Jugoslavenske željeznice
<s>Jugoslavenske željeznice ili Jugoslovenske železnice (, Jugoslovenski železnici; , akronim: JŽ-JЖ) bila je državna željeznica Jugoslavije od 1918 do 1990 godine.</s><s>Ona je bila jedna od osnivačkih članica međunarodne unije željeznica UIC i imala je UIC-Code 72.</s>

<s>Istorija 
Završetkom Prvog svjetskog rata novoosnovana država, Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, preuzela je dijelove teretorije Austro-Ugarske i njezinu željezničku mrežu.</s><s>Kroz ovo ujedinjenje nastale su prve jugoslavenske željeznice, pod nazivom Železnice Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, SHS-CXC ).</s><s>Na temelju ustavnog amandmana od 1929 godine naziv se promjenio u Jugoslovenske Državne Železnice (JDŽ) .</s><s>Jugoslavenske željeznice su tako nastale iz spajanja željeznice Dunavske monarhije i Srpske Državne Željeznice (SDŽ).</s><s>Pored glavne uprave u Beogradu postojalo je još 5 uprava  u Ljubljani, Zagrebu, Subotici, Beogradu i Sarajevu.</s>

<s>Sa invazijom njemačke, talijanske, mađarske i bugarske vojske Drugi svjetski rat je 06.04.1941 počeo u Jugoslaviji.</s><s>Nakon njene kapitulacije su stvorene tzv. neovisne satelitske države, Nezavisna Država Hrvatska (koja je obuhvaćala i Bosnu & Hercegovinu) i Srbija.</s><s>Željeznice su podijeljene između sila osovine i kolaborirajući država.</s><s>Vozni park JDŽ je podijeljen između DRB, MÁV, BDŽ, FS i novoosnovane HDŽ i SDŽ.</s>

<s>Do kraja Drugog svijetskog rata željeznica je pretrpila znatna razaranja i samo sa velikim naporom je nakon rata opet uspostavljena.</s><s>Mnoge lokomotive su od strane prijašnjih sila osovine vraćene, razmijenite ili predanane kao reparacija.</s><s>Predajom istočne teritorije Trsta Jugoslaviji su ušle oko 100 km željezničke mreže sa jednosmjernom strujom (3000V) u sastav JDŽ.</s>

<s>Veliki građevinskih projekti su do kraja 70-tih godina prošlog vijeka sprovedeni, kako bi se djelomično nerazvijena i neskladna željeznička mreža dovela na evropski standard.</s><s>Reformiranjem željezničke uprave 1952 godine, mjenja se naziv u "Jugoslavenske željeznice".</s><s>Uvođenjem samoupravljanja, došlo je do decentralizacije željeznice.</s><s>"Zajednica jugoslavenskih željeznica" (ZJŽ) sastojala se od glavne uprave sa sjedištem u Beogradu, organizacija KSR (Kola za spavanje i ručavanje), zavod za projektovanje ZJŽ - današnji CIP i 5 željeznička transportna poduzeća (ŽTP): Beograd sa upravom u Titograd-u (današnja Podgorica), Zagreb, Sarajevo, Skopje i Ljubljana.</s><s>Sama Ljubljana je bila združeno železniško podjetje (ZŽTP) koje je bilo pojeljeno u tri autonomna poduzeća, ŽTP Maribor, Ljubljana i Postojna.</s>

<s>Kraj željeznice je došao kada se jugoslavenska država raspala početkom 1990-ih, a tek nezavisne države su osnovale vlastite državne željeznice.</s><s>Preostali dio JŽ je ostao kod Srbije i tek prije nekoliko godina je preimenovan u Željeznice Srbije - ŽS.</s>

<s>15.04. - Dan željezničara Jugoslavije
"Dan željezničara Jugoslavije" ustanovljen je 1950. godine, a povod je bio generalni štrajk željezničara tadašnje Kraljevine Jugoslavije.</s><s>Noći između 15 i 16. aprila 1920. godine zastao je željeznički saobraćaj u cijeloj zemlji i trajao do kraja ovog mjeseca.</s><s>Željezničari Užica, Sarajeva, Skoplja, Niša, Subotice, svih željezničkih stanica, ložionica i radionica ustali su protiv nasilja.</s><s>Na Zaloškoj cesti u Ljubljani bilo je najkrvavije, palo je u krvi 14 manifestanata od kojih devet željezničara štrajkača.</s><s>Neprekidno od 1950. godine pa sve do 1991/92. godine, radni ljudi na jugoslovenskim željeznicama proslavljali su ovaj dan svečano i radno, podsjećajući se na mnoge događaje narastanja i sazrijevanja radničkog pokreta i svega što je vodilo ka održanom istorijskom generalnom štrajku.<ref>Citirano sa internet stranice  Photogalerija.com  11.03.2016</ref></s>

