De humani corporis fabrica
<s>De humani corporis fabrica libri septem (latinski za "O tkanju ljudskog tijela u sedam knjiga") je niz knjiga o ljudskoj anatomiji koje je napisao Andreas Vesalius (1514–1564) i objavio 1543. godine.</s><s>Predstavljale su glavni napredak u historiji anatomije nad dugo vremena dominantnim djelima Galena i predstavljale su se kao takve.</s>

<s>Zbirka knjiga zasniva se na njegovim predavanjima u Padovi, tokom kojih se udaljavao od uobičajene prakse diseciranja trupla kako bi pokazao ono o čemu je govorio.</s><s>Disekcije su prethodno izvodili hirurzi-brijači pod uputama doktora medicine, za kojeg se nije očekivalo da izvodi ručni rad.</s><s>Vesalijev magnum opus predstavlja pažljiv pregled organa i potpune strukture ljudskog tijela.</s><s>To ne bi bilo moguće bez mnogih napredaka do kojih je došlo u renesansi, uključujući umjetnički razvoj u vizuelnom predstavljanju i tehnički razvoj štampanja sa obrađenim drvoreznim gravurama.</s><s>Zbog tih razvoja i njegovog pažljivog, direktnog sudjelovanja, Vesalije je uspio stvoriti ilustracija bolje od bilo kojih prethodno stvorenih.</s>

<s>Knjige u zbirci 
Vesalije je rasporedio svoja djela u sedam knjiga.</s>

<s>Knjiga 1: Kosti i hrskavice 
Prva knjiga sačinjava oko četvrtinu čitave zbirke.</s><s>Ona predstavlja Vesalijeva zapažanja o ljudskim kostima i hrskavici, koje je prikupljao sa groblja.</s><s>Ona pokriva fizički izgled ljudskih kostiju i diferencijaciju ljudskih kostiju i hrskavice po funkciji.</s><s>U svakom poglavlju Vesalije vrlo detaljno opisuje kosti, objašnjavajući njihove fizičke osobine na različite načine.</s><s>U prvim poglavljima, Vesalije "daje generalne aspekte kostiju i skeletne organizacije, baveći se razlikama u teksturi, čvrstoći i otpornosti između kosti i hrskavice; objašnjavajući složene razlike između tipova zglobova i pregledajući neke osnovne elemente tehnika opisivanja i terminologije." Značajna tema ove knjige je da li je Galen ispravno opisao kosti ljudskog skeleta.</s><s>Kada je Vesalije predavao o ljudskom skeletu, također je morao predstaviti kosti životinja kako bi dao vjerodostojnost Galenovim zapažanjima.</s>

<s>Knjiga 2: Tetive i mišići 
Ovdje Vesalije opisuje strukturu mišića, struktura koje služe stvaranju kretanja tijelom, te materijala koji drže zglobove povezanim.</s><s>Posmatrajući mesare koji režu meso, bio je u prilici inkorporirati vještine koje su oni koristili u diseciranju ljudskog tijela.</s><s>Predstavljen je red kojim se disecira ljudsko tijelo kako bi se efikasno posmatrao svaki mišić.</s><s>Svaka ilustracija prikazuje sve dublji pogled na ljudsko tijelo koji se može slijediti tokom diseciranja ljudskog tijela.</s><s>Vesalije također spominje instrumente neophodne za izvođenje disekcije.</s><s>Vesalije tu počinje opisivati kako se Galenovi anatomski opisi ne poklapaju sa njegovim vlastitim zapažanjima.</s><s>Kako bi pokazao poštovanje prema Galenu, on sugerira da je Galenova upotreba anatomske strukture zapravo tačna, ali ne za ljude.</s><s>Čak nastavlja opisivati neke od struktura na isti način na koji bi to uradio Galen.</s>

<s>Knjiga 3: Vene i arterije, Knjiga 4: Nervi 
U Knjigama 3 i 4, Vesalije opisuje vene, arterije i nerve kao sudove, ali spominje njihovu različitu fizičku strukturu: vene i arterije sadrže prazan kanal, ali ne i nervi.</s><s>Vesalije opisuje put kojim zrak putuje kroz pluća i srce.</s><s>On opisuje taj proces kao "drvo čija se debla razdjeljuju u grane i grančice".</s><s>On također opisuje kako tijelo sadrži četiri vene (portalna vena,  venae cavae, arteriji slična vena [sada poznata kao plućna vena], te umbilarna vena) i dvije arterije (aorta i veni slična arterija [sada poznata kao plućna arterija]) kao glavne sudove koji se granaju u manje vene i arterije.</s><s>Vesalije popisuje oko šest stotina sudova u svom tabelisanju arterija, vena i nerava, ali ne spominje manje sudove u rukama i stopalima, krajnje sudove kožnih nerava ili sudove pluća i jetre.</s>

