Mark W. Clark
<s>Mark Vejn Klark (; 1. maj 1896.-17. april 1984.) je bio visoki američki oficir koji je učestvovao u Drugom svetskom ratu i Korejskom ratu.</s><s>Takođe, bio je najmlađi general-pukovnik (general sa tri zvezdice) u istoriji oružanih snaga SAD.</s>

<s>Tokom Prvog svetskog rata komandovao je pešadijskom četom sve do 1917. godine kada je teško ranjen šrapnelom.</s><s>Posle rata, njegove kvalitete prepoznao je budući načelnik generalštaba Džordž Maršal.</s><s>Za vreme Drugog svetskog rata komandovao je američkom 5. armijom, a zatim je, tokom Italijanske kampanje preuzeo komandu nad američkom 15. armijskom grupom.</s><s>Poznat je po tome što je 5. armija pod njegovom komandom, u junu 1944. godine oslobodila Rim.</s>

<s>Nakon oslobađanja Rima, glavnog grada Italije ali i strateški nebitnog grada, Klark je pretrpeo ozbiljne kritike zato što je, u svom nastupanju na Rim ignorisao naređenja svog pretpostavljenog oficira, britanskog generala Harolda Aleksandera, zbog čega je nemačka 10. armija izbegla opkoljavanje i pridružila se nemačkim jedinicama na Trazimenskoj odbrambenoj liniji.</s>

<s>General Dvajt D. Ajzenhauer smatrao je da je Klark briljantan štapski oficir i instruktor.</s><s>Klark je odlikovan mnogih odlikovanjima uključujući i drugo po redu najviše odlikovanje američke vojske, Krst za zasluge u službi.</s>

<s>Detinjstvo, mladost i karijera 
Klark je rođen u kasarni Medison u Njujorku, ali je najveći deo svoje mladosti proveo u čikaškom predgrađu Hajlend Parku u Ilinoisu, zato što je njegov otac, pešadijski oficir, bio stacioniran u obližnjem Fort Šeridanu.</s><s>Njegova majka je poreklom bila rumunska jevrejka, ali je Klark kršten u episkopalnoj crkvi, dok je još bio kadet na Vojnoj akademiji Vest Point.</s>

<s>Klark je već sa 17 godina upisao vojnu akademiju, ali je tokom studija izgubio dosta vremena zbog toga što je često bio bolestan.</s><s>Među svojim kolegama kadetima bio je poznat po nadimku „švercer“, zbog svoje sposobnosti da prošvercuje slatkiše u kasarnu.</s><s>Klark je u aprilu 1917. godine diplomirao na Vest Pointu kao 110 u klasi od 139 kadeta i dobio je čin potporučnika u pešadiji.</s><s>Tokom Prvog svetskog rata brzo je napredovao, pa je 15. maja unapređen u čin poručnika, a 5. avgusta 1917. godine u čin kapetana.</s><s>Služio je Prvom svetskom ratu, u 11. pešadijskom puku koji je pripadao američkoj 5. pešadijskoj diviziji i bio je ranjen tokom borbi u planinama Vogezi.</s><s>Tokom oporavka kapetan Klark je prebačen u štaf 1. američke armije gde je ostao sve do prekida neprijateljstava, a zatim je prekomandovan u 3. američku armiju koja je vršila okupacione dužnosti u Nemačkoj.</s>

<s>Između dva rata, Klark je obavljao više štabskih i instruktorskih dužnosti.</s><s>Od 1921. do 1924. godine radio je kao pomoćnik u kancelariji asistenta Državnog serkretara rata.</s><s>1925. godine završio je pešadijski kurs za profesionalne oficire u pešadijskoj školi, a zatim je služio kao štabski oficir u 30. pešadijskom puku u Prezidiju, San Francisko, Kalifornija.</s><s>Sledeće njegovo zaduženje bilo je vršenje funckije instruktora za obuku u Nacionalnoj gardi Indijane, u kojoj je, 14. jaunara 1933. godine unapređen u čin majora, nakon više od petnest godina od poslednjeg unapređenja u čin kapetana.</s>

