H5N1
<s>H5N1 je podtip virusa Influenza A i uzročnik je ptičjeg gripa, virusnog oboljenja pandemijskih razmera koje se prenosi na mnoge vrste uključujući i čoveka.</s><s>Stručnjaci veruju da virus poseduje sposobnost mutacije u oblik koji se lako prenosi među ljudima.</s><s>Sam naziv H5N1 se odnosi na podtipove antigena koji su prisutni na površini virusa: hemaglutinin 5 i neuraminidaza 1.</s>

<s>Virus je ispočetka uočen kao uzročnik endemske zaraze milionskih populacija živine jugoistočne Azije, da bi do danas, zahvaljujući svojstvu brzog prenosa, postao široko rasprostranjen među brojnim drugim vrstama ptica.</s><s>U istoriji su slučajevi zaraze češće beleženi u gusto naseljenim sredinama u kojima zajedno žive ljudi i životinje-prenosnici.</s><s>Vodene ptice selice (labudovi, divlje patke i guske) su očigledni prirodni, a domaća perad neposredni prenosnik zaraze.</s><s>H5N1 je antigenskim tokom mutirao u desetine visokopatogenih varijacija koje sve pripadaju dominantnom genotipu Z. Taj endemski genotip se pojavio 2002. iz ranije poznatog visoko patogenog genotipa.</s><s>Kod ptica je epizoogeno prvi put pronađen u Kini 1996, a kod čoveka u Hongkongu 1997, pa se razlikuju dva genska kladona od kojih se jedan lakše prenosi na čoveka i predstavlja opasnost.</s>

<s>Mutirane varijacije od kojih obolevaju ostale vrste životinja, nisu nužno opasne za ljude (većina obolelih pojedinaca je bila u direktnom kontaktu sa zaraženim pticama).</s><s>Panzoogeno (bolest koja zahvata životinje različitih vrsta na određenom području) širenje je zaustavljeno uništavanjem čitavih populacija domaće živine koje su prebivale na istoj teritoriji.</s>

<s>S obzirom da nisu poznati svi slučajevi infekcije virusom H5N1 iz pređašnjih pandemija gripa, smrtnost se može samo predviđati na 2,5-5% ukupne populacije.</s><s>Najgori scenario u slučaju nove pandemije ukazuje na direktnu smrt oko 150 miliona ljudi.</s><s>Ostali podtipovi virusa ptičjeg gripa, potvrđeni kod čoveka i poređani prema broju smrtnih slučajeva, su: H1N1 uzročnik „španskog gripa“, H2N2 uzročnik „azijskog gripa“, H3N2 izuzetno otporni uzročnik „hongkonškog gripa“, H7N7, H1N2 ili „svinjski grip“ – endemski patogen kod ljudi i svinja, H9N2, H7N2, H7N3, H10N7.</s>

<s>Građa virusa</s>

<s>Virusi su vrsta mikroskopskih parazita koja inficira ćelije živih organizama.</s><s>Orthomyxoviridae su porodica RNK virusa, koja obuhvata uzročnike gripa i parazite.</s><s>Sadrže 7 do 8 delova linearnog jednostruko zavijenog molekula RNK.</s>

<s>Influenza A virusi su rod virusa ptičjeg gripa koji sadrži 10 gena: 
 HA kodira hemaglutinin, antigenski glikoprotein na površini virusa koji stvaranjem produžetaka omogućava njegovo vezanje za zaraženu ćeliju.</s><s>NA kodira neuraminidazu, enzim koji se veže za površinu virusa kako bi pomagao u otpuštanju novostvorenih čestica iz ćelije-domaćina.</s><s>M kodira matične proteine i, uz prethodna dva proteina, stvara virusnu kapsidu.</s><s>M1 se veže na virusu RNK, a M2 stvara membranski kanal i tako otpušta sadržaj virusa u ćeliju.</s><s>NP kodira nukleoprotein.</s><s>NS kodira dva nestrukturalna proteina koji su nositelji patogenih obeležja.</s><s>NS1 omogućava ćelijski transport i translaciju RNK, pa se smatra odgovornim za citokinski odgovor protiv makrofaga.</s><s>PA, PB1 i PB2 kodiraju proteine koji su glavne sastavnice virusne polimeraze (potrebne za replikaciju), osim PB1-F2 koji je i značajan činilac patogenosti.</s>

<s>Antivirusni lekovi su se otkrili upravo proučavanjem uloge esencijalnih virusnih proteina, hemaglutinina, neuraminidaze i M2, vršeći svoju funkciju na istom principu na kojem se protiv virusa bore antitela, koja proizvodi imunski sistem obolelih.</s>

<s>Širenje zaraze i simptomi</s>

<s>Zaražene ptice H5N1 prenose slinom, sekretom iz nosa i fecesom.</s><s>Ostale ptice se mogu zaraziti direktnim kontaktom sa sekretom ili površinom koja je kontaminirana zaraženom materijom.</s>

<s>Uloga ptica selica u širenju visokopatogenog ptičjeg gripa nije u potpunosti razjašnjena.</s><s>Divlje ptice iz reda plovuša (divlje patke, divlje guske i labudovi) se smatraju prirodnim rezervoarom za sve Influenza A viruse.</s><s>One verovatno već vekovima asimptomatski nose viruse influence.</s><s>Poznato je da su one nosioci i H5 i H7 podtipova virusa, ali uglavnom u niskopatogenoj formi.</s><s>Određeni dokazi ukazuju da ptice selice mogu da unesu niskopatogene H5 i H7 viruse u jata živine, koji zatim prelaze u visokopatogeni oblik.</s>

