Mostovi u Stocu
<s>Mostovi u Stocu su skupina mostova na rijeci Bregavi, opština Stolac, Bosna i Hercegovina.</s><s>Kraška rijeka Bregava izvire u Dolu ispod planine Hrgud i ulijeva se u Neretvu u Klepcima kod Čapljine.</s><s>Svojim tokom kroz Stolac pravi dva veća prirodna vodopada - iznad Begovine, poznat kao Pjene, i iznad Prope, poznat kao Provalije.</s><s>U 18. vijeku na rijeci je sagrađeno više bentova, pregrada, preko kojih voda pravi umjetne vodopade.</s><s>Najpoznatiji je Veliki benat kod Šarića ljetnikovca.</s><s>Od srednjeg vijeka do danas u Stocu je sagrađeno 15 mostova, od kojih 10 predstavlja historijske građevine.</s>

<s>Opšte 
Veliki broj mostova u Stocu je posljedica činjenice da Bregava, pored osnovnog korita ima nekoliko rukavaca.</s><s>Svi su sa polukružnim svodovima i građeni su od kamena, od kojeg su građene stupe za valjanje sukna i vodenice na Bregavi.</s><s>Na rijeci Bregavi u stolačkoj općini obnovljen je veliki broj mostova, zajedno sa drugim nacionalnim spomenicima, a sve u okviru projekta ARCH kojega je financirala Evropska komisija.</s><s>Korito Bregave sa vodenicama, stupama i mostovima u Stocu proglašeno je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.</s>

<s>U Stocu postoje sljedeći mostovi (navedeni prema toku rijeke - nizvodno):</s>

<s>Ćuprija u Begovini izgrađena je krajem osamnaestog ili početkom devetnaestog vijeka sredstvima porodice stolačkih kapetana Rizvanbegovića.</s><s>Ovaj most ima pet lučnih otvora.</s><s>Nakon nekoliko obnova u mnogome se razlikuje od originalne izvedbe.</s><s>Niveleta mosta skoro je ravna.</s><s>Rasponi svodova su od 3,85 do 4,10 metara.</s><s>Širina kolovoza je 2,65 m, a ukupna dužina sa prilazima 35,5 metara.</s>

<s>Djevojački most nalazi se na desnom kraku Bregave.</s><s>Most je na jedan svod, čiji je luk segmentan, blizak polukrugu.</s><s>Sa nizvodne strane, iznad naglašenog zaključnog kamena svoda nalazi se ugrađena ploča s ćirilskim natpisom, koji kaže da je to Most Sare Kašiković, kao i da je godina gradnje – 1896.</s><s>Sara je bila poznati stolački ugostitelj, a most je izgradila u čast svoje nesretne ljubavi.</s><s>Raspon luka iznosi 8,40 m, a njegova visina iznad vode je 3,60 m. Debljina svoda je 40 cm.</s><s>Širina staze na mostu je 1,87 m, ukupna dužina mosta sa kapijom i stepenicama iznosi 12,5 m.</s>

<s>Gornja Ćuprija smatra se najstarijim mostom u Stocu.</s><s>Ona je 70-tih godina prošloga vijeka dobila ime Inat ćuprija.</s><s>Pored ove ćuprije nalazi se vodenica, džamija, kafana i hamam.</s><s>Izgrađena je u XVII vijeku.</s><s>Nesimetričnog je izgleda, jedan luk se završava na obali, a drugi u koritu rijeke.</s><s>Legenda kaže da se graditelj na ova način htio osvetiti tadašnjem uzurpatoru na vlasti u Stocu.</s>

<s>Lučki most je pješački, sagrađen nakon II svjetskog rata uz primjenu savremenih materijala (armirani beton).</s><s>Konstrukciju mosta nose dva stuba.</s><s>Niveleta mosta je gotovo u potpunosti ravna.</s>

<s>Novi most je sagrađen nakog II svjetkog rata.</s><s>Izveden je od savremenih materijala (armirani beton).</s><s>Ovaj most sada predstavlja glavni ulaz u grad iz pravca Mostara i Berkovića.</s>

<s>Mostić kod Šarića ljetnikovca spada u manje prelaze preko vode na rukavcu gdje je vodotok uglavnom konstantan i bezopasan, što se posebno odražava na ukupnoj propusnosti triju otvora od jedva nešto preko tri metra, dok je dužina građevine u cjelini skoro 15 metara.</s><s>Ovaj mostić ne premošćuje rukavac okomito na vodotok, već pod uglom.</s>

<s>Most za prilaz Adi nalazi se na lijevom rukavcu Bregave, ispod Vidoškog Grada.</s><s>Nastao je u XVII vijeku kada je i Ada nastanjena.</s><s>Ima tri svoda - raspona 2,40 m i dva stuba širine 1,70 m; ukupna dužina mu je 13,70 m , a širina 3.10 metara.</s><s>Most je potpuno ravan a isto tako i njegova ograda.</s>

<s>Most kod Podgradske džamije (Ali-pašine džamije) spada, među manje prelaze u Stocu.</s><s>On se nalazi pod glavnim putem, koji je krajem prošlog vijeka proširen na preko sedam metara i time je skoro potpuno uništen opšti utisak ovog mosta.</s>

<s>Podgradska ćuprija je prvi stolački most iz pravca Mostara i Čapljine, preko Domanovića.</s><s>Građen je početkom osamnaestog vijeka a obnovljn 1898. godine, kada je proširen za dva metra.</s><s>Ima dva zasvođena lučna otvora, različite veličine, koji se oslanjaju na jedan stub u rijeci i dva priobalna podzida.</s><s>Različit raspon i visina lučnih otvora daju mostu osnovni asimetrični dojam.</s><s>Manji svod uz lijevu obalu ima raspon 5, a veći uz desnu obalu 8 metara.</s><s>Širina kolovoza je 4,80 m, debljina ogradnih zidova po 35 cm, a ukupna dužina objekta sa prilazima oko 26,5 m.</s>

<s>Most u Polju je sagrađen u 19. ili početkom 20. vijeka, s obzirom na primijenjene materijale, konstrukciju kao i vidljive prepravke na mostu.</s><s>Most ima četiri lučna otvora.</s><s>Niveleta mosta je gotovo u potpunosti ravna.</s><s>Hodna površina je danas izvedena od betona.</s><s>Ograda je od željeznih stubova i žice.</s>

<s>Literatura 
 Muhamed Elezović, Most - Index Časopis za obrazovanje, nauku i kulturu Broj 199 (110 - nova serija) Godina XXXI juni/lipanj 2006.</s><s>-Legende o stolačkim ćuprijama</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Stocu
Mostovi u Bosni i Hercegovini</s>

