Bitka za Teslić 1944.
<s>Bitka za Teslić 1944. bila jedna od strateški značajnijih operacija za oslobođenje Srednje Bosne u Drugom svjetskom ratu.</s><s>Glavni cilj napada je bio teslićki garnizon i stvaranje uvjeta za konačno oslobođenja centralne Bosne.</s>

<s>Napadala je 11.</s><s>NOU divizija, a odbranu je činila ustaško-njemačka posada Garnizona, uz pomoć četnika Odreda „Vojo Tanlkosić“.</s>

<s>Situacija na terenu
Teslić je oduvijek bio značajno strateško uporište na putu Doboj – Kotor-Varoš – Banja Luka i sjedište sreza ili kotara.</s><s>Imao je  je najveći procenat srpskog stanovništva  u Srednjoj Bosni.</s><s>Stanovništvo teslićkog kraje je ipak e bilo izmiješano, a u gradu je tada živjelo i oko 400 stanovnika njemačke narodnosti.</s>

<s>Historija pokreta otpora u Tesliću
Industrijalizacija Teslića je započela izgradnjom tvornice za destilaciju drveta, kada i počinje organizirane aktivnosti radništva.</s><s>Nedugo nakon proklamacije Države Srba, Hrvata i Slovenaca, već 1920.</s><s>Godine su nove vlasti prognale sve naprednije – opozicijske  vođe, iz Teslića u neka druga mjesta, a 1924.  bilo je i hapšenja zbog  rasturanje „komunističkih novina i knjiga“.</s>

<s>Napredne  ideje su uglavnom dolazile preko civilnih udruženja iz Banjaluke, kao što je bio KAB (Klub akademičara Banjaluke), "Borac", KUD "Pelagić".</s><s>Radnici Destilacije drveta Teslić izveli su 1932. i jedan štrajk, kada je 80 peći prestalo da 
radi.</s><s>Uoči  aprilskog pada Kraljevine Jugoslavije ,  u gradu i na podrućju sreza,  djelovala je KPJ  i njeni simpatizeri, čije su se aktivnosti odvijale pod rukovodstvom Oblasnog komiteta KPJ Tuzla.</s>

<s>Iako je na u Srezu, u selu  Čečava, postojala četnička organizacija,  gdje je i prije okupacije dolazio četnički vojvoda Milan Pećanac,  sve  do aprilskog rata 1941., na ovoj teritoriji sreza nije bilo nikakvih međunacionalnih animoziteta niti  sukoba.</s><s>Jedino su se  lokalni Nijemci više okupljali  i neskriveno ispoljavaju svoju privrženost nacionalsocijalističkoj  Hitlerovoj Njemačkoj, što je, izuzev rijetkih  izuzetaka, bilo obilježje ponašanja većine Nijemaca naseljenih na teritoriji Srednje Bosne.</s><s>Neposredno pred aprilski rat, pod uticajem neprijateljske propagande, počelo je intenzivnije djelovanje sa ustaških  i  četničkih promotora.</s><s>U početku su se samo okupljali, a manje javno ieksponirali, što počinje  tek sa okupacijom  i u toku narodnooslobodilačkog rata.</s>

<s>Okupacija i proglašenje NDH  donijeli su prve ozbiljnije poteškoće stanovništvu  teslićkog sreza.</s><s>Između ostalog, često su uzimani taoci - pravoslavni sveštenici, a  trgovci Srbi su protjerani su u Srbiju, uz oduzimanje a imovine.</s><s>Teror se osobito ispoljavao u svakodnevnim prijetnjama, progonu pravoslavaca  i ćirilice, kaoi  i potpunom obespravljivanju srpskog stanovništva, što je izazivalo njihov revolt.</s><s>To je bio jedan od glavnih razloga njihovog sklanjanja  u okolne šume,  očekujući da ih neko povede u borbu protiv okupatora i ustaške vlasti.</s><s>Nakon toga,  ustanak se i na tom prostoru veoma  brzo širio.</s>

<s>Borbene operacije
Teslić je prvi put oslobođen 1. januara 1943. godine.</s><s>Oslobodili su ga borci 1. i 3. brigade, 1. proleterske divizije.</s><s>Tada su partizani  zarobili bogat ratni plijen, a u njene redove je ušlo oko 200 boraca sa područja  Teslića.</s>

