Sukob u Nagorno-Karabahu 2023. godine
<s>Između 19. i 20. septembra 2023. godine, Azerbejdžan je poveo vojnu ofanzivu protiv samoproglašene Republike Arcah, države na većem delu područja Nagorno-Karabaha, regije na području Azerbejdžana naseljene pretežno Jermenima.</s><s>Ova obnovljena eskalacija šire je okarakterisana kao kršenje sporazuma o primirju iz 2020. godine postignutog nakon rata te godine u kojemu je Azerbejdžan preuzeo kontrolu na najvećem delu teritorija koju su do tada kontrolisali jermenske separatističke vlasti, uključujući i znatan deo samog Nagorno-Karabaha.</s><s>Napadi su se dogodili usred eskalirajuće dugotrajne krize izazvane azerbejdžanskom politikom blokade Republike Arcah, što je rezultiralo ozbiljnim nestašicama osnovnih potrepština poput hrane, lekova i drugih dobara u pogođenom regionu.</s>

<s>Dan nakon početka ofanzive, 20. septembra, postignut je sporazum o potpunom prekidu neprijateljstava u Nagorno-Karabahu uz posredovanje ruske komande za održavanje mira u Nagorno-Karabahu.</s><s>Azerbejdžan je održao sastanak s predstavnicima Jermena iz Nagorno-Karabaha 21. septembra u Jevlaku, pri čemu je za sledeći mesec, oktobar 2023. godine, predviđen nastavak pregovora.</s><s>Ipak, bez obrzira na novi dogovor međunarodni i lokalni akteri prijavili su brojne povrede primirja od strane Azerbejdžana.</s>

<s>Organizacije za ljudska prava i stručnjaci za prevenciju genocida izdale su više upozorenja, navodeći da je domaća jermenska populacija bila u opasnosti ili aktivno izložena etničkom čišćenju i genocidu.</s><s>Luis Moreno Ocampo, bivši glavni tužilac Međunarodnog krivičnog suda, upozorio je da bi mogao da se dogodi još jedan jermenski genocid i pripisao neaktivnost međunarodne zajednice kao podsticanje Azerbejdžana u uverenju da neće snositi ozbiljne posledice u slučaju toga zločina.</s>

<s>Kontekst 
Sukob u Nagorno-Karabahu je etnički i teritorijalni sukob između Jermenije i Azerbejdžana oko regije Nagorno-Karabah, koja je uglavnom naseljena etničkim Jermenima.</s><s>Regiju Nagorno-Karabah u potpunosti zahteva, a delimično kontroliše de facto nezavisna Republika Arcah, dok je međunarodno priznata kao deo Azerbejdžana.</s><s>Azerbejdžan de facto kontroliše jednu trećinu regije Nagorno-Karabah, kao i sedam okolnih distrikata.</s>

<s>Sukob se eskalirao 1988. godine, kada su Jermeni iz Karabaha zahtevali transfer regije iz sastava Azerbejdžanske Sovjetske Socijalističke Republike u sastav Armenske Sovjetske Socijalističke Republike, što je dovelo do Prvog rata u Nagorno-Karabahu.</s><s>Krajem 2020. godine, veliki Drugi rat u Nagorno-Karabahu rezultirao je hiljadama žrtava i ključnom azerbejdžanskom pobedom.</s><s>Primirje je uspostavljeno putem trostranog sporazuma o primirju 10. novembra, što je rezultiralo time da su Jermenija i Arcah izgubili teritorije oko Nagorno-Karabaha, kao i jednu trećinu same regije Nagorno-Karabah.</s><s>Povrede primirja u Nagorno-Karabahu i na granici između Jermenije i Azerbejdžana nastavile su se nakon rata iz 2020. godine, uz povremene, ali neprekidne žrtve.</s>

<s>Od rata iz 2020. godine, Azerbejdžan je povukao svoju ponudu posebnog statusa ili autonomije svojim domaćim jermenskim stanovnicima i umesto toga insistira na njihovoj "integraciji" u Azerbejdžan.</s><s>Međunarodni posrednici i organizacije za ljudska prava su istakli pravo na samoopredeljenje za lokalno jermensko stanovništvo i ne veruju da jermenski stanovnici Artsakha mogu sigurno živeti pod dinastičkim, autoritarnim režimom azerbejdžanskog predsednika Ilhama Alijeva.</s>

