Republika Arcah
<s>Arcah (), zvanično Republika Arcah (), poznata i kao Nagornokarabaška Republika (skraćeno NKR; ), je de fakto nezavisna država na južnom Kavkazu, koju Azerbejdžan smatra delom svoje teritorije.</s><s>Oblast je imala jermensku etničku većinu i nalazila se pod delimičnom vojnom i političkom kontrolom mesnog jermenskog stanovništva.</s>

<s>Dekretom predsednika Arcaha 28. septembra 2023, samoproglašena država će prestati da postoji 1. januara 2024, kada će sve državne institucije biti ukinute.</s>

<s>Istorija 
Tokom istorije, područje današnjeg Nagorno-Karabaha nalazilo se u sastavu Persijskog carstva, Jermenije, Rimskog carstva, Omejadskog halifata, Abasidskog halifata, Seldžučke države, Ilkanata, Džalajridske države, države Kara Kojunlu, države Ak Kojunlu, Ruskog carstva i Sovjetskog Saveza.</s>

<s>U antičko doba region je bio poznat pod imenom Arcah i predstavljao je provinciju Kraljevine Jermenije.</s><s>U 16. veku je na području današnjeg Nagorno-Karabaha postojalo pet jermenskih kneževina, koje su predstavljale poslednji vid jermenske državnosti pre konačnog pada pod tuđinsku vlast.</s>

<s>U vreme sovjetske uprave (1923—1991. godine), Nagorno-Karabah je bio autonomna oblast u okviru sovjetskog Azerbejdžana.</s><s>Ova oblast je bila fizički odvojena od Jermenske sovjetske republike, jer se između njih nalazio autonomni Crveni Kurdistan, nastanjen etničkim Kurdima.</s><s>Posle definitivnog ukidanja Crvenog Kurdistana (1930. godine), prostor između Nagorno-Karabaha i jermenske sovjetske republike postaje deo užeg područja Azerbejdžana pod direktnom kontrolom vlasti u Bakuu.</s>

<s>U vreme raspada Sovjetskog Saveza, lokalno jermensko stanovništvo Nagorno-Karabaha je 10. decembra 1991. proglasilo nezavisnost od Azerbejdžana i osnivanje Republike Nagorno-Karabah.</s><s>Novoproglašena republika je predstavljala enklavu fizički odvojenu od Jermenije i potpuno okruženu teritorijom Azerbejdžana, ali su, tokom oružanog konflikta koji je izbio u regionu, jermenske oružane snage uspostavile kontrolu nad teritorijama koje su se nalazile između Jermenije i Nagorno-Karabaha (odnosno nad područjem nekadašnjeg Crvenog Kurdistana).</s><s>Ove teritorije su danas pod kontrolom Republike Nagorno-Karabah, dok Azerbejdžan kontroliše neke rubne delove istorijske autonomne oblasti Nagorno-Karabah.</s>

<s>Ratovi za Nagorno-Karabah</s>

<s>Prvi</s>

<s>Prvi rat za Nagorno-Karabah je bio oružani sukob koji je trajao od februara 1988. do maja 1994, u ovoj enklavi u jugozapadnom Azerbejdžanu, između Republike Azerbejdžan i većinskih Jermena iz Nagorno-Karabaha uz podršku Republike Jermenije.</s><s>Na referendumu koji je održan u Nagorno-Karabahu većina glasača je glasala za pripajanje Jermeniji, dok su referendum bojkotovali azerbejdžanski stanovnici Nagorno-Karabaha.</s><s>Kako se raspad Sovjetskog Saveza približavao, počeli su sve nasilniji sukobi između Jermena i Azera, što je dovelo do etničkog čišćenja sa obe strane.</s>

<s>Proglašenje nezavisnosti Azerbejdžana od Sovjetskog Saveza uvelo je ovaj region u još veći konflikt.</s><s>Kao što je Azerbejdžan proglasio nezavisnost od Sovjetskog Saveza, jermenska većina u Nagorno-Karabahu glasala je da se otcepe od Azerbejdžana i proglasila nepriznatu Republiku Nagorno-Karabah.</s>

<s>Čak 230.000 Jermena iz Azerbejdžana i 800.000 Azera iz Jermenije i Karabaha su raseljeni kao rezultat sukoba.</s><s>Ruskim posredovanjem potpisano je primirje u maju 1994. godine.</s>

<s>Drugi 
Tokom azersko-jermenskog rata 2020.</s><s>Azerbejdžan je osvojio južne delove Arcaha, uključujući i gradi Šuši, drugi po veličini grad u Arcahu.</s><s>Za vreme i nakon rata, azerske snage su izvršile etničko čišćenje jermenskog stanovništa u osvojenim područjima.</s><s>Nakon potpisanog primirja, jermenske snage su morale da su povuku iz područja oko Arcaha i prepuste ih Azerbejdžanu.</s><s>Ruski mirovnjaci su raspoređeni duž Lačinskog koridora.</s>

<s>Nakon azerbejdžanske ofanzive 19. septembra 2023. vlada Republike Arcah se složila da se razoruža i ušla je u pregovore sa Azerbejdžanom, što je dovelo do egzodusa Jermena iz oblasti.</s><s>Dana 28. septembra 2023, predsednik Arcaha je potpisao dekret kojim će država i sve njene institucije prestati da postoje 1. januara 2024. godine.</s>

<s>Stanovništvo</s>

<s>Stanovništvo Arcaha čine Jermeni (preko 95%) i 5% ostalih.</s>

<s>Politički status 
Tokom svog postojanja, suverenost Republike Nagorno-Karabah nije priznala nijedna suverena država ili međunarodna organizacija (uključujući i samu Jermeniju).</s>

<s>Upravna podela 
Republika Nagorno-Karabah je ustanovila nekoliko teritorijalnih jedinica.</s><s>Neke od njih odgovaraju Azerbejdžanskim rejonima, dok druge imaju različite granice.</s><s>Sledi komparativna tabela trenutne teritorijalne podele koju je napravila vlada Republike Nagorno-Karabah i odgovarajućih rejona Azerbejdžana.</s>

<s>Republika Nagorno-Karabah prisvaja oblast Šahumijan, koja nije bila deo istorijske Autonomne oblasti Nagorno-Karabah.</s><s>Predstavnici Šahumijana su proglasili nezavisnost zajedno sa Nagorno-Karabahom odnosno Republika Nagorno-Karabah je proglašena sa Šahumijanom unutar svojih granica.</s><s>Za razliku od ostatka Nagorno-Karabaha, Šahumijan je ostao pod azerbejdžanskom kontrolom.</s><s>Glavni grad Nagorno-Karabaha je Stepanakert.</s>

<s>Mape</s>

<s>Povezano 
 Zastava Republike Arcah
 Grb Republike Arcah
 Kultura Republike Arcah</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Spoljašnje veze</s>

<s>Administrativna podjela Azerbejdžana
Arcah
Kavkaz</s>

