Američko-njemački odnosi
<s>Odnosi Njemačke i Sjedinjenih Američkih Država imaju dugu i promjenjivu istoriju.</s><s>Danas su Sjedinjene Američke Države jedan od najvažnijih zemalja u vanjskoj politici Njemačke izuzmu li se zemlje Evropske Unije.</s><s>Dvije se zemlje doživljavaju kao pouzdane saveznike iako među njima postoje neslaganja u vezi sa nekim važnim pitanjima.</s><s>Sjedinjene Američke Države zagovaraju aktivniju vojnu ulogu Njemačke u Evropi i u okviru NATO-a čemu se službeni Berlin snažno protivi, dijelom i zbog potresnog iskustva militarizma iz perioda pred početak i za vrijeme Drugog svjetskog rata.</s>

<s>U 2014. godini došlo je do određenog zahlađenja u odnosima nakon što su javnosti postale poznate informacije o špijuniranju kancelarke Angele Merkel od strane američke Nacionalne sigurnosne agencije i hapšenja službenika u njemačkim sigurnosnim službama pod sumnjom da su vršili špijunažu za američku Centralnu obavještajnu agenciju.</s>

<s>Njemačka imigracija u Sjedinjene Države</s>

<s>Kroz tri vijeka imigracija iz njemačkih zajednica centralne Evrope predstavljala je značajan dio ukupne imigracije koja je pristizala u današnje Sjedinjene Američke Države.</s><s>Prema američkom popisu stanovništva iz 2000. godine više od 20% Amerikanaca, i više od 25% bijelih Amerikanaca, izjasnilo se da ima njemačko porijeklo.</s><s>Amerikanci njemačkog porijekla su kao grupa vrlo uspješno asimilirani u mejnstrim američku kulturu i kroz establišment uspješno sudjeluju u oblikovanju političkog života nacije.</s><s>Njemačko porijeklo najčešće je samodeklarirano porijeklo u sjevernoj polovici SAD-a, a posebno je dominantno u Srednjem Zapadu dok je na Američkom Jugu manje zastupljeno uz iznimku značajnog broja građana njemačkog porijekla u Floridi i Teksasu.</s>

<s>1683-1848.</s>

<s>Prva zabilježena njemačka imigracija u Sjedinjene Države dogodila se u XVII vijeku kada je osnovan Germantown u blizini Philadelphije 1683. godine.</s><s>Imigracija iz Njemačke doživjela je svoj prvi vrhunac u periodu između 1749. i 1754. godine kada je otprilike 37 000 Nijemaca došlo u Sjevernu Ameriku.</s>

<s>1848-1914.</s>

<s>Od 1848. oko 7 miliona Nijemaca doselilo se u Sjedine Američke Države i mnogi od njih naselili su se u gradovima Chicago, Detroit i New York.</s><s>Neuspjeh revolucije 1848. godine ubrzao je imigraciju u Sjedinjene Države.</s><s>Useljenici koji su došli nakon ovoga događaja nazivani su Generacija 48-me.</s><s>Od 1848. do početka Prvog svjetskog rata u SAD-u se naselilo preko milion Nijemaca.</s><s>Preseljenje u Novi svijet bilo je težak poduhvat koji je u prosjeku trajao šest mjeseci, a među masama useljenika dolazilo je i do zaraza tifusa.</s><s>Do 1890.</s><s>Godine preko 40% stanovništva u gradovima kao što su Cleveland, Milwaukee, Hoboken i Cincinnati činili su useljenici iz Njemačke.</s><s>Do kraja XIX vijeka Nijemci su činili najveću samodeklariranu grupu useljenika u SAD-u i postali su značajan dio američkog kulturnog i društvenog života.</s>

<s>Političko sudjelovanje njemačkog iseljeništva bilo je fokusirano na djelovanje u okvirima radničkog pokreta.</s><s>Novoosnovani sindikati omogućavali su njemačkim useljenicima da poprave uslove života i da se integriraju u američko društvo.</s>

