Odnos uma i tela
<s>Odnos uma i tela, ranije poznat kao odnos duše i tela, u novije vreme kao problem odnosa uma i mozga je jedno od centralnih pitanja filozofije uma i bihevioralne neuronauke.</s>

<s>Problem odnosa uma i mozga se tiče objašnjavanja odnosa koji postoji između umnih procesa i telesnih stanja ili procesa.</s><s>Glavni cilj filozofa jeste da se utvrdi priroda uma i mentalnih procesa, te kako na um utiče telo i obratno.</s><s>Pitanje je kako je moguće da svesna iskustva proističu iz gomile sive materije obdarene ničim drugim osim elektrohemijskih svojstava.</s><s>Srodan problem je da se objasni kako nečiji propozicioni statovi (e.g. verovanja ili želje) mogu da uzrokuju aktivaciju individualnih neurona i kontrakcije mišića na precizno korektan način.</s><s>Sa ovim problemima se suočavaju epistemolozi i filozofi uma još od vremena Rene Dekarta.</s>

<s>U današnjoj nauci dominira materijalistička teorija koja celokupno ponašanje objašnjava aktivnostima koja se odvijaju u mozgu i nervnom i endokrinom sistemu.</s>

<s>U filozofiji</s>

<s>Antička</s>

<s>Aristotel je svojom filozofijom postavio temelje za shvatanje da je nematerijalna psiha (um, duša ili duh) odgovorna za naše ponašanje, emocije i mentalne procese.</s><s>Prema ovom shvatanju psiha je nezavisna od tela, besmrtna je, i napušta ga nakon smrti.</s>

<s>Srednjovekovna</s>

<s>Toma Akvinski nije prihvatio platonsko shvatanje odnosa duše prema telu, već je prihvatio aristotelsko gledište ο duši kao formi tela, naglašavajući njihovu čvrstu povezanost.</s><s>Ne postoji nikakva forma corporeitatis, već samo jedna supstancijalna forma u čoveku — racionalna duša — koja neposredno uobličava prvu materiju i uzrok je svih ljudskih delatnosti na vegetativnom, osetnom i intelektualnom nivou.</s><s>Duša zadržava sposobnost da oblikuje telo, i to upravo zato što je prirodna forma tela; pa ipak, ona je racionalna duša i njene moći nisu iscrpljene u oblikovanju tela.</s><s>Akvinski dokazuje da je duša nepropadljiva zato što je supsistentna forma.</s><s>Duša životinje zavisi od tela i propada kada i telo; međutim, racionalna duša, budući da je supsistentna forma, ne može biti pogođena propadanjem tela.</s>

<s>Novovekovna</s>

<s>Prema Hobsu, budući da hodanje, govorenje i slične voljne kretnje uvijek ovise o prethodnoj zamisli, očigledno je da je zamisao prvo unutrašnje počelo svakog voljnog kretanja.</s><s>Prije nego što se pojave u hodanju, govorenju, udaranju i drugim vidljivim radnjama, ti mali začeci kretanja unutar ljudskog tijela, općenito se nazivaju napor.</s>

<s>Dekart je konačno kao sedište uma označio mozak i time ga povezao sa telom.</s><s>On je naznačio da dobar deo aktivnosti tela i mozga poput kretanja, digestije, disanja itd. može biti objašnjen mehaničkim i fizičkim principima, ali da je nematerijalni um odgovoran za racionalno ponašanje.</s><s>Dualističko shvatanje Dekarta ukazivalo je na dvojnu kontrolu ponašanja od strane materijalnog tela, koje kontroliše jednostavnije oblika ponašanja poput kretanja,  i nematerijalnog uma koji upravlja mislima i osećanjima.</s>

<s>Prema Spinozi, samo dok traje telo, duh može da predstavlja sebi nešto i da se seća prošlih stvari.</s><s>Međutim, ljudski duh ne može biti apsolutno uništen sa telom, no od njega ostaje nešto što je večno.</s><s>Ko ima telo sposobno za vrlo mnogo stvari (ko ima veliki broj sposobnosti), taj ima duh čiji je najveći deo večan.</s>

<s>Lajbnic objašnjava prirodnu vezu, odnosno suglasnost duše i organskog tijela na sledeći način.</s><s>Duša slijedi svoje vlastite zakone, a tijelo također svoje, i oni se sreću zbog unaprijed uređenog sklada među svim supstancijama, jer su sve one predočivanja jednog te istog univerzuma.</s><s>Duše djeluju po zakonima svršnih uzroka, pomoću požuda, svrha i sredstava.</s><s>Tijela djeluju po zakonima tvornih uzroka ili kretanja.</s><s>A ta dva područja, ono svršnih uzroka i ovo tvornih uzroka, međusobno su usklađena.</s><s>On tvrdi, poput Dekarta, da duše ne mogu dati tijelima nikakve sile, jer postoji uvijek ista količina sile u materiji.</s><s>Međutim, za razliku od Dekarta, Lajbnic tvrdi da duša ne može mijenjati smjer tijela, zbog prirodnog zakona o očuvanju totalnog usmjerenja, koji već sama materija u sebi nosi.</s><s>Lajbnic ovo naziva sistemom prestabilirane harmonije.</s><s>Po tom sistemu tijela djeluju, kao da nema nikakvih duša, a duše djeluju, kao da nema tijela, a obadvoje djeluju tako, kao da jedno utječe na drugo.</s>

<s>Savremena</s>

<s>Neki smatraju da je naizgled nerazrešljiv problem uma i tela prevaziđen, i zaobiđen, putem pristupa utelotvorene spoznaje, koji ima korene u radovima Hajdegera, Pijaža, Vigotskog, Merlo-Pontija i Džon Djuija.</s><s>Ovaj pristup navodi da je klasični aranžman odvajanja uma i analize njegovih procesa pogrešan: umesto toga, potrebno je posmatrati um, akcije otelotvorenog agenta, i okruženje koje on percipira i predviđa, jer su to međusobno zavisni delovi celine.</s><s>Stoga, funkcionalna analiza samog uma uvek proizvodi problem uma i tela koji je nerešiv.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vidi još 
 Um
 Duh
 Duša</s>

<s>Spoljašnje veze 
Internet Ecyclopedia of Philosophy - René Descartes: The Mind-Body Distinction</s>

<s>Psihologija
Neuronauke
Filozofija biologije
Filozofija nauke
Ponašanje
Filozofski koncepti</s>

