Renesansa u nizozemskim zemljama
<s>Renesansa u Nizozemskim bila je kulturološki period sjeverne renesanse koji se desio oko 16. vijeka u Nizozemskim (današnja Belgija, Nizozemska i Francuska Flandrija).</s>

<s>Kultura u Nizozemskim pri kraju 15. vijeka bila je pod utjecajem talijanske renesanse, putem trgovine kroz Bruges kojom se Flandrija obogatila.</s><s>Njezina vlastela naručivala je umjetnike koji su postali poznati u čitavoj Evropi.</s><s>U nauci je predvodio anatom Andreas Vesalius; u kartografiji, karte Gerardusa Mercatora pomagale su istraživačima i navigatorima.</s><s>U umjetnosti, holandsko i flamansko renesansno slikarstvo obuhvatalo je sve od neobičnih djela Hieronymusa Boscha do prikaza svakodnevnog života Pietera Brueghela Starijeg.</s><s>U arhitekturi, muzici i književnosti kultura Nizozemskih je također prešla u renesansni stil.</s>

<s>Geopolitička situacija i pozadina</s>

<s>Godine 1500.</s><s>Sedamnaest provincija bile su u ličnoj uniji pod burgundijskim vojvodama, a sa flandrijskim gradovima kao gravitacionim centrima, kulturološki i ekonomski formirale su jedno od najbogatijih područja Evrope.</s><s>Tokom tog vijeka ta regija također je prošla kroz značajne promjene.</s><s>Ujedinjenje sa Španijom pod Karlom V, humanizam i reformacija doveli su do pobune protiv španske vladavine i početka religijskog rata.</s><s>Do kraja 16. vijeka sjeverna i južna Nizozemska bile su praktično podijeljene.</s><s>Iako se taj raspad odrazio u vizuelnoj umjetnosti u holandskom zlatnom dobu na sjeveru i flamanskom baroku na jugu, ostala područja misli i dalje su se povezivala sa tokovima misli renesanse u 16. vijeku.</s><s>Postepeno, ravnoteža moći se pomjerila dalje od južne Nizozemske, koja je ostala pod španskom vlašću, do nastajuće Nizozemske Republike.</s>

<s>Dva faktora odredila su sudbinu te regije u 16. vijeku.</s><s>Prvi je bio ujedinjenje sa Španskim kraljevstvom 1496. kroz brak Philipa Lijepog od Burgundije i Juane od Kastilje.</s><s>Njihov sin, Karlo V., rođen u Gentu, naslijedio je najveće carstvo na svijetu, te je time Nizozemska, iako istaknut dio carstva, postala ovisna o velikoj stranoj snazi.</s>

<s>Drugi faktor uključivao je religijske procese.</s><s>Srednji vijek je dao nove oblike religioznog razmišljanja.</s><s>Praksa Devotio Moderna, na primjer, bila je naročito snažna u toj regiji, dok su kritike Katoličke crkve iz 16. vijeka koje su se proširile širom Evrope također zahvatile Nizozemske.</s><s>Humanisti poput Desideriusa Erasmusa od Rotterdama bili su kritični, ali ostali odani crkvi.</s><s>Međutim, širenje reformacije, koje je započeo Martin Luther 1517. godine, na kraju je dovelo do otvorenog rata.</s><s>Reformacija, naročito ideje Johna Calvina, dobile su značajnu podršku u Nizozemskim, te nakon izbijanja ikonoklazma 1566.</s><s>Španija je pokušala zaustaviti protok i održati autoritet posttridentske crkve putem sile uvevši Fernanda Álvareza od Toleda, vojvodu Albe.</s><s>Represija koja je uslijedila dovela je do holandske pobune, početka Osamdesetogodišnjeg rata, te osnivanja Nizozemske Republike u sjevernim provincijama.</s><s>Nakon toga, Južna Nizozemska postala je utvrda kontrareformacije, dok je kalvinizam postao glavna religija onih na snazi u Nizozemskoj Republici.</s>