<s>U periodu od 1935. godine prekomandovan je u Komandnu i generalštabnu školu, a 1937. na vojni koledž.</s><s>U međuperiodu 1935-36. major Klark služio je kao zamenik komandira Civilnog zaštitnog korpusa distrikta u Omahi, Nebraska.</s><s>Zatim je, u martu 1940. godine prekomandovan u Fort Luis, Vašington, gde je postavljen za predavača na vojnom koledžu, a 1. jula iste godine unapređen je u čin pukovnika.</s><s>Klark i general Lesli Mekner su zajedno odabrali hiljade hektara neiskorišćenog zemljišta u Luizijani za izvođenje vojnih manevara poznatijih kao Luizijana manevri.</s>

<s>4. avgusta 1941. godine Klark je preko reda unapređen u čin brigadnog generala i postavljen je za asistenta načelnika generalštaba (G-3), u Generalštabu vojske SAD, u Vašingtonu.</s>

<s>Drugi svetski rat 
U januaru 1942. godine, samo mesec dana nakon što su SAD ušle u rat, general Klark je postavljen za zamenika načelnika generalštaba kopnenih snaga SAD, a u maju iste godine postavljen je na položaj načelnika, zato što je general Gejdž Majkl Miler većinu štabskih oficira prebacio na nove komandne pozicije.</s>

<s>U junu 1942. godine upućen je u Englesku kao komandant američkog II korpusa, a samo mesec dana kasnije postavljen je na položaj glavnokomandujućeg savezničkih snaga u Evropi.</s><s>17. avgusta 1942. godine unapređen je u čin general-majora.</s><s>U oktobru 1942. godine poslat je na Severnoafrički front kao zamenik glavnokomandujućeg savezničkih snaga, generala Dvajta D. Ajzenhauera.</s><s>Njegov zadatak bilo je učestvovanje u pripremi operacije Baklja, predstojećeg savezničkog iskrcavanja u Francuskoj Severnoj Africi.</s><s>Izvršavajući ovaj zadatak Klark je, u sklopu operacije Jarbol tajno posetio Francusku Severnu Afriku kako bi se sastao sa prijateljski nastrojenim oficirima snaga Višijevske Francuske.</s><s>Ajzenhauer je veoma cenio Klarkove sposobnosti.</s><s>Klark je 11. novembra 1942. godine unapređen u čin general-pukovnika, samo tri dana nakon početka operacije Baklja.</s>

<s>5. januara 1943. godine SAD su formirale svoju prvu prvu prekomorsku 5. armiju, a Klark je postavljen za njenog komandanta.</s><s>5. armija je dobila zadatak da se priprema za eventualno iskrcavanje saveznika u Italiji.</s>

<s>8. septembra 1943. godine 5. armija (u čijem sastavu se nalazilo nekoliko britanskih jedinica), pod komandom generala Klarka iskrcala se na italijansko kopno kod Salerna (operacija Lavina).</s><s>Iskrcavanje je umalo pretrpelo neuspeh kada su Nemci prešli u kontranapad, zbog čega su britanski istoričari okrivili Klarka i njegov štab za loše planiranje operacije.</s>

<s>Tokom bitke za Monte Kasino, Klark je, 15. februara 1944. godine naredio bombardovanje opatije Monte Kasino.</s><s>Klark je naredbu izdao postupajući po naređenju njegovog pretpostavljenog, britanskog generala Harolda Aleksandera, glavnokomandujućeg savezničkih snaga u Italiji.</s><s>Klark i njegov načelnik štaba general-major Alfred Grunter nisu bili ubeđeni da je bombardovanje opatije neophodno.</s><s>Prilikom predaje položaja američkog II korpusa Novozelandskom korpusu, brigadni general Frederik Batler, zamenik komandanta američke 34. pešadijske divizije, rekao je „Ne znam, ali ne verujem da je neprijatelj u opatiji.</s><s>Celokupna vatra dolazila je sa obronaka brda ispod njenih zidova.“ Komandant indijske 4. pešadijske divizije hitno je tražio da se ceo planinski masiv bombarduje iz vazduha i to sa najtežim bombama koje su bile na raspolaganju.</s><s>Konačno, Klark je izvršio pritisak na Aleksandera, prisećajući se svojih reči „Rekao sam, 'Izdajte mi direktno naređenje i uradiću to,' i dobio je naređenje.“</s>

