21 เรื่องน่ารู้ 21 ปี วิกฤตต้มยำกุ้ง
ย้อนรอย วันนี้ (2 ก.ค.) หรือเมื่อ 21 ปีที่แล้ว มีข่าวใหญ่ที่สั่นสะเทือนบันทึกในประวัติศาสตร์ไทย ที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ประกาศ ลอยตัวค่าเงินบาท 
2 ก.ค. 2561

โดย...ชีวรัตน์ กิจนภาธนพงศ์
ย้อนรอย วันนี้ (2 ก.ค.) หรือเมื่อ 21 ปีที่แล้ว มีข่าวใหญ่ที่สั่นสะเทือนบันทึกในประวัติศาสตร์ไทย ที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ประกาศ ลอยตัวค่าเงินบาท ในสมัยนั้นมี พล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ เป็นนายกรัฐมนตรี  ทนง  พิทยะ  เป็น รมว.คลัง  และ เริงชัย มะระกานนท์  ดำรงตำแหน่งผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศ 
ประเทศไทยได้เปลี่ยนระบบอัตราแลกเปลี่ยนจากการผูกค่าเงินสกุลเงินในตะกร้าเงิน หรือที่เรียกว่า Pegged Exchange Rate มาเป็นระบบลอยตัวภายใต้การจัดการ (Managed Float)
หลังจากที่ถูกโจมตีค่าเงินบาทอย่างหนักจากกองทุนเฮดจ์ฟันด์ (Hedge Fund) โดยเราจะได้ยินชื่อของ จอร์จ โซรอส  จนทำให้เงินสำรองระหว่างประเทศหมดหน้าตัก
ภายหลังจากการประกาศลอยตัวค่าเงินบาท หรือสมัยนั้นเรียกว่าลดค่าเงิน ทำให้ค่าเงินบาทอ่อนค่าลงอย่างรุนแรง จากเดิมที่ฟิตไว้ที่ 25 บาท/ดอลลาร์สหรัฐ ได้ขยับขึ้นเป็น 40-50 บาท/ดอลลาร์  ทำให้สถาบันการเงินและภาคธุรกิจต้องประสบกับปัญหาหนี้เพิ่มขึ้นเป็นเท่าทวีคูณ นำไปสู่การปิด 58 ไฟแนนซ์ และปิดธนาคารพาณิชย์ ต้องล้มละลายและฉุดให้เศรษฐกิจตกตํ่าอย่างรุนแรง  จึงทำให้รัฐบาลไทยต้องขอรับความช่วยเหลือจากกองทุนการเงินระหว่างประเทศ  (IMF) 
สัญญาณหนึ่งก่อนเกิดวิกฤตเศรษฐกิจ เศรษฐกิจไทยนั้นอยู่ท่ามกลางภาวะฟองสบู่ การเปิดเสรีการเงิน กู้เงินจากต่างประเทศจนมีหนี้สินล้นพ้นตัว   สถาบันการเงินเกิดวิกฤต ขาดธรรมาภิบาล มีการปล่อยกู้ให้กับพรรคพวก ไม่มีหลักทรัพย์ ปล่อยกู้เพื่อเก็งกำไร
จนในที่สุดไทยต้องเผชิญทั้งปัญหาวิกฤตค่าเงินบาทลุกลามจนเกิดวิกฤตสถาบันการเงิน หรือที่เรียกว่า “Twin Crisis”  ซึ่ง เป็นจุดเริ่มต้นของวิกฤตการเงินภูมิภาคเอเชียปี 2540 จนได้รับการเรียกขานวิกฤตรอบนี้ว่า “ต้มยำกุ้ง”  
เมื่อลูกหนี้มีปัญหาจ่ายหนี้ไม่ได้ ก็ทำให้เป็น “เอ็นพีแอล” ต้องเข้าสู่กระบวนการฟื้นฟูกิจการ การปรับโครงสร้างหนี้ ตัดหนี้สูญ (Haircut)  และการแยกหนี้เสียออกจากหนี้ดี  โดยมีการจัดตั้งองค์การเพื่อการปฏิรูประบบสถาบันการเงิน (ปรส.) และบรรษัทบริหารสินทรัพย์ต่างๆ (เอเอ็มซี) รวมทั้งมีองค์กรตางๆ เกิดขึ้นมาเพื่อป้องกันไม่เกิดปัญหาวิกฤตซ้ำรอยได้อีก ไม่ว่าจะเป็นสถาบันคุ้มครองเงินฝาก บริษัทข้อมูลเครดิตบูโร เป็นต้น   