<s>Od 1914.</s>

<s>Kombinacija snažnog američkog patriotizma i antinjemačkih osjećaja u toku oba svjetska rata dovela je do toga da je većina useljenika raskinula veze sa nekadašnjom domovinom i asimilirala se u dominantnu američku kulturu.</s><s>U periodu vladavine režima Trećeg Reicha došlo je do novog velikog iseljavanja njemačkih Židova, političke opozicije i drugih političkih izbjeglica.</s><s>Najveći dio potomaka njemačkih useljenika živi u saveznim državama Pensilvanija i Kalifornija.</s>

<s>Diplomacija i trgovina</s>

<s>Direktna trgovina između američkih luka Philadelphia i Baltimore i starih hanzeških luka  Bremen, Hamburg i Luebeck postepeno je rasla kroz suvremenu istoriju.</s><s>Iz Amerike je izvožen duvan, riža, pamuk i šećer, a iz Njemačke tekstil, metalni proizvodi, alkoholni napitci i kemikalije.</s><s>Napoleonski ratovi u periodu od 1793. do 1815. godine i rastuća nestabilnost u Njemačkoj doveli su do smanjenja međusobne trgovine.</s><s>Ukupni obim trgovine nikada nije dosegao onaj koji je SAD ostvarivao sa Ujedinjenim Kraljevstvom, a dodatno ga je ograničavalo i odugovlačenje u potpisivanju sporazuma o trgovini od strane SAD-a koji je potpisan tek 1827. godine.</s><s>Američka diplomacija u njemačkim zemljama nije bila vrlo efikasna i temeljila se na radu trgovačkih konzula i ljudi iz poslovne zajednice.</s><s>Odnosi su bili nešto razvijeniji sa Prusijom, ali je u isto vrijeme sa njom trgovinska razmjena bila minimalna.</s><s>Prusija je zbog toga na sebe preuzela inicijativu i 1834. godine u Washington poslala delegaciju trgovačkih eksperata.</s><s>SAD su svog prvog stalnog predstavnika u Prusiju poslale 1835. godine.</s><s>Američki ministar vanjskih poslova tom je prilikom rekao kako između dvije zemlje „ne postoji niti jedna kontroverza koja bi zahtijevala da se postigne međusobna prilagodba; i da trgovinski međuodnosi dviju zemalja, utemeljeni na odredbama sporazuma, provode se na osnovu liberalnih i prosvijećenih principa reciprociteta… koje postepeno preuzimaju mjesto uskogrudnih predrasuda i utjecaja prohibitivnog sistema.“</s>

<s>U periodu Američkog građanskog rata sve su njemačke države podržavale sjevernjačke snage Unije ali u njemu nisu uzeli značajnije uloge.</s><s>Sjedinjene Države i Njemačka koje su bile u procesu industrijalizacije postale su konkurenti u razvoju trgovinskih odnosa sa Velikom Britanijom.</s>

<s>Nakon ujedinjenja Njemačke 1871. godine zemlja je izgradila moćnu morsku mornaricu i započela proces kolonijalnog osvajanja širom svijeta.</s><s>To je dovelo do istovremenog interesa SAD-a, Njemačke i Velike Britanije za Samou, strateški važno ostrvo u južnom  Pacifiku.</s><s>Ovi su interesi došli u konflikt u 1880-im godinama, da bi 1899. godine ostrvo bilo podijeljeno između Njemačke i SAD-a.</s><s>Sjedinjene su Države preuzeli punu kontrolu nad ostrvom 1914. godine.</s>

<s>Karibi</s>

<s>U kasnom XIX vijeku Njemačka je mornarica (Kaiserliche Marine) nastojala da uspostavi svoje uporište za utovar uglja u negdje u Karibima.</s><s>Njemačka je ubrzano gradila mornaricu svjetske klase, ali su parne mašine zahtijevale čest utovar ugljena za pogon pa je mornarica zato mogla efikasno djelovati samo u ograničenoj udaljenosti od mjesta utovara.</s><s>Preliminarni planovi u Karibima naišli su na veto od strane kancelara Otto von Bismarcka koji nije želio izazvati američki antagonizam.</s><s>Njegov je mandat završen smjenom 1890. godine, a Njemačke vlasti su nastavile raditi na planovima za ulazak u Karibe.</s>

