Plivska jezera sa kompleksom mlinоva
<s>Plivska jezera, u koja spadaju Veliko, Malo i Okruglo jezero, nastala su na rijeci Plivi, lijevoj pritoci Vrbasa.</s><s>Jezera su smještena između Jajca i naselja Jezero.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 10. do 16. januara 2009. godine, donijela je odluku da se jezera i kompleks mlinova na Plivi proglase za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući) i Ljiljana Ševo.</s><s>Veliko jezero leži na nadmorskoj visini od 424 m. Dugo je oko 3,3 km, s prosječnom širinom od oko 400, a maksimalnom od oko 700 m. Najveća dubina jezera je oko 36 m.</s>

<s>Geološki razvoj ovih jezera prošao je kroz sve procese razvitka, tako da ima karakter tektonske, jezerske i fluvijalne faze.</s><s>Izrazito diferencirani hidrografski procesi uslovili su njihovo nastajanje.</s><s>Jezera nastaju u mlađem tercijaru, a konačno se formiraju u kvartaru i holocenu.</s><s>Usljed intenzivne vertikalne i bočne erozije neprestano im se mijenjaju granice.</s><s>Jezera su međusobno odvojena specifičnim sedrenim barijerama, za koje je bilo odlučno razdoblje od posljednjih desetak hiljada godina, u kojima su vladali ekološki odnosi pogodni za taloženje sedre i nastanak jezera.</s><s>Konačnu formu dobilo je sredinom 20. og vijeka, prilikom izgradnje HE Jajce 1.</s>

<s>Sport 
Plivska jezera su pogodna za veslačke sportove, jer se voda smatra "teškom".</s><s>Uslijed prirodne pojave, javlja se dodatni atom hidrogena koji ovoj vodi daje ekstra stabilnost, zbog čega je voda izuzetno mirna.</s><s>Na ovom jezeru održavaju se takmičenja svih nivoa.</s><s>Staze od 200, 500 i 1000 m su stalno obilježene plutačama.</s><s>Veliko jezero se ne mrzne tako da je kajak i veslanje moguće tokom cijele godine.</s><s>U julu i avgustu ovdje se održavaju državna i međunarodna takmičenja.</s><s>Na ovim vodama 1963. je održano 7.evropsko i Vanredno svjetsko prvenstvo.</s>

<s>Mlinovi 
Sjeverozapadno od centra grada Jajca, na udaljenosti od 6 km, između Velikog i Malog jezera, nalazi se dvadeset mlinova na rijeci Plivi.</s><s>To su  jedine očuvane vodenice koje se ovdje nazivaju mlinčićima.</s><s>Izgrađene su na sedrenoj pregradi, postavljene u dva reda.</s><s>Način izgradnje mlinova je u potpunosti podređen njihovoj funkciji i potrebi za njihovim postojanjem; ovi jednostavni ali neophodni privredni objekti su, počev od cjeline pa do najmanjeg detalja, u potpunosti rasterećeni svih suvišnosti, izvedeni bez dekoracija.</s><s>Kompleks mlinova od cjeline do detalja iskazuje skromnost narodnog graditelja, njegovu podređenost zahtjevima funkcije i prirodnim okruženjem.</s>

<s>Svi mlinovi su sagrađeni od drveta, oslonjeni na stubove.</s><s>Mlinovi su pokriveni viševodnim krovovima sa šindrom kao pokrovom.</s><s>Ispred svakog mlina je izveden pristupni plato od drvenih dasaka, u dužini mlina i širine oko 70 cm.</s><s>Svaki mlin je opremljen cjelokupnom potrebnom opremom mlina; žrnjevi, mlinski točkovi i sl.</s><s>Sva korita koja dovode vodene tokove na točkove mlinova su izvedena od drvenih dasaka, koje nose drveni stubovi pravougaonog presjeka.</s>

<s>Prilikom rekonstrukcije kompleksa mlinova na Plivi kod Jajca, tokom 1985. godine, Izvedene su staze koje povezuju mlinove međusobno i omogućavaju kontinuiran obilazak.</s>

<s>Prilikom ratnih dejstava 1992-1995 godine kompleks mlinova u Jajcu je bio oštećen, ali je u potpunosti obnovljen.</s><s>Danas je u relativno dobrom stanju.</s><s>Osnovni problem koji ozbiljno prijeti kompleksu jeste nedostatak redovnog održavanja.</s><s>Stoga danas, niti jedan od 20 mlinova nije u funkciji.</s><s>Korita koja snadbijevaju mlinove vodom su zapuštena, zarasla niskom vegetacijom a pojedina su, zbog ostataka smeća i grana, u potpunosti zatvorena ili uništena.</s>

<s>Reference</s>

<s>Jezera u Bosni i Hercegovini
Nacionalni spomenici u Jajcu
Jezero</s>

