Španska groznica
<s>Španska groznica ili Španski grip je bila jedna od najsmrtonosnijih pandemija u istoriji čovečanstva.</s><s>Pojavila se pri kraju Prvog svetskog rata, a u tri talasa se širila Zemljom.</s><s>Prema novijim procenama, trećina svetske populacije je bila inficirana i imala je klinički ispoljenu bolest (oko petsto miliona ljudi), a umrlo je oko pedeset miliona ljudi.</s><s>Dakle, španska groznica je odnela pet puta više života nego Prvi svetski rat.</s><s>Njen uzročnik bio je virus influence A (H1N1).</s><s>Proučavanje španske groznice možda može doneti rezultate koji će pomoći da se izbegne pojava neke nove smrtonosne pandemije.</s>

<s>Simptomi 
Žrtve španske groznice uveliko su patile.</s><s>Nekoliko sati nakon osećanja prvih simptoma, javljali su se ekstremni umor, groznica i glavobolja, a žrtve su pomodrile.</s><s>Ponekad je plava boja postala toliko izražena da je bilo teško odrediti orginalnu boju kože pacijenta.</s><s>Pacijenti bi imali tako snažan kašalj da su neki pokidali čak i svoje trbušne mišiće.</s><s>Pena i krv su navirali iz usta i nosa.</s><s>Neki su krvarili i iz ušiju, neki povraćali, a drugi nisu mogli kontrolisati svoje ponašanje, mokrenje ili defekaciju.</s><s>Španska groznica pogodila je svet tako naglo i teško da su mnoge od njenih žrtava umrle u roku od nekoliko sati od prvog simproma.</s><s>Neki su umrli dan ili dva nakon što su shvatili da su bolestni.</s><s>Ozbiljnost ove groznice bila ja alarmantna.</s><s>LJudi su širom sveta bili zabrinuti da će pogoditi i njih.</s><s>Neki gradovi naredili svima da nose maske.</s><s>Pljuvanje i kašalj u javnosti je zabranjeno.</s><s>Zatvorene su škole i pozorišta. a ograničena masovnija okupljanja.</s>

<s>Istorija</s>

<s>Prvi talas pandemije španske groznice započeo je u proleće 1918.</s><s>Za njim su usledila dva talasa koja su odnela najveći broj života.</s><s>Drugi pandemijski talas započeo je u jesen 1918., a treći u zimu 1919.</s><s>Geografska lokacija prve pojave pandemičnog virusa nije poznata, a postoji mišljenje da je bolest nazvana „španskom“ zbog toga što Španija nije bila učesnik rata, te se o bolesti od samog početka otvoreno pisalo u štampi, za razliku od drugih zemalja gde je bila prisutna jaka cenzura.</s><s>Podataka o broju obolelih i umrlih u našoj zemlji tokom španske groznice ima malo, čemu su uzrok složene ratne okolnosti i stvaranje nove države upravo u vremenu kada je bolest bila prisutna.</s><s>Međutim, gotovo sigurno je bolest uzela veliki danak, kao i u drugim evropskim državama.</s><s>Bolest se javila kod srpskih vojnika u aprilu na Krfu, a u julu na Solunskom frontu.</s><s>Pre početka španske groznice, a od 1890. godine, smatralo se da influencu izaziva Haemophilus influenzae (Pfajferov bacil).</s><s>Pfajfer je ovu bakteriju pronašao tokom pandemije influence 1889 – 1890. godine.</s><s>Tokom trajanja španske groznice javlja se sumnja u pogledu tačnosti navođenja Pfajferovog bacila kao etiološkog uzročnika influence.</s><s>Petog oktobra 2005. objavljeno je da je rekonstruisan, odnosno praktično ponovno oživljen uzročnik španske groznice.</s><s>Rekonstrukciju su izveli naučnici iz Si Di Sija (Centers for Disease Control and Prevention) iz Atlante, u saradnji sa naučnicima Instituta za Patologiju američke vojske i Mount Sinai School of Medicine.</s><s>Naučnici se nadaju da će detaljnim proučavanjem virusa španske groznice u potpunosti izučiti osnovu virulencije i patogenosti virusa influence.</s><s>Velika pažnja je usmerena na ova izučavanja zbog globalnog straha da bi aktuelni ptičiji grip, izazvan virusom influence A (H5N1), mogao izazvati pandemiju poput one 1918.-1919. godine.</s><s>Upoređivanjem virusa španske groznice i aktuelnog virusa ptičijeg gripa nastoje se izvući zaključci o tome koliko je blizu ili daleko virus ptičijeg gripa od pandemične sposobnosti.</s><s>Naučnici smatraju da gotovo zasigurno rekonstruisani virus španske groznice ne bi izazvao bolest takvih razmera kao 1918. godine u slučaju izlaska iz laboratorije.</s><s>Razlog tome je globalni imunitet koji je stvoren kontaktom sa H1N1 virusima influence.</s>

