Manastir Gomionica
<s>Manastir Gomionica Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini, pripada Eparhiji banjalučkoj i nalazi se u naselju Kmećani, grad Banja Luka.</s><s>Proglašen je za nacionalni spomenik BiH Odluku je donijela Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj od 19. do 23. januara 2006. godine, u sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća) i Tina Wik.</s><s>Nacionalni spomenik čine: crkva Vavedenju Bogorodičinom, zgrada starog konaka, stara česma, stara ograda, groblje p pokretno naslijeđe (zbirka ikona, zbirka rukopisnih i starih štampanih knjiga i predmeti umjetničkog zanatstva).</s>

<s>Lokacija 
Manastir Gomionica se nalazi 42 km zapadno od Banjaluke, uz gornji tok istoimene rijeke, u selu Kmećani podno Zmijanjske visoravni.</s>

<s>Historija 
Nije poznato kada je podignuta manastirska crkva u Gomionici i ko joj je bio ktitor.</s><s>Na mjestu današnjeg postojao je stariji hram.</s><s>Prvi pisani trag datira se u 1540/41. godinu kada se u jednom turskom popisnom defteru u oblasti nahije Zmijanje pominje manastir Zalužje.</s><s>Ovaj naziv manastira se povezuje sa imenom zaseoka Lužije, 2-3 kilometra sjeverno od Gomionice, u kojem se nalazi nekropola od preko stotinu stećaka.</s>

<s>U slijedećem turskom dokumentu koji je datiran u 1560. godinu, i predstavlja pismo ondašnjeg paše vlastima u Istanbulu, navodi se podatak da je iguman Andrija već 24. godine starješina manastira Zalužje, drugim imenom Gomionica, što znači da manastir u Gomionici postoji prije 1536. godine.</s>

<s>Sljedeći pomen manastira je zapis iz 1599. godine koji se nalazi u rukopisnom Tipiku svetog Save Osvećenog, u Eparhijskoj biblioteci u Aradu.</s><s>Iz zapisa se još saznaje da je Tipik prepisan u Gomionici navedene godine.</s><s>U istoj biblioteci je izapis datiran 4. januara 1612. godine.</s><s>Sačinio ga je prepisivač Maksim, koji za sebe kaže da je svetogorski monah koji je tek stigao u Gomionicu i tu, za vrijeme igumana Jovana završio prepisivanje knjige, koje je započeo jeromonah Jeftimije.</s>

<s>U Isposnici svetog Save u Kareji na Svetoj gori, 25. avgusta 1626. godine hilandarski prepisivač Averkije je po narudžbi bivšeg opštežitelja manastira zvanog Gomionica, jeromonaha Antonija, završio prepisivanje jednog Zlatousta.</s><s>Jeromonah Antonije,  poslao je ovaj rukopis u Gomionicu, kao dar.</s>

<s>Obnove  
Krajem XVI vijeka gomionički monasi iznjegli su u manastir Hodoš (u Banatu), tokom austro-turskih ratova.</s><s>Isto se ponovilo i 1736, kada su izbjegli u manastir Pakra.</s><s>Nakon toga manastir je obnavljan 1747. i 1770. godine i ponovo 1861., 1865.</s><s>I 1869. godine.</s><s>Oko 1900. godine crkva manastira je obnovljena kada je uz nju dozidano visoko zvono.</s>

<s>Manastir je stradao u Drugom svjetskom ratu.</s><s>Poslije rata Gomionica pretvorena je u ženski manastir.</s><s>Obnavljan je i nakon zemljotresa 1969. odine, zatim 1982., kada su otkrivene u kupoli starije freske ispod mlađeg sloja zidnog slikarstva iz XIX stoljeća.</s><s>Konstruktivna sanacija hrama i dalja istraživanja i restauracija starog živopisa izvršeni su i 1994-1997. godine.</s>

