Albert Vajs
<s>Albert Vajs (Zemun, 3. 10. 1905 – Beograd, 4. 4. 1964), istaknuti jugoslavenski pravnik i predsednik Saveza jevrejskih opština Jugoslavije (SJOJ) od 1948 do 1964 godine.</s>

<s>Biografija 
Albert Vajs je rođen 3. 10. 1905 u Zemunu za vrijeme Austro-Ugarska Monarhije u jevrejskoj porodici Hermana i Mari Vajs.</s><s>Herman Vajs je za života bio trgovac i predsednik Jevrejske opštine u Zemunu.</s><s>Osnovnu školu i gimnaziju Albert je pohađao i završio u rodnom Zemunu.</s><s>Uporedo je studirao filozofiju, ekonomiju i pravo u Berlinu, Parizu, Beogradu i Zagrebu.</s><s>Za vreme studija u Zagrebu, bio je aktivan u kulturnim i socijalnim organizacijama jevrejske omladine: "Židovskom akademskom društvu Judeja", "Židovskom akademskom potpornom društvu" i "Savezu židovskih omladinskih udruženja".</s><s>Objavljivao je pesme u jevrejskim omladinskim časopisima "Gideon" i "Hanoar".</s><s>Diplomirao je 1928 na Pravnom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu, a sledeće godine je doktorirao.</s><s>Kao sudski i advokatski pripravnik, praktična znanja je sticao u Novom Bečeju i Zrenjaninu.</s><s>Nakon položenog advokatskog ispita, počeo se baviti advokaturom u Beogradu, prvo kao partner u advokatskoj kancelariji, a ubrzo i kao njen suvlasnik.</s><s>Za potpredsednika "Jevrejske aškenaske opštine" u Beogradu izabran je 1938 godine.</s><s>Nešto kasnije, izabran je za člana Izvršnog odbora SJOJ-a i člana Saveza cionista Jugoslavije.</s><s>U vreme Aprilskog rata bio je mobilisan kao rezervni oficir vojske Kraljevine Jugoslavije.</s><s>Nakon kapitulacije i okupacije Kraljevine Jugoslavije, Albert je bio odveden u zarobljeništvo u Nacističku Nemačku.</s><s>Tokom Drugog svjetskog rata, bio je zatočen u zarobljeničkim logorima: Ofenburg, Nirnberg-Oflag XIII b, Osnabrik-Oflag VI c, Štrasburg i Barkenbrige.</s><s>U Osnabriku je, u drugoj polovini 1943, osnovan Logorski univerzitet, na kome je Albert držao predavanja iz opšte istorije.</s><s>Iste jeseni, formirano je i Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ).</s><s>Albert je bio član Izvršnog odbora i Sekretarijata Izvršnog odbora AVNOJ-a.</s><s>U istom logoru, bio je glavni urednik ilegalnog lista "Tridesetsedmica".</s><s>Nakon premeštaja u logor Barkenbrige, uređivao je list "12. čas".</s><s>Tijekom Holokausta izgubio je majku, suprugu, sina jedinca i više članova šire porodice.</s>

<s>Nakon oslobođenja i povratka u domovinu tj. FNR Jugoslaviju, Albert je od 1945 do 1948 godine radio u Državnoj komisiji za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača.</s><s>Bio je rukovodilac operativnih, stručnih i straživačkih poslova i učesnik u redakciji publikacija Komisije.</s><s>Učestvovao je u pripremi i obradi jugoslovenskog optužnog i dokaznog materijala za suđenje u Nirnbergu i drugim procesima protiv ratnih zločinaca u zemlji i inostranstvu.</s><s>Kao član jugoslovenske delagacije na Nirnberškom procesu, 1946, proveo je nepunu godinu dana u SR Nemačkoj.</s><s>Radeći na tim poslovima, pripremio je veliki broj studija i elaborata i postao vodeći stručnjak za međunarodno krivično pravo u FNR Jugoslaviji.</s><s>Učestvovao je u pripremi nacrta propisa o krivičnim delima protiv čovečnosti i međunarodnog prava za izradu Krivičnog zakonika FNR Jugoslavije iz 1951 godine.</s><s>Tokom 1955, bio je stručni savetnik pri Jugoslovenskoj ambasadi u Vašingtonu, u postupku za izručenje ustaškog ratnog zločinca Andrije Artukovića.</s><s>Bio je saradnik više stručnih grupa i komisija pri Državnom sekretarijatu za inostrane poslove.</s><s>Učestvovao je u pripremi materijala koje je FNR Jugoslavija poslala na suđenje ratnom zločincu Adolfu Ajhmanu, koga je Albert saslušao u toku sudskog postupka.</s><s>Posle napada na Jugoslovensko privredno predstavništvo u Bonnu 29. 11. 1962 godine, Albert je sarađivao na prikupljanju materijala za optužnicu.</s>