<s>Knjiga 5: Organi hranjenja i generisanja 
Vesalije daje detaljne opise organa hranjenja, mokraćni sistem i muške i ženske reproduktivne sisteme.</s><s>Digestivni i reproduktivni sistemi čine oko četrdeset procenata ove knjige, a opis bubrežnog sistema i ispravne tehnike za njegovu disekciju čine ostatak.</s><s>U konačnom poglavlju, najdužem u čitavoj zbirci, Vesalije daje detaljna, postepena uputstva o tome kako disecirati abdominopelvičke organe.</s><s>U prvoj polovini knjige, Vesalije opisuje peritoneum, jednjak, stomak, omentum, iznutrice i mezenterijum.</s><s>Potom opisuje jetru, žučnu kesu i slezenu.</s><s>Konačno, opisuje bubrege, mokraćnu bešiku i mokraćovode.</s><s>Iako Vesalije nije bio upoznat sa anatomijom trudnoće, on pruža ilustracije placente i fetalne membrane, te pravi anatomske reference na Galena upoređujući pseće i ljudske reproduktivne organe.</s>

<s>Knjiga 6: Srce i povezani organi, Knjiga 7: Mozak</s>

<s>Ove knjige opisuju strukturu i funkciju srca i dišnih organa, te mozak i njegove pokrivače, oko i senzorne organe, te nerve udova.</s><s>Poglavlje je također posvećeno disekciji oka.</s><s>Vesalije veoma detaljno opisuje organe tijela komentirajući "o različitoj snazi povezanosti pleure za zidove grudnog koša, snažnoj povezanosti perikarda sa dijafragmom, obliku i usmjerenju srčanih komora i opisu polumjesečastih zalistaka." On završava svaku knjigu sa poglavljem o ispravnom načinu diseciranja srca i mozga.</s>

<s>Galenove greške 
Galen, značajan grčki ljekar, hirurg i filozof u Rimskom Carstvu, pisao je o anatomiji među mnogim drugim temama, ali njegov rad ostao je većinom neprovjeren do Vesalijevog vremena.</s><s>Fabrica je ispravila neke od Galenovih najvećih grešaka, uključujući ideju da veliki krvni sudovi potiču iz jetre.</s><s>Tokom proučavanja ljudskog trupla, Vesalije je otkrio da su Galenova zapažanja bila nedosljedna njegovim, zbog Galenove upotrebe životinjskih (psećih i majmunskih) trupala.</s><s>Čak i sa svojim instrumentima, međutim, Vesalije se držao nekih Galenovih grešaka, poput ideje da su različiti tipovi krvi proticali kroz vene u odnosu na arterije.</s><s>Ta Galenova zabluda ispravljena je u Evropi tek sa radom Williama Harveya o kruženju krvi (De Motu Cordis, 1628).</s>

<s>Objava</s>

<s>Izdanje iz 1543. godine 
Vesalije je objavio rad u 28. godini života, veoma se potrudivši da osigura njegov kvalitet, te ga je posvetio Karlu V., caru Svetog Rimskog Carstva.</s><s>Više od 250 ilustracija velike su umjetničke vrijednosti i današnji učenjaci ih većinom pripisuju "Ticijanovom studiju" umjesto Johannesu Stephanusu od Calcara, koji je pružio crteže za Vesalijeve prethodne traktate.</s><s>Drvorezi su bili mnogo bolji od ilustracija u tadašnjim anatomskim atlasima, koje nikada nisu pravili sami profesori anatomije.</s><s>Drvorezni blokovi prenosili su se u Basel, u Švicarskoj, budući da je Vesalije želio da djelo bude objavljeno od strane jednog od najistaknutijih štampara tog vremena, Johannesa Oporinusa.</s><s>Vesalijeva pisana uputstva Oporinusu (iter) bila su toliko vrijedna da ih je štampar odlučio uključiti.</s><s>Ilustracije su bile urezane na drvenim blokovima, što je omogućilo vrlo detaljne opise.</s>