<s>Opis 
Manastirska crkva pripada tipu jednobrodnih crkvi sa podužno prislonjenim lukovima, kupolom i polukružnom oltarskom apsidom.</s><s>Hram je dugačak 16,50 metara (bez apside), odnosno preko 17,69 metara (zajedno sa apsidom).</s><s>Širina iznosi 8,37 metara.</s><s>Zajedno sa dozidanom pripratom i zvonikom sa zapadne strane, njegova dužina iznosi 26,60 metra.</s><s>Arhitektonski ukras crkve u Gomionici, sveden je na niz plitkih lučnih niša pod vijencem kupole u kojima su se na malteru uklonjenom 1994. godine sačuvali posljednji nejasni tragovi slikanog ukrasa.</s><s>Zvonik crkve u Gomionici, dimenzija 3,60 x 4,80 x 16,50 metara dozidan je 1900. godine .</s>

<s>Zbirka ikona 
U gomioničkom manastiru čuva se nekoliko ikona autentičnog slikarskog rukopisa koji otkrivaju bar četvoricu majstora u Gomionici u periodu od početka do sredine XVIII vijeka.</s><s>Neki od njih nisu morali boraviti u manastiru, već su ikone mogle biti donesene u Gomionicu odnekud, vjerovatno po povratku monaha iz izbjeglištva na sjeveru krajem XVII i početka XVIII vijeka, ili nastati u nekoj od veoma aktivnih ikonopisačkih radionica pod uticajem ukrajinskog baroka, koje su djelovale na primjer, u manastirima Gomirju ili Komogovini.</s><s>Manastirska zbirka popunjavana je i u kasnijim periodima</s>

<s>Zbirka rukopisnih i starih štampanih knjiga 
U manastiru čuva se vrijedna zbirka rukopisnih knjiga i izdanja starih srpskih štamparija, kao i mnoštvo ruskih izdanja XVII i XVIII vijeka.</s><s>Kako se iz zapisa pouzdano zna da su se u XVI i XVII vijeku gomionički monasi bavili prepisivačkim radom, ali i da su rukopisi nabavljani za manastir iz drugih srpskih skriptorija, tako je današnja zbirka od devet rukopisa samo mali dio nekadašnjeg bogatog fonda gomioničkih rukopisnih knjiga.</s>

<s>Predmeti umjetničkog zanatstva 
Najstariji predmet umjetničkog zanatstva je drvorezbareni krst iz XVII vijeka, sa reljefnim predstavama dvanaest Velikih praznika.</s><s>Prema grčkim natpisima, krst je sačinjen u nekoj od grčkih ili svetogorskih radionica.</s><s>Još jedan sličan gomionički krst nalazi se u kolekciji Londonskog univerziteta u koju je stigao kao dio privatne zbirke.</s>

<s>Iz vremena prepokrivanja i popravki manastira potiče drveni pjevnički sto, osmougaon, ukrašen crtežom lala i listova.</s>

<s>Najstariji do danas sačuvani predmet umjetnički obrađenog metala je srebrna zvjezdica na kojoj je urezan natpis koji pominje darodavca Simu Mijatovića Kočića, kujundžiju iz Sarajeva i godinu 1774.</s><s>Iz iste godine je i srebrno tričelo lijepe izrade.</s>

<s>Iz Venecije potiču dva mesingana svjećnjaka.</s><s>Visoke drške svijećnjaka ukrašene su sa stilizovanim ugraviranim ukrasom.</s>

<s>Literatura 
 Liljana Ševo,   Biblioteka Baština, Banja Luka, 2002. - Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1978. godine
 Zdravko Kajmaković, Zidno slikarstvo u Bosni i Hercegovini, Sarajevo, 1971.</s><s>Zdravko Kajmaković, Novootkrivene freske XVI veka u crkvi manastira Gomionice, Zbornik za likovne umetnosti Matice srpske 19, Novi Sad, 1984., str. 117-135.</s><s>Ljiljana Ševo, Manastir Gomionica, »Glas srpski«, Banja Luka, 2002.</s>

<s>Vanjski linkovi</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Banjoj Luci
Eparhija banjalučka‎‎
Manastiri u Republici Srpskoj</s>