<s>Njemački su pomorski stratezi u periodu od 1890. do 1910. godine osuđivali Monroovu doktrinu kao ekspanzionističku legalnu pretenziju SAD-a.</s><s>Brinula ih je i ideja o izgradnji Američkog kanala (Panamski kanal) koji bi doveo do potpune američke hegemonije u Karibima.</s><s>Njemački položaji su istaknuti i u ratnom planu predloženom 1903. od strane mornarice ističući „čvrstu poziciju u Zapadnim Indijima“, „slobodnu ruku u Južnoj Americi“ i službeni „opoziv Monroove doktrine“ koji bi pružili solidne temelje „za našu trgovinu sa Zapadnim Indijima, Centralnom i Južnom Amerikom“.</s><s>Do 1900. njemački su mornarički stratezi postali opsjednuti sa idejom da steknu bazu u Karibima i njemačkim pretenzijama u zapadnoj hemisferi.</s>

<s>U Venecuelanskoj krizi 1902-1903. godine Britanija i Njemačka su poslale ratne brodove da blokiraju Venecuelu nakon što zemlja nije uspjela da otplati rate stranog duga.</s><s>Njemačka je namjeravala da izvrši invaziju na Venecuelu i zauzme njezine luke, ali je američki predsjednik Theodore Roosevelt prisilio zemlju da se povuče šaljući američke ratne brodove prema Venecueli i prijeteći da će Nijemcima objaviti rat ukoliko se iskrcaju na kopno.</s>

<s>1904. godine Nijemci su preusmjerili svoj plan na Meksiko u namjeri da tamo uspostave svoju karipsku bazu, ali su i od ovoga plana odustali sve do pada Meksika u građanski rat 1911. godine.</s>

<s>Prvi svjetski rat</s>

<s>U inicijalnom periodu Prvog svjetskog rata Njemačka je bila jedna od uključenih strana dok su Sjedinjene Države provodile izolacionističku politiku, da bi se kasnije uključile na strani njemačkih ratnih neprijatelja.</s><s>Njemačka je mornarica provodila politiku totalnog ratovanja na Atlantskom oceanu što je često dovodilo do napada na američke brodove.</s><s>Berlin je odbijao zahtjeve da ograniči svoje pomorsko ratovanje.</s><s>U konačnici, tajni je Zimmermannov telegram koji je Njemačko Carstvo poslalo Meksiku bio katalizator koji je uveo Sjedinjene Države u rat.</s><s>Dijelovi ratnog plana predloženog u tajnom telegramu predviđali su meksičku invaziju na Sjedinjene Države u slučaju da se SAD uključi u rat što je izazvalo bijes u Washingtonu.</s><s>Takav je plan imao namjeru da zadrži američke vojne snage izvan Evrope i da omogući nastavak totalnog pomorskog rata koji je za cilj imao da zaustavi linije opskrbe prema Velikoj Britaniji.</s><s>Zauzvrat, nakon što bi Centralne sile odnijele pobjedu u Prvom svjetskom ratu, Meksiko bi bio nagrađen povratkom teritorija izgubljenog u Meksičko-američkom ratu.</s><s>Američki predsjednik Wilson uspio je u aprilu 1917. uvjeriti Kongres da objavi rat Njemačkoj.</s><s>U početku su SAD namjeravale da osiguraju financiranje, municiju, hranu i materijale potrebne za rat, ali nisu namjeravale poslati trupe u Evropu sve do trenutka uviđanja slabosti Antante na Zapadnom frontu u punom svjetlu.</s><s>Nakon što se u okolnostima Oktobarske revolucije Rusija povukla iz rata, Njemačka je prema zapadu mogla preusmjeriti dodatnih 600 000 vojnika.</s><s>Američke su snage stigle na evropsko kopno u ljeto 1918. mijenjajući iscrpljene savezničke snage, u okolnostima u kojima se slabljenje Britanske vojske vidjelo gotovo na svakodnevnoj razini.</s><s>U samom SAD-u javnost je preispitivala lojalnost građana sa njemačkim porijeklom.</s><s>Svaki veći njemački kulturni utjecaj na zemlju u širokim je masama promatran sa velikim nepovjerenjem i netrpeljivošću.</s><s>Njemačko je Carstvo predstavljano kao prijetnja američkoj slobodi i načinu života.</s><s>U Njemačkoj se u isto vrijeme na SAD gledalo kao na još jednoga od neprijatelja, lažnog osloboditelja koji želi i sam da ostvari dominaciju nad Evropom.</s><s>Po završetku rata u Njemačkoj su mnogi prihvatili načela o pravednom miru koja je iznio predsjednik Wilson.</s>