<s>Oružane snage NDH  ušle su u Teslić već 6. januara i uhapsile oko 120 osoba, a u selu Mrkotić oko 200 osoba.</s><s>Od  njih je devet strijeljano u Doboju, dok su ostali odvedeni u logore; a vrlo malo ih je pušteno.</s><s>Kao odmazdu za pad Teslića u ruke partizanskih jedinica ustaška vlast nije bila selektivna prema  nacionalnoj i vjerskoj pripadnosti stanovništva.</s><s>Uhapšeno je  je najviše Srba, ali i Muslimana, Hrvata i pripadnike raznih narodnosti, osumnjičenoih ta antifašizam.</s>

<s>Nakon toga uslijedila su tri napada na teslićki garnizon.</s><s>Prvi  (14/15. januar, 1943.)  je izvela 1. Proleterska brigada,  a zatim,  8/9 i 9/10. septembra 1943. 2. krajiška i 5. kozaračka brigada NOVJ, a 12. slavonska brigada  12. divizije je napala 26/27. januara 1944. godine.</s><s>Međutim, svi ovi napadi ostali su bezuspješni, čemu je uglavnom  doprinosio sistem neprijateljske odbrane, uz upotrebu električne struje visokog napona iz električne centrale u samom mjestu.</s>

<s>Poslije povlačenja partizana, u Tesliću su počele represalije nad preostalim mještanoma.</s><s>To, ipak,  nije destimuliralo štab 11. divizije u nastojanju da uništi teslićki garnizon.</s><s>Jedan od glavnih povoda za takvu operaciju bio je njegov stratiški položaj  koji je ometao razvoj NOB-a u tom dijelu Srednje Bosne.</s>

<s>Oko Teslića je djelovao i tzv.  „Zeleni kadar“  Stanka Kuprešaka, također u službi okupatora i ustaške NDH., u svim akcijama protiv partizana.</s><s>Na širem području  Teslića operirala je  i jedna kontroverzna odmetnička grupa, koja je bila protiv okupatora, oružanih snaga NDH i  četnika.</s><s>Sarađivala je sa partizanima, ali se nije uključivala  u njihove redove.</s><s>Zvala se »Četiri ruže«,navodno po  četiri  naoružana čovjeka.</s><s>Grupu je predvodio Uroš Boštrumić iz Pribinića ,  jedan među najmarkantnijim i najhrabrijim borcima prvih dana ustanka u tom dijelu Srednje Bosne.</s><s>Na početku ustanka bio je veoma angažiran.</s><s>Između ostalog, izveo je nekoliko zapaženih  akcija, ali je u napadu na žandarmerijsku stanicu Šiprage, 1941,  bio teže ranjen pa se dugo oporavljao u Očaušu.</s><s>Tada je, u napadu četnika na štab 4. bataljona 4. KNOP odreda,  aprila 1942. godine u Čečavi, poginuo komesar 4. bataljona Živojin Preradović.</s><s>U jednoj partizanskoj depeši je stajalo:</s>

<s>Kada je teslički garnizon  odsječen od Doboja, snabdijevan je iz aviona, a  komanda garnizona je oko Teslića upućivala jake izviđačke patrole koje su  tražile su čvrste veze sa četnicima Teslićke četničke brigade.</s><s>Kada je otkriveno da se u  blizini Teslića nalaze i partizani  18. hrvatske brigade, komandant garnizona je za 7. juli 1944.</s><s>Naredio opću pripravnost.</s><s>Toga dana posjednuti svi odbrambeni položaji oko grada i zaveden je policijski čas.</s><s>Istovremeno je naređeno predsjednicima srezova Teslić i Tešanj za  da mobilizaciju sposobnih muškaraca koji su,  noću 7/8. jula opravljalo prugu Doboj – Teslić.</s>

