Ustavni zakon 1953.
<s>Ustavni zakon o osnovama društvenog i političkog uređenja FNRJ od 13. januara 1953. godine je veliki paket izmena Ustava Jugoslavije od 1946. godine, sa ciljem uvođenja radničkog samoupravljanja u ustavnu materiju Jugoslavije.</s><s>Ustav od 1946. godine sa ovim izmenama ostao je na snazi do Ustava Jugoslavije od 1963. godine.</s>

<s>Ustavni zakon je potvrđivao velike ekonomske i političke promene do kojih je došlo u periodu 1950—1952, nakon razlaza sa SSSR.</s><s>Ustavni zakon je društvenu svojinu nad sredstvima za proizvodnju i samoupravljanje radnog naroda proglasio za osnove društvenog uređenja.</s><s>Takođe je došlo do oslobađanja privrede od neposrednog mešanja državnih organa (tzv. dogovorna ekonomija).</s><s>Ustavne odredbe predviđale su više novih oblika socijalističke demokratije: radničke savete, veća proizvođača u narednim skupštinama i narodnim odborima, zborove birača, referendume, izvršna veća, republičke, sreske i opštinske savete.</s><s>Ustavnim zakonom su ukinuti vlada i ministarstva, i zamenenjeni izvršnim većem i sekretarijatima.</s><s>Smisao tih promena bio je da izvršna veća postanu nosioci političko-izvršne funkcije i da se rasterete upravnih poslova.</s>

<s>Prema račima Moše Pijade, za razliku od prvog ustava FNRJ, ovaj ustavni zakon je tražio nova rešenja, jer nije imalo od koga da se „prepisuje".</s>

<s>Odredbe</s>

<s>Osnovama političkog i društvenog uređenja proglašene su društvena svojina na sredstvima za proizvodnju, samoupravljanje proizvođača u privredi, samoupravljanje radnog naroda u opštini, gradu i srezu i samoupravljanje radnog naroda u oblasti prosvete, kulture i socijalnih službi.</s>

<s>Jugoslavija je proglašena socijalističkom, demokratskom saveznom državom suverenih i ravnopravnih naroda.</s><s>Sva vlast u zemlji je pripadala radnom narodu preko predstavnika u raznim telima, kao i neposredno - izborima, opozivom predstavnika, zborovima, savetima i drugim oblicima samoupravljanja, koje je proglašeno za osnov čitavog uređenja.</s>

<s>Na polju predstavničkog tela ovo se ogledalo u uvođenju Veća proizvođača, kao doma predstavnika profesija, pored političkog doma.</s><s>Napušten je princip dihotomne podele vlasti, a Savezna narodna skupština proglašena je za vrhovnog predstavnika narodnog suvereniteta i najviši organ vlasti federacije.</s>

<s>Do tada postojeći najviši izvršni organi, Prezidijum Narodne skupštine FNRJ i Vlada FNRJ zamenjeni su sa dva izvršna organa Savezne narodne skupštine - Predsednikom republike i Saveznim izvršnim većem (poznatim kao SIV), koji su skupštini bili odgovorni za rad.</s><s>Predsednik republike bio je ujedno i predsednik SIV-a.</s>

<s>Takođe je napušten i demokratski centralizam, povećana su prava republika i autonomnih oblasti, a u opštini, gradu i srezu uvedeno je samoupravljanje.</s>

<s>Praksa</s>

<s>Ustavni zakon zapravo je proglašen za povelju društvenog samoupravljanja, a taj naziv nosiće i naredni ustavi Jugoslavije.</s><s>Po zamisli tvoraca, ovaj ustav trebalo je da omogući nesmetanu izgradnju samoupravljanja, do donošenja novog Ustava Jugoslavije od 1963. godine.</s><s>U praksi je započet proces podruštvljavanja imovine, čije su posledice bile ogromne.</s>

<s>Literatura 
 Branko Petranović: ISTORIJA JUGOSLAVIJE, knjiga III - SOCIJALISTIČKA JUGOSLAVIJA 1955-1988</s>

<s>Izvori</s>

<s>Vidi još 
 Samoupravni socijalizam
 Zakon o udruženom radu
 Radnički saveti u Jugoslaviji</s>

<s>Ustavi Jugoslavije</s>

