Arterijski puls
<s>Arterijski puls, pulsni talas je ritmička oscilacija u arterijskom zidu zbog povećanja pritiska unutar arterija tokom sistole srca  ili kontrakcije srčanog mišića komora i pretkomora.</s><s>Kada srce tokom sistole potisne krv kroz aortu dolazi do povećanja pritiska u arterijskom sistemu.</s><s>Kinetička energija kretanja krvi pretvara se u potencijalnu energiju koja rasteže zidova aorte.</s><s>Tokom dijastole, istegnuti zidovi aorte se vraćaju u prvobitni položaj i potencijalna energija rastegnutih zidova pretvara se u kinetičku energiju kretanja krvi, što omogućava kretanje krvi kroz arterije i tokom dijastole.</s><s>Isticanje krvi tokom dijastole, smanjuje pritisak u aorti.</s><s>Novo potiskivanje krvi sledi sa novom srčanom kontrakcijom i stalno se ponavlja u određenim vremenskim razmacima.</s><s>Na ovaj način se postiže kontinuirani priliv krvi u tkiva i organe.</s>

<s>Pulsna oscilacija arterijskog zida koja započinje u početnom delu aorte i prostire se periferno, prema arteriolama.</s><s>Pritisak arterijskog pulsa koji nastaje u arterijama tokom srčanog ciklusa, kreće se brže od krvi, zato što je krv nestišljiva, a krvni sudovi elastični.</s><s>„Kombinacija otpora u arteriolama i komplijanse „gasi“ puls, tako da na nivou kapilara puls potpuno iščezava.“</s>

<s>Arterijski puls se izražava brojem otkucaja u minuti.</s><s>Kod većine zdravih odraslih osoba broj otkucaja srca, za vreme mirovanja, kreće se između 60 i 80 u toku jednog minuta.</s><s>Tokom spavanja on može da padne na 40 otkucaja, dok se za vreme aktivnosti povećava.</s><s>Kod novorođenčadi i dece broj otkucaja je viši.</s><s>Na pulsne oscilacije u arterija utiču i strah, razni lekovi, stres, konzumiranje kafe i alkohol, pušenje duvana itd.</s>

<s>Značaj 
Broj srčanih otkucaja i kvalitet arterijskog pulsa često se koriste u dijagnostici kao jedan od pokazatelja funkcije određenih sistema bolesnika, posebno u onim stanjima i bolestima koja su vezana za kardiovaskularni sistem.</s>

<s>Ispitivanje arterijskog pulsa pipanjem (palpacijom) kao i instrumentalnom metodom, registrovanjem sfigmograma pruža dragocene podatke o funkcionisanju kardiovaskularnog sistema.</s><s>Ova ispitivanja omogućavaju;
 Procenu postojanje ili otsustva srčane aktivnosti (prestanak rada srca) 
 Određivanje učestalosti srčanih kontrakcija, karakteristike ritma (ritmički ili aritmi rad srca), postojanje suženje ili začepljenje perifernih arterija (npr otkrivanjem razlike u kvalitetu pulsa između dva uda) itd.</s>

<s>fluktuacije arterijskog pulsa mogu imati fiziološku prirodu, kao što je to slučaj kod respiratornih aritmija, koja se manifestuje povećanjem pulsa u toku udaha (inspirijuma) i smanjenjem za vreme izdaha (eksiprijuma), što je dosta čest slučaj kod mladih osoba, ili patološku prirodu.</s>

<s>Intenzitet pulsa (čvrsti ili meki puls) određuje se veličinom sile koja mora da se primeni na zid krvnog suda u distalnom delu arterije.</s><s>Naponski impuls pulsa u izvesnoj meri odražava srednji krvni pritisak.</s>

<s>Fiziologija 
Pulsni talas ili oscilatorne promene u obimu ili prečniku arterija, nastaju zbog povećanja pritiska proizvedenog u aorti u vreme izbacivanja krvi iz srčane komore.</s><s>U tom trenutku, pritisak u aorti naglo raste i njen zid se širi.</s><s>Tokom srčanog ciklusa pritisak u arterijama oscilira između maksimalnog sistolnog i minimalnog dijastolnog pritiska.</s><s>Pritisak pulsa (PP) predstavlja razliku između sistolnog i dijastolnog pritiska;
PP = Psist – Pdijast</s>