 วลีเด็ดในสมัยนั้น  “ไม่มี ไม่หนี ไม่จ่าย”  “ล้มบนฟูก”   “คนเคยรวย”  “เปิดท้ายขายของ” และ “ลอยแพพนักงาน”  
เรื่องน่ารู้  21 เรื่อง ครบรอบ 21 ปี วิกฤตต้มยำกุ้ง ถือว่าเป็นบทเรียนประวัติศาสตร์ครั้งใหญ่ ที่เราหวังว่าจะไม่เกิดประวัติซ้ำรอย
1.วิกฤตต้มยำกุ้ง ต้มยำกุ้งเป็นอาหารที่ต่างชาตินิยม พูดถึงประเทศไทยจะนึกถึงต้มยำกุ้ง เมื่อเกิดวิกฤตก็จะมาเป็นชื่อเรียก และในปี 2551 เมื่อสหรัฐเกิดวิกฤตเศรษฐกิจก็เรียกวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์
2.ลอยค่าเงินบาท รัฐบาลไทยประกาศลอยตัวค่าเงินบาท เมื่อวันที่ 2 ก.ค. 2540 หรือบางคนก็เรียกว่า “ลดค่าเงินบาท” จากเดิมอัตราแลกเปลี่ยนค่าเงินบาทคงที่25 บาท/ดอลลาร์ และอ่อนค่าสูงสุด 56 บาท/ดอลลาร์ (ม.ค. 2541)
3.อัตราแลกเปลี่ยนลอยตัวภายใต้การจัดการ (Managed Float) ไทยได้มีการเปลี่ยนระบบอัตราแลกเปลี่ยนจากระบบผูกกับสกุลเงินต่างประเทศที่เรียกว่าระบบตะกร้า(Pegged Exchange Rate) เปลี่ยนมาเป็นระบบอัตราแลกเปลี่ยนลอยตัวภายใต้การจัดการ (Managed Float)
4.การกำหนดเป้าหมายเงินเฟ้อแบบยืดหยุ่น(Flexible Inflation Targeting) เป็นการดำเนินนโยบายการเงินของธนาคารแห่งประเทศไทย เพื่อให้อัตราเงินเฟ้ออยู่ในเป้าหมายที่กำหนด
5.Hedge Fund (เฮดจ์ฟันด์) หรือกองทุนปีศาจ คือกองทุนรวมที่เข้ามาลงทุนในสินทรัพย์ทั้งการเงิน หุ้น และทำธุรกรรมการเงินได้ทุกประเภท ซึ่งเฮดจ์ฟันด์เป็นกองทุนที่กล้าได้กล้าเสีย เข้าเร็วออกเร็ว ชอบลาก และทุบเข้ามาโจมตีค่าเงินบาท
6.การโจมตีค่าเงิน (Currency Attack) หมายถึงการที่นักลงทุนต่างประเทศเข้ามาแสวงหากำไร จากการซื้อขายเงินตราของสกุลหนึ่งเพื่อทำกำไรจากผลต่างระหว่างอัตราที่ซื้อและอัตราที่ขาย เป็นวิธีการหารายได้รูปแบบหนึ่งของนักลงทุนระหว่างประเทศถ้าจะเปรียบเทียบกับ “การเก็งกำไรค่าเงิน” (CurrencySpeculation) จะมีนิยามเหมือนกัน แต่แตกต่างกันตรงที่การโจมตีนั้นมุ่งหวังให้เกิดผลกระทบอย่างรุนแรง
7.จอร์จ โซรอส (George Soros) ฉายาพ่อมดการเงิน ซึ่งเป็นผู้บริหารกองทุนเฮดจ์ฟันด์ผู้ถูกกล่าวหาว่าโจมตีค่าเงินบาทและอีกหลายสกุลในเอเชีย