<s>Utjecaj talijanske renesanse</s>

<s>Trgovina u luci u Brugesu i tekstilna industrija, većinom u Gentu, pretvorili su Flandriju u najbogatiji dio Sjeverne Evrope krajem 15. vijeka.</s><s>Burgundijski dvor pretežno je obitavao u Brugesu, Gentu i Briselu.</s><s>Vlastela i trgovci mogli su davati umjetnicima narudžbe, stvorivši klasu vrlo vještih slikara i muzičara koji su bili cijenjeni i traženi na čitavom kontinentu.</s>

<s>To je dovelo do čestih razmjena između Nizozemskih i sjeverne Italije.</s><s>Primjeri toga su talijanski arhitekti Tommaso Vincidor i Alessandro Pasqualini, koji su radili u Nizozemskim veći dio svojih karijera, flamanski slikar Jan Gossaert, čija je posjeta Italiji 1508. u društvu Philipa Burgundijskog ostavila dubok utisak, muzičar Adrian Willaert koji je pretvorio Veneciju u najvažniji muzički centar svog vremena (vidjeti Venecijanska škola) i Giambologna, flamanski kipar koji je proveo svoje najproduktivnije godine u Firenci.</s>

<s>Prije 1500. godine, talijanska renesansa je imala malo do nikakvog utjecaja iznad Alpa.</s><s>Nakon toga počinju se primjećivati renesansni utjecaji, ali, za razliku od talijanske renesanse, gotički utjecaji ostali su značajni.</s><s>Oživljavanje klasičnog perioda također nije centralna tema kao u Italiji, "preporod" se prikazuje više kao povratak prirodi i ovosvjetskoj ljepoti.</s>

<s>Renesansa u Nizozemskim</s>

<s>Umjetnost</s>

<s>Slikarstvo 15. vijeka u Nizozemskim još uvijek pokazuje snažne religijske utjecaje, suprotno germanskom slikarstvu.</s><s>Čak i nakon 1500. godine, kada se renesansni utjecaj počinje primjećivati, utjecaj majstora iz prethodnog vijeka vodi većinom religijskom i narativnom stilu slikanja.</s>

<s>Prvi slikar koji pokazuje osobine novog doba je Hieronymus Bosch.</s><s>Njegova djela su čudna i puna naizgled iracionalnog slikovitog izlaganja, čineći ga teškim za razumijevanje.</s><s>Prije svega se čini iznenađujuće modernim, uvodeći svijet snova koji je u snažnom kontrastu sa tradicionalnim stilom flamanskih majstora njegovog vremena.</s>

<s>Poslije 1550. flamanski i holandski slikari počinju pokazivati više zanimanja za prirodu i ljepotu an sich, što je dovelo do stila koji inkorporira renesansne elemente, ali ostaje vrlo udaljen od elegantne lakoće talijanske renesansne umjetnosti i vodi direktno do tema velikih flamanskih i holandskih baroknih slikara: pejzaža, mrtve prirode i žanrovskog slikarstva - scena iz svakodnevnice.</s>

<s>Ova evolucija vidi se u djelima Joachima Patinira i Pietera Aertsena, ali pravi genij među tim slikarima bio je Pieter Bruegel Stariji, poznat po svojim prikazima prirode i svakodnevnice, pokazujući preferencu za čovjekovo prirodno stanje, odabravši da prikazuje seljaka umjesto princa.</s>

<s>Pejzaž sa Ikarovim padom, koji se sada smatra ranom kopijom, kombinira nekoliko elemenata sjevernog renesansnog slikarstva.</s><s>On nagovještava obnovljeno zanimanje za antiku (legenda o Ikaru), ali heroj Ikar skriven je u pozadini.</s><s>Glavni likovi u slici su sama priroda i, najvažnije od svega, seljak, koji ni ne diže pogled sa pluga dok Ikar pada.</s><s>Brueghel pokazuje čovjeka kao antiheroja, smiješnog i ponekada grotesknog.</s>

