Čartizam
<s>Čartizam (engleski: Chartism) je ime britanskog radničkog pokreta za parlamentarnu reformu nazvan tako po peticiji (People’s Charter) upućenoj Donjem domu parlamenta.</s><s>Ta peticija koju je u maju 1838. sastavio londonski radikal William Lovett, imala je šest zahtjeva; 
 opće biračko pravo (za muškarce), 
 Izjednačenje izbornih okruga, 
 tajno glasanje, 
 godišnje izbore za delegate parlamenta, 
 plaću za njihov rad 
 ukidanje Imovinskog cenzusa za birače.</s>

<s>Čartizam je bio prvi pokret koji je imao klasni karakter i zahvatio čitavu državu brojnim protestima protiv nepravdi novog industrijskog i političkog poretka u Velikoj Britaniji.</s><s>Iako je prvenstveno bio radnički pokret - čartizam je imao i elemente populizma i klanovskog okupljanja.</s>

<s>Historija</s>

<s>U Londonu je 1836. osnovano radničko udruženje čiji je sekretar bio William Lovett.</s><s>S druge strane je u Leedsu.1837.</s><s>Feargus O'Connor pokrenuo novine Northern Star koje su jako utjecale na širenje čartističkih ideja.</s><s>On je u istom gradu 1838. osnovao Veliki sjeverni sindikat.</s>

<s>Nastanak</s>

<s>Pokret je rođen usred ekonomske krize 1837.-38., kad je visoka nezaposlenost i efekti Zakona o siromašnima iz 1834. zahvatili sve dijelove Velike Britanije.</s><s>Lovettova peticija sastavljena je tako da je bila prihvatljiva svim slojevima heterogenog radništva.</s><s>Pokret je dobio na nacionalnoj važnosti kad je vodstvo preuzeo energični Irac Feargus O'Connor, koji je 1838. zatražio da cijela nacija podrži tih šest ciljeva njihove peticije.</s><s>U to vrijeme brojni irski radnici radili su po Velikoj Britaniji, jedan dio njih prihvatio je čartističke ideje, ali se velik dio priklonio Danielu O'Connellu koji se borio za emancipaciju katolika.</s>

<s>Prva čartistička skupština na kojoj se okupilo 53 delegata održana je u Londonu u februaru 1839.</s><s>Ona je trebala pripremiti peticiju koju se trebalo poslati u Britanski parlament.</s><s>Već je tu došlo do razilaženja među čartističkim liderima, i razdvajanja u dvije frakcije; borbenu i umjerenjačku.</s><s>Prva se zalagala za primjenu svih metoda borbe kako bi se ostvarili ciljevi, od štrajka do oružanog ustanka, dok je druga bila mirne legalne metode.</s><s>Kao lider borbene frakcije profilirao se Feargus O'Connor, a Lovett umjerenjaka.</s>

<s>U maju se skupština preselila u Birmingham, nakon demonstracija održanih u centru Birminghama, uhapšeni su umjereni lideri Lovett i John Collins.</s>

<s>Krnja skupština vratila se u London i u julu predala svoju peticiju Britanskom parlamentu.</s><s>Donji dom parlamenta je sa 235 glasa protiv (i samo 46 za) odbacio tu peticiju koju je potpisalo 1,280,000 građana.</s>

<s>U novembru je u velškom Newportu došlo do prave bune u kojoj je ubijeno 22 i uhapšeno 125 čartista.</s><s>Nakon tog je došlo do prave hajke na čartiste, glavne vođe su protjerana u Australiju, a gotovo svaki drugi lider je uhapšen i osuđen na kraću zatvorsku kaznu.</s>

<s>Čartisti su zatim počeli raditi na efikasnijoj organizaciji koja se koristila umjerenijim oblicima borbe.</s><s>Tri godine kasnije pdnjeli su svoju drugu peticiju koju je potpisalo više od tri milijuna građana, ali i nju je parlament odbio uzeti u obzir.</s><s>Pokret je izgubio nešto od svoje masovne podrške nakon 1840-ih kad se privreda malo oporavila.</s><s>Drugi razlog za pad njihove popularnosti bio je pokret za ukidanje Zakona o kukuruzu koji je raspršio radikalne snage, uz to se nekoliko obeshrabrenih čartističkih lidera počelo baviti drugim projektima.</s>

<s>Posljednji veliki uspon čartizma dogodio se 1848. kad je pokret zakazao svoju novu skupštinu koja je trebala pripremiti novu peticiju, koju je parlament opet odbacio.</s><s>Nakon tog je čartizam kao pokret jednu dekadu tinjao po provincijama, ali je njegova popularnost na širem nacionalnom planu ugasla.</s>

<s>Kraj čartizma</s>

<s>Od kad je počelo razdoblje relativnog viktorijanskog prosperiteta, borbeni čartizam izgubio je svoju privlačnost.</s><s>Brojni čartistički lideri, koji su se dobro izbrusili u ideološkim polemikama 1840-ih, isprofilirali su se kao dobri političari i nastavili svoje karijere po drugim partijama, i tako nadživjeli organizaciju.</s>

<s>Na pogrebu Feargusa O'Connora u septembru 1855. okupilo se 40,000 ljudi.</s>

<s>U februaru 1858. održana je posljednja čartistička skupština.</s>

<s>Britanski parlament na kraju je ipak privatio pet (od šest) zahtjeva čartista, jedino što su odbacili bio je zahtjev za godišnji izbor delegata.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Chartism</s>

<s>Historija Ujedinjenog Kraljevstva
Historija društvenih pokreta</s>

