Varninski križarski rat
<s>Varninski križarski rat je bio niz događaja u periodu 1443–44 u sferi odnosa križara i Osmanskog Carstva.</s><s>Kulminirao je u odlučujućoj pobjedi Osmanlija u Bici kod Varne 10. novembra 1444. godine.</s>

<s>Pozadina 
1428. godine, dok je Osmansko Carstvo ratovalo protiv Mletačke Republike, Osmanlije i Kraljevina Mađarska postigle su privremen mir uspostavljanjem Srpske Despotovine kao tampon države.</s><s>Nakon što je 1430. rat završio, Osmanlije su se vratili svojoj pređašnjoj politici kontroliranja svih država južno od Dunava.</s><s>Sultan Murat II je 1432. krenuo u Transilvaniju.</s><s>Nakon što je 1437. kralj Žigmund preminuo, napadi su se pojačali, a Osmanlije su zauzele Borač 1438. godine, a Zvornik i Srebrenicu 1439. godine.</s><s>Smederevo se predalo krajem 1439. i Murat je uspio u pretvaranju Srbije u osmansku provinciju.</s><s>Đurađ Branković, srpski despot, pobjegao je na svoje imanje u Mađarskoj.</s><s>Murat je 1440. vodio opsadu glavne granične utrvde Mađarske, Beograda.</s><s>Nakon što nije uspio u zauzimanju utvrde, bio je primoran vratiti se u Anatoliju kako bi zaustavio napade Karamanida.</s>

<s>Za to vrijeme, Žigmundov nasljednik Albrecht umro je u oktobru 1439. godine, ubrzo nakon potpisivanja zakona za "vraćanje drevnih zakona i običaja u kraljevinu".</s><s>Zakon je ograničio kraljevski autoritet zahtijevajući sudjelovanje vlastele u političkim odlukama.</s><s>Četiri mjeseca nakon Albrechtove smrti, njegov jedini sin, Ladislav, rođen je dok je Mađarska bila u građanskom ratu za idućeg monarha.</s><s>17. jula 1440.</s><s>Vladislav, kralj Poljske, krunisan je unatoč nastavljenim sporovima.</s><s>Janoš Hunjadi podržao je Vladislava umirivši istočne grofovije, zadobivši poziciju vojvode Transilvanije i odgovarajuću odgovornost obrane mađarske južne granice.</s><s>Do kraja 1442. godine, Vladislav je osigurao svoju poziciju u Mađarskoj i odbio osmansku ponudu mira u zamjenu za Beograd.</s>

<s>Rimokatolička crkva se već dugo zalagala za križarski rat protiv Osmanlija, a sa krajem mađarskog građanskog rata i gotovo istovremenog u Bizantijumu, bili su u stanju realistično početi pregovore i planiranje.</s><s>Podsticaj neophodan za pokretanje plana u akciju pružio je Hunjadi između 1441–42. godine.</s><s>On je 1441. pobijedio u pljačkaškom napadu kojeg je Isak-paša poveo na Smederevo.</s><s>Gotovo je sasvim uništio vojsku Mezid Beja u Transilvaniji 22. marta 1442. godine, a u septembru je pobijedio i u osvetničkom napadu Šehabedin-paše, guvernera Rumelije.</s><s>Branković, nadajući se oslobođenju Srbije, također je pružio podršku nakon što je 1441.</s><s>Novo Brdo, posljednji veći srpski grad, palo u ruke Osmanlija.</s>

<s>Križarski rat</s>

<s>Rane borbe 
Papa Eugen IV. je 1. januara 1443. objavio križarsku bulu.</s><s>U ranom maju izviješteno je da su "Turci u lošem stanju i da bi ih bilo lako protjerati iz Evrope"; rat je objavljen sultanu Muratu II na saboru u Budimu na Cvjetnicu 1443. i, sa vojskom od 40 000 ljudi, uglavnom Mađara, mladi monarh i Hunjadi kao zapovjednik pod njim, prešao je Dunav, zauzeo Niš i Sofiju.</s>

<s>Križari, predvođeni Vladislavom, Hunjadijem i Brankovićem, napali su sredinom oktobra.</s><s>Njihova očekivanja da Murat neće moći brzo mobilizirati svoju vojsku, sastavljenu pretežno od konjanika-feudalaca koji su morali prikupiti žetvu kako bi platili porez, pokazala su se ispravnim.</s><s>Hunjadijevo iskustvo u zimskim pohodima 1441–42. dalo je prednost Mađarima.</s><s>Također su imali bolje oklope, protiv kojih je osmansko oružje često bilo beskorisno.</s><s>Murat se nije mogao osloniti na odanost svojih trupa iz Rumelije i imao je poteškoće u izlaženju na kraju sa mađarskim taktikama.</s>

<s>Bitka kod Niša 
U Bici kod Niša križari su pobijedili i primorali Kasim-pašu od Rumelije i njegovog ko-zapovjednika Turahan-beja na bjeg u Sofiju u Bugarskoj kako bi upozorili Murata na invaziju.</s><s>Međutim, njih dvojica su spalili sva sela na putu do tamo kako bi iscrpili križare taktikom spaljene zemlje.</s><s>Kada su dospjeli u Sofiju, savjetovali su sultanu da spali grad i povuče se u planinske prolaze, gdje manja osmanska vojska ne bi bila u toliko nepovoljnom položaju.</s>

