Zelena pećina
<s>Zelena pećina je pećina i arheološko nalazište na stijeni iznad izvora rijeke Bune, naselje  Blagaj, opština Mostar, Bosna i Hercegovina.</s><s>Sastoji se od dva pripećka, Velike i Male pećine, odvojene manjom izbočinom stijene.</s><s>Zelena pećina proglašena je za nacionalni spomenik BiH.</s>

<s>Opis 
Dubina Male pećine iznosi prosječno 7 m, a širina 10-12 m. Velika pećina se sastoji od širokog prednjeg dijela i izduženog, uskog zadnjeg dijela.</s><s>Veće i manje gromade pećinskog kamena prekrivaju površinu prednjeg dijela, dok ga u zadnjem dijelu nema.</s><s>Na sredini je centralni pregradni kamen dokle dopiru sunčani zraci.</s><s>Tavanski prekrivač je vrlo nepravilan.</s><s>U prednjem dijelu još postoji pravilan svod, ali se tavan zadnjeg dijela formirao kao čitav niz malih ali visokih usjeka, nastalih djelovanjem vode.</s>

<s>Arheologija</s>

<s>Neolit 
Neolit Bosne i Hercegovine zahvata vremenski okvir od VI. do početka III. milenija.</s><s>Početak neolita u Evropi obilježava stabilizacija umjerene klime, odnosno nastupa postepeno tzv. Atlantski klimatski optimum, u kojem nastupaju svi oni povoljni uslovi za potpuno novu ekonomsku bazu praistorijskog čovjeka: to je period kada čovjek postepeno napušta nomadski način privređivanja (lov), a započinje sa proizvođačkom zemljoradnjom a, s tim u vezi, sa trajnim naseljavanjem i gradnjom novog tipa naselja (suhozemnih i nadvodnih), sa domestikacijom (pripitomljavanjem) životinja, uzgojem cerealija (ječam, pšenica, raži), voća (jabuka, kruška, jagoda, lješnik, orah, kesten), sa usavršavanjem tehničkih oruđa i oružja (kamena glačana sjekira, kamena i koštana motika, kameni žrvanj, drveni plug...) i stvaranjem potpuno nove grane privrede - proizvodnje keramike - pa će upravo po razvoju, usavršavanju i stilizaciji keramike, austrijski arheolog Richard Pittioni i dati naziv ”keramikum” za neolitsko doba Evrope.</s>

<s>Iskopavanja na lokalitetu Zelena pećina u kojem su učestvovali Alojz Benac i Pavao Anđelić, izvršena su 1955. godine i bilo je to  prvo istraženo pećinsko naselje u Bosni i Hercegovini Utvrđeno je postojanje tri stratuma (sloja).</s>

<s>Najdublji sloj III (0,40-0,95 m), pripada starijem neolitu i najbogatiji je keramičkim ostacima.</s><s>Prisutna je ornamentalno bogata, raznovrsna impresso keramika.</s><s>Uglavnom je riječ o grubo rađenim posudama, većih dimenzija, s hrapavim i često neravnom vanjskom površinom, dok je unutrašnja strana nešto pažljivije urađena, ponekad i glačana.</s><s>Od pronađenih fragmenata ni jedan ne daje čitav profil posuda.</s><s>Ornamenti su izvedeni utiskivanjem (prstom, noktom ili nekim oruđem) ili žigosanjem motiva u još nepečenu površinu posuda.</s><s>Obje tehnike su podjednako zastupljene.</s><s>Ornamentalni motivi i to - utisci prsta i nokta pri izradi, zatim klasa, pletene košare ili motivi izvedeni nekom vrstom školjke susreću se po čitavom mediteranskom prostoru (Sicilija, Tunis, i na Apeninskom poluostrvu) pa se zato i zovu circummediteranski motivi.</s>

<s>Pored impresso keramike, stratum III sadržavao je niz primjeraka monohromne uglačane, najčešće tamnosive keramike, dok bojana keramika izostaje.</s><s>U cijelom stratumu III nađena su svega dva fragmenta posuda s crvenim glačanjem (boja dobijena intenzivnim pečenjem).</s>

<s>U Zelenoj pećini, kao i u Obre I nađene su kosti djeteta, što govori o žrtvovanju djece radi prosperiteta budućeg naselja.</s><s>Bio je ovo širi običaj na Balkanu.</s>

<s>Ovdje su nađene i kultne vaze na četiri noge - ritoni.</s><s>Ovakve posude su jedna od bitnih karakteristika srednjeg neolita na jadranskom području.</s>

<s>Srednji sloj II zaprema otprilike dubinu sloja od 0,25-0,40 m u. Zastupljena je crna (samo pojedinačno tamnosiva i smeđa), vrlo dobro glačana keramika.</s><s>To su visoke zdjele s izvijenim ili naglašenim obodom.</s><s>Samo jedan fragment ima cilindričan vrat neke visoke posude.</s><s>Ornamenti u obliku girlandi, šrafiranih polukrugova ili različitih traka izvedeni su urezivanjem ili udubljivanjem.</s><s>Udubljeni ornamenti ove vrste ispunjeni su još i crvenom masom-crvena inkrustacija.</s><s>Ova keramika iz Zelene pećine pripada kako u cjelini tako i u pojedinostima vrsti keramike koju susrećemo u Lisičićima kod Konjica, odnosno Hvarsko-lisičićkoj kulturi iz mlađeg neolitskog doba.</s>

<s>Alojz Benac smatra da je Zelena pećina imala karakter povremenog naselja, s obzirom da nije služila svim onim funkcijama kojima bi morala služiti u nekom prahistorijskom naselju u pravom smislu (ovdje nije izrađivanao oruđe i oružje, ostaci hrane ukazuju na privremen karakter, jedino keramika potvrđuje da su ljudi tu stvarno stanovali).</s>

<s>Eneolit 
Zelena pećina I predstavlja gornji stratum koji zahvata dubinu od 0,00-0,25 m, sa nalazima iz eneolita i  (bakarno doba) i početka bronzanog doba.</s><s>Keramika je pretežno gruba, neornamentirana i nedovoljno uglačana.</s><s>Najčešće se radi o posudama svijetlosivog do tamnosivog tona, a rjeđe smeđa boja, s neznatno izvraćenim ili široko zaravnatim obodom prema unutrašnjoj strani.</s><s>Drške su polutunelaste i dolaze pod samim obodom ili na trbuhu.</s><s>Rijetko se kod ove keramike susreću i neka plastična ispupčenja kao zamjena za drške.</s><s>Toj vrsti keramike odgovara oblik drške i ornament izveden furchenstich tehnikom.</s><s>Zelena pećina (kao i Ravlića pećina) bila je tad nastanjena pripadnicima vučedolske kulture.</s>

<s>Prvi vijekovi I mil.p.n.e. i u BiH su konačno donijeli upoznavanje i upotrebu gvožđa, pa je BiH ušla u željezno doba i Zelena pećina je konačno napuštena kao stanište.</s>

<s>Literatura 
 Alojz Benac - Zelena pećina, Istorijat istraživanja i terenski podaci, Glasnik Zemaljskog muzeja, n. s. sv. XII, Sarajevo 1957.</s><s>Alojz Benac - Studije o kamenom i bakarnom dobu u sjeverozapadnom Balkanu, Sarajevo 1964.</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjski linkovi 
 Nerman Pala ZELENA PEĆINA Neolitsko pećinsko naselje u Blagaju 
 Blagaj - Zelena pećina 
Nacionalni spomenici u Mostaru
Neolitska arheološka nalazišta u BiH
Pećine u Bosni i Hercegovini</s>

