Santa Croce, Firenca
<s>Santa Croce (prevedeno Sveti Križ) je jedna od najznačajnijih crkava u centru Firence i velik franjevački samostan.</s>

<s>To je jedna od najvećih franjevačkih crkava na svijetu, riznica sa više od 4000 umjetničkih djela iz 13. do 19. vijeka, koja su stvorili umjetnici; Cimabue, Giotto, Taddeo i Agnolo Gaddi, Orcagna, Donatello, Rossellino, Brunelleschi, 
Bronzino, Vasari, Canova, Bartolini, Moore.</s>

<s>Santa Croce je velik samostanski kompleks različitih arhitektonskih stilova, u kom se pored bazilike, nalazi sakristija sa kapelom Medici, muzej, kripta, refektorij, tri klaustra i Brunelleschijeva Kapela Pazzi.</s>

<s>Historija i karakteristike
 
Prema predaji prvi Franjevci stigli su u Firencu 1209., u vrijeme kad je grad rastao zahvaljujući preradi vune i tkanina od nje.</s><s>Brojni seljaci u potrazi za poslom naselili su se izvan gradskih bedema.</s><s>Među tim stanovnicima naselili su se fratri, odabravši močvarnu sjevernu obalu Arna, koju je rijeka često plavila da tamo izgrade svoj samostan i crkvu.</s><s>Kad je Franje Asiškog - 1228. proglašen svetim (dvije godine nakon smrti), crkva je dobila ime.</s>

<s>Negdje između 1252.- 1267. odlučeno je da se prvobitna crkva zamijeni većom, jer stara više nije bila dovoljna za velik broj vjernika, pa je projektirana znatno veća bazilikalna crkva.</s><s>Kamen temeljac svečano je položen 3. maja 1294. (ili 1295. ne zna se točno).</s><s>Gradnja je povjerena glavnom firentinskom arhitektu, Arnolfu di Cambiu, koji je uspio prije smrti (1302.-1310.) skoro dovršiti apsidu.</s>

<s>Nakon transepta podignuti su brodovi, ali se to oteglo do kraja 14. vijeka.</s><s>Crkvu je posvetio papa Eugen IV. 1443.  
tadašnji Santa Croce je formom ličio na habit sv.Franje, sa kapelama koje se otvaraju prema transeptu i tri broda odvojena stupovima sa šiljatim (prelomljenim) lukovima.</s><s>Vertikalnost karakteristična za gotičku arhitekturu prigušena je horizontalama drvenih greda krovišta koje se vide iznad gotičkih lukova, a i zato jer nije imao tipične križno-rebraste svodove.</s><s>Počevši od 14. vijeka zidovi su oslikani freskama, brzom i jeftinom tehnikom za prikaz svetačkih hagiografija koje su razumljive i nepismenima.</s>

<s>Između četvrtog i petog stupa podignut je plutej, koji je u samostanskim crkvama odvajao redovnike od vjernika.</s><s>U to vrijeme enterijer crkve bio je prava zbrka velikih kapela, oltara, šarenih fresaka, slika i vitraža.</s>

<s>Firentinski vojvoda Cosimo I de' Medici - 1566. angažirao je Giorgia Vasarija da obnovi firentinske samostanske crke, među njima i Santa Croce, kako bi ih prilagodio direktivama Tridentskog koncila.</s><s>Vasari je srušio plutej koji je sprečavao vjernike da dođu u 
dodir s glavnim oltarom, na koji je postavio velik ciborij za euharistiju, centralnu točku sakralne scenografije.</s>

<s>Duž bočnih brodova postavio je četrnaest novih simetričnih oltara, prebojao freske i uklonio kapele.</s>

<s>U crkvi su sahranjeni brojni franjevački fratri, i bogatiji donatori.</s><s>U njoj se nalaze grobnice dva kancelara Republike Firence; Leonarda Brunija i Carla Marsuppinija i Michelangela Buonarottija, koji je tu pokopan 
1564. na zahtjev Cosima Medicia.</s>

<s>Fasada je ostala nedovršena sve do 1865., Santa Croce je 1933. proglašen bazilikom.</s><s>Oštećen je za poplave 1966. nakon tog je restauriran.</s>

<s>Kapela Pazzi</s>

<s>Kapela Pazzi jedna je od najranijih i najreprezentativnijih građevina renesansne arhitekture, podignuta na kanonima antičkog svijeta, sa proporcionalnim odnosom između svih dijelova.</s>

<s>Kapela se nalazi pored najstarijeg klaustra, sagrađena je nakon požara koji je zahvatio samostan 1423. po nalogu Andreje Pazzija, člana jedne od najutjecajnijih firentinskih porodica.</s><s>Projekt je vjerojatno izradio Filippo Brunelleschi krajem 1420-ih i vodio gradnju od 1443. do svoje smrti 1446.</s><s>Radovi su obustavljeni 1478., kad su Pazzi protjerani zbog zavjere protiv Medicija.</s>

<s>Enterijer je definiran preciznim proporcijama, centralni modul je kocka nadsvođena kupolom, okružena sa dva simetrična krila bačvastih svodova.</s><s>Vanjski nosivi elementi; lukovi, trabeacije, pilastri - ističu se svijetlim kamenom na žbuci.</s><s>Kamene klupe duž zidova podsjećaju da se kapela koristila i za sastanke fratara.</s><s>Skulptorska dekoracija podređena je arhitekturi na vrhu se proteže friz medaljona sa Jagancem Božjim koji se izmjenjuju sa kerubinima i serafinima u paru, ispod je dvanaest glaziranih medaljona od terakote sa Apostolima, koje su između 1450.-1470. izradili Luca i Andrea della Robbia]].</s>

<s>Četiri polikromirana medaljona od terakote u pandantivima kupole sa likovima evangelista pripisuju se Brunelleschiju.</s>

<s>Nakon Brunelleschijeve smrti, projekt je izmijenjen dodavanjem portika 1461. sa korintskim stupovima, to je možda izveo Michelozzo, Rossellino ili Maiano.</s>

<s>Za razliku od većine građevina u kompleksu Santa Croce - Kapela Pazzi zadržala je svoj orginalni izgled (gotovo) nepromijenjen.</s>

<s>Klaustri</s>

<s>Brojni klaustri imali su funkciju da povežu različite dijelova samostana kako onih kojima su se služili isključivo fratri, tako i drugih u koje su dolazili i laici članovi raznih bratovština, ili neki drugi zbog sahrana.</s>

<s>Prvi najstariji klaustar projektiran je i podignut zajedno sa refektorijem na samom početku izgradnje samostana, sredinom 13. vijeka.</s><s>Orginalno je služio i kao groblje pa je zbog toga nazvan Klaustar mrtvih.</s>

<s>Drugi klaustar do njega danas je poznat kao Brunelleschijev, iako je izgrađen 1453. mnogo godina nakon njegove smrti, najvjerovatnije po nacrtu Rossellina.</s><s>Portal koji dijeli prvi od drugog klaustra, najčešće se pripisuje Benedettu da Maianu, ali i brojnim drugim autorima.</s>

<s>Glavni klaustar koji vodi do Kapele Pazzi, zove se Arnolfo po graditelju kom se pripisuje Arnolfu di Cambiu.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Opera di Santa Croce</s>

<s>Crkve u Firenci
Gotičke crkve</s>

