Crkva sv. Nikole u Srđevićima
<s>Crkva sv. Nikole u Srđevićima nalazi se u pravoslavnom groblju, 4 km jugozapadno od Gacka, Bosna i Hercegovina.</s><s>Pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi, i Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 27. juna do 2. jula 2005. godine, donijela je odluku da se crkva proglasi za  nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća) i Tina Wik.</s>

<s>Historija 
Prvi pisani podaci o Srđevićima, sa početka XV. stoljeća, nalaze se u dubrovačkim arhivskim izvorima, te u Sopoćanskom pomeniku.</s><s>Mjesto Srđević je dobilo ime po prezimenu ugledne porodice Srđević.</s><s>Godina nastanka Crkve sv. Nikole u Srđevićima nije tačno utvrđena, ali je izvjesno da je sagrađena  prije 1598. godine.</s><s>Sagradili su je gatačke vojvode Srđevići ili njihovi srodnici Trkovići.</s>

<s>Vojvode Trkovići se povezuju sa crkvom kao njezini ktitori, a njihova grobnica nalazi se nedaleko od crkve, na drugoj strani sela zvanom Vrtina.</s><s>To je zajednička grobnica trojice gatačkih vojvoda, Radoja, Petra i Ivana Trkovića, čija su imena zapisana na tri pritesana kamena kojim je ograđen prostor grobnice.</s><s>Vojvode Trkovići su vjerojatno izginuli u nekom sukobu sa osmanskim vlastima krajem XVI. stoljeća.</s><s>Sljedeći spomen imena Srđevića se vidi iz zapisa na stećku u manastiru Tvrdoš kod Trebinja u koji je, vjerojatno, zbog nemirnog stanja u Gacku, izbjegao Jovan Srđević.</s><s>Ponovno stradanje crkve se desilo tokom 1790. ili 1798. godine.</s><s>O tom stradanju govori zapis u Mineju koji se čuvao u biblioteci pravoslavne eparhije u Mostaru.</s>

<s>Uz brojne devastacije crkve kroz vrijeme, fragmenti njezinih fresaka su očuvani do danas.</s><s>Upravo fragmenti fresaka, ukoliko se zna da je izrada živopisa skupa, navode na pretpostavku o nekadašnjem značaju ovog mjesta.</s><s>Zvonik je dozidan u XIX. stojeću.</s>

<s>Opis 
Crkva sv. Nikole je jednostavna, manjih dimenzija, i skoro do polovine je ukopana u zemlju.</s><s>Pored crkve je smješteno nekoliko starih nadgrobnih spomenika, kao i nadgrobni spomenici novijeg datuma.</s><s>Prema konceptu prostorne organizacije, pripada tipu jednobrodnih crkava pravokutnog tlocrta dimenzija 10,25 x 5,60 m, visine 3,57 m, sa apsidom i zvonikom na preslicu.</s>

<s>Crkva ima masivne kamene zidove, urađene od krupnih kamenih kvadera, složenih u horizontalne redove.</s><s>Pokrivena je kamenim pločama, sa karakterističnim preklopom kamenih ploča na sljemenu.</s>

<s>Osvjetljenje crkve je ostvareno kroz male prozore koji se nalaze na južnom zidu i uske otvore koji se nalaze na apsidi i ispod zvonika.</s><s>Iznad zapadnog zida crkve od fino obrađenog kamena krečnjaka urađen je zvonik na preslicu sa jednim otvorom za zvono.</s><s>Visina zvonika iznosi 6,8 m i u njemu je smješteno veliko zvono.</s>

<s>Freske 
Crkva u Srđevićima je jedna od 17 sa freskama u Bosni i Hercegovini.</s><s>Freske su rad nepoznatog majstora.</s><s>Prisustvo fresaka u ovoj crkvi govori o selu Srđevićima kao značajnom mjestu u srednjem vijeku, ili na činjenicu da su i siromašne seoske zajednice imale potrebu da svoju parohijalnu crkvu ukrase skupim i vrijednim živopisom.</s><s>Živopis je uradio obdaren i likovno obrazovan umjetnik.</s><s>Od cjelokupnog slikarstva srđevićke crkve, do danas su na istočnom zidu crkve i u apsidi samo sačuvani tragovi nekadašnjih kompozicija.</s><s>Objekat Crkve sv. Nikole u Srđevićima je građevinski u lošem stanju.</s>

<s>Literatura 
 Ljiljana Ševo,  Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1878. godine, Glas srpski, Grad Banja Luka, Banja Luka, 2002.</s><s>V. Korać-V.</s><s>J. Đurić - Crkve sa prislonjenim lukovima u staroj Hercegovini i dubrovačko graditeljstvo XV-XVII vek, Zbornik Filozofskog fakulteta VIII, Beograd, 1964., 576 
 Zdravko Kajmaković - Zidno slikarstvo u Bosni i Hercegovini, Veselin Masleša, Sarajevo, 1971.</s><s>Novak Mandić - Gacko kroz vijekove, Prilozi istoriji Gacka, Trebinje, 1985.</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Gacku
S
Eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska</s>

