Razum
<s>Razum ili razbor je sposobnost razboritog (logičkog, kritičkog) mišljenja, poimanja i rasuđivanja.</s><s>Razum takođe označava više kognitivne funkcije ljudskog uma.</s><s>U psihološkom smislu „razumski“ (racionalni) doživljaji se često suprotstavljaju „iracionalnima“ (nagonima, osećanjima, težnjama).</s>

<s>Mnogi filozofi uključuju "racionalno" u definiciju čoveka, kao njegovu posebnost.</s><s>Neki drugi, poput Hjuma, smatraju da ni jedna istina ne izgleda očiglednija nego tvrdnja da su životinje obdarene mišlju i razumom kao i ljudi.</s>

<s>Etimologija</s>

<s>Razum dolazi od latinskog "ratio ", pojama koji je u tadašnjem društvenom govoru imao značenje izračuna ili odnosa.</s><s>Ciceron je pojam iskoristio da bi preveo višeznačnu grčku riječ logos.</s><s>U srednjovjekovnoj skolastici pojam ratio se koristio da bi se preveo grčki pojam dianoia, odnosno onog što se razlikuje od nous-a, pojma koji je preveden na latinski kao intellectus.</s>

<s>Razum u filozofiji</s>

<s>Tokom povesti filozofije odnos razuma i uma se različito određivao.</s><s>U starogrčkoj filozofiji se nije pravila stroga razlika između uma i razuma.</s><s>Razlikovanje razuma od uma vuče svoj koren iz Aristotelovog razlikovanja nus pathetikos i nus poietikos.</s><s>U srednjovekovnoj filozofiji, Toma Akvinski, razlikuje um (lat. intelekt) kojim se neposredno (intuitivno) saznaje istina, i razum (racio) koji zaobilazno (diskurzivno) dolazi do istine.</s>

<s>Hobs</s>

<s>Prema Hobsu, onaj tko rasuđuje ne radi drugo nego razabire ukupni zbroj pomoću zbrajanja dijelova ili, s druge strane, razliku pomoću oduzimanja jedne količine od druge.</s><s>Ako se to čini riječima, onda je to poimanje slijeda imena dijelova prema imenu cjeline ili, iz imena cjeline ili jednog dijela prema imenu drugog dijela.</s><s>Operacije računanja nisu svojstvene samo brojevima već svim vrstama stvari koje se mogu dodavati ili oduzimati.</s><s>Tako logičari zbrajaju dva imena da bi se sačinila tvrdnja, ili dve tvrdnje da bi se sačinio silogizam, i opet zbrajaju više silogizama da bi se sačinio dokaz.</s><s>Hobs zaključuje, "u čemu god da ima mjesta zbrajanju i oduzimanju, u tome ima mjesta i razboru, a gdje god nema prostora za to, tamo ni razbor nema mjesta."</s>

<s>Hobsu se čini da nam razbor nije prirođen, poput osjeta ili pamćenja, niti se pak stječe iskustvom poput promišljenosti, nego se stječe radinošću, i to, prvo, umijećem prikladnog davanja imena, i drugo, stjecanjem dobre i sređene znanstvene metode.</s>

<s>Kant</s>

<s>Kant uvodi hijerarhiju „saznajnih moći“, razlikujući razum (nem.</s><s>Verstand), kao užu spoznajnu moć, i um (nem.</s><s>Vernunft), kao širu i višu, koja pored čulnosti obuhvata i razum i stvaranje ideja.</s><s>Razum čine apriorne funkcije kojima se utisci pretvaraju u predmete iskustva, pojmove i sudove, dok je um ravan direktivnih ideja, najviših jedinstava misaone djelatnosti.</s>

<s>Prema Kantu, sve naše saznanje potiče iz dva osnovna izvora: iz opažaja, i pojmova koji se na osnovu njih stvaraju.</s><s>Dakle, saznanje razuma jeste saznanje putem pojmova.</s><s>Za Kanta, razum je moć mišljenja.</s><s>A misliti znači saznavati pomoću pojmova.</s>

<s>Hegel</s>

<s>Hegel razum postavlja na najnižu tačku lestvice, u sferu apstraktne određenosti, u sferu „konačnog“, pa mu je razumska logika ona koja se izgrađuje u nepremostivoj odvojenosti (apstrakciji) subjekta od objekta i kojoj je neprotivrečnost njenih fiksiranih formi osnovno merilo istinitosti.</s>

<s>Šopenhauer</s>

<s>Šopenhauer razumom naziva „sposobnost povezivanja intuitivnih predstava saglasno principu dovoljnog razloga“, a umom „sposobnost formiranja apstraktnih pojmova i njihovog kombinovanja u rasuđivanju i umovanju“..</s>

<s>Vidi još 
 Um
 Saznanje
 Razboritost</s>

<s>Izvori</s>

<s>Literatura 
 Kant, Kritika čistog uma, Beograd, 1970.</s><s>Beer, Francis A., "Words of Reason", Political Communication 11 (leto 1994): 185-201.</s>

<s>Tripurari, Swami, On Faith and Reason , The Harmonist, 27. 5. 2009.</s>

<s>Logika
Epistemologija
Misao</s>