<s>Strahovanja od počinjenja zločina genocida</s>

<s>Brojni politički analitičari i stanovnici Arcaha smatraju da je osnovni cilj Azerbejdžana u ovoj ofanzivi provesti etničko čišćenje jermenskog stanovništva.</s>

<s>Organizacije za ljudska prava i stručnjaci za prevenciju genocida izdali su upozorenja u kojima tvrde da je autohtono jermensko stanovništvo u Nagorno-Karabahu izloženo riziku genocida, dok su drugi tvrdili da Azerbejdžan čak već i sprovodi takve akcije.</s><s>Institut Lemkin za prevenciju genocida tvrdi kako: "Nema sumnje u umovima stručnjaka za prevenciju genocida - kako u Institutu Lemkin, tako i u Genocide Watch, Međunarodnom udruženju stručnjaka za genocid i među pravnicima poput bivšeg glavnog tužioca Međunarodnog krivičnog suda Luisa Morena Ocampoa - da je ono sa čime se Jermeni suočavaju od Azerbejdžana genocid." Stručnjaci za prevenciju genocida čak tvrde da azerbejdžanska kontinuirana blokada Artsakha i sabotiranje javne infrastrukture predstavljaju genocid prema Konvenciji o genocidu: "Namerno nanošenje grupi uslova života koji su namenjeni da dovedu do njenog fizičkog uništenja" i da postoje razni indikatori koji ukazuju na azerbejdžansku genocidnu nameru: javne izjave predsednika Alijeva, otvoreno jermenofobično ponašanje njegovog režima i nepoštovanje naloga Međunarodnog suda pravde da okonča blokadu.</s>

<s>Internacionalna hrišćanska solidarnost naglasila je da su "Sjedinjene Države dobile obimana obaveštenja o prisilnom raseljavanju koje se odvija u Nagorno-Karabahu, počevši od Hitnih upozorenja Genocide Watch-a 2020, 2021, 2022 godine, kao i Upozorenja na genocid koje je izdala koalicija Save Karabakh u decembru 2022. godine.</s><s>Ovima su se pridružila još dva Hitna upozorenja Genocide Watcha u 2023. godini, kao i deklaracija genocida od strane prvog glavnog tužioca Međunarodnog krivičnog suda, Luja Morena Ocampoa." Dana 22. septembra, Moreno je upozorio da je drugi jermenski genocid bio pred vratima.</s><s>Pozivajući se na Konvenciju o genocidu iz 1948. godine, Moreno Ocampo je izjavio da Azerbejdžan "namerno nanosi grupi uslove života namenjene da dovedu do njene fizičke destrukcije u celini ili delimično" (Član II c) blokiranjem Lačin koridora, nastavljeno sa "ubijanjem" (Član II a) i "nanoseći ozbiljnu telesnu i mentalnu štetu" (Član II b).</s><s>Moreno Ocampo je opisao neaktivnost međunarodne zajednice kao podsticaj Azerbejdžanu u uverenju da se neće suočiti sa ozbiljnim posledicama zbog počinjenja genocida.</s><s>Takođe je odbacio tvrdnje Alijeva da ne želi etničko čišćenje, ističući da Alijev redovno naziva i samu Jermeniju "Zapadnim Azerbejdžanom" i tvrdi "današnja Jermenija je naša zemlja".</s>

<s>Tomas de Val, saradnik organizacije Carnegie Europe, komentarisao je devetomesečnu blokadu regije od strane Azerbejdžana rekavši: "Jermeni strahuju da je ovo uvod u azerbejdžanski pokušaj da ih potpuno izbaci iz njihove domovine." Takođe je rekao da je Azerbejdžan bio osnažen da pokrene svoju ofanzivu tokom pogoršanja odnosa između Rusije i Jermenije, kao i gubitka "najboljih komandanata" ruskih mirovnin snaga tokom rata u Ukrajini.</s><s>Takođe je naveo da bi Rusija mogla iskoristiti takvu krizu kako bi izazvala promene režima u Jermeniji.</s>

<s>Vidi još 
 Rat za Nagorno-Karabah
 Jermenski genocig
 Crveni Kurdistan
 Nahčivan</s>

<s>Reference</s>

<s>Republika Arcah
Nagorno-Karabah
Ratovi u Aziji
Azerbejdžanski ratovi
Moderni ratovi</s>