<s>Literatura</s>

<s>Jeffery K. Taubenberger and David M. Morens, “1918 Influenza: the Mother of All Pandemics“, Centers for Disease Control and Prevention (www.cdc.gov/eid), Vol.</s><s>12, No.</s><s>1, January 2006.</s><s>Dr Aleksa Savić, “Influenca”, Štamparska radionica Ministarstva Vojnog, Solun, 1918.</s><s>Krivošejev Vladimir, Epidemija španske groznice u Srbiji 1918-1919, Novi Sad: Prometej, 2020.</s><s>The American Experience, A Letter from Camp Devens, Massachusetts, 1918,(www.pbs.org/wgbh/amex/influenza)
 Dr Jov.</s><s>St.</s><s>Kujačić, „Influenca ili grip“, Štamparija Glavnog Saveza Srpskih zemljoradničkih Zadruga, Beograd, 1931.
 “Reasearchers Reconstruct 1918 Pandemic Influenza Virus; Effort Designed to Advance Preparedness“, CDC, (www.cdc.gov), October 5, 2005
 Jamie Shreeve, “Why Revive a Deadly Flu Virus?“, The New York Times, January 29, 2006
 časopis „Vox medici“, Novi Sad, maj 2006
 
 Bristow, Nancy K. American Pandemic: The Lost Worlds of the 1918 Influenza Epidemic (Oxford University Press, 2012)
 
 
 
 Davis, Ryan A. The Spanish Flu: Narrative and Cultural Identity in Spain, 1918 (New York: Palgrave Macmillan, 2013)
 
 Ewald, Paul.</s><s>Evolution of infectious disease, New York, Oxford University Press, 1994.</s><s>Garrett TA (2007), Economic Effects of the 1918 Influenza Pandemic: Implications for a Modern-day Pandemic, Retrieved from http://www.stlouisfed.org/community_development/assets/pdf/pandemic_flu_report.pdf   on 11/4/2010
 Honigsbaum, Mark.</s><s>Living with Enza: The Forgotten Story of Britain and the Great Flu Pandemic of 1918, .</s><s>Pankhurst, Richard.</s><s>An Introduction to the Medical History of Ethiopia.</s><s>Trenton: Red Sea Press, 1990
 Phillips, Howard.</s><s>"The re-appearing shadow of 1918: trends in the historiography of the 1918-19 influenza pandemic." Canadian Bulletin of Medical History/Bulletin canadien d'histoire de la médecine (2010) 21#1: 121-134.</s><s>Porras Gallo, María Isabel and Ryan A. Davis.</s><s>The Spanish Influenza Pandemic of 1918-1919: Perspectives from the Iberian Peninsula and the Americas (Rochester, NY: University of Rochester Press, 2014)
 
 Davis, Ryan A. The Spanish Flu: Narrative and Cultural Identity in Spain, 1918 (New York: Palgrave Macmillan, 2013).</s><s>Humphries, Mark Osborne.</s><s>The Last Plague: Spanish Influenza and the Politics of Public Health in Canada (University of Toronto Press; 29013) examines  the public-policy impact of the 1918 epidemic, which killed 50,000 Canadians.</s><s>Porras Gallo, María Isabel and Ryan A. Davis.</s><s>The Spanish Flu Pandemic of 1918-1919: Perspectives from the Iberian Peninsula and the Americas (Rochester, NY: University of Rochester Press, 2014)</s>

<s>Vanjske veze</s>

<s>Nature "Web Focus" on 1918 flu, including new research
 Influenza Pandemic on stanford.edu
 The Great Pandemic: The U.S. in 1918–1919.</s><s>US Dept. of HHS
 The American Influenza Epidemic of 1918–1919: A Digital Encyclopedia Largest digital collection of newspapers, archival manuscripts and interpretive essays exploring the impact of the epidemic on 50 U.S. cities (Univ. of Michigan).</s><s>Little evidence for New York City quarantine in 1918 pandemic.</s><s>27 Nov 2007 (CIDRAP News) 
 Flu by Eileen A. Lynch.</s><s>The devastating effect of the Spanish flu in the city of Philadelphia, PA, USA
 Dialog: An Interview with Dr. Jeffery Taubenberger on Reconstructing the Spanish Flu
 The Deadly Virus – The Influenza Epidemic of 1918 US National Archives and Records Administration – pictures and records of the time
 The 1918 Influenza Pandemic in New Zealand – includes recorded recollections of people who lived through it
 PBS – recovery of flu samples from Alaskan flu victims 
 An Avian Connection as a Catalyst to the 1918–1919 Influenza Pandemic
 Fluwiki.com Annotated links to articles, books and scientific research on the 1918 influenza pandemic
 Alaska Science Forum – Permafrost Preserves Clues to Deadly 1918 Flu 
 Pathology of Influenza in France, 1920 Report
 Yesterday's News blog  1918 newspaper account on impact of flu on Minneapolis
 "Study uncovers a lethal secret of 1918 influenza virus"  University of Wisconsin – Madison, 17 January 2007
 Spanish Influenza in North America, 1918–1919
 1918 Influenza Virus and memory B-cells  – Exposure to virus generates lifelong immune response.</s><s>Influenza Research Database – Database of influenza genomic sequences and related information.</s><s>Spanish Flu with rare pictures from Otis Historical Archives
 "No Ordinary Flu"  a comic book of the 1918 flu pandemic published by Seattle & King County Public Health
 "Influenza 1918" The American Experience (PBS)  
 "Closing in on a Killer: Scientists Unlock Clues to the Spanish Influenza Virus" An online exhibit from the National Museum of Health and Medicine.</s><s>Sources for the study of the 1918 influenza pandemic in Sheffield, UK  Produced by Sheffield City Council's Libraries and Archives
 Booknotes interview with Gina Kolata on Flu: The Story of the Great Influenza Pandemic of 1918 and the Search for the Virus That Caused It, 27 February 2000.</s>

<s>Epidemiologija
Influenca
Virusi</s>