<s>S obzirom da pripadaju istoj porodici virusa, simptomi obolevanja od H5N1 kod zaraženih osoba ispočetka liče na simptome običnog gripa, uključujući: temperaturu, kašalj, grlobolju, mišićnu iscrpljenost.</s><s>Vremenom se kod ozbiljnijih slučajeva kao mogući uzrok smrti pojavljuje i upala pluća i smetnje u respiratornom sistemu (višestruke [[infekcija|infekcije] pluća, ožiljci i rupe u plućnom tkivu, uvećani limfni čvorovi).</s>

<s>Prevencija</s>

<s>Dosadašnja iskustva u dokumentovanim epidemijama ukazuju da brzo i sinhronizovano uništavanje rezervoara infekcije (ptica) redukuje brzinu prenosa u humanu populaciju, čime je bio izbegnut i rizik interhumanog prenosa ovog oboljenja.</s><s>Vakcinacija osoba koje rade sa inficiranom živinom, primenom postojeće aktuelne vakcine cirkulirajućeg soja virusa influence u humanoj populaciji, kao i primena antivirusne terapije se dokazala kao efektivna mera u dosadašnjim epidemijama.</s>

<s>SZO sa svojim partnerima intenzivirala je aktivnosti koje su usmerne u tri pravca:
 redukovanje obolevanja i smrtnosti u humanoj populaciji izazvanih ptičjom influencom H5N1,
 hitno redukovanje preduslova za otpočinjanje nove pandemije influence,
 hitno iniciranje neophodnih internacionalnih i nacionalnih istraživanja.</s>

<s>Imunizacija ciljnih grupa 
 
 Sve osobe koje bi bile u kontaktu sa živinom ili farmama živine, koje su suspektne ili za koje se zna da su inficirane ptičjom influencom H5N1, posebno one koje rade na klanici i tranžiranju živine i one koje žive i rade na tim farmama.</s><s>Zdravstveni radnici koji obavljaju dnevnu negu osobe za koju se zna ili kod koje je potvrđen slučaj influence izazvan H5N1 virusom.</s><s>Zdravstveni radnici koji rade na odeljenjima za hitnu medicinsku pomoć u oblastima gde je potvrđeno epizoogeno javljanje influence H5N1 kod ptica.</s>

<s>Epidemije</s>

<s>Dosadašnja istraživanja ukazuju da virus niske patogenosti, nakon cirkulacije u kratkom vremenskom periodu u populaciji živine, može da mutira u visoko patogene forme.</s><s>Primeri su:
 epidemija tokom 1983-1984. godine u SAD, uzrokovana H5N2 virusom koji je inicijalno bio niske patogenosti, a koji je unutar 6 meseci trajanja epidemije doveo do smrtnosti od 90% (uništeno više od 17 miliona ptica),
 epidemija od 1999. do 2001. godine u SAD, uzrokovana H7N1 virusom koji je inicijalno bio niske patogenosti, a koji je unutar 9 meseci trajanja epidemije doveo do visoke smrtnosti (uništeno više od 13 miliona ptica),
 epidemija u Meksiku koja je započela 1992. godine i koja je evoluirala u formu sa visokom smrtnosti, a koja je stavljena pod kontrolu tek 1995. godine.</s>

<s>Rasprostranjenost</s>

<s>Istraživanja koja se sprovode od 1997. godine samo prate evolucionu moć ovih virusa koji menjaju svoju antigeničnost i mutiraju grupe gena, šireći opseg ugroženih ptica-domaćina, patogeničnost sistemskih infekcija sisara i vlastitu stabilnost u okolini.</s>

<s>Terminologija</s>

<s>Svaki izolat virusa pronađen bilo gde na svetu dobija svoju jedinstvenu oznaku, kao npr. A/chicken/Nakorn-Patom/Thailand/CU-K2/04(H5N1):</s>

<s>A označava o kojoj vrsti virusa influence se radi (A, B ili C),
 chicken (u prevodu kokoška) se odnosi na vrstu iz koje je virus izolovan,
 Nakorn-Patom/Thailand označava mesto na kome je pronađen,
 CU-K2 je oznaka po kojoj se on razlikuje od drugih izolata pronađenih na istom području,
 04 predstavlja 2004. godinu,
 H5 se odnosi na peti od nekoliko poznatih tipova proteina hemaglutinina i
 N1 se odnosi na prvi od nekoliko poznatih tipova proteina neuraminidaze.</s>

<s>Neki drugi primeri: A/duck/Hong Kong/308/78(H5N3); A/avian/NY/01(H5N2); A/Chicken/Mexico/31381-3/94(H5N2) i A/shoveler/Egypt/03(H5N2).</s>

<s>Reference</s>

<s>Vanjske veze 
 UN Ujedinjene nacije
 SZO Svetska zdravstvena organizacija
 Opasnost od epidemije i pandemije
 Izvori o ptičjem gripu
 Planovi za suzbijanje gripe
 Uobičajena pitanja o gripu</s>

<s>Virusi</s>

