodi u vezu sa navodima iz djela "De administrando imperio" vizantijskog cara i historičara Konstantina VII Porfirogenita gdje se govori o postojanju grada Katera (Kotorac) u Bosni.</s>

<s>Ranohrišćanska bazilika 
Ranokršćanska bazilika (crkva) sagrađena je na sjeveroistočnom dijelu platoa, na terenu koji od zapada ka istoku pada za više od 3 m. Zbog prirodnog pada tla istočni dio crkve, koji je sagrađen na nivelisanom terenu, u velikoj mjeri je bio uništen.</s><s>Orijentisana je zapad-istok.</s><s>Crkva, dimenzija 17x11 m, ima narteks, naos sa apsidom i južnu prostoriju.</s><s>Crkva je izgrađena u jednom potezu.</s><s>Na njoji nisu ustanovljene pregradnje ni popravke.</s><s>To je bila jednobrodna građevina uz prigrađenu južnu prostoriju.</s><s>Vjerovatno je imala oltarnu pregradu, ali mjesto gdje bi se mogli naći njeni temelji je erozijom terena propalo.</s><s>Prema oskudnim ostacima podnice, izgleda da je postojala jedna ili više prostorija na sjevernoj strani crkve.</s><s>Crkva je pravilno građena sa prostorijama koje su međusobno postavljene pod pravim uglom.</s><s>Debljina zidova je 0,65 m, osim pregradnog zida između naosa i južne prostorije, koji je tanji za 0,10 m.</s>

<s>Građena je od jedva pritesanog kamena lokalnog porijekla.</s><s>Na vanjskim uglovima je brižnije obrađen kamen.</s><s>Kamen je slagan u tehnici opus incertum, ali su redovi pri slaganju donekle poštovani.</s><s>Upotrijebljeni malter je bio sličnog sastava kao i onaj za bedeme, samo bez primjese tucane opeke.</s><s>Unutrašnjost crkve je bila omalterisana crvenom, grubom žbukom, debljine 3 mm.</s><s>Pod cijele crkve je bio premazan estrihom debljine 8 mm.</s><s>Položen je na sloj debeo 0, 3 m koji se satojao od dva reda pritesanog kamena tucanika.</s>

<s>Na podu crkve konstatovani su na pojedinim mjestima debeli slojevi gara, koji je izgleda iz vremena rušenja crkve.</s>

<s>Literatura 
 Lidija Fekeža, - Sarajevo, GZM (A),N.S. sv. 45, 1990, 155-170.</s><s>-Kasnoantičko utvrđenje i crkva na lokalitetu Gradac na Ilinjači u Gornjem Kotorcu kod Sarajeva</s>

<s>Reference</s>

<s>Gradine u Bosni i Hercegovini
I
Ilirska arheološka nalazišta u Bosni i Hercegovini
Rimska arheološka nalazišta u BiH
Nacionalni spomenici u Istočnoj Ilidži
Gradine metalnog doba</s>