<s>Pritisak pulsa zavisi od udarnog volumena, brzine ejekcije i komplijanse arterija (C=ΔV/ΔP).</s><s>Talas povećanog pritiska i napetosti izazvan ovim vibracijama vaskularnog zida je na određenom nivou u aorti na izlasku iz srca.</s><s>Od aorte do arteriola i kapilara, na periferiji, on se postepeno smanjuje i na kraju arterijskog sistema skoro do potpuno pada a puls prestaje.</s>

<s>Maksimalna linearna brzina oscilacija zida koje se širi kroz zid arterija prema periferiji prikazana je na tabeli;
Maksimalna brzina oscilacija zida arterija 
<center>
{| class="wikitable"
|-
!</s><s>Aorta !!</s><s>Velike arterije !!</s><s>Male arterije
|-
|<center> 3–5 m/s ||<center> 7–10 m/s || 15–35 m/s
|}
Pulsni talas ne zavisi od brzine krvi.</s><s>Ove vrednosti uglavnom se sreću kod mladih i osoba srednjih godinama sa normalnim krvnim pritiskom i normalno elastičnošću krvnih sudova.</s><s>Sa godinama, smanjenjuje se elastičnost vaskularnog zida i pulsni talas, posebno u aorti se povećava.</s>

<s>Određivanje arterijskog pulsa</s>

<s>Određivanje arterijskog pulsa može se vršiti na dva načina; pipanjem (palpatorno) i primenom posebnih uređaja konstruisanih za tu namenu (sfigmografa).</s>

<s>Određivanje arterijskog pulsa sfigmografom 
Za praćenje i detaljnu analizu pojedinačnih oscilacija arterijskog pulsa i njegovih varijacija proizveden je poseban uređaj poznat pod nazivom sfigmograf, koji prikazuje grafički zapis manifestacije pulsnih oscilacija.</s><s>Ispitivanje oblika krive pulsa arterija, na grafičkom zapisu kao i sinhrono registrovanje pulsa dve arterije, ima dijagnostički značaj u kliničkom radu.</s>

<s>U praksi se koriste dve vrste sfigmografije; 
 Direktna sfigmografija, kojom se registruju pulsne oscilacije zida arterijskog suda ispod pelote ili levka sfigmografa.</s><s>Volumenska sfigmografija, kojom se pomoću pneumatske manžetne obmotane oko dela uda, registruju volumenske promene izazvane prolaskom pulsnog talasa kroz arterije.</s>

<s>Kriva pulsa aorte i centralnih arterija se razlikuje od krive pulsa perifernih arterija, kao što su radijalna, butna arterija, i druge arterije.</s><s>Kriva pulsa u velikim arterijama (aorta) počinje predsistolnim talasom, koji odgovara izovolumetrijskom skraćenju leve komore, iza kojeg sledi glavnitalas pulsa uzrokovan ubacivanjem krvi u aortu.</s><s>Ushodni deo glavnog talasa se naziva anakrot, a nishodni katakrot.</s><s>Anakrot je rezultat povećanja dijametra arterije usled povećanja pritiska u njoj.</s><s>Nastaje u fazi istiskivanja krvi i poklapa se sa prvim srčanim tonom.</s><s>Katakrot je rezultat smanjenja dijametra arterije usled smanjenja pritiska (dijastola).</s><s>Na katakrotu se nalazi incizura (oštar zubac) i dikrotni talas.</s><s>Incizura nastaje u trenutku zatvaranja semilunarnih zalistaka aorte i rezultat je kratkotrajnog, malog povratnog toka krvi.</s><s>Dikrotni talas je rezultat odbijanja talasa pritiska od zatvorene aortne valvule.</s>

