Nekropola Grčko groblje u Šćepan Polju
<s>Nekropola Grčko groblje u Šćepan Polju (ili nekropola u Zagrađu) nalazi se u opštini Plužine, Crna Gora.</s><s>Nekropola je na listi 28 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a.</s><s>Na listi je 20 (od 22 nominovane) nekropole u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, a 2 u Hrvatskoj.</s>

<s>U obrazloženju se, između ostalog, navodi:
Stećci su srednjovjekovni nadgrobni spomenici, nastali od XII-XVI vijeka na teritoriji jugoistočne Evrope na kojoj su danas Bosna i Hercegovina, zapadna Srbija, zapadna Crna Gora i srednja i južna Hrvatska.</s><s>Značajni su po svojoj interkonfesionalnosti, i korišteni su kod ukopa pripadnika sve tri srednjovjekovne hrišćanske zajednice (Pravoslavna crkva, Katolička crkva i Crkva bosanska).</s>

<s>Grčko groblje 
U mnogim krajevima nekropole stećaka se pripisuju "grčkom" stanovništvu.</s><s>Mještani ne pamte ko se tu sahranjivao.</s><s>Zaboravljena tradicija dovela je do toga da se ovi spomenici poimaju kao obilježja nekih drugačijih i tuđih pokojnika.</s><s>Prema narodnom predanju, navodno su ti "Grci" poslije niza gladnih godina i teških zima napustili svoja ognjišta, a iza njih su ostala "grčka" groblja.</s><s>Naučno objašnjenje naziva je da nije riječ o groblju Grka nego ljudi s ovih prostora.</s><s>Stećci su kasnije generacije podsjećali na nešto "daleko i staro", za šta im je sinonim bila Stara Grčka, te je tako nastalo "grčko groblje".</s>

<s>Lokacija 
Nekropola se nalazi na području poznatom kao Piva (ili Pivska visoravan), u sjeverozapadnom dijelu Crne Gore, omeđenom rijekama Tarom i Pivom u obliku klina, gdje nastaje rijeka Drina.</s><s>Tu se nalazi nekoliko kulturno historijskih spomenika:
 Stari grad Soko pripadao je Sandalju Hraniću Kosači (1392—1435).</s><s>U povelji iz 1419. godine kojom Sandalj i njegova braća prodaju Dubrovniku svoju polovinu Konavlja, kaže se da je pisana pod Sokolom.</s><s>Posle Sandaljeve smrti, pa sve do pada pod Osmanlije Soko je bio u rukama hercega Stefana Vukčića (1435—1466).</s><s>Soko je bio njegov glavni grad, jer se pominje na prvom mestu u svim poznatim poveljama iz 1444, 1448. i 1454. godine..</s><s>Sam vojvoda je dobio ime po svom gradu kao Stefan od Sokola (magnifico domino Stefano de Sochol, magno vayvoda regni Bossine).</s><s>Osmanlije su zauzele Soko 1465. godine, a potom je pripojen u Hercegovački sandžak i kadiluk Cernica kod Gacka.</s><s>Period vladavine (od kraja 15. do kraja 19. stoljeća) Osmanskog carstva na tim prostorima nije izazvao nikakve promjene na lokalitetu.</s><s>Podgrađe tvrđave, današnje naselje Šćepan Polje, mjesto koje se pod toponimom Međurječje prvi put pominje još u izvještajima vizantijskih hroničara iz X vijeka.</s><s>Konstantin Porfirogenet ga navodi u poglavlju o naseljima u srpskoj državi.</s><s>Pod imenom Stipan polje, prvi put se spominje 1419. godine u dubrovačkim izvorima, a zatim 1428, 1447. i 1452. godine kao naselje u bosanskom kraljevstvu, u dijelu kojim je vladala feudalna porodica Kosače.</s><s>Ostaci srednjovjekovne crkve svetog Stjepana (Šćepanica) u Šćepan polju.</s><s>Crkvu sa grobnicom podigao je Sandalj Hranić Kosača, i u njoj je sahranjen pod stećkom.</s><s>Manastir Zagrađe se nalazi na otprilike pola puta između grada Sokola i Šćepan Polja.</s><s>Podigao ga je herceg Stjepan Vukčić Kosača u prvoj polovini XV vijeka iznad sastavaka rijeka Pive i Tare.</s><s>Crkva manastira Zagrađe posvećena je rođenju Svetog Jovana Krstitelja.</s><s>Ova crkva je u arhitektonskom smislu, u osnovi izraz nadahnuća raškom školom graditeljstva koja sobom predstavlja dokazanu uspješnu kombinaciju istočne i zapadne crkvene arhitekture.</s><s>U crkvi je izgrađena i grobnica, ali herceg Stjepan nije sahranjen u svojoj zadužbini, zbog navale Osmanlija na njegove posjede.</s><s>Obnovljen je 1998.godine.</s><s>Nekropola Grčko groblje u Zagrađu</s>

<s>Opis 
Prva istraživanja i dokumentovanje stećaka u Pivi obavljena su u periodu od 1912. do 1940. godine i u periodu od 1966. do 1967. godine.</s><s>Nekropola nije obrađena konzervatorsko-restauratorskim postupcima.</s><s>Nekropola je smještena u listopadnoj šumi, na lokalitetu Zagrađe, ispod Soko-grada, na kojem nema tragova iz ranijih istorijskih perioda.</s><s>U njoj je 16 stećaka, od kojih tri sljemenjaka (dva na četiri i jedan na dvije vode), dva sanduka (od kojih jedan s natpisom) i 11 ploča, od kojih je jedna amorfna, tj. nepravilnog, a ostale pravougaonog oblika.</s><s>Rađeni su od lokalnog kamena, finije su obrade, ali su većinom neukrašeni.</s>

<s>Stećak Petka Krstjanina   
Nekropolom dominira prvi do ulaza, stećak u obliku monumentalnog sanduka, u literaturi poznat kao stećak Petka Krstjanina.</s><s>Sadrži epigrafski natpis izveden u pravilnim redovima, ustavnim slovima ujednačene visine.</s><s>U natpisu sa jedne strane se kaže:
Bože, ја Petko krstjanin, beleg postavio za života, očekujući smrt u Sokolu, uz svog milog gospodina vojvodu Stjepana, 
Na drugoj strani stećka Petko se obraća Bogu 
da primi njegovu dušu i moli braću i družinu da mu prolazeći ne gaze grob.</s><s>Tekst se završava poznatom epigrafskom frazom upozorenja na prolaznost života - 
jer sam ja bio kao i vi, a vi ćete biti kao i ja smrtni.</s>

<s>Stećak je podignut između 1435. i 1448. što se bazira na činjenici da je Petko u tom vremenu živio u gradu Sokolu, zadužbini Kosača.</s><s>Nekropola je u lošem stanju.</s><s>Stećci su obrasli u niže i više rastinje, prekriveni su mahovinom, zemljom, lišćem, granama i travom.</s>

<s>Tokom 20. i početkom ovog vijeka najveća promjena je izgradnja kolskog puta uz nekropolu, a nešto dalje postavljen je metalni dalekovodni stup.</s>

<s>Reference</s>

<s>Svjetska baština u Crnoj Gori
Stećci u Crnoj Gori
Stećci sa natpisom</s>

