Antonije Vučetić
<s>Antonije, Anton ili Antun Vučetić (Dubrovnik, 18. decembar 1845 — Dubrovnik, 16. maj 1931) je bio istoričar, gimnazijski profesor, publicista, arhivski radnik i upravnik Dubrovačkog arhiva.</s>

<s>Biografija</s>

<s>Rođen je u Dubrovniku 1845. godine, od majke Jelene, rođene Stipčić i oca Đure, rodom iz Popovog polja.</s><s>Očeva porodica je bila u direktnom krvnom srodstvu po ženskoj liniji sa porodicom Ruđera Boškovića, odnosno njegovim ocem Nikolom Boškovićem iz Popovog polja.</s>

<s>Antonije je rođen kao četvrto dete.</s><s>U porodici je bilo devetoro dece, od kojih je troje rano umrlo.</s>

<s>Škokovanje 
Osnovnu školu i gimnaziju je završio u Dubrovniku.</s><s>Posle školskih reformi iz 1848. u nedostatku profesora, školu su preuzeli italijanski isusovci, koji su se odupirali svakoj vladinoj naredbi i njenom petljanju u nastavne metode.</s><s>Predavanja su bila na italijanskom jeziku.</s>

<s>Školovanje je nastavio u Beču, gde je u periodu 1863—67 na filozofskom fakultetu studirao istoriju i geografiju.</s><s>U Beču su u to vreme studirali i drugi mladi Dubrovčani, kao što su njegov vršnjak Luko Zore sa Cavtata, koji je studirio slavistiku.</s><s>U Beču se u to vreme nalazio i nešto stariji Valtazar Bogišić, koji je radio kao bibliotekar Dvorske biblioteke.</s><s>Bogišić ga je uputio u arhivska i bibliotečka istraživanja, što je uticalo na njegov dalji temeljan naučni rad.</s><s>Beč je u to vreme bio središte svih Slovena u austrijskoj prestonici i značajno je uticao na formiranje Vučetićevih slovenofilskih ideja.</s><s>Delovao je  u okviru „Slovanske besede“, kao i udruženja srpske đačke omladine „Zora“, osnovanih u Beču 1863. godine.</s>

<s>Profesor 
Nakon diplomiranja, najpre je radio kao profesor suplent u nižoj gimnaziji na Korčuli (1867—1868), a zatim je u periodu  (1868—1870) predavao u šestorazrednoj Splitskoj realci.</s><s>U Splitu se tada vodila borba za uvođenje narodnog jezika u nastavu.</s><s>Borba je međutim bila neuspešna, pa se nastava i dalje odvijala na italijanskom jeziku.</s>

<s>Nakon polaganja državnog ispita 1871. dobio je konačno radno mesto mu je bilo u Dubrovačkoj gimnaziji, gde je predavanja držao na narodnom jeziku, najpre uveden u nižim, a postepeno i u višim razredima.</s><s>Taj posao je obavaljao najveći deo svog radnog veka, osim s manjim prekidima (1883-1890),  kada je bio angažovan kao prosvetni nadzornik.</s><s>Predavao je istoriju i geografiju i svoj posao je obavljao vrlo ozbiljno, neretko primajući na sebe dužnost da zameni odsutne nastavnike, pa je tada držao i časove latinskog, grčkog i nemačkog jezika.</s>

<s>Dubrovačka gimnazija je bila jedna od najuticajnijih institucija Dubrovnika 19. veka.</s><s>Imao je prilike da utiče i usmerava i najznačajnije mlade intelektualce toga doba, među njima i svog rođaka Antuna Fabrisa.</s><s>Vučetićev učenik i štićenik je bio i Petar Kolendić.</s>

