Heritabilnost
<s>Heritabilnost je pokazatelj odnosa između genetičkih i sredinskih uticaja na fenotipsko ispoljavanje posmatranog svojstva.</s>

<s>Individualna raznolikost je jedna od najuočljivijih odlika svekolikog čovječanstva.</s><s>Tu činjenicu dovoljno jasno ilustruje pominjani podatak da u cjelokupnoj ljudskoj populaciji (preko 7,5 milijardi ljudi) nije moguće naći dvije apsolutno identične osobe.</s><s>Traganje za izvorima individualne varijacije i objašnjenje njenih fenomena spadaju u esencijalne probleme humanogenetičkih istraživanja.</s><s>Poznato je da ukupnu fenotipsku raznolikost individua (Vf) u nekoj posmatranoj grupi (potencijalno) određuju dvije kompleksne sfere činilaca: genetički (Vg– nasljedni) i negenetički (tj. faktori unutrašnje sredine i spoljne okoline (V e), te efekti njihove interakcije (Vge).</s><s>Pojednostavljeno, ta pojava se može opisati izrazom:</s>

<s>Vf = Vg + Ve + Vge.</s>

<s>U analizi svake unutargrupne, odnosno individualne varijacije, kao nezaobilazno pitanje se postavlja problem odnosa genetičkih i negenetičkih faktora u njenoj determinaciji; relativni udio nasljednih činilaca u determinaciji individualnih razlika po jednoj ili više fenotipskih osobina obuhvata pojam – heritabilnost.</s><s>Kvantitativni pokazatelj (procenat, proporcija, koeficijent) heritabilnosti izvjesne osobine, pritom, nije mjera nasljednosti tog svojstva na nivou individua, nego je relativna procjena genetički kontrolisanog dijela ukupnih fenotipskih razlika među jedinkama u posmatranoj grupi.</s>

<s>Gemelološki metod je i u savremenim humano–genetičkim istraživanjima osnovni, najznačajniji i najšire primjenjivani način procjene heritabilnosti fenotipskih svojstava.</s><s>Međutim, i na nekim drugim nivoima genetičke analize mogu se dobiti značajni podaci o relativnom učešću nasljednih faktora u determinaciji individualne varijacije.</s><s>Teorijski gledano, čak ni jednojajni blizanci, već neposredno nakon diobe zigota (a naročito u kasnijim stadijima ontogneze), fenotipski nisu apsolutno identični.</s><s>Komparativna analiza serije parova jednojajnih i dvojajnih blizanaca ima široku primjenu u humanoj genetici, posebno kada je riječ o procjeni stupnja heritabilnosti pojedinih odlika individualnog fenotipa.<ref name=</s>

<s>Jednojajni (monozigotni, identični) blizanci, kao što je poznato, nastaju “spontano” diobom normalnog zigota (jedna jajna ćelija oplođena jednim spermatozoidom) tokom prvih brazdanja zigotne ćelije, što rezultira dvojnim ili multiplim porodom.</s><s>Pošto su, u suštini, članovi istog klona, ovakvi blizanci (po pravilu) imaju identičan genotip (pa, prema tome, i isti spol).</s>

<s>Dvojajni (dizigotni, neidentični, fraternalni) blizanci su rezultat razvića dva ili više istovremeno (ili gotovo istovremeno) nastala normalna zigota (svaka od jajnih ćelija je oplođena posebnim spermatozoidom).</s><s>Vjerovatnoća genetičke sličnosti ovakvih blizanaca (teorijski) je ravna vjerovatnoći genotipske sličnosti braće i sestara koji nisu blizanci; drugim riječima, dvojajni blizanci su (gotovo) istovremeno rođeni “obični” potomci istih roditelja.<ref name=</s>

<s>U determinaciji zigotnosti (istospolnih) blizanaca primjenjuje se nekoliko distinktivnih kriterija.</s><s>Osnovna diferencijalna odlika embriogeneze jedno– i dvojajnih blizanaca je njihovo razviće u jednoj, odnosno dvije plodne ovojnice (sa odgovarajućim brojem posteljica); treba konstatovati, međutim, da su, u tom pogledu, registrirani i izuzeci.</s><s>Svi jednojajni blizanci su monohorionski, a dizigotni mogu biti monohorioski i višehorionski.</s><s>Svi monohorionski blizanci su jednojajni, a među bihorionskim odnos dizigotni – monozigotni iznosi približno 3:1.</s><s>U postembrionskom razvoju zigotnost blizanaca istog spola se određuje proučavanjem sličnosti i razlika, s obzirom na niz kvalitativnih, nedvojbeno genetički određenih, osobina.</s><s>Heritabilnost tih odlika je također određena gemelološkim metodom.</s><s>Prema tome, ovaj metod je istovremeno (osnovni) put procjene heritabilnosti posmatranih komponenti individualnog fenotipa i (na bazi vlastitih dostignuća) jedan od elementarnih načina determinacije zigotnosti blizanaca.</s>

<s>Inače, u široj svjetskoj populaciji, blizanci se rađaju jednom u oko 90 poroda, a među živorođenim blizancima je registriran omjer od oko 70% dvojajnih i 30% jednojajnih.</s><s>Respektujući tu polaznu činjenicu, a prema “Hellinovom zakonu”, očekivana relativna frekvencija trojki među novorođenčadima iznosi 1/902 (=1/8.100), četvorki: 1/903 (=1/729.000), a petorki: 1/904 (=1/65,610.000).<ref name=</s>

<s>Vidi još
Genotip
Fenotip</s>

<s>Literatura</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Genetika
Klasična genetika</s>