<s>Klarkovo vođenje operacija tokom italijanske kampanje je kontraverzno, naročito njegove akcije tokom bitke za Zimsku odbrambenu liniju.</s><s>Američki vojni istoričar Karlo D'Este nazvao je Klarkov izbor da, nakon operacije Dijadema i iskrcavanja kod Ancia zauzme Rim, umesto da uništi nemačku 10. armiju, „vojnički glupim isto toliko koliko i neposlušnim“.</s><s>Iako je Klark, opisao „trku do Rima“, u svom priređenom dnevniku koji je stavio na raspolaganje vojnim istoričarima, njegova originalna dokumenta postala su dostupna tek nakon njegove smrti.</s>

<s>Rano izjutra, 28. januara 1944. godine, na torpedni čamac koji je prvozio Klarka do mostobrana kod Ancia, greškom je otvorio vatru američki ratni brod i tom prilikom je nekoliko mornara iz njegovog okruženja poginulo ili ranjeno.</s><s>Nekoliko meseci kasnije, 10. juna, zamalo je izbegao smrt, kada je leteći iznad Čivitavekije, njegov avion udario u kabl baražnog balona.</s><s>Kabl se obmotao oko krila zbog čega je izviđački avion Pajper Kab počeo spiralno da pada ka zemlji.</s><s>Avion se oslobodio kabla nakon trećeg okreta, ali je kabl otkinuo veliki deo krila.</s><s>Rezervoar za gorivo je naprsao zbog čega je gorivo počelo da ulazi u kabinu.</s><s>Pilot je ipak uspeo da sigurno prizemlji avion na kukuruzno polje.</s><s>„Nikada nisam imao gore iskustvo“, pisao je Klark svojoj supruzi.</s>

<s>U decembru 1944. godine Klark je zamenio Aleksandera na položaju glavnokomandujućeg svih savezničkih kopnenih snaga u Italiji, objedinjenih u 15. armijsku grupu.</s><s>Aleksander, koji je u međuvremenu unapređen u čin feldmaršala, postavljen je za glavnokomandujućeg svih savezničkih snaga na Mediteranskom ratištu.</s>

<s>10. marta 1945. godine Klark je unapređen u čin generala armije.</s><s>Nakon prolećne ofanzive u Italiji 1945. godine prihvatio je predaju nemačkih snaga u Italiji, a u maju iste godine postavljen je za glavnokomandujućeg savezničkih snaga u Italiji.</s>

<s>Između Drugog svetskog rata i Korejskog rata 
Kasnije tokom 1945. godine kao kao glavnokomandjući američkih okupacionih snaga u Austriji, Klark će steći iskustvo u pregovorima sa komunistima, što će mu biti od velike koristi u daljoj karijeri.</s>

<s>Klark je služio kao zamenik državnog sekretara tokom 1947. godine i prisustvovao je pregovorima koji su prethodili zaključenju Austrijskog sporazuma između saveta ministara inostranih poslova u Londonu i Moskve.</s><s>U junu 1947. godine vratio se u SAD da bi preuzeo komandu nad američkom 6. armijom, čiji je štab bio stacioniran u Prezidiju u San Francisku.</s><s>Dve godine kasnije postavljen je za komandanta kopnenih snaga SAD.</s>

<s>20. oktobra 1951. godine američki predsednik Hari S. Truman predložio je Klarka za američkog ambasadora pri Svetoj stolici.</s><s>Klark je 13. januara 1952. godine povukao svoju kandidaturu, nakon protesta senatora iz Teksasa, Toma Konelija i grupa protestantskih vernika.</s>

<s>Kongresna istraga 
20. januara 1946. godine objavljeno je da je Udruženje veterana američke 36. divizije jednoglasno zatražilo kongresnu istragu u vezi sa Klarkovim postupcima koji su doveli do katastrofe prilikom forsiranja reke Rapido, u Italiji, 20. januara 1944. godine.</s><s>U peticiji je stajalo:</s>

<s>„Odlučeno je da se članovi Udruženja veterana američke 36. divizije obrate Kongresu SAD kako bi se istražio fijasko na reci Rapido i preduzele neophodne mere da se koriguje vojni sistem koji dopušta neefikasnim i neiskusnim oficirima iz viših komandnih struktura, kao što je general Mark Klark, da uništavaju mladost ove zemlje i da se spreči da budući vojnici budu žrtvovani rasipnički i beskorisno.“</s>