8.Twin Crisis คือ วิกฤตค่าเงินและวิกฤตสถาบันการเงิน เนื่องจากกระบวนการพิจารณาสินเชื่อของสถาบันการเงินเป็นไปอย่างหละหลวม โดยไม่พิจารณาความเป็นไปได้ของโครงการ หรือความสามารถในการชำระเงินคืนอย่างถ่องแท้ การปล่อยสินเชื่อให้แก่พวกพ้องหรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง นักการเมืองเป็นไปอย่างกว้างขวาง
9.ฟองสบู่ การที่ราคาสินทรัพย์ อสังหาริมทรัพย์ หุ้น ถูกปั่นราคา มีการแย่งกันซื้อทำให้ราคาเพิ่มขึ้นเกิดความเป็นจริง เมื่อมีข่าวหรือเกิดเปลี่ยนแปลงก็แย่งขายทำให้ราคาตกลงมาอย่างรวดเร็วเรื่องว่าฟองสบู่แตก ซึ่งดัชนีหุ้นไทยวันที่ 4 ม.ค. 2537 อยู่ที่ 1,753 จุด และวันที่ 4 ก.ย. 2541 อยู่ที่ 207.31 จุด ลดลงมากว่า 85%
10.เอ็นพีแอล (Non-Performing Loan : NPL) หนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ หนี้ที่มีการค้างชำระเกิน90 วันเอ็นพีแอล โดยเดือน พ.ค. 2540 หนี้เอ็นพีแอลได้พีกสูงสุด 52% สินเชื่อรวม
11.ประกาศปิด 58 ไฟแนนซ์ ธนาคารพาณิชย์ที่ล้มหายไป 6 แห่ง คือ ธนาคารกรุงเทพฯ พาณิชย์การ (บีบีซี ) ธนาคารศรีนคร ธนาคารมหานคร ธนาคารแหลมทอง ธนาคารสหธนาคาร ธนาคารนครหลวงไทย เนื่องจากมีปัญหาขาดสภาพคล่องและมีปัญหาหนีเสียจำนวนมาก กองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาสถาบันการเงินต้องเข้าไปอัดฉีดเงินและเข้าไปช่วยเพิ่มทุนกู้วิกฤติให้สถาบันการเงินที่ปิดกิจการ 1.4 ล้านล้านบาท
12.กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) เมื่อไทยเกิดปัญหาวิกฤตเมื่อวันที่ 2 ก.ค. 2540 ทำให้ไทยต้องลดค่าเงินบาท ประเทศขาดความเชื่อมั่นทางเศรษฐกิจ เงินไหลออก ไทยต้องเข้าโปรแกรมไอเอ็มเอฟและกู้เงิน 1.45 หมื่นล้านดอลลาร์ โดยไทยเข้าโครงการไอเอ็มเอฟ วันที่ 14 ส.ค. 2540
13.องค์การเพื่อการปฏิรูประบบสถาบันการเงิน(ปรส.) เพื่อดำเนินการกับสินทรัพย์ของสถาบันการเงิน 58 แห่งที่ถูกระงับการดำเนินกิจการ และบรรษัทบริหารสินทรัพย์สถาบันการเงิน (บบส.) เพื่อรับซื้อสินทรัพย์ด้อยคุณภาพของสถาบันการเงิน 58 แห่ง และสถาบันการเงินอื่น บรรษัทบริหารสินทรัพย์ไทย ซึ่งเป็นองค์กรกลางในการแก้ไขปัญหาหนี้ด้อยคุณภาพรับซื้อหนี้เสียจากสถาบันการเงินมาติดตามหนี้ รวมทั้งปรับโครงสร้างหนี้ ซึ่งปัจจุบันทั้ง 3 องค์กรได้ปิดไปแล้ว และโอนหนี้ให้บริษัทบริหารสินทรัพย์กรุงเทพพาณิชย์ (บสก.) และบริษัทบริหารสินทรัพย์สุขุมวิท(บสส.) บริหารจัดการหนี้เอ็นพีแอลต่อไป
14.Haircut ตัดหนี้สูญ เป็นวิธีหนึ่งการกระบวนการปรับโครงสร้างหนี้ โดยเจ้าหนี้ยอมที่จะลดหนี้ หรือตัดเป็นหนี้สูญ
