Rimski vojni logor Makljenovac
<s>Rimski vojni logor u Makljenovcu  - kastrum i civilno naselje – kanabe, bili su podignuti u polju, na strateški bitnoj komunikaciji, neposredno iznad ušća Usore u Bosnu, na lokalitetu zvanom Gradina, u Makljenovcu, oko 4 kilometra južno od Doboja, istočno od nekadašnje željezničke pruge Doboj-Teslić.</s><s>Nadmorska visina lokaliteta iznosi 144 m, geografska širina 44°42' 39″, geografska dužina 18°04 22″.</s>

<s>Nacionalni spomenik 
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 2. do 4. septembra 2013. godine u Sarajevu, donijela je odluku da se Arheološki lokalitet – Rimski logor i civilno naselje u Makljenovcu proglasi za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, (predsjedavajući) i Ljiljana Ševo.</s><s>Nacionalni spomenik sačinjavaju ostaci rimskog naselja, nekropola sa stećcima i pokretno naslijeđe koje se nalazi u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu.</s>

<s>Istorija 
Kada su Rimljani definitivno pokorili Ilire 9. godine n.e., nakon propasti Batonovog ustanka, u novostvorenoj provinciji Ilirik, koja se veoma brzo transformisala u dvije provincije, Dalmaciju i Panoniju, počela je gradnja utvrđenja,  kao dio sistema pacifikacije (pax romana).</s><s>Pacifikacija se sastojala od odvođenja u ropstvo, raseljavanja, masovnom regrutovanju, te konfiskovanja zemlje i prirodnih resursa.</s>

<s>Brzo je nastupila i romanizacija, politika Rima koju je u početku vladavine najvećim dijelom provodila rimska vojska (u samom početku su to bile VII i XI legija).</s><s>Nakon odlaska ovih legija na granična područja uz Dunav, od doba Flavijevaca, obavezu obezbjeđivanja osvojene teritorije, preuzele su pomoćne jedinice - kohorte.</s><s>Za njihove potrebe podignut je i vojni logor Makljenovac, na teritoriji ilirskog plemena Desitijata.</s>

<s>Podignut je početkom 2. vijeka, odnosno u vrijeme vladavine Trajana ili Hadrijana.</s><s>Izgled osnove kastela sa zaobljenim uglovima i unutrašnjim trapezastim kulama odgovara nizu poznatih primjera na limesu i u unutrašnjosti koji su nastali u ovom periodu, a organizacija prostora odgovara podjeli i rasporedu prostorija koji se javljaju kod kastruma u Čezavi.</s><s>Glavna razlika u odnosu na pogranična utvrđenja je niži stepen fortifikacije sporednih kapija, što odgovara položaju kastela u Makljenovcu kao utvrđenja smještenog u zaleđu.</s><s>Ova ujednačenost svjedoči o tome da se radi o jedinstvenom programu izgradnje, koji je izveden najvjerovatnije u vezi sa Trajanovim ratovima u Dakiji, kao i potrebom da se osiguraju putevi, najprije za kretanje vojske, a kasnije za kretanje sredstava prema posadi na limesu.</s>

<s>Korišćenje utvrđenja trajalo je do sredinu 3. vijeka, a prekid je trajao do početka Konstantinove vladavine.</s><s>Praksa napuštanja utvrđenja tokom druge polovine 3. vijeka zabilježena je i u drugim oblastima Carstva.</s><s>Fragmenti keramike, građevinska aktivnost i pokretni nalazi ukazuju na ponovno naseljavanje utvrđenja u 4. vijeku kao mješovitog vojnog i civilnog naselja.</s>

<s>Najkasnije do 441. godine pod pritiskom Huna, Makljenovac je u potpunosti napušten.</s><s>Obnova koja je uslijedila u 6. vijeku nije obuhvatila ovaj lokalitet, nego obližnje brdo Crkvinu, gdje je prilikom izgradnje novog utvrđenja, radi potrebe za efikasnijom zaštitom, iskorištena nepristupačnost terena.</s>

<s>Arheologija  
Arheološka istraživanja obavila je, nakon nekoliko ranijih, Irma Čremošnik 1968. godine.</s><s>Tada su unutar logora  (kastruma), oblika izduženog pravougaonika 160x134 m pronađeni:</s>

<s>u središtu logora nalazila se zgrada principia, dimenzija 41x33 m, odnosno službena  zgradu gdje su se vojnici okupljali, vršili obrede i službene poslove.</s><s>Ulaz u građevinu ležao je s južne strane, nasuprot glavnih južnih vrata na bedemu.   
 utvrđena vrata, po jedna na svakoj strani bedema kastruma
 kasnoantičke građevine kao što je zgrada pratentura, koja je služila za vježbe vojnicima.</s><s>Paviljon za vojsku bio je od kožnih šatora ili drvenih baraka.</s><s>Oko dvjesta metara od rimskog logora protezalo se civilno naselje - kanabe.</s><s>U tom naselju evidentirano je kupalište koje je imalo hipokaust s prefurnijem i čiji tlocrt podsjeća na plan prostorija s hipokaustom na Humcu. 
 velike količine rimske keramike, bronzani ukrasi za vojnu opremu, fibule, stilusi, brojni ključevi, vezane male pločice pancera, te dijelovi paradne kacige. 
 veća količina bronzanog i srebrenog rimskog novca: dvadeset rimskih novčića koji se datiraju u 2, 3 i 4. stoljeće, novčići cara Valensa, sestertius cara Hadrijana, jedan follis cara Valentijana, sestertius Aleksandra Severa, novčić cara Krispa i Gratijana
 ostaci ranosrednjovjekovnog slovenskog naselja unutar kastruma</s>

<s>Reference</s>

<s>Rimski vojni logori u BiH
Nacionalni spomenici u Doboju</s>