<s>Često je bio angažovan i u gimnazijskoj učiteljskoj i učeničkoj biblioteci, ali i kao „čuvar” geografsko-istorijske i numizmatičke zbirke.</s><s>Radio je i na udžbeničkoj literaturi, koju je štampao u glasilu Gimnazije, ali, kasnije, i kao posebna izdanja.</s><s>Napisao je na literaturi zasnovan tekst „Geografsko crtanje“, koji je kasnije, štampan i kao posebna knjiga.</s><s>Po nalogu školskih vlasti je preveo udžbenik „Historija, geografija i statistika Austrougarske za više razrede srednjih škola“, autora Imanuela Hanka, štampanog u Beču (1901).</s><s>Njegova „Razgovorna slovnica talijanska“ (1880), osim u školi, korišćena je i za praktično učenje jezika.</s><s>Osim toga, napisao je „Pedagogičko didaktičke opaske“, u vidu napomena, povodom novoosnovane narodne škole u Zahumlju (1878).</s>

<s>Zbog širenja srpske propagande je penzionisan 1903.</s><s>Ali je čak i 20. godina nakon penzionisanja (1903-1921), u novoformiranoj državi, Ministarstvo prosvete, na čelu sa Svetozarom Pribićevićem ga je ukazom od 7. maja 1921.  rehabilitovalo i ponovo postavilo u Dubrovniku za gimnazijskog profesora, a povećana su mu i mesečna primanja.</s>

<s>Još kada je počeo da radi kao profesor u Dubrovniku 1871-72. godine je predložio osnivanje zadužbine koja bi pomagala materijalno najugroženijim đacima.</s><s>Već naredne godine je osnovana „Zaklada Gundulić” prva školska zadužbina za pomaganje učenika srednjih škola u Dalmaciji, a čiji su darodavci
bili najugledniji Dubrovčani.</s><s>Godinama je bio blagajnik ove zadužbine.</s>

<s>Kao školski nadzornik kotora Splitskog, u periodu 1883–1891. godina, u više navrata se bavio prosvetno-pedagoškim pitanjima.</s><s>Povodom Pokrajinskuoučiteljske konferencije (1888), svoje predloge za reformu školstva je izneo u posebnoj publikaciji „Misli o pregledbi naukovnih osnova pučkih učiona dalmatinskih“.</s>

<s>Naučni rad</s>

<s>Od 1881. se uključio u elitni krug naučnika koji objavljuju arhivska dokumenta iz Dubrovačkog arhiva.</s><s>Tada je dao svoj prvi arhivski dobrinos pod nazivom Spomenici srpski objavljen u dubrovačkom književnom časopisu „Slovinac”.</s><s>U njemu je objavljen tekst zapisa iz Dubrovačkog arhiva, iz 1364, kojim župan Sanko potvrđuje da je od Dubrovčana primio 60 perpera na ime svog dohotka od mogoriša.</s><s>Naredni prilog je objavljen sledeće godine u „Slovincu” i u „Katoličkoj Dalmaciji”, pod naslovom Crkveni staroslovenski jezik u Dubrovačkoj Republici, u kome je naveo tekst dve odluke Malog vijeća od 31. jula 1391. i 5. marta 1392. i jednu odluku Velikog vijeća Dubrovačke Republike od 27. jula 1392. o upotrebi staroslovenskog jezika u katoličkim crkvama i imenovanju popova glagoljaša u Župi i Gružu.</s>

<s>Mada to nije naznačeno, priredio je znatan deo građe koja je objavljena u drugoj knjizi Monumenta Ragusina u izdanju JAZU, kao i sve ostale knjige iz ove edicije, koje je potpisao upravnik Josip Đelčić od 1885.</s>

<s>Već kao ozbiljan arhivski radnik, godine 1885, u uglednom časopisu JAZU „Starine” je objavio pisma srpskih kaluđera sa Svete Gore dubrovačkoj vlasteli.</s><s>U prilogu je objavio 13 potvrda kaluđera manastira Hilandara i Svetog Pavla, za odštetu koju je Dubrovačka Republika plaćala manastirima za pravoslavne kaluđere koji su sa Stona i Pelješca morali da se sklone u te manastire, nakon što su ta područja 1333. predata Dubrovačkoj Republici.</s><s>U prvoj deceniji 20. veka se bavio zbirkom dokumenata koja se najpre nalazila u privatnom posedu Dubrovčanina Mundija Negrinija.</s><s>Zbirka je zalaganjem gradonačelnika Frana Gondole, poklonjena je opštinskoj biblioteci u Dubrovniku, a zatim poverena Vučetiću sa obavezom da je obelodani, što je Vučetić i učinio tokom 1906. i 1907, u časopisu „Srđ”, objavljujući iz broja u broj po jedan ili dva priloga.</s><s>Dokumente je podelio na isprave srpskih vladara i srpske vlastele, isprave o vezama s ugarskijem kraljevima i hrvatskijem banovima, na grupu dokumenata vezanih za Turke i Tursku i na oporuke ili testamente Dubrovčana.</s><s>Na početku svake grupe dokumenata je pisao svoje uvodne tekstove.</s>

