Ranokršćanska bazilika u Cimu
<s>Ranokršćanska bazilika u Cimu, opština Mostar, Bosna i Hercegovina.</s><s>Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 20. do 26. januara  2004. godine, bazilika je proglašena za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović,  Ljiljana Ševo i Tina Wik.</s>

<s>Lokacija 
Kasnoantički građevinski kompleks je smješten na lokalitetu Crkvine u Cimu, na sjeverozapadnoj periferiji Mostara.</s>

<s>Istraživanja 
Od augusta 1966. do septembra 1969. godine,  Muzej Hercegovine je izvršio arheološka iskopavanja i istraživanja na prostoru Cima.</s><s>Krajem 1969. i početkom 1970. godine izvedeni su konzervatorsko-restauratorske radove na bazilici.</s><s>Dio pokretnog arheološkog materijala (kamena plastika) pohranjen je u Muzeju Hercegovine u Mostaru.</s><s>Sav sitni arheološki materijal, novac, naušnice, keramika, moćnici, uništen je u Rat u Bosni i Hercegoviniratu 1992-1995.</s><s>Od toga se stariji ulomci datiraju možda već u period IV ili prvu polovinu V stoljeća, a mlađi u kraj V i prvu polovinu VI stoljeća.</s>

<s>Opis 
Bazilika je jednobrodna, sa tri apside, sagrađene van istočnog zida.</s><s>Ukupne dimenzije bazilike iznose 24,80 x 15 m. Sa vanjske strane bila je ojačana sa 23 kontrafora.</s><s>Orijentirana je u pravcu zapad – istok.</s>

<s>Narteks (unutrašnjih dimenzija 13,80 x 3,43 m) je pravougaona prostorija koja se pruža cijelom širinom bazilike.</s><s>Pred ulazom, širine 1,87 m, stajao je popločani trijem na stupovima.</s><s>U jednoj od rupa u kojima je stajao stup, pronađeno je olovo.</s><s>Na kamenim pločama preostalog poda u narteksu primijećeni su tragovi požara.</s><s>Uz južni zid i u južnoj polovini narteksa otkrivene su tri grobnice, dvije od jednostavnih kamenih ploča, a treća zidana.</s><s>Sve tri grobnice su bile bez priloga.</s>

<s>Naos (unutrašnjih dimenzija 11,32 x 4,76 m) je sa narteksom povezan preko ulaza širine 2,18 m. Zidovi naosa su debeli 0,86 m i solidno i pažljivo građeni.</s><s>Prema debljini zidova zaključuje se da je naos nadvisivao bočne prostorije.</s><s>Prezbiterijum se sastoji iz tri polukružne apside.</s><s>Nisu pronađeni nikakvi tragovi oltarske pregrade, iako ona po pravilu odvaja apsidalni dio od naosa.</s>

<s>Prezbiterijum se sastoji iz tri polukružne apside.</s><s>Uz unutrašnju ivicu polukružnog zida sjeverne apside sačuvana je kamena polukružna stepenica, najvjerovatnije dio subselijuma.</s><s>U ovoj apsidi otkrivena je grobnica, a u centralnoj apsidi sepuchrum sa moćnicima.</s><s>Grobnica u sjevernoj apsidi je zidana, a odozgo pokrivena debelim pločama preko kojih je još nabačen sloj kamenja sa malterom.</s><s>U njoj je nađeno nekoliko skeleta.</s><s>U centralnoj apsidi, ispod oltarske menze, pronađen je sepulcrum reliquiarum (grob za moći), dimenzija 0,86 x 0,42 x 0,60 m, na čijem su dnu, na komadu imbreksa, ležala tri moćnika.</s><s>Ovo je jedinstven slučaj u BiH da su u jednoj kasnoantičkoj bazilici otkriveni moćnici in situ.</s><s>Posmrtni prah mučenika-sveca kome je bila posvećena crkva stavljen je u dvije koštane i u dvije srebrne kutijice.</s>

<s>Ostali objekti  
Memorija (grobna kapela) dimenzija 11,80 x 5,35 m sagrađena je južno od bazilike.</s><s>Sastojala se od dvije prostorije: na zapadnoj strani, u prostoriji u koju se ulazilo u memoriju, bila je prostorija sa grobnicama, a istočno od nje prostorija sa jedinstvenim predapsidalnim i apsidalnim prostorom.</s><s>Pretpostavlja se da je memorija imala 3 apside, koje su isto kao i kod bazilike izlazile vani, a od kojih je sačuvana sjeverna i polovina centralne apside.</s><s>U podnici ispred centralne apside su četvrtaste kamene ploče, koje najvjerovatnije predstavljaju ostatak oltarske pregrade.</s>

<s>Oko 150 m zapadno od bazilike otkriveni su istovremeni ostaci kasnoantičke zgrade za stanovanje, unutrašnjih mjera 11,90 x 7,40 m. Debljina zidova je do 0,60 m.  Od arheološkog materijala pronađene su samo male količine fragmenata krovnog crijepa, keramike, stakla i eksera.</s>

<s>Izvan crkve, oko 3,5 m sjeveroistočno od centralne apside, je nađena kasnoantička grobnica.</s><s>Zidana je u krečnom malteru i odozgo zasvedena, ali je svod potpuno uništen.</s><s>U grobu nije pronađeno ništa osim životinjskih kostiju.</s>

<s>Građevine kasnoantičke bazilike i memorije datirane su u široki vremenski raspon od IV do VI stoljeća.</s>

<s>Literatura 
 Enver Imamović, Ranohrišćanske bazilike u Bosni i Hercegovini</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Mostaru
Ranohrišćanske bazilike u Bosni i Hercegovini</s>

