Kasnoantička bazilika u Vrbi, Glamoč
<s>Kasnoantička bazilika u Vrbi, nalazi se na podrušju opštine Glamoč, Bosna i Hercegovina.</s><s>Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 21. do 24. novembra 2011. godine, bazilika je proglašena za nacionalni spomenik BiH.</s><s>Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović (predsjedavajući) i Ljiljana Ševo.</s>

<s>Današnje naselje Vrba leži na diluvijalnoj terasi Borak, na cesti Glamoč-Livno, nekih pet do šest kilometara jugoistočno od Glamoča.</s><s>Na istom mjestu nalazilo se rimsko naselje Salvium, municipalni centar, po kojem se nazivao i njegov teritorij.</s><s>Grad je postepeno prihvatao rimska obilježja (groblje, hram rimskim bogovima), a svakako i tabernu (gostionica) pored puta koji je prolazio zapadnom stranom puta.</s>

<s>Arheologija 
Salvium je istraživao Ivo Bojanovski od 1974. do 1976. godine u tri kampanje.</s><s>Svi fragmenti bili su predani u Centar za zaštitu spomen - obilježja „Ivo Lola Ribar “u Glamoču.</s><s>Nakon istraživanja sve je bilo pripremljeno za konzervaciju, ali zbog imovinsko-pravnih odnosa do konzervacije nije došlo.</s><s>O konzervaciji se vodilo računa i tokom arheoloških iskopavanja, tako da nisu obrušavani zidovi i podovi, osim najnužnijeg.</s><s>Iz istih razloga iz zidova nisu vađeni manji arhitektonski fragmenti.</s><s>Zbog istih razloga ostala je neistražena i masovna grobnica kod zapadnog ulaza u baziliku.</s>

<s>Stari bogovi propadaju sa hristijanizacijom koja ovdje počinje u 4. stoljeću, a prvi hramovi su podignuti u 5. i početkom 6. stoljeća.</s><s>Na saboru u Saloni 533. ovo je područje priključeno biskupiji u Kninu.</s>

<s>Opis 
Bazilika u Vrbi spada među veće objekte ove vrste na području BiH (28,50 x 19,10 m).</s><s>Tipološki pripada tzv. bosanskom tipu crkvene građevine.</s><s>Takvih crkava bilo je i na velikim zadinarskim (kraškim) poljima.</s><s>Kasnoantičke bazilike u Bosni i Hercegovini imaju nekoliko zajedničkih osobina, koje se mogu smatrati i tipičnima.</s><s>Sve su relativno manjih dimenzija, gotovo kvadratične, s nizom pobočnih prostorija, tako da je prostor za vjernike bio manji.</s>

<s>Građene su uglavnom neuredno, od spolija sa starijih građevina i poganskih nadgrobnih spomenika.</s><s>Bile su obično orjentirane u pravcu istok-zapad.</s><s>Tlocrti ovih bazilika niti u jednom slučaju ne pokazuju pravilnost.</s>

<s>Bazilika u Vrbi je bila dvoranska crkva, po dubini podijeljena u tri dijela: narteks, naos i prezbiterij, odnosno sanktuarij, koji se na istočnoj strani završavao polukružnom apsidom.</s><s>Na sjevernoj strani bile su smještene pomoćne prostorije, među kojima i krstionica s izdignutom „kamenicom“ za krštavanje, dimenzija 1,60x1,20 m.</s>

<s>Po relativno skromnim ulomcima arhitektonske plastike, bazilika je bila siromašno opremljena kamenim namještajem.</s><s>Iskopan je veći broj ulomaka od miljevine, za koje se može pretpostaviti da su pripadali opremi same bazilike.</s><s>Među njima je osam fragmenata ukrašenih znakom latinskog križa (crux capitata), više većih i manjih segmenata od stubova raznih promjera (16,18 i 20 cm), ulomci pragova, konzola, doprozornika i drugih elemenata.</s><s>Također, nađeno je sedam ulomaka oltarne menze i više fragmenata njenih nogara, među kojima su bile tri s neobičnim geometrijskim ornamentom po cijeloj površini.</s>

<s>Zidana grobnica nalazila se u jednoj od sjevernih prostorija.</s><s>Raka je bila oblika sanduka, koji je sa sve četiri strane bio obložen dobro obrađenim pločama, debljine 9 cm.</s><s>Na kraćim stranama ploče su bile utorene u one koje su pokrivale duže strane.</s><s>Pod je također bio pokriven pločama, a pod glavom i nogama pokojnika nađeni su kameni „jastuci“ kao oslonac istih.</s><s>Dužina grobnice iznosila je 2,00, širina 0,50 i dubina 0,735 metara.</s><s>U njoj je bila pokopana samo jedna osoba.</s><s>Uz skelet je nađena samo jedna fibula s povijenom nogom, i to u visini desnog ramena pokojnika.</s>

<s>Literatura 
 Enver Imamović, Ranohrišćanske bazilike u Bosni i Hercegovini</s>

<s>Reference</s>

<s>Nacionalni spomenici u Glamoču
Ranohrišćanske bazilike u Bosni i Hercegovini</s>

