Surinam (nizozemska kolonija)
<s>Kolonija Surinam ili Nizozemska Gijana (nizozemski: Kolonie Suriname ili Nederlandse Guiana) bila je od 1667. kolonija Nizozemske Republike u Južnoj Americi, a nakon nje i njezinih nasljednica do 1954., iako je Nizozemska nastavila vladati sve do 1975. kad je Surinam postao nezavisan.</s>

<s>Historija 
Privi Evropljani koji su stigli do tadašnje Divlje obale (današnji Surinam), bili su avanturisti koji su tražili mitski El Dorado.</s><s>Ali je prvo trajno evropsko naselje u Surinamu osnovala je grupa britanskih plantažera sa svojim robovima 1651.</s>

<s>Njih je oko 300 u tu avanturu poveo tadašnji guverner Barbadosa -Francis Willoughby, umjereni rojalist koji se nije htio vratiti u Englesku bojeći se osvete Olivera Cromwella.</s><s>Kolonija uz Rijeku Surinam dobro je napredovala naročito kad se u nju doselilo puno protjeranih Nizozemaca i 
Židova iz Portugalskog Brazila.</s>

<s>Za vrijeme Drugog englesko-nizozemskog rata nizozemska flota od tri broda zauzela je tu koloniju u februaru 1667.</s><s>Novo stanje je ozakonjeno potpisivanjem mirovnog sporazuma u Bredi 1667., tim sporazumom se Nizozemska Republika  odrekla kolonije Niew Amsterdam (današnji New York) u zamjenu za Surinam.</s>

<s>Površinu te kolonije koja se prostirala između rijeka Corantijn na zapadu i Maroni / Marowijne na istoku, između britanske i Francuske Gvajane teško je odrediti jer su njene granice prema unutrašnjosti bile nejasne.</s><s>Samo je uski niski pojas uz obalu bio naseljen i 
obrađen.</s><s>Kolonija je podijeljena na Staru (između rijeka Coppename i Maroni / Marowijne) i Novu koloniju, od Coppename do Corantijna.</s><s>U Staroj koloniji se nalazila prijestolnica i jedini veći grad Paramaribo po ostatku kolonije plantaže koje su imale i po 600 robova.</s>

<s>Kolonija je na samom startu bila vlasništvo države, koja ju je zbog problema oko upravljanja ubrzo prodala Nizozemskoj zapadnoindijskoj kompaniji za 260,000 guldena.</s><s>Ta kompanija je 1/3 prodala gradu Amsterdamu a drugu Cornelisu van Aerssenu, pa je odtad djelovala kao akcionarsko društvo na čelu sa Cornelisom 
(1683-1688) .</s>

<s>Za vrijeme Francuskih revolucionarnih (1799.-1802.) i kasnijih Napoleonskih ratova (1804.-15.), koloniju je okupirala Britanska kraljevska mornarica.</s>

<s>Nakon sklapanja Amienskog mira kolonija je vraćena Ujedinjenoj Nizozemskoj i odtad su njom upravljali guverneri slani iz Nizozemske.</s>

<s>Surinam se razvio u prosperitetnu koloniju, u kojoj je u prvo vrijeme šećer bio glavni izvozni artikl, a proizvodnja kave, kakaovca, pamuka, indiga i drva dobila je na važnosti tokom 18. vijeka.</s>

<s>Sve do sredine 19. vijeka robovi, uglavnom iz Zapadne Afrike , činili su većinu stanovništva.</s><s>Malobrobno evropsko stanovništvo se sastojalo od ljudi nizozemskog porijekla, ali bilo je i Francuza, Njemaca i Britanaca i Židova koji su došli iz Portugala, Španjolske i 
Italije preko Brazila.</s>

