Poligensko nasljeđivanje
<s>Poligensko nasljeđivanje (stgrč. poly = mnogo, mnoštvo) je karakteristično za ona kvantitativna svojstva koja stoje pod kontrolom najmanje dva genska lokusa, pri čemu osnovu interakcija nealelnih gena u poligenskoj seriji čini – adicija (kumulacija) efekata približno jednako produktivnih funkcionalnih alelnih varijanti pojedinih gena.</s><s>Istovremeno, u svojoj najjednostavnijoj varijanti, poligenska teorija polazi od pretpostavke da se na svakom lokusu iz odgovarajuće serije gena alternativno javljaju po dva alela.</s><s>Također je značajno istaknuti da u fenotipskom ispoljavanju poligena značajnu ulogu imaju i faktori životne sredine.</s>

<s>Za poligenski determinisane komponente individualnog fenotipa karakteristična je normalna distribucija mogućih kvantitativnih kategorija.</s><s>Parcijalna ili totalna dominacija efekata pojedinih gena iz odgovarajućeg poligenskog kompleksa neposredno se odražava na krivulji distribucije fenotipova; vrh distribucione krive u tom slučaju ispoljava otklon od očekivane pozicije u normalnoj raspodjeli.</s><s>Posljedica apsolutne dominantnosti produkcije jednog alela je pomjeranje maksimuma krive na područje ekstremnih kategorija u proučavanom sistemu kvantitativne varijacije.</s><s>Stepen tog pomjeranja direktno zavisi od složenosti genetičke kontrole posmatranog svojstva, a efekte dominacije gotovo je nemoguće otkriti u kompleksnijim poligenskim serijama.</s>

<s>Procjena stepena složenosti poligenske kontrole pojedinih fenotipskih osobina, svakako, privlači posebnu pažnju.</s><s>Osnovno polazište kvantitativno–genetičke analize je činjenica da je dijapazon variranja proučavanog karaktera direktan pokazatelj složenosti njegove genetičke determinacije.</s><s>Savremena genetika raspolaže nizom manje ili više pouzdanih (i adekvatno komplikovanih) metoda za procjenu broja lokusa u odgovarajućoj poligenskoj seriji.</s><s>Jednostavnije procedure koje se primjenjuju u tu svrhu počivaju na osnovnim odrednicama klasične definicije poligenskog nasljeđivanja (o kojima je bilo riječi u prethodnom izlaganju).</s><s>Pod tim uvjetima, složenost određene poligenske serije može se sagledati na osnovu broja mjerljivih ili brojljivih fenotipskih kategorija u posmatranom rasponu varijacije.</s><s>Na temelju stepena podudarnosti nađene i očekivane (binomijalne) raspodjele proučavanog uzorka individua po pojedinim kategorijama može se zaključiti koliko (približno) genskih lokusa determiniše analizirani raspon varijacije.</s><s>Prisustvo pet kvantitativnih kategorija u posmatranom uzorku, naprimjer, nagovještava da proučavani karakter kontrolišu dva para alelnih gena; ako analiziranu kvantitativnu varijaciju determinišu tri, ili četiri genska lokusa, u njenom opsegu se pouzdano može izdvojiti sedam, odnosno devet fenotipskih kategorija.</s><s>Opći obrazac za procjenu broja lokusa (Ln) koji su “odgovorni” za bilo koji raspon kvantitavne varijacije je:</s>

<s>Ln=(k – 1)/2,</s>

<s>gdje k  predstavlja broj kategorija koje je moguće pouzdano diferencirati.</s><s>Tako je, naprimjer, na bazi rezultata kompariranja empirijske disribucije kategorija pigmentiranosti ljudske kože i odgovarajućih teorijskih raspodjela, očekivanih prema alternativnim hipotezama o učešću 3,  4,  6,  10 i 20 alelnih parova u njenoj genetičkoj determinaciji, procijenjeno da boju kože (vjerovatno) kontrolišu 3–4 genska lokusa.</s><s>Međutim, pošto je, globalno gledano, kategorizacija kvantitativne varijacije (imanentno) arbitrarna, ovako donesene zaključke o stepenu složenosti genetičke kontrole posmatrano svojstva potrebno je objektivizirati dopunskim analizama.</s><s>Jedan od jednostavnijih komplementarnih metoda u procjeni stepena složenosti nekog poligenskog bloka je utvrđivanje frekvencije ekstremnih kategorija.</s><s>Tako, naprimjer, očekivana učestalost ekstrema u posmatranom dijapazonu varijacije iznosi:
                            
2 genska lokusa – 1/16    (6,25% ukupnog uzorka),
3 genska lokusa – 1/64    (1,56% uzorka),
4 genska lokusa – 1/256  (0,39%  uzorka), itd.
(prema odgovarajućem redu “Pascalovog trougla”).</s>

<s>Po krajnje pojednostavljenom postupku, složenost poligenske serije može se procijeniti i analizom učestalosti ekstremnih kategorija u dvjema sukcesivnim generacijama.</s><s>Naime, u potomstvu se aproksimativno očekuje po 
(1/2)n
ekstrema iz analiziranog raspona varijacije u roditeljskom pokoljenju (n=broj genskih lokusa koji determiniraju posmatrano svojstvo).</s>

<s>Neophodno je istaknuti ograničenost efikasne primjene pomenutih metoda u analizi složenosti poligenskog nasljeđivanja.</s><s>Kao što je ranije istaknuto, jedan poligenski blok, koji određuje raspon varijacije odgovarajućeg kvantitativnog svojstva, može da sadrži nekoliko stotina genskih lokusa.</s><s>Savremeni metodi analize složenosti poligenskog nasljeđivanja kvantitativnih osobina, međutim, daju pouzdane procjene tek do nivoa njihove nasljedne kontrole genetičkim determinatorima sa 4–5 genskih mjesta.</s>

<s>Reference</s>

<s>Povezano 
Monogensko nasljeđivanje
Oligogensko nasljeđivanje
Interakcija gena</s>

<s>Biologija
Genetika
Evolucija
Medicina
Poljoprivreda
Šumarstvo</s>

