Gradačačka tvrđava
<s>Gradačačka tvrđava se nalazi u Gradačcu i nacionalni je spomenik Bosne i Hercegovine.</s><s>Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj 2. do 8. novembra 2004. godine donijela je  odluku da se tvrđava proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo i Tina Wik.</s>

<s>Nacionalni spomenik čine: bedemi, objekti unutar bedema - Gornji grad sa kulom Husein–kapetana Gradaščevića i Donji grad sa sahat–kulom, zgradom Gradske biblioteke, radio-stanice i muzeja, zgradom gimnazije i predmetima iz muzejske zbirke koji su upisani u inventarnu knjigu  Muzeja.</s><s>Nacionalni spomenik predstavlja potencijalno nalazište pokretnog arheološkog materijala.</s>

<s>Historija 
Oko 1710. godine, a sigurno prije 1730. godine, iz agaluka je izrasla kapetanija koja je imala 300 plaćenih vojnika, raznih rodova vojske.</s><s>Ovoj kapetaniji su pripadala i utvrđenja Soko kod Gračanice i Srebrenik.</s><s>Sva tri grada ove kapetanije bila su dobro snabdjevena topovima kao i svim rodovima vojske.</s><s>Prema izvještaju iz perioda između 1718. i 1739. godine,  gradačačka tvrđava je prilično čvrsto zidana i okružena jarkom.</s><s>Bila je osigurana sa tri baterije sa po 15 teških topova.</s>

<s>Kada je granica Osmanskog carstva utvrđena na Savi (definitivno odredbama Beogradskog mira 1739. godine), Gradačac dobija na značaju.</s><s>Prema istorijskim podacima tvrđava je dobila današnji izgled, između 1765. i 1824. godine.</s>

<s>Tvrđava je postojala decenijama i bila je renovirana više puta od vremena Mehmed-kapetana Gradaščevića 1765. godine.</s><s>Osman-kapetan Gradaščević i njegov sin Murat-kapetan Gradaščević su također radili na tvrđavi 1808. i 1818.–19. godine.</s>

<s>Opis 
Tvrđava ima dvije cjeline: Donji grad i unutar njega Gornji grad.</s><s>Cijeli kompleks je opasan bedemima koji zatvaraju površinu od 3500 m2.</s><s>Pojedini dijelovi bedema i kule cijelog kompleksa građeni mnogo pažljivije klesanim kamenom nego mnogi drugi gradovi istog doba u Bosni.</s><s>Prostor Starog grada ima oblik nepravilnog četverougaonika sa dužinom stranice od oko 180 – 200 m</s>

<s>Centralni objekat unutar široko razvedenih bedema je od opeke sagrađena trospratna Gradačačka kula s tornjem na vrhu, visoka oko 18m koja je služila u funkciji utvrđenog kapetanova dvora.</s><s>Predstavlja tip dvorca feudalca, utvrđenog radi sigurnosti.</s><s>Na arhitekturu objekta umnogome su utjecale promjene namjene.</s><s>Na sve četiri strane zadnjeg sprata prvobitno je stajao drveni doksat.</s><s>Iznad ulaza je također stajao jedan, najvjerovatnije trostrani doksat.</s><s>Kula se sastoji iz dva dijela: glavne građevne mase sa tri etaže (dimenzija 12,50 m x 15,50 m) i i tornja (7,18 x 7,70 m) koji zadire sa istočne strane ove mase i nadvisuje je sa još tri etaže.</s><s>Visina tornja je 18,20 m.</s>

<s>U kompleksu se također Gradačačka sahat-kula.</s><s>Tvrđava ima tri ulaza osigurana kapi-kulama.</s>

<s>Vanjski linkovi 
Historija Gradačca</s>

<s>Reference 
Tvrđave u Bosni i Hercegovini
Nacionalni spomenici u Gradačcu</s>

