ขึ้นภาษีบุหรี่กระทบหนัก ‘ยสท.’จ่อเข้าแผนฟื้นฟู
ปีหน้าการยาสูบแห่งประเทศไทย หรือ ยสท. อาจจะต้องเข้าแผนฟื้นฟูเพราะได้รับผลกระทบจากอัตราภาษีสรรพสามิตใหม่
17 พ.ย. 2561

โดย...เกียรติศักดิ์ ผิวเกลี้ยง
รัฐวิสาหกิจเป็นหน่วยงานขับเคลื่อนเศรษฐกิจที่สำคัญของรัฐบาล แต่ที่ผ่านมารัฐวิสาหกิจหลายแห่งก็มีปัญหาในการดำเนินงาน เมื่อรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา เข้ามาบริหารประเทศตั้งแต่ปี 2557 ได้นำรัฐวิสาหกิจหลายแห่งเข้ากระบวนการทำแผนฟื้นฟู 7 แห่ง ประกอบการด้วย บริษัท การบินไทย การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) บริษัททีโอที บริษัท กสท โทรคมนาคม ธนาคารอิสลามแห่งประเทศไทย (ไอแบงก์) และธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย หรือเอสเอ็มอีแบงก์
จนถึงปัจจุบันมีเอสเอ็มอีแบงก์เพียงแห่งเดียวที่มีผลการดำเนินงานดี หลุดออกจากแผนฟื้นฟู ส่วนรัฐวิสาหกิจอีก 6 แห่งยังไม่เห็นอนาคตที่จะออกจากแผนฟื้นฟูในระยะเวลาอันใกล้
โดยพบว่าในปีหน้ายังมีรัฐวิสาหกิจบางแห่งมีฐานะการเงินและการดำเนินงานทรุดลงอย่างรวดเร็ว จนอาจจะต้องเข้าแผนฟื้นฟูในที่สุด โดยเฉพาะการยาสูบแห่งประเทศไทย หรือ ยสท. ที่แปลงสภาพมาจากโรงงานยาสูบแห่งประเทศไทย (เดิม) เนื่องจากได้รับผลกระทบจากอัตราภาษีสรรพสามิตใหม่ตั้งแต่ปลายปี 2560 ที่ผ่านมา
ผ่านมาหนึ่งปีที่อัตราภาษีบุหรี่ใหม่เก็บตามปริมาณ 1.20 บาท/มวน และตามมูลค่า 20% สำหรับราคาบุหรี่ที่ไม่เกินซองละ 60 บาท และ 40% สำหรับบุหรี่ที่ราคาเกินซองละ 60 บาท โดยในวันที่ 1 ต.ค. 2562 จะเก็บภาษีตามมูลค่า 40% เท่ากันทุกราคา ยิ่งทำให้กระทบการดำเนินงานของ ยสท.มากขึ้น เพราะราคาบุหรี่ที่ซองละไม่เกิน 60 บาท ซึ่งเป็นสินค้าส่วนใหญ่ของ ยสท. จะปรับขึ้นเป็นมากกว่า 90 บาททันที
ยสท.ประเมินว่าหากขึ้นภาษีตามมูลค่าเป็น 40% ส่งผลให้ยอดขายบุหรี่ถูกกฎหมายลดลงจากประมาณ 2.8 หมื่นล้านมวน เหลือเพียง 1.7 หมื่นล้านมวน จากการประมาณของ ยสท. โดยหายไปประมาณ 40% รายได้ภาษีสรรพสามิตจะลดลงประมาณ 1.2 หมื่นล้านบาท เพราะคนสูบไม่สามารถซื้อบุหรี่ราคา 90 บาทได้ และหันไปซื้อบุหรี่เถื่อนที่ขาย 20 บาท/ซอง หรือยาเส้นที่ราคา 10-20 เพิ่มขึ้นแทน
ลำพังอัตราภาษีตามมูลค่า 20% ก็ทำให้ผลการดำเนินงานของ ยสท.ย่ำแย่ กำไรลดลง 90% จากเดิมกำไรกว่าปีละ 9,000 ล้านบาท ลดลงเหลือเพียง 900 ล้านบาท ในปีงบประมาณ 2561 ซึ่งไม่มีเงินเหลือนำส่งรัฐ เพราะล่าสุด ยสท.ได้ขออนุมัติจากกระทรวงการคลังเปิดวงเงินกู้ฉุกเฉินจากสถาบันการเงินจำนวน 3,000 ล้านบาท แสดงให้เห็นว่าฐานะการดำเนินงานของ ยสท.อ่อนแออย่างมากและทรุดหนักอย่างรวดเร็ว