<s>Dve rezolucije su saslušane u Predstavničkom domu, od kojih je jedna tvrdila da je incident „jedna od najvećih grešaka u drugom svetskom ratu... smrtonosnih grešaka“ i da je „svaka osoba koja je učestvovala u ovom poduhvatu... bila osuđena na propast.“</s>

<s>Predstavnički dom oslobodio je Klarka odgovornosti.</s><s>Nakon istrage Klark nikada više nije spominjao događaje na reci Rapido, za vreme Drugog svetskog rata.</s>

<s>Korejski rat i posleratni period</s>

<s>Tokom Korejskog rata, Klark je 12. maja 1952. godine zamenio generala Metjua Ridžveja na položaju komandanta snaga Ujedinjenih nacija u Koreji.</s>

<s>Od 1954. do 1965. godine, nakon što se penzionisao, Klark je radio kao predsednik Citadele, vojnog koledža Južne Karoline koji se nalazi u Čarlstonu, u Južnoj Karolini.</s>

<s>Od 1954. do 1955. godine Klark je predvodio takozvanu „Radnu grupu Klark“ koja je imala zadatak da analizira sve obaveštajne aktivnosti federalne vlade i preporuči mere za njihovo unapređenje.</s><s>Ova radna grupa obrazovana je 1953. godine po nalogu druge Komisije za organizaciju izvršne vlasti, tzv. Huverove komisije kojom je predsedavao Herbert Huver.</s>

<s>Radna grupa se prvi put sastala u novembru 1954. godine i već u maju 1955. godine predala je tajni izveštaj predsedniku i drugim neimenovanim članovima Huverove komisije i Kongresa.</s><s>U izveštaju radne grupe Klark po prvi put je upotrebljen izraz „obaveštajna zajednica“ opisujući je kao „... mašineriju za ostvarivanje obaveštajnih ciljeva“.</s>

<s>Klark je napisao dva memoara: „Sračunati rizik“ (1950) i „Od Dunava do reke Jalu“ (1954).</s>

<s>Nagrade i odlikovanja</s>

<s>Porodični život 
17. maja 1924. godine Klark se oženio sa Morin Doran.</s><s>Njegova supruta preminula je 5. oktobra 1966. godine.</s><s>Klark je imao dvoje dece, sina Vilijema Dorana Klarka, koji je bio oficir u američkoj vojsci i koji se penzionisao u činu majora i ćerku Patrišu En.</s>

<s>Zaostavština 
Ogranak međudržavnog autoputa (I-526) u predgrađu Čarlstona u Južnoj Karolini nazvan je po Marku Klarku.</s><s>Sve do 17. avgusta 2010. godine u državi Vašington postojao je most Marka Klarka koji je povezivao ostrvo Kamano sa kopnom.</s><s>Međutim, ovaj most je srušen samo mesec dana nakon što je izgrađen novi most.</s>

<s>U Fort Dramu postoji sala koja nosi ime Mark Klarka i koja se koristi za obavljanje administrativni poslova prilikom prijema i otpusta vojnika 10. brdske divizije.</s><s>Fort Dram se nalazi u blizini kasarne Medison u kojoj se Klark rodio.</s>

<s>Na filmu 
U filmu „Đavolja brigada“ generala Marka Klarka igrao je glumac Majkl Reni.</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura 
 
 
Bibliografija</s>

<s>Spoljašnje veze</s>

<s>Dokumenta Marka V. Klarka, Predsednička biblioteka Dvajda D. Ajzenahuera
 Istorijski zvuci  od generala Klarka (neke izjave sa nemačkim prevodom)
 General Mark V. Klark  - Naslovna strana magazina TIME od 7. jula 1952.god.</s><s>Footage
 Kolekcija Mark V. Klark  The Citadel Archives & Museum
 Sidney T. Mathews: General Clark's Decision to drive on Rome.</s><s>In: Command Decisions (editor: Center for Military History, 2000).</s><s>CMH Pub 70-7-1; partly edited already in 1960.</s><s>Chapter 14  (pp.</s><s>351-364)</s>

<s>Američki generali
Američki vojnici u Prvom svjetskom ratu
Američki komandanti u Drugom svjetskom ratu</s>