<s>Po otupštanju iz gimnazije postao je jedan od glavnih saradnika lista „Srđ“ i njegov glavni urednik u periodu 1906—1908.</s><s>Početak izlaženja časopisa, je bilo uslovljeno Riječkom i Zadarskom deklaracijom, te kursom pomirenja.</s><s>Posle prekida u izdavanju, od početka 1906. do poslednjeg broja 1908. urednik je bio Vučetić, dok je vlasnik i izdavač bio „Srpska dubrovačka štamparija dr Gracića”, jasno i programski označen kao srpski časopis, odnosno kao „književno glasilo svih Srba na Primorju” i nije bio agitatorski nastrojen.</s><s>Broj saradnika je bio povećan, štampan je ćirilicom i latinicom, a naučni prilozi su imali prvenstvo nad književnim.</s><s>Izdavanje je 1906. započeo obeležavanjem stogodišnjice od ulaska Napoleonovih vojnika u Dubrovnik, a zatim je, kao petobroj, priredio „Spomenicu o padu Dubrovačke Republike“, za koju je uvodnik napisao Stojan Novaković.</s>

<s>U „Srđu“ je u periodu 1904-1907 objavio svoje radove pod zbirnim naslovom „Sitnice iz dubrovačke prošlosti“.</s><s>Radi se o brojnim zanimljivostima na koje je nailazio tokom svog arhivskog rada, koje je marljivo beležio i sakupljao i kao odlični poznavalac dubrovačke istorijske i kulturne prošlosti, uobličavao u pričice, odnosno sitnice, dovodeći ih u vezu sa značajnim književnim delima, sudbonosnim događajima ili samo oslikavajući atmosferu života starog Dubrovnika.</s><s>Jedan od najznačajnijih tekstova je obajvljen pod naslovom „Dubrovčani počimlju ponavljati grad iza velike trešnje g. 1667“, u kome je opisao razorne posledice velikog zemljotresa Posebno se zainteresovao za lik Marojice Kaboge, kao najznačajnijeg dubrovačkog poslanika u Carigradu, koji je bio prestupnik, razulareni ubica, ali i požrtvovani sužanj, te slavljeni rodoljub i spasilac Dubrovačke Republike.</s>

<s>Posle prestanka izlaska „Srđa”, nastavio je da objavljuje svoje „sitnice” iz dubrovačke prošlosti i drugim glasilima: u „Dubrovniku”, kalendaru „L’Epidauritano”, listu „Narod” (1921), a najviše u „Dubrovačkom listu” (1924-28).</s><s>U njima je bilo tekstova i o njegovim savremenicima, najčešće povodom njihove smrti, koji su ličili na male  monografske portrete Dubrovčana na prelazu iz 19. u 20. vek, dajući uz to i široki uvid u njihove pretke.</s>

<s>Kao vodeći intelektualac 20. veka, imao je prilike da bude svojevrsni domaćin poznatim ličnostima, posebno naučnicima, književnicima i intelektualcima, sačinio je svojerstan vodič kroz Dubrovnik, pod nazivom „Mali vođ putnicima kroz Dubrovnik i okoliciu“, koji je štampan u Dubrovniku 1910.</s><s>Dubrovačkim turistima je pripremio i uvodni tekst „Dubrovačka rivijera“, za publikaciju „Dubrovnik i okolica“ (1912).</s>