ที่ผ่านมาผู้บริหาร ยสท.ได้ขอให้กระทรวงการคลังเลื่อนการขึ้นภาษีตามมูลค่า 40% ออกไปอีก 2 ปี แต่ก็ได้รับการปฏิเสธจากกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตที่ยังเดินหน้าขึ้นภาษีตามที่กำหนดไว้เดิม
การขึ้นภาษีบุหรี่กระทบทั้งอุตสาหกรรมบุหรี่ไทยทั้งระบบ กรมสรรพสามิตเก็บภาษีเพิ่มมากขึ้น ในปีงบประมาณ 2561 เก็บภาษีได้ 6.86 หมื่นล้านบาท เท่ากับที่ประมาณการไว้และเท่ากับปีงบประมาณก่อนหน้า ส่วนหนึ่งมาจากการจ่ายภาษีล่วงหน้าของผู้ประกอบการเมื่อมีการเบิกใช้แสตมป์ยาสูบตามหลักเกณฑ์ใหม่ ทำให้กรมสรรพสามิตมีรายได้เพิ่มขึ้นกว่า 3,000 ล้านบาท หากตัดส่วนนี้ออกไปเท่ากับกรมสรรพสามิตเก็บภาษีบุหรี่ได้ต่ำกว่าเป้าหมาย
นอกจากนี้ แม้ว่ายอดขายบุหรี่ที่เสียภาษีถูกกฎหมายจะลดลง แต่คนบริโภคกลับไม่ได้ลดลง เพราะการบริโภคบุหรี่เถื่อนขยายตัวเพิ่มขึ้น 15-20% จากเดิมไม่เกิน 5% และยาเส้นมวนเองที่ภาษีต่ำมาก จนไม่คุ้มค่าแสตมป์ที่ปิดบนซองเพราะแพงกว่าอัตราภาษีที่เก็บได้
ขณะเดียวกันยังกระทบกับชาวไร่ปลูกใบยาสูบ 5 หมื่นครอบครัว ได้รับผลกระทบจาก ที่ ยสท.ลดโควตาการซื้อใบยาสูบเหลือเพียงครึ่งเดียวจากที่รัฐเคยซื้อ ทำให้รายได้ไม่พอใช้ แม้ว่ารัฐบาลจะสั่งให้กระทรวงการคลังหามาตรการช่วยเหลือ ก็เป็นเพียงมาตรการแก้ไขเฉพาะหน้าเท่านั้น ไม่ได้เป็นมาตรการถาวร
แต่ที่กระทบหนักและเห็นชัดที่สุดคงหนีไม่พ้น ยสท. ที่แม้ว่าจะพยายามลดรายจ่าย ทำตลาดเพิ่ม แต่ก็ไม่สามารถชดเชยผลกระทบจากการขึ้นภาษีได้ เพียงแค่รอบแรกยังตั้งตัวแทบไม่ได้ หากรัฐบาลยังขึ้นภาษีอีกตามแผนเวลาเดิม ยสท. คงอาการหนักเพิ่มขึ้นอีกหลายเท่าและคงหนีไม่พ้นเป็นรัฐวิสาหกิจรายต่อไปที่เข้าสู่กระบวนการแผนฟื้นฟูในปีหน้า
นอกจากรัฐบาลยอมเปลี่ยนใจในการเลื่อนขึ้นภาษี 40% ออกไปก่อน เพื่อให้อุตสาหกรรมยาสูบได้ปรับตัว โดยค่อยๆ ทยอยปรับราคาแบ่งการเก็บภาษีตามมูลค่า 20% กับ 40% ให้สูงขึ้นจากเดิมที่อยู่ที่ 60 บาท เป็ น 70 หรือ 75 บาท เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถกำหนดราคาได้หลากหลายมากและไม่ต้องมาแข่งกันขายที่ราคา 60 บาท
การแก้ไขดังกล่าวยังทำให้ ยสท.ไม่สูญเสียส่วนแบ่งตลาดลงเรื่อยๆ รวมทั้งจะเป็นประโยชน์ต่อรายได้ภาษีรัฐบาล รวมถึงการดำเนินการมาตรการปราบปรามบุหรี่เถื่อนอย่างจริงจังควบคู่ไปกับการปรับขึ้นภาษียาเส้นให้อยู่ในระดับที่เหมาะสมก่อนที่จะนำอัตราภาษี 40% มาใช้จริง จะทำให้อุตสาหกรรมอยู่ได้ ที่สำคัญทำให้ ยสท.ไม่มีปัญหาหนักหนาสาหัสจนต้องเข้าแผนฟื้นฟูเป็นภาระภาษีของประเทศในการเข้าไปอุ้มช่วยเหลือ