<s>Arhitektura i kiparstvo 
Kao i u slikarstvu, renesansnoj arhitekturi trebalo je vremena da dospije do Visokih Zemalja i nije sasvim zamijenila gotičke elemente.</s><s>Najvažniji kipar u Južnoj Nizozemskoj bio je Giambologna, koji je proveo većinu svoje karijere u Italiji.</s><s>Arhitekta pod direktnim utjecajem talijanskih majstora bio je Cornelis Floris de Vriendt, koji je dizajnirao gradsku vijećnicu Antwerpa, dovršenu 1564. godine.</s>

<s>U kiparstvu, međutim, flamanski umjetnici 15. vijeka, iako su se pridržavali kršćanskih tema, razvili su tehnike i naturalistički stil koji izlazi pozitivan u usporedbi sa djelima ranorenesansnih talijanskih savremenika kao što je Donatello.</s><s>Claus Sluter (fl. ~1400) je stvorio djela poput Mojsijevog bunara sa dinamizmom koji je na početku 15. vijeka bio gotovo nepoznat; Nikolaus Gerhaert van Leyden (b. ~1420), rođen u Holandiji, pravio je skulpture kao što je "Čovjek u razmišljanju" koja se i danas čine "modernijima" nego talijansko Quattrocento rezbarenje.</s>

<s>U Nizozemskoj Republici ranog 17. vijeka, Hendrick de Keyser igra važnu ulogu u razvoju amsterdamskog renesansnog stila, ne slijedeći ropski klasični stili, već ugrađujući mnoge dekorativne elemente, što je dalo rezultat koji se također može kategorizirati i kao manirizam.</s><s>Hans Vredeman de Vries je bio još jedna važna ličnost, prije svega kao vrtni arhitekt.</s>

<s>Muzika</s>

<s>Dok su u slikarstvu Nizozemske predvodile u Sjevernoj Evropi, u muzici je "franko-flamanska" ili "holandska škola" dominirala čitavom Evropom.</s><s>U ranoj renesansi, polifoni muzičari i kompozitori iz Nizozemskih, kao što je Johannes Ciconia, radili su na svim evropskim dvorovima i u crkvama.</s><s>Obrazovani u crkvenim i katedralnim školama svoje vlastite regije, širili su se i donosili svoj stil čitavom kontinentu, tako da se do kasne renesanse u čitavoj Evropi pojavio ujedinjen muzički stil.</s>

<s>Iako ne postoji veza sa antikom, prisutna je jasna flamanska "renesansna svijest", kao što je ukazao i flamanski teoretičar Johannes Tinctoris, koji je za te kompozitore rekao: "Iako nije uvjerljivo, ništa vrijedno slušanja nije bilo komponovano prije njihovog vremena.".</s>

<s>Renesansni elementi u muzici su povratak sa "božanskog porijekla" muzike ovozemaljskoj ljepoti i senzornoj radosti.</s><s>Muzika postaje više struktuirana, uravnotežena i melodična.</s><s>Dok je u srednjem vijeku izbor instrumenata bio slobodan, kompozitori sada počinju organizirati instrumente u homogene grupe i pišu muziku specifično za određene rasporede.</s>

<s>Josquin des Prez je bio najslavniji kompozitor tokom visoke renesanse i tokom svoje karijere uživao je pokroviteljstvo trojice papa.</s><s>Podjednako prilagođen i sekularnoj i religioznoj muzici, može se smatrati prvim muzičkim genijem za kojeg znamo.</s>

<s>Ostali važni kompozitori iz Nizozemskih bili su Guillaume Dufay, Johannes Ockeghem, Jacob Clemens non Papa i Adrian Willaert.</s><s>Orlande de Lassus, flamanac koji je živio u Italiji u mladosti i proveo većinu svoje karijere u Münchenu, bio je vodeći kompozitor kasne renesanse.</s>

<s>Književnost</s>

<s>Sredinom 16. vijeka, grupa retoričara (vidjeti srednjovjekovna holandska književnost) u Brabantu i Flandriji pokušala je udahnuti novi život u stereotipizirane forme prethodnog doba uvevši izvornu kompoziciju u novopronađene grane latinske i grčke poezije.</s><s>Vođa tih ljudi bio je Johan Baptista Houwaert, koji je bio viđen bezgraničnom ljubavlju prema klasičnoj i mitološkoj fantaziji.</s>