<s>Posle ujedinjenja Jugoslavije, ponovo je raktiviran i postavljen za upravnika državnog arhiva u Dubrovniku (1921—1924).</s><s>Radeći u Arhivu, napisao je veliki broj istorijskih rasprava iz dubrovačke istorije.</s><s>Sarađivao je sa velikim brojem časopisa, u kojima je objavljivao građu i članke.</s>

<s>Osnovao je Dubrovačko naučno društvo „Sveti Vlaho“.</s><s>Društvo je zvanično konstituisano 30. novembra 1923. uoči a u čast svetkovine oslobođenja i ujedinjenja.</s><s>Od 1924. društvo je dobijalo novčanu pomoć od gradske opštine.</s><s>Sedište društva je bilo u Kneževom dvoru, koji je posle Prvog svetskog rata preimenovan u Kraljev dvor i proglašen za istorijski spomenik i kraljevu rezidenciju, odnosno u Dubrovačkom arhivu,  na donjem spratu dvora, zajedno sa gradskom bibliotekom i Zavodom za zaštitu spomenika.</s><s>Glavni cilj društva je bio svestrano proučavanje Dubrovnika, njegov razvoj i veze sa Dalmacijom i drugim daljim oblastima, očuvanje obimne neproučene i neobrađene građe od propasti i njeno predavanje na ugled i amanet potomstvu.</s><s>Osim osnovnog, prateći ciljevi su bili osnivanje biblioteke za naučne krugove kao i pomoć postojećem muzeju.</s><s>Članovi društva su mogli biti pravi, počasni i dopisni, a osim njih postojali su i dobrotvori, utemeljivači i pomagači, odnosno ličnosti koje su i finansijski pomagale rad.</s><s>Pokrenuo je i „Glasnik“ društva  (1929).</s><s>Na saradnju u „Glasnik” su pozivani najugleniji naučnici i litearni radnici, ne samo vezani za Dubrovnik.</s>

<s>Akademik 
Bio je dopisni član Jugoslovenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu (1874) i Kraljevskog arhivskog veća u Beču (1913).</s><s>Zauzimanjem njegovog prijatelja, Dubrovčanina, Ernesta Katića, Srpska kraljevska akademija ga je 16. februara 1929. godine izabrala za dopisnog člana Akademije društvenih nauka.</s>

<s>Antun Vučetić je umro u Dubrovniku, u 86-oj godini, 15. maja 1931. godine.</s>

<s>Dela 
Važnija dela:
 „O dubrovačkoj pomorskoj sili do svrhe srednjega vijeka“, u „Programma dell I.R. Gimnasio Superior di Stato in Ragusa“, Dubrovnik (1871)
 „O dubrovačkoj pomorskoj sili početkom novoga vijeka“, u „Izvašće o C.K. Višoj dubrovačkoj gimnaziji“ 1872/73, Dubrovnik (1873)
 „Dubrovnik za Kandijskog rata 1645-1669“, Dubrovnik (1896)
 „Ukidanje Dubrovačke Republike 31.</s><s>I 1808.“, u „Spomenici o padu Dubrovačke Republike“, Dubrovnik (1908)
 „Dubrovčani na obrani svog teritrija i slobodne plovidbe prema Mlečanima početkom XVII vijeka“, Glasnik dubrovačkog učenog društva, knj.</s><s>1 (1929)</s>

<s>Porodica</s>

<s>U svojoj 44 godini (1889) se oženio Marijom Stanislavom Anom Banac, ćerkom Bože (1815–1887) i Ane, rođene Kolendić (1829–1910).</s><s>Imali su četvoro dece: sin Ruđerko, rođen u Splitu  1889, ćerka Danica, rođena u Dubrovniku 1893, Darinka, rođena godinu dana kasnije (1894) i sin Dušan, umro je kao jednoipogodišnjak (1895).</s><s>Žena Mara je umrla svojoj 43-oj godini, početkom 1901. godine, pa je Antun ostao udovac sa troje nedorasle dece.</s><s>Ostatak života  je proveo kao udovac starajući se o deci i njihovom školovanju i odrastanju.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Literatura 
 
 
 
 
 
Biografije, Dubrovnik</s>