<s>Od 1853. počeli su dolaziti najamni radnici iz Kine i sa otoka Madeire da rade na plantažama.</s><s>Dobar dio njih se vremenom se počeo baviti maloprodajom u vlastitim malim dućanima.</s><s>Kad je u julu 1863. ukinuto ropstvo, zamjenjeno je perfidnom odlukom kolonijalne vlade, da bivši robovi moraju još deset godina raditi na dotadašnjim plantažama kako bi ispunili ugovornu obavezu.</s><s>I pored tog to se pokazalo nedovoljnim, pa se počelo uvoziti ugovorne radnike iz Indijskog potkontinenta i sa Otoka Jave.</s>

<s>I pored svih napora da se održi ekonomija bazirana na plantažnom ratarstvu, to nije uspjelo jer su jedna po jedna počele bankrotirati pritisnute povećanim troškovima radne snage i smanjenom potražnjom.</s><s>Ipak je 1877. još bilo 310 plantaža, koje su imale 11,831 hektara, ali samo oko 51,500 stanovnika i poprilici oko 8,000 odbjeglih robova Marona (procjena iz 1878.)</s>

<s>Američka kompanija Alcoa započela je 1916. eksploataciju novootkrivenih rezervi boksita, glavnu sirovinu za proizvodnju aluminija.</s><s>To je potaklo 1939. i nizozemsku rudarsku kompaniju Billiton da i ona pokrene posao u koloniji.</s>

<s>Kolonija nakon Drugog svjetskog rata
Nakon Drugog svjetskog rata oživio je nizozemski interes za Surinam pa je od 1948. počela značajnije investirati i dozvolila ograničenu autonomiju.</s>

<s>U to vrijeme je pitanje biračkog prava postalo je katalizator političke mobilizacije.</s><s>Osnovane su prve političke partije, i to većinom na rasno-etničkoj bazi.</s><s>Kreolska elita svijetlije kože, protivnik općeg prava glasa, osnovala je Surinamsku nacionalnu partiju (Nationale Partij Suriname; NPS) i Progresivnu Surinamsku narodnu partiju (Progressieve Suriname Volkspartij; PSV) namjenjenu kreolskim radnicima.</s><s>Javanci i ostali južnoazijci okupili su se oko Ujedinjene reformske partije, kasnije nazvane Progresivna reformska partija (Vooruitstrvende Hervormde Partij; VHP]) i Indonezijske seljačke partije, kasnije Partija nacionalnog jedinstva i solidarnosti (Kerukunan Tulodo Pranatan Inggil, KTPI).</s><s>Opće pravo glasa uvedeno je 1948.</s>

<s>Zakonom o promjeni ustava Kraljevine Nizozemske iz oktobra 1954.</s><s>Surinam je zajedno sa Nizozemskim Antilima postao sastavni dio Nizozemske uz napomenu da će to trajati do 25. novembra 1975. kad će Surinam postati nezavisan i prekinuti sve zakonske veze sa Nizozemskom.</s>

<s>Nakon što je 1954.</s><s>Surinam dobio autonomiju u unutarnjim poslovima, razvojna pomoć iz Nizozemske stalno se povećavala.</s><s>Surinam je 1964. postao pridruženi član Evropske ekonomske zajednice (EEZ), pa je primao pomoć iz fondova EEZ-a.</s><s>I pored toga ekonomija je stagnirala, izuzev sredinom 1960-ih, kada je radikalno povećana proizvodnje glinice i aluminija.</s>

<s>Kad je koalicija partija NPS-a, PSV-a, KTPI-a i novoosnovane ljevičarske Nacionalističke republikanske partije (Partij Nationalistische Republiek; PNR), pobijedila na izborima 1973. postalo je jasno da će Surinam prekinuti sve veze sa Nizozemskom i postati nezavisan, i pored otpora južnoazijata koji su se bojali dominacije Kreola.</s>

<s>To se i desilo 25. novembra 1975. kad je Surinam i službeno proglasio nezavisnost.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Suriname (De kolonie) 
Historija Surinama
Historija Nizozemske
Bivše države u Južnoj Americi</s>

