Prvi karlistički rat
<s>Prvi karlistički rat naziv je za građanski rat u Španiji koji je trajao od 1833. do 1839. godine.</s><s>Vođen je između hristinaca, pristalica Marije-Hristine, supruge bivšeg kralja Ferdinanda sa jedne i karlista tj. pristalica infanta Karlosa, Ferdinandovog brata.</s>

<s>Uzroci</s>

<s>Nakon gušenja Španske liberalne revolucije (1820—1823) nastupila je dugotrajna reakcija.</s><s>Učesnici revolucije bili su pogubljeni, zatvoreni ili prognani iz zemlje.</s><s>Sve tekovine revolucije su uništavane.</s><s>Godine 1833. umro je kralj Ferdinand VII.</s><s>Na presto je došla njegova ćerka Izabela II.</s><s>Pošto je Izabela bila maloletna, državom je upravljala njena majka Marija-Hristina.</s><s>Mlađi brat pokojnog kralja, vođa apsolutističko-klerikalne stranke "apostola", don Karlos, koji je sebe smatrao jedinim naslednikom Ferdinanda, podiže ustanak sa ciljem da se domogne krune.</s><s>Otpočeo je građanski rat poznat kao prvi karlistički rat.</s><s>Španija je podeljena u dva tabora.</s><s>Prvi je bio tabor karlista (odnosno Karlovih pristalica), a drugi tabor hristinaca (pristalica Izabele i Marije-Hristine).</s><s>Najreakcionarniji slojevi plemstva i katoličko sveštenstvo staje na stranu karlista.</s><s>Sa sobom su povukli i zaostalo seljaštvo severne Španije.</s><s>Stanovništvo baskijskih oblasti i Navare nadalo se da će im don Karlos pomoći da odbrani svoje slobode od centralističke politike madridske vlade i da će nameti biti smanjeni.</s><s>Karlistima su, sem Baskije, prišle i Navara, Stara Kastilja, Aragonija i deo Katalonije u kojoj su postojale jake autonomističke težnje.</s><s>Parola karlističkog ustanka postala je: "bog i fuerosi".</s>

<s>Marija-Hristina je na svoju stranu pridobila liberalnu buržoaziju i gradsko stanovništvo.</s><s>Obećala im je reforme.</s><s>Karlistički rat je, na prvi pogled, dinastički rat, ali je u stvari borba između feudalnog i buržoaskog društva.</s><s>Rusija, Austrija i Pruska, verni reakcionarnim tradicijama Svetog saveza, staju na stranu karlista, a Engleska i Francuska na stranu hristinovca.</s>

<s>Rat</s>

<s>Marija-Hristina je prinuđena, kako bi zadržala svoje saveznike, da 1834. godine objavi ustav kojim je zaveden parlament (kortesi) od dva doma - Senata i Narodne skupštine.</s><s>Senat su sačinjavali prelati (više sveštenstvo), nasledni grandi (velikaši) i senatori koje postavlja kralj iz redova najkrupnijih sopstvenika.</s><s>Poslanici za narodnu skupštinu birani su dvostepenim glasanjem na osnovu visokog imovinskog cenzusa.</s><s>Ustav iz 1834. godine izazvao je veliko nezadovoljstvo liberala.</s><s>Nezadovoljstvo se ispoljilo u pustošenju manastira i obračunavanju sa kaluđerima (1834—1835).</s><s>U gradovima se obrazuju revolucionarne hunte koje otpuštaju omrznute činovnike, ukidaju teške namete i upućuju kraljici zahteve da se odmah sazovu revolucionarni kortesi i da se uvede ustav.</s><s>Ponegde se proglašava ustav iz 1812. godine.</s><s>Saragonska hunta sebe je proglasila za vrhovnu vlast i naređuje da se zatvore manastiri.</s>

<s>Marija-Hristina traži intervenciju sila.</s><s>Ipak, samo Engleska šalje omanji odred.</s><s>Pokušaji da se ustanak uguši završavali su time da generali pređu na stranu ustanika i ubijaju generale.</s><s>Uvidevši da se ustanak ne može ugušiti, Torenov kabinet donosi ukaz o progonstvu jezuita.</s><s>Time narod ipak nije zadovoljen.</s><s>Kraljica je u vladu morala pozvati vođu liberala, bankara Mendizabelja.</s><s>Mendizabelj je zatvorio gotovo sve manastire, rasprodao crkvenu imovinu, ukinuo desetak i vlastelinska prava.</s><s>Time je napravio razdor među huntama i tako ih oslabio.</s><s>Od Engleske je uzeo veliki zajam.</s><s>Otpušten je 1836. godine.</s><s>U više gradova izbija pobuna.</s><s>Pobunjenici, kojima prilazi i garnizon kraljevske letnje rezidencije San-Iljdefonso, traže da se uvede ustav iz 1812. godine.</s><s>Kraljica je pozvala liberale koji su izradili nov ustav (1837).</s><s>Bio je radikalniji od prethodnog ustava iz 1834. godine.</s><s>U naredne dve godine karlisti odnose više pobeda nad hristinovcima.</s>

<s>Okončanje ustanka 
Međutim, u redovima karlista dolazi do razdora između krajnje reakcionarnog i umerenijeg krila (general Maroto).</s><s>Zamoreni ratom, Marotovi vojnici su sve upornije zahtevali mir.</s><s>I kod Baskijaca, koji su podnosili najveći teret rata, javlja se struja za mir.</s><s>Sve to dalo je mogućnost generalu Esparteru da zaključi mir sa Marotom koji je bio na čelu pokreta za okončanje rata.</s><s>Karlistički vojnici nisu više hteli ratovati za Karlosa koji je morao prebeći u Francusku.</s><s>Otpočelo je gonjenje liberala i demokrata.</s><s>Za predsednika vlade postavljen je general Espartero, jedan od najpopularnijih vođa "progresista" koji je, zbog aktivnog učešća u borbi protiv karlista, dobio titulu "hercoga de la Vitoria" odnosno "hercega pobede".</s><s>Marija-Hristina se 12. oktobra 1840. godine morala odreći regentstva i pobeći u Francusku.</s>

<s>Vidi još 
 Drugi karlistički rat
 Treći karlistički rat
 Četvrti karlistički rat</s>

<s>Izvori</s>

<s>Historija Španije
Građanski ratovi
1830-e</s>

