Nikola Kovačević (revolucionar)
<s>Nikola Kovačević (1894-1979) je bio učesnik Oktobarske revolucije i jedan od vođa prve Jugoslovenske komunističke grupe, osnovane 1918. u Moskvi.</s>

<s>Prema izveštajima policije Kraljevine SHS, bio je »najsposobniji i najopasniji boljševik«.</s><s>1930-ih je učestvovao u Španskom građanskom ratu.</s><s>Takođe je bio sekretar OK KPJ za Vojvodinu.</s>

<s>Biografija</s>

<s>Rođen je u Derventi 1894. godine.</s><s>Bio je član Socijaldemokratske stranke Bosne i Hercegovine.</s>

<s>Ruska revolucija</s>

<s>Jedan od vođa istupanja iz Jugoslovenske dobrovoljačke divizije i prelaska boljševicima.</s><s>Bio sekretar Jugoslovenskog revolucionarnog saveza u Kijevu; član Jugoslovenske grupe pri RKP(b).</s>

<s>Revolucionarni rad u Kraljevini</s>

<s>U novembru 1918. godine Nikola Kovačević je, kao sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije Srba, Hrvata i Slovenaca, upućen u Jugoslaviju radi pripreme boljševičke revolucije.</s>

<s>Kovačević i Ćopić su potkraj prosinca 1918. poslali u Moskvu izvještaj o uspešnom organiziranju komunističkih grupa u Zagrebu.</s><s>Nakon stvaranja ćelije u Zagrebu — verovatno u željezničkoj radionici  — Ćopić se uputio u Hrvatsko Primorje, gdje je posjetio Sušak, Rijeku, Crikvenicu, Kraljevicu i Bakar, te zatim prešao u Gorski kotar (Delnice) i Liku (Gospić i Otočac), a Kovačević prvo u Sarajevo i Mostar, a zatim Slavonsku Požegu i Slavonski Brod.</s>

<s>Kovačević je potkraj prosinca stigao u Slavonski Brod, gdje se sastao s mjesnim socijal-demokratima.</s><s>Program komunista bio je dobro primljen, te se pristupilo organiziranju ilegalne ćelije.</s><s>Kao mjesto za »javke« bila je određena krčma Johanna Drehera.</s><s>U Brodu je također razvio između energičnu agitaciju među momčadi na monitorima.</s><s>Putem šifre obavijestio je Simu Miljuša u Zagreb da će ta momčad u slučaju prevrata zajedno s boljševicima »bombardovati Beograd«.</s>

<s>Potom je sličnu grupu osnovao i u Derventi.</s><s>Prema svedočenju Vitomira Kozjaka, Kovačević mu je naložio da osnuje formaciju pod imenom Crvena garda ili Crna ruka, i prikuplja oružje »jer će doći dan kada će se podignuti čitava Jugoslavija«.</s><s>Prema Kovačevićevom saopćenju, odredi »Crvene garde« i »Građanske garde« bili su organizirani u Slavonskom Brodu, Osijeku, Đurđevcu, Vrdniku, Subotici i drugdje.</s>

<s>Jedan je od organizatora tajne komunističke grupe „Pelagić“, osnovane početkom marta 1919.</s>

<s>Policijski nadzor</s>

<s>Policija je pažljivo pratila aktivnosti Nikole Kovačevića.</s><s>2. siječnja 1919. predsjednik vlade Bosne i Hercegovine V. Šola javio je ministru unutrašnjih poslova Svetozaru Pribićeviću da se »boljševik Kovačević nalazi u Sarajevu« i da je on »najsposobniji i najopasniji boljševik«.</s><s>Pribićević je istog dana izvestio hrvatskog bana Antuna Mihalovića kako ima saznanja da su iz Moskve poslani ljudi "da u našim krajevima šire boljševizam":</s>

<s>Pribićević od hrvatskog bana zahtjeva da spomenute osobe »treba strogo kontrolirati«.</s><s>Policija je 4. siječnja javila da Nikola Kovačević nije zaregistriran i da još nije uhapšen.</s><s>Pribićević je 14. siječnja u telegramu zemaljskoj vladi javio da je Kovačević »jedan od glavnih vođa jugoslavenskih boljševika«.</s>

<s>Progon i hapšenje</s>

<s>Kovačević je iz Slavonskog Broda otputovao u Beograd, održavajući vezu s Ćopićem.</s><s>On opisuje način njihova konspirativnog dopisivanja.</s><s>Ćopić je u otvorenoj dopisnici pisao o dobrom zdravlju roditelja, što je zna­čilo da je uspješno putovao u Gorski Kotar i Primorje.</s><s>Vijest o uspostavlje­noj vezi s tetkom upućivala je na vezu s Bečom i Budimpeštom.</s><s>Uspjeli upis na fakultet označavao je uspjeli rad zagrebačke grupe, nađeni stan sretan dolazak grupe.</s><s>Podatak o udatoj sestri značio je da dolazi pouzdani drug s kojim se treba povezati; bio je to Filip Filipović.</s><s>Iz Beograda je Kovačević uskoro protjeran u Sarajevo.</s>

<s>U siječnju 1919. objavio je u partijskom listu Glas slobode u Sarajevu članak pod na­slovom: »Sovjetska Rusija«.</s><s>U njemu je opisao oktobarsku revoluciju i doga­đaje u Sovjetskoj Rusiji nakon Oktobra.</s><s>No, ubrzo je uhapšen.</s><s>List je protestirao protiv njegovog hapšenja: »Ako će jugoslavenska buržoazija početi hapsiti bolj­ševike, kao što to već radi tada će ona ostati bez proletarijata, jer je danas svaki pravi proleter boljševik svagdje u svijetu pa i u Jugoslaviji«.</s>

<s>U kratkom periodu legalnosti KPJ, bio je komuni­stički poslanik, ali je uhapšen 1. jula 1921. godine, nakon neuspelog atentata na regenta Aleksandra.</s>

<s>Emigracija u SSSR</s>

<s>U međuratnom periodu je kao pripadnik jugoslovenske političke emigracija u SSSR bio student, a potom i upravitelj jugoslovenskog sektora na Komunistički univerzitet nacionalnih manjina Zapada u Moskvi.</s><s>Nakon neuspjeha oružanog otpora diktaturi 1929. godine, u siječnju 1930. godine  smijenjen je generalni sekretar Jovan Mališić, a u rukovodstvo ilegalne KPJ su kooptirani Nikola Kovačević, Karlo Hudomal, Antun Mavrak i Akif Šeremet.</s>

<s>Španski građanski rat</s>

<s>Kovačević je učestvovao kao dobrovoljac u Španskom građanskom ratu.</s><s>Bio je intendant u Štabu interbrigada u Albaceti, gde je boravio sa Milanom Ćopićem i drugim Jugoslovenima.</s><s>U Španiji je bio poznat pod nadimkom "Nikita".</s>

<s>Literatura 
 Nikola Grulović, „Jugosloveni u ratu i oktobarskoj revoluciji“, Beograd 1965.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vidi još 
 Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji
 Komunistička partija (boljševika) Srba, Hrvata i Slovenaca
 Afera Diamantstein</s>

<s>Jugoslavenski komunisti
Jugosloveni u Oktobarskoj revoluciji
Afera Diamantstein
Španski borci
Ličnosti radničkog pokreta Jugoslavije
Jugoslovenska politička emigracija u SSSR
Rana istorija KPJ</s>