<s>Na temelju analize situacije na terenu,  Štab 11.</s><s>NOU divizije je odlučio da napadne teslićki garnizon i za direktni napad odredio je po dva bataljona 5, 12. i 14. brigade, dok je 5. kozaračka brigada usmjerena na napad sa istočne strane (liniju sela Doljani – Vrela).</s><s>Prvi zadatak svih snaga je bio zauzimanje električne centrale.</s>

<s>Četrnaesta SBNOU brigada je dobila zadatak da sa dva bataljona napada sa sjevera i zapada, i da uz put likvidira prisutna uporišta, a zatim da uđe u grad na liniji između rijeke Male i Velike Usore i likvidira štab 6. lovačke pukovnije.</s>

<s>U ovom napadu je Divizija angažirala i svoja 4 brdska topa, koji su imali zadatak da, sa vatrenih položaja u Kačunu gađaju  električnu centralu, prije početka napada.</s><s>Početk napada je određen za 19:30 sati, 9. jula 1944. godine.</s>

<s>Napad Brigade na  neprijatelja je izvršen  9/10. septembra 1944. godine.</s>

<s>Istoga dana kada je štab 11.</s><s>NOU divizije izdao svoje naređenje za  napad na Teslić, štab 6. posadnog ustaškog zdruga u Doboju poslao je svojoj 6. lovačkoj pukovniji u Tesliću depešu:</s>

<s>Komandant teslićkog garnizona je zato odustao od opravke pruge Doboj – Teslić i 9. jula pokušao stupiti vezu sa četnicima Teslićke četničke brigade, koja se, međutim, već počela izvlačiti u pravcu Banje Vrućice.</s><s>U posadi teslićkog  garnizona  je tada bilo 26 oficira i 1.081 vojnika i podoficira, uključujući i 3. bojnu 6. posadnog zdruga.</s><s>Imala je dobro fortifikacijski pripremljenu liniju  za odbranu, sa rovovima oko grada, ukupne dužine oko 5–6 km, sa oko 40 bunkera.</s><s>Komandant garnizona, potpukovnik Ivčević i njemački oficir za vezu, natporučnik Josip Stry, obišli su još jednom položaje, i provjerili gotovost jedinica za odbranu.</s>

<s>U naređenom terminu (19:30) borbu je prva započela 14. srednjobosanska brigada, napadom na istureno neprijateljsko uporište zvano Križ, kada napad su stupile u akciju  čete 3. bataljona 14. brigade,  iz pokreta, dolazeći iz pravca Arapovine.</s><s>Artiljerijsku podršku bataljonu dao je artiljerijski divizion divizije koji se kretao istim putem.</s><s>O napadu na Križ, u neprijateljskim izvorima ostalo je zapisano:</s>

<s>Razbijanjem neprijatelja na Križu, data je prilika artiljerijskom divizionu 11. divizije da zauzme povoljnije  vatrene položaje, a 14. brigadi, koja  je napadala glavnim pravcem preko Križa, otvoren je put prema Tesliću.</s>

<s>Dotle su se  jedinice 5. kozaračke, 12. krajiške i 14. srednjobosanske  brigade primakle svojim polaznim položajima:</s>

<s>Branitelji su bili uvjereni da će upravo započeto nevrijeme obeshrabriti  napadače, pa su postali 
još agresivniji, osobito oni iz bunkera, kojima kiša nije smetala.</s><s>Međutim, partizanska artiljerija i minobacači su nastavili gašati električnu centralu i žičane prepreke oko grada pa su partizani iskoristili kišu i nevrijeme da se još više približe svojim ciljevima.</s><s>Četvrti bataljon  14. brigade za vrijeme toga pljuska prešao je korito Male Usore do žičanih prepreka koje su bile iznad rijeke i puta.</s><s>Oko 22:00 sata borci 2. čete 2. bataljona 12. krajiške brigade.</s><s>Pljusak je još trajao.</s><s>Desno od 4. bataljona 14. brigade su krenuli u juriš,  u rejonu groblja i kapele.</s>

<s>Kada je komandant garnizona Ivčević dobio obavijest da je nestalo struje u žižanim zaprekama i  da je nastala kriza na odsjeku fronta kod kapelice, uz saglasnost njemačkog oficira za vezu, natporučnilca Stry-a, uputio je tamo njemačkog instruktora, narednika Brayera, jer je pobjegao 
»hrvatski zapovjednik voda Vilenica«, čiji se vod branio od kapelice do pravoslavne crkve.</s><s>Domobrani su odbili komandu narednika Brayera, koji je ubrzo poginuo.</s>