15.วลีเด็ด ปี 2540 “ไม่มีไม่หนีไม่จ่าย” เป็นคำพูดของสวัสดิ์หอรุ่งเรืองเจ้าของอุตสาหกรรมเหล็กกล้าและธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ที่ได้ประสบปัญหากว่าแสนล้าน โดยได้ฟ้องล้มละลายเมื่อปี 2552 และจากนั้น 3 ปี ก็หลุดพ้นล้มละลาย
16.ล้มบนฟูก อาจจะตีความหมายได้ว่ารัฐบาลเอาเงินภาษีประชาชนไปช่วยแก้ไขปัญหาหนี้ หรือลูกหนี้ยอมล้มละลายให้เจ้าหนี้ยึดไปและไปซื้อหนี้คืนในราคาถูก หรือลูกหนี้ผ่องถ่ายทรัพย์สินไปแล้วและเหลือสินทรัพย์เล็กน้อยให้ยึด เป็นต้น
17.ลอยแพพนักงาน เปิดท้ายขายของคนเคยรวย เมื่อเกิดวิกฤตเศรษฐกิจบริษัทล้มละลายจะต้องปิดกิจการทำให้มีการปลดพนักงานจำนวนมาก คนรวยกลายเป็นคนจน เจ๊ง จะต้องมีการนำสินทรัพย์ออกมาเร่ขาย ที่เรียกกันว่าเปิดท้ายขายของกัน เพื่อเป็นเงินทุนดำรงชีพกันต่อไป
18.Good Governance หรือธรรมาภิบาล หลักความรับผิดชอบ หมายถึง การตระหนักในสิทธิและหน้าที่ ความสำนึกในความรับผิดชอบต่อสังคม การใส่ใจปัญหาการบริหารจัดการ การกระตือรือร้นในการแก้ปัญหา   หลังจากเกิดวิกฤตมีการพูดกันมากและเรียกร้องให้ผู้บริหารจะต้องมี “Good Governance”
19.บริษัท ข้อมูลเครดิตแห่งชาติ หรือที่เรียกกันว่าเครดิตบูโร ซึ่งเป็นศูนย์กลางการจัดเก็บประวัติการชำระสินเชื่อ เพื่อเป็นข้อมูลการประกอบการปล่อยสินเชื่อของสถาบันการงิน เพื่อไม่ให้ประชาชนมีหนี้สินเกินตัว
20.สถาบันคุ้มครองเงินฝาก (Deposit ProtectionAgency : DPA) จัดตั้งในปี 2551 เป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่คุ้มครองผู้ฝากเงินตามอัตราที่กำหนดไว้ เพื่อป้องกันปัญหาจรรยาวิบัติ (Moral Hazard) หรือการที่ประชาชนเชื่อว่าเงินฝากทั้งหมดจะได้รับการคุ้มครองโดยรัฐบาล ซึ่งปัจจุบันคุ้มครองเงิน 10 ล้านบาท และตั้งแต่วันที่ 11 ส.ค. 2563 จะลดการคุ้มครองเงินฝากเหลือ 1 ล้านบาท
21.ครบรอบ 21 ปี วิกฤตต้มยำกุ้ง จากวันนั้นถึงวันนี้เราได้รับบทเรียนและวิกฤตทำให้ไทยเกิด “จุดเปลี่ยน” หลายอย่าง ซึ่งเชื่อว่าไทยจะไม่มีประวัติศาสตร์ซ้ำรอยแล้ว แต่อนาคตไทยยังต้องเผชิญและตั้งรับความท้าทายใหม่ๆ “VUCA” คือมีความผันผวนสูง (Volatility) มีความไม่แน่นอนคาดเดาได้ยาก (Uncertainty) มีความเชื่อมโยงซับซ้อน (Complexity) และไม่ชัดเจนในผลลัพธ์ต่างๆ ที่จะเกิดขึ้น (Ambiguity)ส่งผลให้การก่อตัวของวิกฤตในอนาคตอาจไม่เหมือนกับในอดีต ดังนั้นควรสร้างภูมิคุ้มกันทางเศรษฐกิจในหลากหลายมิติเพื่อให้เศรษฐกิจไทยสามารถยืนหยัด