Vjetrenica
<s>Vjetrenica je pećina, smještena 300 m istočno od Zavale, na zapadnom rubu Popova polja, na 260m nadmorske visine, u opštini Ravno, Bosna i Hercegovina.</s><s>Udaljena je 12 km. vazdušne linije od Jadranskog mora.</s>

<s>Pećina Vjetrenica je najimpozantnija pećina u Bosni i Hercegovini.</s><s>Jedinstveni prirodni fenomeni (jak vjetar, raznovrsna morfologija, dužina kanala od 7.013 metara, podzemna jezera), bogatsvo podzemne (u većini slučajeva endemične) faune i njena brojnost, učinili su da Vjetrenica bude jedan od prvih spomenika prirode iz Bosne i Hercegovine na putu kandidature za UNESCO-ovu listu svjetske prirodne baštine.</s>

<s>Istorija istraživanja 
Prvi put spominje je, polovicom 1. stoljeća nove ere, rimski istoričar Plinije Stariji.</s><s>Naučna istraživanja počinju od kraja 19 stoljeća, Groller (1889), Vavrović (1893), Katzer (1903), i drugi.</s><s>Češki naučnik (biolog, geograf, speleolog, paleontolog) Karel Absolon istražuje pećinu 27 puta, počevši od 1912. godine, kada otkriva gotovo sve danas poznate špiljske kanale.</s><s>Topografske mjere i prvi nacrt špilje izradio je srpski geograf Mihajlo Radovanović (1929), dok je hidrološki šplju istraživao geomorfolog Sime Milojević (1938).</s><s>Cjelovit nacrt uz pomoć teodolita izradila je 1958. godine sarajevska firma Energoinvest i Speleološko udruženje Bosansko-hercegovački krš.</s>

<s>Karakteristike 
Pojava snažnog "vjetra" na ulazu posebno je obilježje Vjetrenice.</s><s>Tim strujanjem vazduha, izjednačava se stalna unutrašnja i promjenljiva spoljna temperatura.</s><s>Brzina je do 10 m/s. Smjer zavisi od toga koja je temperatura viša.</s><s>Na ulaznom kanalu osjeća se najveći vjetar koji obavezno gasi svaku acetilensku rasvjetu.</s><s>Temperatura vazduha u Vjetrenici je ujednačena, je oko 11 °C .</s><s>Gotovo sve tekuće ili stajaće vode koje se vjerojatno prehranjuju s površine, nešto su toplije – iznad 11 °C.</s>

<s>U Vjetrenici živi bogati špiljski svijet, u kojem je zabilježeno gotovo 200 različitih životinjskih vrsta, od kojih 92 troglobionata, što je čini prvom u svijetu po bioraznolikosti, a 37 njih je prvi put pronađeno i opisano na ovom mjestu (locus typicus).</s><s>U fauni Vjetrenice veliki je broj uskih endema tzv. stanoendema.</s>

<s>Na kraju od posebnosti Vjetreneice treba spomenuti i nalaz leoparda (Panthera pardus) koji je živio u ovim krajevima krajem posljednjeg ledenog doba.</s><s>Nađen je cijeli kostur, što je prava rijetkost među nalazištima ove životinje
u Evropi.</s>

<s>Odmah iza vrata na desnom zidu se nalaze dva plitka reljefa sa predstavama lova i viteškog turnira.</s><s>Predstave su kompoziciono, stilski i simbolički identične likovnim predstavama na stećcima, srednjovjekovnim spomenicima.</s>