<s>Kod krive perifernog arterijskog pulsa, anakrot naglo prelazi u katakrot na kome se nalazi dikrotni talas.</s>

<s>Određivanje arterijskog pulsa pipanjem</s>

<s>Ispitivanje arterijskog pulsa pipanjem (palpacijom), koje se može se vršiti na različitim arterijama, obavlja se prstima ispitivača pritiskom na određene tačke pacijenta na telu.</s><s>Te tačke su one ispod kojih se nalazi čvrsta (koštana) podloga ili tačke na velikim arterijama čije su oscilacije jače.</s>

<s>Stvaranje različitih utisaka o kvalitetu pulsa na dodirnutom delu tela, najbolje se ostvaruje vrhovima jagodica prstiju ispitivača, (koji su najosetljivije na dodir).</s><s>Puls se pipa obostrano i uvek je simetričan.</s>

<s>Pulsacija arterija u arterijskom pulsu mogu se vrlo lako otkriti dodirom iznad površinskih arterija na sledećim tačkama tela:
 Iznad radijalne arterije podlaktice (a. radialis),
 U temenom predelu iznad temporalne arteriji (a. temporalis),
 Na vratu u predelu karotidne arterije (a. carotis communis),
 Na stopalu u predelu dorzalne arterije stopala (a. dorsalis pedis),
 U predelu pazušne arteriji (a. axillaris),
 U predelu lakatne arterije (a. brachialis),
 U predelu preponske arterije (a. femoralis),
 U predelu arterije ispod zgloba kolena (a. poplitea).</s>

<s>Karakteristike pulsa 
Ispitivanje kvaliteta arterijskog pulsa u dijagnostici najčešće se vrši na radijalnoj arteriji.</s><s>Karakteristike arterijskog pulsa su; učestalost (frekvenca) pulsa, ritam pulsa, veličina pulsa, tvrdoća (tenzija) pulsa i brzina pulsa.</s><s>Masivan, lagan, promenljiv, plivajući, potoni, dubok, oštar, tvrd, zategnut, su takođe neke od karakteristika pulsa koje koriste dijagnostičari kada opisuju puls kod pojedinih bolesti.</s>

<s>Učestalost (frekvenca) pulsa 
Učestalost pulsa je broj pulsnih oscilacija u jednoj minuti.</s><s>Kako njegova učestalost zavisi od uzrasta na donjoj tabeli su prikazane normalne vrednosti pulsa u mirovanju za pojedine kategorije ljudi.</s><s>Normalne vrednosti pulsa u mirovanju, u otkucajima u minuti</s>

<s>Učestalost pulsa određuje se brojanjem pulsnih udara iznad radijalne arterije u 30 (pomnoženo sa dva) ili 60 sekundi (kod nepravilnog ritma srca).</s><s>Ako je puls izuzetno nepravilan zbog ekstrasistola, puls se može odrediti auskultacijom i brojanjem srčanih tonova iznad srca.</s>

<s>Ritam pulsa 
Ritam arterijskog pulsa je trajanje intervala između sukcesivnih pulsnih oscilacija.</s>

<s>Veličina pulsa 
Veličina arterijskog pulsa je amplituda (veličina) oscilacija zida arterije</s>

<s>Tvrdoća (tenzija) pulsa 
Tvrdoća (tenzija) arterijskog pulsa je pritisak koji treba izvršiti na zid arterije da bi puls prestao.</s><s>Poremećaji tvrdoće arterijskog pulsa su tvrdi puls (pulsus durus) i meki puls (pulsus mollis)</s>

<s>Brzina pulsa 
Brzina arterijskog pulsa je trajanje pulsne oscilacije (brzina nastanka pulsne oscilacije, trajanje i brzina nestanka pulsa).</s><s>Poremećaji brzine pulsa su spori u brzi puls (pulsus celerili) i (pulsus tardus).</s>

<s>Napomene</s>

<s>Izvori</s>

<s>Spoljašnje veze</s>

<s>Prakticna nastava iz fziologije,  XIV vezba, Arterijski puls</s>

<s>Fiziologija</s>