<s>Bitka kod Zlatice 
Ubrzo nakon toga zavladala je oštra zima, a sljedeći boj, kod zlatičkog prolaza 12. decembra 1443. godine, odvio se u snijegu.</s><s>Do Bitke kod Zlatice križari se nisu susreli sa glavninom osmanske vojske, već samo dva gradska garnizona na putu prema Edirneu.</s><s>Tek su se kod Zlatice susreli sa jakim i dobro pozicioniranim obrambenim snagama osmanske vojske.</s><s>Križari su bili pobijeđeni.</s><s>Međutim, u povratku su iz zasjede napali i pobijedili vojsku koja ih je gonila u Kunovičkoj bici, gdje je zarobljen Mahmud-bej, zet sultana i brat velikog vezira Čandarli Halil-paše.</s><s>Četiri dana nakon te bitke, kršćanski savez dospio je u Prokuplje.</s><s>Đurađ Branković je predložio Vladislavu i Hunjadiju da ostanu u srpskim utvrđenim gradovima tokom zime i nastave pohod protiv Osmanlija u proljeće 1444. godine.</s><s>Oni su odbili taj prijedlog i povukli se.</s><s>Do kraja januara 1444. godine, snage Vladislava i Hunjadija došle su do Beograda, a u februaru su stigle u Budim, gdje su primljeni kao heroji.</s>

<s>Iako je bitka kod zlatičkog prolaza rezultirala porazom, zasjeda je križarima vratila utisak generalne pobjede kršćana i povratak je bio trijumfalan.</s><s>Kralj i Crkva bili su pod pritiskom da održe taj dojam i dali su naredbu da se šire vijesti o pobjedama, a da se protivrječi svakome ko spomene poraz.</s>

<s>U međuvremenu, Murat se vratio ljut i bezvoljan zbog nepouzdanosti svojih snaga i poslao je Turahana u tamnicu, optuživši ga za prepreke na koje je njegova vojska naišla i zarobljavanje Mahmud beja.</s>

<s>Mirotvorni pregovori 
Vjeruje se da je Murat imao najveću želju za postizanjem mira.</s><s>Između ostalog, njegova ga je sestra molila da postigne oslobođenje njenog muža Mahmuda, a njegova žena Mara, kćer Đurađa Brankovića, također je vršila pritisak.</s><s>6. marta 1444.</s><s>Mara je poslala izaslanika Brankoviću; njihov razgovor započeo je pregovore o miru sa Osmanskim Carstvom.</s>

<s>24. aprila 1444.</s><s>Vladislav je poslao pismo Muratu, navevši da je njegov izaslanik, Stojka Gisdanić, putovao za Edirne opunomoćen da pregovara u njegovo ime.</s><s>Tražio je da, kada se dogovor postigne, Murat pošalje vlastite izaslanike sa ugovorom i svojom zakletvom u Mađarsku kako bi i Vladislav mogao prisegnuti.</s>

<s>Na isti dan, Vladislav je održao skup u Budimu, gdje se zakleo pred kardinalom Julijanom Cezarinijem da će povesti novi pohod protiv Osmanlija u ljeto.</s><s>Najsnažniji preostali pristalica Ladislavovog prava na prijesto također je pristao na primirje, tako uklonivši prijetnju još jednog opasnog građanskog rata.</s>

<s>Između juna i augusta 1444. sprovedeni su pregovori o sporazumu, prvo u Edirneu, a potom u Segedin.</s><s>Međutim, križari nisu bili sasvim zainteresovani za mir, naročito s obzirom na to da se Cezarini zalagao za nastavak križarskog pohoda.</s><s>Kardinal je konačno pronašao rješenje koje bi omogućilo i nastavak borbi i ratifikaciju sporazuma, tako da je Segedinski mir stupio na snagu 15. augusta 1444. godine.</s>

<s>Konačni stadij 
Ubrzo nakon što su svi kratkoročni zahtjevi sporazuma ispunjeni, Mađari i njihovi saveznici nastavili su križarski rat.</s><s>Murat, koji se povukao sa svoje pozicije nakon što je sporazum završen, pozvan je da nastavi voditi osmansku vojsku.</s><s>10. novembra 1444. njihove dvije vojske sukobile su se u Bici kod Varne (blizu crnomorske utvrde Varna, Bugarska).</s><s>Osmanlije su dobili odlučujuću pobjedu unatoč teškim gubicima, dok su križari izgubili svog kralja i preko 15 000 ljudi.</s>

<s>Posljedice 
Mnogi su ostali osakaćeni usljed ozeblina, još više je umrlo u manjim kasnijim borbama, a većina evropskih zarobljenika je ubijena ili prodata u ropstvo.</s><s>Mađarska je pala u građanski rat sve dok Hunjadi nije odabran za regenta mladog Ladislava u junu 1446. godine.</s><s>Branković je zadržao kontrolu nad Srbijom.</s>

<s>Osmanska pobjeda kod Varne, popraćena pobjedom Osmanlija u Drugoj bici za Kosovo 1448. godine, odvratile su evropske države od slanja znatne vojne pomoći Bizantincima za vrijeme osmanskog osvajanju Carigrada (Istanbula) 1453. godine.</s><s>Iako je Pio II. službeno objavio trogodišnji križarski rat tokom vijeća u Mantovi u svrhu preotimanja Carigrada od Osmanlija, vođe koji su obećali pružiti 80 000 vojnika nisu održali svoju riječ.</s><s>Osmansko Carstvo bilo je slobodno, nekoliko decenija, od bilo kakvih daljnjih ozbiljnih pokušaja da ga se istjera iz Evrope.</s>

<s>Izvori</s>

<s>Križarski ratovi
Poljski ratovi
Osmanski ratovi
Srpska despotovina</s>

