Neolitska nalazišta na području Tuzle
<s>Neolitska nalazišta na području Tuzle od velikog su značaja za proučavanje razvoja Starčevačke kulture, njenog širenja, kao i odnosa sa zajednicama jadranske oblasti iz vremena starijeg neolita.</s><s>Osim toga, na primjeru nalazima bogatog i dugotrajnog naseljavanja u Gornjoj Tuzli mogu se izvući zaključci o važnosti koje su naslage soli i slani izvori imali već od perioda srednjeg neolita i ranoneolitskim kolonistima omogućili naseljavanje centralno-balkanskog prostora u tolikom obimu.</s>

<s>Jedino registrovano izvorište soli najverovatnije je i razlog aglomeracije starčevačkih nalazišta u SlavonijaSlavoniji, gdje je plodno, aluvijalno zemljište s jedne strane i blizina izvorišta soli bila izvanredna kombinacija za razvoj neolitskih zajednica u ovoj oblasti.</s><s>Za stanovnike Obre I u dolini Bosne udaljenost je oko 7 dana, pa je Tuzla i za njih bila siguran izvor.</s>

<s>Ovakva mjesta, kakvo je bilo i naselje u Gornjoj Tuzli, bila su idealna za stočarstvo, konzerviranje mesnih i mlečnih proizvoda te time i mjesta sa velikim kapacitetima za uspešnu trgovinu, što se može i videti po bogatstvu nalaza u Gornjoj Tuzli.</s><s>Osim kontakta sa susjednim neolitskim grupama u naseljima kod Tuzle vidi se i uticaj grupa sa obala Egejskog mora, Makedonije, Rumunije i Mađarske.</s>

<s>Dobar dio posuda  su dospjele sa strane, što je posljedica ustaljenih razmjena sa zajednicama koje su zavisile od ovog izvorišta soli.</s>

<s>Lokalitet Gornja Tuzla 
Ovo značajno naselje starčevačke i vinčanske kulture smješteno je na obroncima planine Majevice.</s><s>Ono se prostire uz tok rječice Jale i do obronaka brda Hum.</s><s>Prema površinskim nalazima praistorijsko naselje pokrivalo je impozantnu površinu od 12-15 hektara.</s><s>Iskopavanja su obavljena pod rukovodstvom Borivoja Čovića od 1955 do 1958. godine.</s>

<s>Starčevačka kultura 
Konstatovan je moćan kulturni sloj od preko 5 m. Za period Starčevačke kulture značajan je stratum VI (5,45-4,9 m) koji leži neposredno iznad zdravice.</s><s>U ovom sloju sreću se slijedeći oblici keramike: jednostavni loptasti lonci sa više ili manje razgrnutim obodom, lonci sa naglašenim prelazom iz ramena u trbuh kao i poluloptaste posude, većih dimenzija.</s><s>Gruba keramika najčešće sadrži organske primjese, kao što je to pljeva ‘ponekad i u veoma velikoj količini’.</s><s>Najčešći način ukrašavanja grube keramike je barbotin tehnika (namjerno ogrubljivanje površine posude nanošenjem dodatnog sloja), urađena u motivu starčevačkih kanelura ili cik-cak motiva.</s><s>Klasa slikane keramike je zastupljena sa oko 20% u odnosu na ukupni broj fragmenata što je izuzetno visok procenat.</s><s>Motiv je isključivo pravolinijski.</s><s>Dominiraju geometrijski motivi: trouglovi, trake, mreža i cik-cak linije.</s><s>Analizom C14 nalazi pripadaju vremenu 6640 – 5475. godine p.n.e. Naselje u Gornjoj Tuzli je do sada najstarije otkriveno neolitsko naselje u Bosni i Hercegovini.</s>

<s>Autohtonost keramike se ogleda u ornamentima mrke boje, za razliku od centralnog područja gdje je u upotrebi bijela boja.</s><s>Posebnost je i izrada sudova sa šiljatim dno, koje su upravo služile za čuvanje i transport soli, i plitkih sudova sa valovitim obodom za isoljavanje.</s>

<s>Po malom broju životinjskih kostiju smatra se da je Starčevački period vrijeme pripitomljavanja domaćih životinja.</s>

<s>Konstatovan je i dio većeg ognjišta, izvan kuća, tri puta obnavljanog.</s><s>U njega je uzidan veliki keramički sud</s>

<s>Vinčanska kultura 
Stratumi V-II u cjelini pripadaju vinčanskoj kulturnoj grupi, pri čemu dva starija stratuma (V i IV) odgovaraju njenoj tordoškoj, a dva mlada (III i II) pločničkoj fazi.</s><s>Za stratume III i II veoma su značajni nalazi većeg broja sitnih predmeta izrađenih od bakra, te brojne grudice bakarnog oksida, tragova lijevanja i prerade bakra.</s>

<s>U Gornjoj Tuzli arheolozi su naišli na značajan kulturni sloj, tzv. Vinča C, i u njemu malu keramičku skulpturu sa ljudskim likom.</s><s>Sloj potiče iz perioda 4.700. - 4500. godine prije nove ere.</s>

<s>I u Gornjoj Tuzli, kao i na ostalim lokalitetima vinčanske kulture, pronađena je keramika sa znakovima (vinčansko pismo ?), čije porijeklo i značaj još nisu utvrđeni, pa se samo nagađa da su to prvi tragovi pismenosti na tlu Bosne i Hercegovine.</s><s>I u ovom periodu se i dalje proizvode posude sa šiljatim dno i valovitim obodom.</s>

<s>Po velikom broju životinjskih kostiju, stočarstvo je bilo glavan privredna grana.</s>

<s>Ostala nalazišta</s>

<s>Donja Tuzla 
Smješteno je u starom centru Tuzle (stari trg sa okolinom).</s><s>Nije sistematski istraživano, već je poznato zahvaljujući materijalu prikupljenom prilikom građevinskih radova.</s><s>Koliko se na osnovu raspoloživog materijala može suditi, naselje odgovara vremenu mlađe vinčanske kulture (Vinča - Pločnik), mada nije isključeno i postojanje starijih slojeva.</s>

<s>Varoš 
Ovo je nalazište sa isključivim nalazima iz perioda Vinčanske kulture.</s><s>Debljina sloja je 4 metra, sa 4 stratuma.</s><s>Jedina razlika u nalazima je što se ovdje posude sa šiljatim nogama javljaju tek u kasnoj fazi (stratum II).</s>

<s>Donja Mahala na obali Save kod Orašja i Donji Klakar zapadnije od Donje Mahale su po nalazima vezana za slična naselja na lijevoj obali Save, u Slavoniji.</s>

<s>Literatura</s>

<s>Reference</s>

<s>Tuzla
Tuzla
Vinčanska kultura
Starčevačka kultura</s>

