Filozofija arheologije
<s>Filozofija arheologije istražuje osnove, metode i posledice arheologije kako bi se razumela prošlost i sadašnjost čoveka.</s>

<s>Centralna pitanja ove grane filozofije su: Šta je arheologija?</s><s>Koje su teorijske osnove arheologije?</s><s>Kako arheologija treba percipirati vreme?</s><s>Zašto i zvog koga se arheologija praktikuje?</s><s>Kakva je priroda i realnost artefakata i procesa arheološkog istraživanja?</s><s>Analitička filozofija arheologije istražuje logiku koncepata kao što su artefakt, lokalitet, arheološki podaci i arheološka kultura.</s><s>Ovo su samo neki primeri estetskih, epistemoloških, etičkih i teorijskih problema bavljenja arheologijom.</s>

<s>Trenutno ne postoji konsenzus između arheologa o prirodi problema filozofije arheologije ili oko toga da li treba da postoji filozofija arheologije i da li ona uopšte može postojati.</s><s>Zbog ovoga disciplina nije mnogo razvijena, a neki arheolozi i ne priznaju značaj ili čak postojanje ove discipline.</s>

<s>Istorija 
Koreni arheoloških istraživanja se mogu pratiti unazad do želje čovečanstva da objasni svet oko sebe.</s><s>Ova rana kosmološka objašnjenja svemira su uzela oblik mitologije.</s><s>Sa pojavom složenih civilizacijama, kao što su Sumeri, Vavilonci i Egipćani, raslo je i obrazovanje sveštenika i ova mitološka objašnjenja su postajala sve kompleksnija.</s>

<s>Filozofi su tvrdili da je bio početak svih stvari i zamišljali su ga kao haos iz kog je nastao svet.</s><s>Ova objašnjenja su osnovala ideju o postanku, što je u grčkom označavala reč arché.</s>

<s>Grčka filozofija 
U početku, u skladu sa svojim poreklom, arché se smatrao božanskim, kao što je bio u 8. veku pre nove ere u kosmoligiji Hesioda.</s><s>Ali, u 7. veku pre nove ere Tales iz Mileta iznosi da arché nije deo božanske mitologije, već da je prirodan uzrok sveta.</s><s>On je tvrdio da je arché zapravo voda.</s><s>Grčkih filozofi nakon njeka su nastavili da tragaju za arché-om u prirodi.</s><s>Arheologija je tako nasledila teret da objasni poreklo stvari i kako se one menjaju, što je nekad bilo dužnost religije.</s>

<s>Tako se naučni pristup arheologije pratiti na zapadu do drevnih grka koji su tražili poreklo u prirodi, a ne u božanskom.</s><s>Ovako je arheologija nastala od filozofije nauke.</s><s>Princip arché-a je potom primenjen na čovečanstvo i dovodi do prvih ideja o evoluciji organizama.</s><s>Međutim, iako je filozofski shvaćeno da je čovečanstvo nekada moralo biti primitivno i iako je pokušano da se objasni poreklo ljudskog govora u evolutivnim linijama, arheologija je u antici ostala samo filozofska disciplina.</s>

<s>Nestajanje i povratak 
Razvoj filozofije arheologije je prekinut dolaskom hrišćanstva i ponovnim korišćenjem božanskog objašnjenja porekla u Zapadnoj kulturi od 4. vaka nove ere.</s><s>Obnova pojmova arheologije je izazvana oživljavanjem Lukrecijeve pesme O prirodi stvati, u kojoj je navedeno arheološko objašnjenje evolucije čoveka.</s><s>Obnova klasičnog obrazovanja tokom renesanse je dovela i do ponovnog prihvaćanja arheologije kao filozofije.</s>

<s>Savremeni razvoj 
Događaji u 19. veku poput nastanka teorija uniformizma i Darvinove teorije prirodne selekcije su postavili temelje savremenog naučnog istraživanja porekla čovečanstva.</s>

<s>Epistemologija 
Arheološka epistemologija se pita šta je arheološko saznanje, kako se dolazi do njega i da li se ono može dobiti uopšte.</s><s>Takođe se preispituje subjektivnost arheološkog istraživanja.</s><s>Na primer, postoji li jedna istinita objektivna prošlost ili više subjektivnih.</s><s>Cilj ove filozofije je da se postave standardi kojim će biti preispitano arheološko saznanje.</s>

<s>Kako je Alison Vili navela, "šta pronalazite u arheologiji ima sve veze sa onim šta tražite, sa pitanjima koja vi postavljate i konceptualnim resursima koje donosite za odgovaranje na pitanja".</s>

<s>Ontologija 
Ontologija arheologije izučava da li arheološki entiteti postoje, može li se reći da postoje i koji su njihovi odnosi jedni prema drugima.</s><s>Na primer, šta su artefakt, lokalitet i kultura i da li postoje kao odvojeni entiteti?</s><s>Ako se složi da entiteti postoje, kako ih treba klasifikovati i zabeležiti?</s><s>Jedna od grana arheološke ontologije je tipologija, koja pokušava da klasifikuje artefakte prema nekim njegovim karakteristikama.</s>

<s>Postojanje i priroda vremena je takođe pitanje arheološke ontologije.</s><s>Na primer, kakav efekat periodizacija ima na arheološku teoriju i praksu.</s>

<s>Teorija 
Filozofija arheologije se takođe odnosi na izgradnji teorije ove discipline.</s><s>Arheologija je teoretski fragmentirano polje bez generalnih primenljivih teorija.</s><s>Mnogo različitih teorijskih pristupa su razvijeni u poslednjih 50 godina i postoje paralele u disciplini.</s><s>Ove teorije prekrivaju širok spektar, od empirizma arheologije kao nauka do relativističkog postmodernizma u shvatanju arheologije kao ideologije koja ne može da proveri svoje pojmova.</s>

<s>Etika 
Arheološka etika istražuje pitanja u vezi sa korišćenjem arheoloških lokaliteta i materijala.</s><s>Ko sankcioniše, kontroliše i plaća za korišćenje se često osporava.</s><s>Na primer, vezano za prava starosedelakčih naroda, posebno u kolonijalnim situacijama kada arheologija može da se koristi za podršku takvog čina.</s><s>Ili onih čija su uverenja nespojiva sa određenim arheološkim praksama, kao što je uklanjanje tela iz grobova.</s>

<s>Drugi primeri uključuju korišćenje arheologije u političke svrhe, poput Anenerbe u trećem Rajhu.</s>

<s>Jedan od problema je asocijacija arheologije sa kolonijalnom istorijom, što dovodi do pitanja vlasništva artefakta.</s><s>Tako se danas mnogi artefakti iz Grčke i Egipta nalaze u Luvru, Britanski muzej i drugim institucijama na Zapadu.</s>

<s>Reference</s>

<s>Arheologija
Arheološka teorija
Metodi i principi arheologije
Arheologija</s>