<s>Međuratni period</s>

<s>1920-e
U toku dvadesetih godina XX vijeka diplomatski i ekonomski odnosi između dvije zemlje bili su pretežito pozitivni.</s><s>Sjedinjene Države odbile su drakonske odredbe Versajskog mirovnog ugovora koje su se odnosile na Njemačku i sa ovom zemljom potpisale i sa ovom zemljom potpisale novi mirovni sporazumi koji nije uključivao sankcije.</s><s>Američka je strana već u tome periodu razmatrala i mogućnosti izgradnje takozvanog Euro-atlantskog mirovnog sistema sa Britanijom i Njemačkom.</s><s>Američki ambasador Alanson B. Houghton koji je služio od 1922. do 1925. godine smatrao je da su glavni problemi toga vremena ekonomske prirode i da se među njima ističu i ogromne ratne reparacije koje je Njemačka dugovala prema zemljama pobjednicama.</s><s>Iako je njemački kulturni establišment sa podozrenjem gledao na američku kulturu, jazz muzika stekla je golemu popularnost u poslijeratnoj Njemačkoj kao i hollywoodski filmovi.</s><s>U isto je vrijeme njemački kulturni utjecaj na SAD bio ograničen i mladi su Amerikanci rijetko pohađali njemačke univerzitete zarad viših razina studija.</s><s>Banke iz New Yorka preuzele su vodeću ulogu u financiranju poslijeratne obnove Njemačke dok je njemačka desnica pokazivala sumnjičavost prema modernitetu koji su simbolizirale SAD.</s>

<s>Nacistička era 1933-1941
Javnost u SAD-u gajila je snažnu averziju prema nacističkoj Njemačkoj i prema Hitleru, ali je u isto vrijeme postojao i otpor prema ratu i petljanju u evropsku politiku.</s><s>Rooseveltova je administracija javno pozdravila potpisivanje Minhenskog sporazuma 1938. godine, ali je istovremeno bila svjesna da on predstavlja samo odgodu rata i počela je ponovno naoružavanje.</s><s>Formalni odnosi su bili zahlađeni sve do novembra 1938. godine da bi nakon toga pali na izrazito nisku razinu nakon što je u Njemačkoj došlo do širokih otvorenih napada na Židove i židovske institucije za vrijeme Kristalne noći.</s><s>Dok je u tridesetima židovska emigracija iz Njemačke prema SAD-u bila brojčano mala, mnogi ugledni intelektualci napustili su zemlju već u tome periodu uključujući i katoličke intelektualce koji su se integrirali na vjerskim katoličkim univerzitetima u SAD-u.</s>

<s>Drugi svjetski rat</s>

<s>Drugi svjetski rat započeo je njemačkim napadom na Poljsku u septembru 1939. godine, a SAD je formalno sve do decembra 1941. ostala neutralna kada je objavila rat nacističkoj Njemačkoj.</s><s>Administracija američkog predsjednika Franklina Roosevelta snažno je favorizirala Veliku Britaniju i Francusku u njihovom sukobu sa Njemačkom u toku 1939. do 1941.</s><s>Sjedinjene Države su po ulasku u rat igrale istaknutu ulogu u savezničkoj koaliciji što je neizostavno dovelo do prekida odnosa između Washingtona i Berlina.</s><s>Nacisti su američko sudjelovanje u ratu i ulogu u oslobađanju Evrope koristili kao važan element za antisavezničku propagandu.</s><s>SAD su u nacističkoj propagandi predstavljane kao čudovišna ratna mašinerija usmjerena ka uništenju evropske kulture.</s><s>Bez obzira na vlastitu rasističku i genocidnu politiku, nacistički posteri su isticali negativne aspekte američkog društva kao što su Ku Klux Klan, podčinjavanje Indijanaca i linč nad crnačkom populacijom.</s><s>Posteri su osuđivali američki kapitalizam, širili propagandu o židovskom utjecaju i zavjeri i prikazivali američke bombe koje uništavaju bespomoćno evropsko selo.</s><s>Propaganda usmjerena protiv nacističke Njemačke vršena je i na savezničkoj strani.</s>