<s>Morfologija 
Današnji ulaz ima dimenzije 7 x 3 metra i zaštićen je željeznim rešetkastim vratima.</s><s>Veoma brzo, pećinski kanal se sužava, a i visina se smanjuje.</s><s>Dužina ovog dijela je oko 30 m. Kanal se zatim širi u prvu dvoranu Vjetrenice.</s><s>Njena dužina od oko 40 m i širina 10-15 metara pokazuju odmah na početku glavne morfološke karakteristike kanala Vjetrenice: tlo pokriveno drobinskim materijalom, relativno malo sigastih ukrasa, razvoj dvorana duž slojnih ploha, impresivne dimenzije.</s><s>Slična je, po morfologiji, i slijedeća dvorana u kojoj su istraživači prepoznali različite zvukove pa otuda i dali imena ovom dijelu pećine „Žrvanj“, „Mlin“ i „Bubanj“.</s><s>Ova dvorana završava se suženjem koje se u nastavku širi u kanal u kome se pojavljuju prve značajnije skupine sigastih ukrasa, prije svega stubova stalagmitskih saljeva.</s>

<s>U nastavku iza stubova dolazi se do prva dva manja jezera koja su aktivna samo poslije velikih kiša i koja uglavnom presuše.</s><s>Ovdje se turistička staza, izgrađena prije Drugog svjetskog rata račva, od čega jedan krak ide prema Donjoj Vjetrenici u koju se spušta preko desetak metara visokih kamenih stepenica.</s><s>Završetak stepenica je i kraj vještačke staze u ovom dijelu i do prvog jezera u Donjoj Vjetrenici silazi se preko kamenih blokova.</s><s>Uz nekoliko lijepih saljeva ovdje se može vidjeti i sva raskoš vodene erozije.</s>

<s>U nastavku drugog jezera cijelom dužinom kanala prostiru se sigaste kade.</s><s>Ljeti su suhe, a u kišnim mjesecima voda se prelijeva iz jedne u drugu. ovaj dio se naziva „pjati“ kao jedan od prvih naziva kod nas za neki pećinski ukras nastao taloženjem.</s><s>Stalaktiti se ovdje nazivaju „čejreci“ zbog sličnosti sa obješenim komadima suhog mesa.</s><s>Na mjestu gdje se završavaju sigaste kade glavni kanal skreće pod uglom od 90 o u pravcu jugozapada, dok se u njihovom produžetku nalazi jedna od najljepših dvorana Vjetrenice – Zlatna dvorana.</s><s>Iako duga svega oko 45 metara, veliki žuti saljev koji zauzima gotovo cijelu lijevu stranu zida i koji prema tlu prelazi u sigaste kade takvog je volumena i estetskih vrijednosti da predstavlja simbol Vjetrenice.</s>

<s>Glavni kanal se nakon spomenutog skretanja pruža pravolinijski u dužini od oko 180 metara.</s><s>Tlo je pokriveno kamenjem, a od ukrasa vrijedno je slomenuti nizove stakaltita na stropu.</s><s>Pri kraju ovog kanala nalazi se još jedno manje jezero.</s><s>Na mjestu gdje kanal skreće pod pravim uglom prema jugoistoku nalazi se jedna od najljepših nakupina stalagmita, prepoznata već od prvih istraživača kao „Tursko groblje“.</s><s>Najveći od njih dostiže visinu od 3,5 m. U nastavku staza vodi da tzv. „Hajdučkog stola“, skupine kamenih blokova koji su postavljeni kao sto i stolice i imaju turističku namjenu – kao završetak turističkog dijela staze.</s><s>Od „Hajdučkog stola“ izgrađena je staza koja vodi glavnim kanalom sve do Velikog jezera, najveće površine pod vodom u Vjetrenici.</s><s>Turistička staza vodi na dva mjesta na obali jezera na kojima su izgrađena mala pristaništa.</s><s>Još uvijek se u glavnom kanalu mogu vidjeti ostaci starih čamaca koji su istraživačima služili za prelazak ovog jezera.</s>

<s>Reference</s>

<s>Spoljne veze 
 Vjetrenica na listi Unesco 
 Službene stranice Vjetrenice
 Speleo turizam u Bosni i Hercegovini</s>

<s>Pećine u Bosni i Hercegovini</s>