<s>Izdanje iz 1555. godine 
Drugo izdanje objavljeno je 1555. godine.</s><s>Pribilješke u kopiji tog izdanja doniranog Biblioteci rijetkih knjiga Thomas Fisher, Univerzitet u Torontu, identificirane su kao Vesalijeve vlastite, pokazujući da je razmišljao o trećem izdanju, koje nikada nije napravljeno.</s>

<s>Prijem 
Uspjeh Fabrica nadoknadio je značajne troškove tog djela i donio Vesaliju slavu na nivou čitave Evrope, djelimično zahvaljujući jeftinim neovlaštenim kopijama.</s><s>Imenovan je ljekarom cara Svetog Rimskog Carstva Charlesa V; Vesalije mu je predstavio prvu objavljenu kopiju (uvezanu svilom carske ljubičaste boje, sa posebnim ručno naslikanim ilustracijama  koje se ne nalaze ni u jednoj drugoj kopiji).</s><s>Kao pratnju za Fabrica, Vesalije je objavio sažet i manje skup Epitom: u vrijeme kada je objavljen 1543. godine, koštao je 10 batzena.</s><s>Kao rezultat toga, Epitom je postao šire viđen nego Fabrica; sadržavao je osam anatomskih gravura koje su sažimale vizuelni materijal iz Fabrica,jednu ilustraciju ljudskog skeleta uzetu direktno iz Fabrica i dva nova drvoreza.</s>

<s>Očuvane kopije 
Više od 700 kopija očuvano je od izdanja iz 1543. i 1555. godine.</s><s>Od njih, do 2018. nekih 29 kopija bilo je u Londonu, 20 u Parizu, 14 u Bostonu, 13 u New Yorku, 12 u Cambridgeu (Engleska) i 11 u Oxfordu i Rimu.</s><s>Biblioteka John Hay pri Univerzitetu Brown posjeduje kopiju uvezanu u štavljenu ljudsku kožu.</s>

<s>Neke od slika, iako razdvojene sa nekoliko stranica teksta, čine kontinuiranu panoramu pejzaža u pozadini kada se stave jedna do druge.</s>

<s>Reference</s>

<s>Bibliografija 
 O'Malley, C.D. Andreas Vesalius of Brussels, 1514-1564.</s><s>Berkeley: University of California Press, 1964.</s><s>Vesalius, Andreas.</s><s>De humani corporis fabrica libri septem [Naslovna strana: Andreae Vesalii Bruxellensis, scholae medicorum Patauinae professoris De humani corporis fabrica libri septem].</s><s>Basileae [Basel]: Ex officina Joannis Oporini, 1543.</s>

<s>Prevodi 
 Vesalius, Andreas.</s><s>On the Fabric of the Human Body, preveli W. F. Richardson i J. B. Carman.</s><s>5 svezaka.</s><s>San Francisco and Novato: Norman Publishing, 1998-2009.</s><s>Vesalius, Andreas.</s><s>The Fabric of the Human Body.</s><s>An Annotated Translation of the 1543 and 1555 Editions, uredili D.H. Garrison i M.H. Hast, Northwestern University, 2003.</s><s>Vesalius, Andreas.</s><s>La Fabrique du corps humain (1543), livre I dans La fabrique de Vésale et autres textes.</s><s>Prvi prevod na francuski jezik od strane J. Vons et S. Velut, Paris, BIU Santé, 2014.</s>

<s>Vanjske poveznice 
 
 Turning the Pages Online.</s><s>Projekat Nacionalne biblioteke medicine SAD za digitaliziranje slika i ploča iz "rijetkih i lijepih historijskih slika u biomedicinskim naukama".</s><s>Andreas Vesalius.</s><s>De Humani Corporis Fabrica.</s><s>Historical Anatomies on the Web.</s><s>Odabrane slike iz izvornog djela.</s><s>Nacionalna biblioteka medicine.</s><s>De Humani Corporis Fabrica online  — prevedena sa punim slikama, iz Sjeverozapadnog Univerziteta
 Andreae Vesalii bruxellensis, scholae medicorum Patavinae professoris, de Humani corporis fabrica Libri septem, Basileae, ex officina Ioannis Oporini, juni 1543.</s><s>Selected images from De humani corporis fabrica Iz Digitalne biblioteke Koledža liječnika Philadelphije
 Anatomia 1522–1867: Anatomske ploče iz Biblioteke rijetkih knjiga Thomasa Fishera</s>

<s>Medicinski priručnici i dokumenti</s>