<s>Poslijeratni period</s>

<s>Nakon oslobođenja Evrope i konačnog poraza Trećeg Reicha američke su snage bile jedne od četiri vojske odgovorne za okupacione zone u Njemačkoj.</s><s>U poslijeratnoj Njemačkoj provođena je politika denacifikacije i takozvanog industrijskog razoružanja dok su zemlje počele ostvarivati i svoje poslijeratne odnose sa Njemačkom.</s><s>Njemački pogled na američke okupacione snage bio je relativno pozitivan u odnosu na druge snage, dok je Berlinski zračni most i Maršalov plan dodano popravio sliku Amerikanaca.</s>

<s>Hladni rat
U okolnostima Evrope podijeljene Željeznom zavjesom na dva ideološki suprotstavljena bloka, prostor današnje Njemačke postao je jednim od najosjetljivijih dijelova kontinenta sa velikom prisutnošću stranih zapadnih i istočnih vojnih snaga.</s><s>Američka vojna prisutnost tako je postala sastavnim dijelom svakodnevice u Zapadnoj Njemačkoj.</s><s>U periodu Hladnog rata bez američkog protivljenja započet je proces evropskih integracija, a Zapadna je Njemačka postala najveća ekonomija u Evropi.</s><s>Zapadna Njemačka i SAD uspostavile su i blisku transatlantsku suradnju i zemlja je postala dio NATO pakta što je dovelo do osnivanja Varšavskog pakta zbog bojazni od ponovne militarizacije Njemačke.</s>

<s>Američki odnosi sa Istočnom Njemačkom</s>

<s>Odnosi Istočne Njemačke i Sjedinjenih Američkih Država od početka su bili neprijateljski ili u boljim prilikama suzdržani.</s><s>Sjedinjene Države su slijedile doktrinu po kojoj je samo priznanje Istočne Njemačke od strane neke države smatrano neprijateljskim aktom.</s><s>Do djelomičnog poboljšanja odnosa došlo je u 1970-im godinama u sklopu ukupnih napora na Detantu između Istoka i Zapada.</s><s>SAD su priznale Istočnu Njemačku u septembru 1974. godine.</s><s>Građani Istočne Njemačke su uz lokalnu, bili izloženi i propagandi od strane SSSR-a, Zapadne Njemačke i američkih medija poput Radija slobodna Evropa.</s>

<s>Odnosi nakon 1990.</s><s>Nakon ponovnog ujedinjena Njemačke, SAD je u izrazitoj samouvjerenosti u devedesetim godinama Njemačku nazivao „partnerom u liderstvu“ smatrajući se jedinom svjetskom supersilom.</s><s>Sjedinjene Države pozivale su Njemačku na snažniji vojni angažman i iako američka očekivanja nisu u potpunosti uspjela, Njemačka je po prvi put nakon drugog svjetskog rata sudjelovala u ofanzivnom ratu van svojih granica za vrijeme NATO bombardovanje SR Jugoslavije.</s><s>Nakon terorističkih napada na New York 11. septembra došlo je do bliže suradnje u borbi protiv terorizma dok je Njemačka ponovno poslala vojne snage u Afganistan.</s><s>Njemačka je izrazila neslaganje, uložila napore u pokušaju sprečavanja i u konačnici nije sudjelovala u američkoj i britanskoj Invaziji na Irak.</s><s>Američki intervencionizam i globalna politika u prvim godinama XXI vijeka dovela je do rasta anti-američkih osjećaja u njemačkoj javnosti.</s><s>Kao odgovor na curenje informacija u 2013. godini o masonom špijuniranju od strane SAD-a, Njemačka je raskinula ugovor o razmjeni obavještajnih podataka sa Britanijom i SAD-om iz 1968. godine.</s><s>U julu 2014. djelatnici Bundesnachrichtendiensta su uhićeni pod sumnjom da su vršili špijuniranje za CIA-u, a kancelarkaMerkel je zatražila od koordinatora aktivnosti CIA-e pri Američkoj ambasadi u Berlinu da napusti soj položaj.</s><s>Kao odgovor na uhićenja kancelarkaMerkel je izjavila „Gledajući iz perspektive dobrog zdravog razuma, špijuniranje prijatelja i saveznika je rasipanje energije.</s><s>U periodu Hladnog rata možda je postojao slučaj u kojemu je postojalo međusobno nepovjerenje.</s><s>Danas mi živimo u XXI vijeku.“ Uhićenja su uslijedila nakon curenja informacija o prisluškivanju kancelarkinog telefona od strane američkog NSA-ja.</s><s>Tom je kontroverzom propao pokušaj Njemačkog sudjelovanja u paktu o nešpijuniranju između SAD-a, Velike Britanije, Kanade, Novog Zelanda i Australije.</s><s>18. jula 2014.</s><s>Merkel je izjavila kako povjerenje između dvije zemlje može biti obnovljeno samo kroz međusobne razgovore i da će Njemačka težiti da do takvih razgovora dođe.</s><s>Također je istakla i kako su Sjedinjene Državne njemački najvažniji saveznik i da neće doći do promjena u njihovim odnosima.</s><s>Unatoč toj izjavi, vladini dužnosnici u Berlinu pojačali su kontraobavještajne aktivnosti i planirali nove sigurnosne mjere u anticipaciji produženih pogoršanih odnosa.</s>

