Stana Tomašević
<s>Stana Tomašević-Arnesen (Bar, 28. april 1921. – Beograd, 1983) je bila jugoslovenska partizanka, učesnica Narodnooslobodilačke borbe, politički komesar, a nakon rata društveno-politička radnica Crne Gore i SFRJ i prva žena ambasador Jugoslavije.</s>

<s>Biografija 
Rođena je 28. aprila 1921. godine u Baru.</s><s>Njen otac Petar Tomašević bio službenik, pa se zbog očeve česte promene službe, školovala u različitim mestima.</s><s>Godine 1929. njena porodica se kolonizovala na Kosovu i Metohiji.</s><s>Učiteljsku školu je pohađala u Kosovskoj Mitrovici, Cetinju i Sarajevu, a od avgusta 1940. godine je radila kao učiteljica u selu Vrulja, kod Pljevalja, gde je zatekao početak Drugog svetskog rata.</s>

<s>Drugi svetski rat 
Nakon okupacija Jugoslavije, 1941. godine zajedno sa bratom Dušanom se uključila u Narodnooslobodilački pokret (NOP), a nakon izbijanja ustanka u Crnoj Gori jula 1941. godine je primljena u članstvo Komunističke partije Jugoslavije (KPJ).</s><s>Borila se najpre u partizanskom bataljonu „Jovan Tomašević”, a potom u Četvrtoj proleterskoj crnogorskoj udarnoj brigadi.</s><s>Bila je jedna od prvih žena-boraca koje su se nalazile na funkciji političkog komesara, a kasnije se nalazila na drugim političkim funkcijama – člana Biroa Mesnog komiteta KPJ za Cetinje, člana Sreskog komiteta KPJ za Boku Kotorsku, člana Politiodela brigade, sekretara Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Crnu Goru i člana Biroa Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru.</s><s>Aktivno je radila na organizovanju omladine i njenom uključivanju u Narodnooslobodilačku borbu, kao i na organizovanju Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Jugoslavije (USOAJ).</s>

<s>Bila je većnik Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) i delegat na Drugom kongresu USAOJ-a, maja 1944. godine u Drvaru, kada je otvorila ovaj Kongres.</s><s>Tokom boravka u oslobođenom Drvaru, koji je tada bio centar oslobođene teritorije Jugoslavije, Stana je bila pozvana na prijem u Štab britanske vojne misije pri NOVJ, koji je organizovao Randolf Čerčil, sin britanskog premijera Vinstona Čerčila.</s><s>Tada je fotografisao britanski ratni fotograf Džon Talbot i njena fotografija se pojavila u inostranoj štampi, pa je Stana brzo postala jedan od simbola jugoslovenskog partizanskog antifašizma.</s><s>Njene fotografije pojavile su se u sovjetskoj štampi, pa čak i u meksičkoj.</s><s>Fotografija sa Staninim likom nalazila se na letku s pozivom omladini Evrope da sledi primer omladine Jugoslavije, koji su engleski avioni bacali iznad okupiranih zemlja.</s><s>Ovaj letak inspirisao je norveškog slikara Arnea Taraldsena da na osnovu njenog lika je napravio propagandni antifašistički letak norveškog pokreta otpora.</s>

<s>Period SFRJ 
Završetak rata je dočekala u Beogradu.</s><s>Bila je bolesna i iscrpljena pa je izvesno vreme provela na bolničkom lečenju.</s><s>Tada joj je, greškom nedovoljno osposobljenog medicinskog osoblja, transfuzijom data krv zaraženog davaoca, što je izazvalo teško oboljenje, od čijih će komplikacije kasnije dobiti rak jetre, od koga je i umrla u 60 godini života.</s><s>Nakon ozdravljenja bila je član Biroa Centralnog komiteta Saveza komunističke omladine Jugoslavije i potom Narodne omladine Jugoslavije.</s><s>Godine 1954. je u Beogradu je završila Filozofski fakultet, nakon čega je obavljala brojne važne društveno-političke funkcije.</s><s>Od 1949. do 1958. godine je bila načelnica za školstvo u Agitpropu Centralnog komitetu KPJ, a od 1958. do 1963. godine je bila pomoćnik Saveznog sekretara za rad i radne odnose Mome Markovića.</s>

<s>Godine 1963. na predlog predsednika SFRJ Josipa Broza Tita prešla je u diplomatsku službu i postala je ambasador SFRJ u Norveškoj.</s><s>Stana je tada postala prva žena ambasador u istoriji jugoslovenske diplomatije.</s><s>Do 1967. godine se nalazila na službi u Norveškoj i Islandu, a nakon povratka u zemlju bila je birana za narodnog poslanika Savezne skupštine i bila je predsednica Odbora za spoljnu politiku Veća naroda.</s><s>Pošto je tokom službe u Oslu, Stana stekla veliki broj prijatelja i postigla zavidan ugled, 1973. godine je bila jedna od glavnih ličnosti koja je vodila kampanju da Tito odbije Nobelovu nagradu za mir.</s><s>Od 1974. do 1978. godine je bila na dužnosti ambasadora u Danskoj.</s><s>Po povratku u Jugoslaviju nalazila se na funkciji predsednika Saveznog veća Skupštine SFRJ.</s><s>Bila je birana za člana Centralnog komiteta Saveza komunista Crne Gore, a nalazila se i na funkciji predsednika Komisije za negovanje revolucionarnih tradicija Saveznog odbora Socijalističkog saveza radnog naroda Jugoslavije.</s>

<s>Umrla je u leto 1983. godine u Beogradu i sahranjena je u Aleji narodnih heroja na beogradskom Novom groblju.</s>

<s>Čitava njena porodica je učestvovala u Narodnooslobodilačkom ratu, a brata Duška su ubili četnici.</s><s>Njen brat Nebojša Bato Tomašević (1929–2017), bio je diplomata i publicista.</s><s>Bila je udata za norveškog reditelja Eugena Arnesena, koji je preminuo 1969. godine.</s>

<s>Priznanja i odlikovanja 
Nosilac je Partizanske spomenice 1941. i drugih stranih i jugoslovenskih odlikovanja, među kojima je Orden bratstva i jedinstva prvog reda.</s>

<s>Jedna ulica u podgoričkom naselju Zabjelo nosi njeno ime.</s>

<s>Vidi još 
 4. proleterska crnogorska udarna brigada
 Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi</s>

<s>Reference</s>

<s>Literatura</s>

<s>Jugoslavenski partizani
Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi
Društveno-politički radnici SR Crne Gore
Društveno-politički radnici SFRJ
Poslanici Skupštine SFRJ
Ambasadori SFR Jugoslavije
Biografije, Bar
Sahranjeni na Novom groblju u Beogradu</s>