<s>Željeznička mreža</s>

<s>U sastavu nove jugoslavenske željezničke mreže našle su se 1918 godine sljedeće:</s>

<s>Vozni park 
Sve Lokomotive građene od 1930 godine su, nakon definitivne raspodjele lokomotiva
kao odšteta Prvog svjetskog rata (1933), ubačene u novi sistem numeracije.</s><s>Sistem je bio pokušaj
kodifiziranja po određenim tehničkim karakteristikama.</s>

<s>Numeracija parnih lokomotiva, tendera i motornih kolaOznaka serije kod normalnog kolosijeka serije:01-14-stalna i 101-114-privremena;  Brzovozne lokomotive sa zasebnim tenderom
15-19-st. i 115-119-priv.</s><s>Lokomotive sa tenderom za putnički i teretni saobraćaj
20-49-st. i 120-149-priv.</s><s>Teretne lokomotive sa zasebnim tenderom
50-59-st. i 150-159-priv.</s><s>Lokomotive sa tenderom za teretne i lokalne vozove
60-69-st. i 160-169-priv.</s><s>Lokomotive za manevruUski kolosijek 0,76 m serije:                                                               
70-94-stalna i 170-194-privremena;  Lokomotive širine kolosijeka 760mm
95-98-st. i 195-198-priv.</s><s>Lokomotive sa zupčanikom širine kolosijeka 760mm
99.2, 99.3 i 99.4;  Lokomotive širne kolosijeka 600mm, broj iza tačke označava broj 
vezanih osovina.</s><s>Objašnjenje:Pri tome dvocifrene oznake su važile za lokomotive koje su mlađe od 25 godina (u 
odnosu na 1933. godinu) i ako ih ima više od 5 komada u voznom parku, a 
trocifrene brojeve (sa 100) su dobijale lokomotive koje su bile starije od 25 
godina ili ih je bilo manje od 5 komada u voznom parku.''</s>

<s>Numeracija dizel i električnih lokomotiva
Početkom 1960.-ih počinje da se primjenjuje sistem numeracije za dizel i električne lokomotive 
na JŽ koji se zasniva na kodnom obilježavanju, na principu trobrojne oznake serije.</s>

<s>Parne lokomotive</s>

<s>Serija 01 - 69 i 101 - 163 Normalnotračne lokomotive 1.435mm</s>

<s>Serija 70 - 98 Uskotračne lokomotive 760mm</s>

<s>Serija 99 Uskotračne lokomotive 600mm</s>

<s>Dizel lokomotive</s>

<s>Lokomotive sa električnim prenosom snage</s>

<s>Serija 641 - 645</s>

<s>Serija 661 - 666</s>

<s>Lokomotive sa mehaničnim prenosom snage</s>

<s>Lokomotive sa hidrauličnim prenosom snage</s>

<s>Serija 721</s>

<s>Serija 731 - 734</s>

<s>Serija 740 - 742</s>

<s>Serija 761</s>

<s>Električne lokomotive</s>

<s>3 kV lokomotive na jednosmjernu struju</s>

<s>Serija 341 - 342</s>

<s>Serija 361 - 362</s>

<s>25 kV lokomotive na naizmjeničnu struju</s>

<s>Serija 441</s>

<s>Serija 461</s>

<s>Nasljednice</s>

<s>Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine su osnovane 2001. godine odlukom Vlade Federacije BiH
da se spoje Željeznice Herceg-Bosne i Željeznice BiH.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Literatura 
 C.J. Halliwell: The Locomotives of Jugoslavia, Frank Stenvalls Förlag, Malmö 1973, 
 Allessandro Albé: Amerikanische Diesellokomotiven in Europa, Verlag Pospischil, Wien 1998, ASIN: B0092DE1GU
 Werner Schiendl: Die Eisenbahnen in Bosnien und der Herzegowina 1867-1918, Wien 2015,</s>

<s>Eksterni linkovi</s>

<s>Fotogalerija Srećka Ignjatović-a 
 Nova numeracija 
 Nova numeracija II</s>

<s>Željeznica
Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija</s>