<s>Borci 4. bataljona su ulazili u grad većim dijelom orijentisani ulijevo, prema sjevernim dijelovima neprijateljske odbrane Teslića.</s><s>Jedna  od četa nastupala je prema centru grada, radi sadjejstva sa dijelovima 2. bataljona 12. brigade, koji su takođe nastupali u tom pravcu.</s><s>To potvrđuju i zapažanja zastupnika komandanta garnizona potpukovnika Ivčevića:</s>

<s>Sa komandantom 2. ataljona dogovoreno je da nastoji da što prijeovlada položajima na sjevernoj ivici grada i tako omogući ulazak u grad  3. bataljonu.</s><s>Iako novonastala situacija nije bila dovoljno jasbna,  350—400 partizanskih boraca je napalo  500—600  neprijateljskih vojnika.</s>

<s>O tom napadu je zapisano:</s>

<s>Nakon toga je, 10. jula, uz pomoć 4. bataljona, uspio da, preko Bara, prodre u grad.</s><s>Oko 4 sata izjutra u Tesliću su se sastali komandant 12. i komandant 14. brigade.</s><s>Od tada su nastupali sa više koordinacije, što je paraliziralo neprijateljsku odbranu, a  komandant garnizona se sa dijelom snaga povukao prema Banji Vručici.</s><s>Tu je namjeravao pregupirati jače snage i sa zapada, iz  pravca Pribinića, da bi napao partizanske jedinoice snage koje su bile  u Gradu.</s><s>Budući da tamo nije zatekao  nikakvu pomoć, odlučio je da se vrati u Teslić, kada  su ga zarobile jedinice 5. kozaračke.</s><s>Neprijatelj se još uvijek  branio na spoljnoj odbrani grada, naročito na frontu napada 5. kozaračke.</s><s>U tom pravcu je izjutra iz grada krenuo 3. bataljon 14. brigade.</s><s>Komandant bataljona na čelu  jedne  čete je  jurišao preko mosta na Velikoj  Usori, gdje su izarobili "tridesetak domobrana".</s><s>Oko 5 sati toga jutra  u grad su 
ušli i dijelovi 5. kozaračke, čime je sudbina teslićkog garnizona bila odlučena.</s>

<s>Epilog
Snage  6. lovačke pukovnije i 3. bojne 6. posadnog zdruga bile su potpuno razbijene, a samo su se neki oficiri i domobrani uspjeli izvući, dok se a dio sakrio po kućama u Tesliću.</s><s>Jedinice 11.</s><s>NOU divizije zarobile su oko 350 domobranskih oficira, podoficira i vojnika.</s><s>Među njima je bio i komandant garnizona potpukovnik Ivčević.</s><s>Poginulo je 65 neprijateljskih vojnika i podoficira.</s><s>U plijenu je bilo: 
 270 pušaka, 
30 puškomitraijeza, 
2 topa, 
10 bacača i 
"dosta municije" i 
kasa sa 1,000.000 kuna 
i druga oprema.</s>

<s>Komanda 1. lovačkog zdruga, u kojem je bila i  6. lovačka pukovnija, nije imala pravovremenu informaciju o događajima u teslićkim garnizonu, jer je od partizanske artiljerije još između 22:00 i 23:00 sata, 9. jula bila uništila telefonsku centralu 6. lovačke pukovnije, pa je veza među njima bila prekinuta.</s><s>Već 10. jula rano,  garnizon je nastavio da se snabdijeva dostavama iz aviona.</s><s>Kada je pilot jednog aviona počeo bacati sanduke sa municijom na poljanu oko Bārā, sjeverno  od Teslića, borci 14. brigade su na njega otvorili vatru.</s><s>Avion je prekinuo dotur municije i odletio.</s>

<s>Reference</s>

<s>Povezano 
Teslić
Pribinić
Borbe oko Kotor-Varoša i Šipraga 1944.</s>

<s>Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu
Teslić</s>