<s>Najvažniji žanr bio je objavljivanje muzike, naročito psalma.</s><s>Souterliedekens publikacija jedan je od najvažnijih izvora za rekonstrukciju renesansnih narodnih pjesama.</s><s>Kasnije publikacije bile su pod jakim utjecajem pobune protiv Španaca: herojske bojne pjesme i političke balade koje su ismijavale Španske okupatore.</s>

<s>Najbolje zapamćen od svih pisaca je Philips van Marnix, lord Sint-Aldegonda, koji je bio jedan od vodećih ljudi u ratu za holandsku nezavisnost.</s><s>Napisao je satiru o Katoličkoj crkvi, započeo rad na prevodu Biblije i navodno napisao tekst nacionalne himne Nizozemske.</s>

<s>Druge važne ličnosti su Dirck Volckertszoon Coornhert, Hendrick Laurensz.</s><s>Spieghel i Roemer Visscher.</s><s>Neizbježno, njihova djela i karijere bili su većinom predodređeni borbom između reformacije i Katoličke crkve.</s>

<s>Nauka</s>

<s>Novo doba pokazalo se i u nauci.</s><s>Život flamanskog anatoma Andreasa Vesaliusa tipično pokazuje i nove mogućnosti i probleme koji su došli s njima.</s><s>On je pružio pionirski rad u ponovnom otkrivanju ljudskog tijela, nakon vijekova njegovog zanemarivanja.</s><s>Time je zadobio veliko poštovanje od nekih, ali izazvao i nekoliko istraživanja u vezi s njegovim metodama (disekcija ljudskog tijela) i religijskih implikacija njegovog rada.</s>

<s>Dok je Vesalius izvodio pionirski rad u ponovnom otkrivanju ljudskog tijela, Gerardus Mercator, kao jedan od vodećih kartografa svog vremena, učinio je isto u ponovnom otkrivanju vanjskog svijeta.</s><s>I Mercator je dospio u probleme sa Crkvom zbog svojih uvjerenja i proveo nekoliko mjeseci u zatvoru nakon optužbe za herezu.</s>

<s>Životi oba ta naučnika pokazuju kako se renesansni naučnici nisu plašili izazivanja onoga što je uzimano za gotovo vijekovima i kako je to dovelo do problema sa svemoćnom Katoličkom crkvom.</s>

<s>Iako je izum štamparske mašine u 1430-im od strane Laurensa Janszoona Costera ipak samo plod romantične mašte, Nizozemske su imale rani početak u štampanju.</s><s>Do 1470. štamparska mašina se koristila u Utrechtu, gdje je prva datirana postojeća knjiga štampana 1473. godine, dok je prva knjiga na holandskom jeziku bila delftska Biblija iz 1477. godine.</s><s>Do 1481.</s><s>Nizozemske su imale štamparske štamparije u 21 većem i manjem gradu.</s><s>Poznate izdavačke kuće kao što su Christoffel Plantijn u Antwerpu od 1555. pa nadalje, Petrus Phalesius Stariji u Leuvenu od 1553. i Kuća Elzevir u Leidenu od oko 1580. pretvorile su Nizozemske u regionalni centar izdavaštva.</s>

<s>Povezano</s>

<s>Politička situacija 
 Burgundijska Nizozemska
 Sedamnaest Provincija
 Nizozemska Republika – Holandsko zlatno doba
 Južna Nizozemska
 Osamdesetogodišnji rat</s>

<s>Umjetnost 
 Rano nizozemsko slikarstvo
 Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo
 Flamansko slikarstvo
 Holandska škola (muzika)
 Holandska književnost renesanse i zlatnog doba
 Popis flamanskih slikara
 Popis holandskih slikara</s>

<s>Reference</s>

<s>Renesansa
Historija Nizozemske
Historija Belgije</s>