<s>Percepcije i vrijednosti u dvije zemlje
Narativ o takozvanim otvorenim granicama (American frontier) na zapadu igrao je značajnu ulogu u američkom folkloru, književnosti i filmu.</s><s>Isti je narativ stekao popularnost i u njemačkoj kulturi koja je i sama proizvela književna i filmska ostvarenja te tematike.</s><s>Karl May je bio njemački pisac najpoznatiji po svojim avanturističkim romanima čija je radnja smještena na američkom starom zapadu.</s><s>Njihov glavni protagonist je Winnetou i Stari Shatterhand.</s><s>Njemačka fascinacija Indijancima potiče još iz XIX vijeka i od tada su nastala brojna djela te tematike čiji su česti elementi egzotično indijanstvo (vidi još: orijentalizam) i autentičnost.</s><s>Obje se zemlje smatraju intelektualnim centrima takozvane zapadne civilizacije i obje su bile žarišta prosvjetiteljskih ideja.</s><s>Američka invazija na Irak imala je snažan negativan utjecaj na percepciju SAD-a u Njemačkoj i istraživanje BBC-a 2013. godine pokazalo je da je i tada svega 35% Nijemaca smatralo da je američka uloga u svijetu pozitivna, dok ju je 39% smatralo negativnom.</s><s>Dvije zemlje imaju različite poglede na mnogim poljima uključujući energiju i vojne intervencije.</s><s>Ipak, u posljednje vrijeme u SAD-u je u porastu svijest o globalnom zatopljenju, dok su Njemačke vlasti izašle sa inicijativama za bližu evropsku vojnu suradnju.</s><s>Istraživanje koje je 2007. naručila njemačka ambasada pokazalo je da su Amerikanci u tom trenutku još uvijek gledali na izostanak potpore u Iraku kao na najveću prepreku u odnosima, ali da je važnost tog pitanja opadala.</s><s>Također, istraživanje je pokazalo i da Amerikanci smatraju Njemačku četvrtim najvažnijim međunarodnim partnerom iza Ujedinjenog Kraljevstva, Kanade i Japana.</s><s>Amerikanci su također ekonomsku suradnju gledali kao najuspješniji segment u odnosima dvije zemlje.</s><s>Anti-američki stavovi prisutni su u njemačkom javnom prostoru i često se pripisuju njemačkoj ljevici.</s><s>Obje zemlje članice su NATO saveza i veći broj američkih vojnika smješteno je u bazama na jugu Njemačke.</s><s>Njemački je, nakon španjolskog i francuskog, treći najučestaliji strani jezik koji se podučava u američkim srednjim školama, koledžima i fakultetima.</s><s>Oko polovice njemačke populacije tečno govori engleski jezik.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Ambasada SAD-a u Njemačkoj
 Ambasada Njemačke u SAD-u
 Američka akademija u Berlinu
 DAAD New York
 Američki institut za savremene Njemačke studije</s>

<s>Bilateralni odnosi Njemačke
Njemačka</s>