<s>Od 1947, angažovan je kao honorarni nastavnik na Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu.</s><s>Docent na predmetu "Opšta istorija države i prava" postao je 1953, vanredni profesor 1955, a redovni 1961 godine.</s><s>Jedan je od osnivača "Instituta za pravnu istoriju" na Pravnom fakultetu u Beogradu i pisac njegovog prvog statuta.</s><s>Na Višoj školi Ministarstva unutrašnjih poslova FNR Jugoslavije, u periodu 1950 do 1953, predavao je Međunarodno pravo, što je predavao i školske godine 1957/58 na Višoj upravnoj školi za unutrašnje poslove.</s><s>Na Visokoj školi političkih nauka u Beogradu, bio je stalni honorarni nastavnik za predmet "Razvitak civilizacije, od školske godine 1960/61.</s><s>Ciklus predavanja iz istorije prava održao je na Pravnom fakultetu Univerzitet u Sarajevu 1956/57 godine.</s><s>Na poziv "Odeljenja za istoriju, na Filozofskom fakultetu u Beogradu održao je predavanja: o jevrejskoj istoriji od buržoaskih revolucija do savremenog trenutka; o Ajhmanovom procesu; o Holokaustu.</s><s>Od osnivanja "Instituta za međunarodnu politiku i privredu FNR Jugoslavije 1948, pa do decembra 1952 godine, rukovodio je "Sekcijom za međunarodno pravo.</s><s>U Institutu društvenih nauka, u okviru koga je organizovao "Odsek za opštu istoriju 20. veka", od juna 1960, bio je viši naučni saradnik.</s><s>Kao šef ili član delegacija FNR Jugoslavije, učestvovao je na više međunarodnih skupova: Međunarodno krivično pravo u Nirnberg 1946 i Briselu 1947, Kongres demokratskih pravnika u Briselu 1947, Međunarodni komitet za Aušvic u Frankfurtu 1957 i Svetska federacija bivših boraca u Bad Godesbergu 1960 godine.</s><s>Bio je član "Saveta za zakonodavna pitanja" pri "Savetu za zakonodavstvo i izgradnju narodne vlasti Vlade FNR Jugoslavije" 1951, od 1954 do 1955 "Komisije za proučavanje međunarodno-pravnih obeležja Narodnooslobodilačkog pokreta Jugoslavije" (NOB), "Komisije za prikupljanje i objavljivanje međunarodno-pravnih akata Jugoslavije u periodu od 1918 do 1941", "Udruženja pravnika FNR Jugoslavije" i SUBNOR-a.</s><s>Po povratku iz zarobljeništva, povereno mu je da, sa saradnicima, obnovi rad SJOJ-a, čiji je potpredsednik bio od 1945 do 1948, a predsednik od 1948 do smrti.</s><s>Zahvaljujući njegovom naporu i autoritetu, u tom periodu pokrenuti su mjesečnici "Jevrejski pregled (1950) i "Jevrejski almanah (1954), osnovan je Jevrejski istorijski muzej u Beogradu i započeto je prikupljanje arhivske građe, objavljene su publikacije "Zločini fašističkih okupatora i njihovih pomoćnika protiv Jevreja u Jugoslaviji" 1952 i Dubnovljeva "Kratka istorija jevrejskog naroda" 1962 godine.</s><s>Albert je podsticao rad omladinskih klubova.</s><s>Posebno se starao o vezama sa svetskim jevrejskim organizacijama (Svjetski jevrejski kongres, JOINT, Konferencija o jevrejskim materijalnim potraživanjima od Njemačke) i sa organizacijama jugoslovenskih Jevreja u inostranstvu.</s><s>Kao delegat SJOJ-a, učestvovao je na evropskoj konferenciji Svetskog jevrejskog kongresa u Parizu 1945 godine.</s><s>Bio je član Izvršnog odbora Svetskog jevrejskog kongresa.</s>

<s>Albert je za života objavljivao radove iz sledećih oblasti: opšta istorija (pravna, politička i kulturna), međunarodno krivično pravo s akcentom na problemu ratnih zločina i zločina protiv čovečnosti tokom Drugog svetskog
rata, prava čoveka, istorija Jevreja i njihov položaj u socijalističkoj Jugoslaviji.</s><s>SJOJ je, u znak zahvalnosti, Albertu podigao spomenik na Jevrejskom groblju u Beogradu.</s><s>U kibucu Gat, u Izraelu, zasađena je šuma, a njegovo ime nose Dečije zabavište Jevrejske opštine Beograd i Jevrejski dom u Skoplju.</s>

<s>Albert Vajs je preminuo 4. 4. 1964 godine u Beogradu.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Biografije, Zemun
Jugoslavenski Jevreji
Diplomanti Pravnog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu
Jugoslavenski advokati
Jevrejski pravnici
Predsjednici SJOJ-a
Authority control</s>

