Arheološko nalazište Bakinci (Laktaši)
<s>Arheološko nalazište Bakinci (Laktaši) otkriveno je na obroncima planine Kozare 80-ih godina 20. vijeka od strane arheologa Zavičajnog muzeja Bosanska Gradiška.</s><s>Ta istraživanja publikovana su u Arheološkom leksikonu Bosne i Hercegovine, 1988. godine, pod imenom “Gradina-Bakinci”.</s><s>Tada je pronađeno rimsko utvrđenje većih dimenzija, koje s istočne strane ima očuvane zidove u širini od 1,5 metra.</s><s>Oko Gradine je pronađena i veća količina rimske cigle i tesanog kamena.</s><s>Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 17. decembra 2019. godine, nalazište proglašeno je za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić, Goran Milojević (predsjedavajući), Radoje Vidović.</s><s>Pokretno nasliјeđe sa lokaliteta u Gornjim Bakincima smješteni u JU Zavičajni muzej Gradiška.</s>

<s>Arheološki nalazi 
Nova arheološka istraživanja su obavljena u periodu 2012-2013.</s><s>Na kompleksu veličine preko 100.000 m2 otkriveni su: Kasnoantički-ranobizantijski grad (naselje), ranokršćanske bazilike i nekropola.</s>

<s>Utvrđenje u Bakincima je građevinski kompleks impozantnih dimenzija, koji se sastoji od gornjeg, srednjeg i donjeg grada.</s><s>Opasan je odbrambenim zidom sa sjeverne, južne, istočne, a djelimično i zapadne strane gradine u dužini većoj od 440 metara.</s><s>Zid je debljine od 1,20 do 1,60 metara.</s><s>Sa zapadne strane jednim djelom nema odbrambenog zida zbog prirodno velikog nagiba terena.</s><s>Bedem je na svim vidljivim mjestima zidan na isti način, lomljenim i pritesanim kamenom, koji je slagan u nepravilne redove i vezan žućkasto-mrkim malterom.</s><s>Ispunu činio je sitniji lomljeni kamen, slagan bez nekog posebnog reda i zaliven malterom.</s>

<s>Ranokršćanske bazilike 
S istočne strane grada, izvan odbrambenih zidina, identifikovane su, najprije dvije, a zatim i treća ranohrišćanska bazilika.</s><s>Građene su od lomljenog i pritesanog kamena, vezanog krečnim malterom.</s><s>Najinteresantniji nalaz kamene plastike pronađen je u južnom brodu bazilike “A” i predstavlja impost kapitela.</s><s>Na tom impostu kapitela urezana su imena CO(N)STAN(T)IUS, ANDREAS i CONSTANC.</s><s>S obzirom na to da se između imena CO(N) STAN(T)IUS i ANDREAS nalazi latinska riječ sor (sor, sortis – služba), može se pretpostaviti da su ova dva episkopa vršila službu u toj bazilici, odnosno episkopiji.</s><s>Na nalazištu se jasno vide episkopska stolica i sveštenička klupa.</s>

<s>Treća bazilika duga je 40, a široka 13 metara.</s><s>Po dimenzijama to je najveća bazilika pronađena na prostorima BiH.</s>

<s>Tumačenje nalaza 
Nalazi pripadaju vremenu od IV do VII stoljeća.</s><s>Prva bazilika bila je izgrađena krajem IV stoljeća.</s><s>Barbarska plemena, nadirući sa istoka, porušila su prvoizgrađenu baziliku.</s><s>Sačuvao se opis pustošenja iz IV. stoljeća koji je zahvatio i Bosnu, a potječe od sv. Jeronima:</s>

<s>Arheolozi vjeruju da su na Gradini u Bakincima pronašli ranovizantijski grad (riječ je o bizantijskom gradu-tvrđavi Baltis) za koji postoji mogućnost da je vremenom prerastao u episkopsko sjedište, najvjerovatnije nakon 535. godine, u Justinijanovoj obnovi utvrđenja u Panoniji i Dalmaciji.</s><s>Grad je ponovo stradao u ljeto 597. godine.</s><s>Tada je avarski vojskovođa Bajan prešao rijeku Savu i uništio oko 40 utvrđrnja i stražarnica, među njima i ovaj grad.</s>

<s>Najbliža analogija za pronađena urezana imena nalazi se na spisku episkopa Salonitanskih sabora, održanih u Saloni 4. maja 533. godine.</s><s>Ime CO(N)STAN(T)IUS pominje se kao episkop Siscije (Sisak), dok se ime ANDREAS dovodi u vezu s episkopom Jadere (Zadar) ili Bistuenske episkopije.</s><s>S obzirom na to da se između imena CO(N) STAN(T)IUS i ANDREAS nalazi latinska riječ sor (sor, sortis – služba), može se pretpostaviti da su ova dva episkopa vršila službu u toj bazilici, odnosno episkopiji.</s><s>Na tim saborima Andrija (Andreas), episkop Bestoenske crkve, moli da se u njegovoj episkopiji postavi novi episkop, jer mu je episkopija prevelika.</s><s>Mitropolit Honorije nije udovoljio njegovim zahtjevima.</s>

<s>Literatura 
 Edin Veletovac, Filozofski fakultet Sarajevo, Knjiga XVII -Kasnoantičke bazilike u Bosni i Hercegovini
 Enver Imamović, Ranohrišćanske bazilike u Bosni i Hercegovini
 Enver Imamović, Oslobođenje, 6 juni 2015 - KORIJENI KRŠĆANSTVA U BOSNI I HERCEGOVINI
 Radoslav Dodig - Ante Škegro, Akti crkvenih sinoda održanih 530. i 533. u Saloni, Povijesni prilozi, 35 (2008.) 18: 
 Ante Škegro, Sarajevo 2008, 111-141 -Bestoenska biskupija u svjetlu dosadašnjih istraživanja, Zbornik o Pavlu Anđeliću,</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Arheološko nalazište Bakinci (Laktaši)
 BALKIS: IZGUBLJENI GRAD U BAKINCIMA</s>

<s>Nacionalni spomenici u Laktašima
L
L</s>

