มองมาตรการรัฐและหนี้ครัวเรือน ผ่านข้อมูลเครดิตบูโร
ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา รัฐบาลไทยได้ใช้มาตรการในการกระตุ้นเศรษฐกิจเป็นอย่างมาก ซึ่งไม่เพียงแต่จะส่งผลต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อสภาวะทางการเงินของครัวเรือน ซึ่งมีนัยสำคัญต่อเสถียรภาพทางการเงินของประเทศ แต่ความเข้าใจของนักเศรษฐศาสตร์ต่อผลกระทบของมาตรการเหล่านี้ยังมีค่อนข้างจำกัด สาเหตุส่วนหนึ่งเนื่องจากการขาดข้อมูลในระดับจุลภาคที่ครอบคลุม และสามารถเข้าใจพฤติกรรมทางการเงินของครัวเรือนไทยทั้งระบบได้
2 ก.ย. 2559

ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา รัฐบาลไทยได้ใช้มาตรการในการกระตุ้นเศรษฐกิจเป็นอย่างมาก ซึ่งไม่เพียงแต่จะส่งผลต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่อสภาวะทางการเงินของครัวเรือน ซึ่งมีนัยสำคัญต่อเสถียรภาพทางการเงินของประเทศ แต่ความเข้าใจของนักเศรษฐศาสตร์ต่อผลกระทบของมาตรการเหล่านี้ยังมีค่อนข้างจำกัด สาเหตุส่วนหนึ่งเนื่องจากการขาดข้อมูลในระดับจุลภาคที่ครอบคลุม และสามารถเข้าใจพฤติกรรมทางการเงินของครัวเรือนไทยทั้งระบบได้
งานวิจัยนี้เปิดมิติใหม่ในการวิเคราะห์มาตรการภาครัฐและหนี้ครัวเรือนเชิงลึก โดยใช้ข้อมูลเชิงสถิติของสินเชื่อบุคคลรายสัญญาจากเครดิตบูโร ซึ่งได้รับรายงานมาจากสถาบันการเงินกว่า 89 แห่ง และครอบคลุมรายละเอียดของหนี้และประวัติการชำระหนี้ของผู้กู้กว่า 16 ล้านคนทั่วประเทศ หรือกว่าร้อยละ 85 ของสินเชื่อครัวเรือนทั้งระบบ (ในไตรมาสแรกของปี 2559) ด้วยปริมาณข้อมูลเชิงสถิติที่มหาศาล ละเอียด และมีการจัดเก็บรายเดือนมานานกว่า 7 ปี ตั้งแต่ปี 2552 จนถึงปัจจุบัน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจไทยมากมาย ฐานข้อมูลเชิงสถิตินี้จึงถือเป็นอีกหนึ่งคลังข้อมูลที่สำคัญต่อการทำความเข้าใจจุลทรรศน์ของระบบเศรษฐกิจการเงินของประเทศ
มองหนี้ครัวเรือนในมิติใหม่ข้อมูลเชิงสถิติของหนี้รายบุคคลสามารถสะท้อนกระจายตัวของหนี้และการขยายตัวของหนี้ ว่าอยู่ที่ไหนกับใคร และที่สำคัญคือมีนัยสำคัญต่อเสถียรภาพทางการเงินหรือไม่
โดยเราพบว่าร้อยละ 61.2 ของหนี้ในระบบกระจุกตัวอยู่กับครัวเรือนเพียงร้อยละ 10 เท่านั้น และตลอดระยะเวลา 7 ปีที่ผ่านมา ทุกพื้นที่มีการขยายตัวของหนี้ครัวเรือนต่อหัว แต่ด้วยระดับที่ไม่เท่ากัน และที่น่าสนใจคือ 64% ของปริมาณหนี้ครัวเรือนที่เพิ่มขึ้นในช่วงเวลาดังกล่าวมาจากผู้กู้ใหม่ที่เพิ่งเข้ามาในระบบ
นอกจากนี้ ข้อมูลเชิงสถิติของสินเชื่อรายสัญญาสามารถสะท้อนสถานะของพอร์ตสินเชื่อ พฤติกรรม และการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมทางการเงินของครัวเรือนได้ โดยพบว่าครัวเรือนมีการกู้เพื่อซื้อทรัพย์สินเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะรถยนต์และจำนวนผู้กู้ที่มีสินเชื่อมากกว่าหนึ่งสัญญามีการขยายตัวขึ้นมากด้วย ทั้งนี้ส่วนหนึ่งอาจเป็นผลมาจากมาตรการของภาครัฐ
วิเคราะห์ผลกระทบของนโยบายภาครัฐในเชิงลึก
งานวิจัยนี้ยังแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของการนำข้อมูลเชิงสถิติของเครดิตบูโรมาใช้ในการวิเคราะห์ผลกระทบของมาตรการภาครัฐต่างๆ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือช่วยการออกแบบมาตรการทางการคลังต่างๆ ในอนาคต เพื่อส่งเสริมความยั่งยืนทางการคลังของประเทศในระยะยาว โดยใช้โครงการรถคันแรกในช่วงปี 2554-2555 เป็นกรณีศึกษา ซึ่งโครงการดังกล่าวจัดเป็นมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจประเภทหนึ่ง โดยทำมาตรการดังกล่าวผ่านสินค้าคงทน (Durable Goods Stimulus)
สำหรับกลไกสำคัญของมาตรการประเภทนี้ คือ การสร้างแรงจูงใจในรูปตัวเงินให้คนซื้อสินค้าคงทนในช่วงเวลาที่ รัฐบาลได้กำหนดไว้ ซึ่งจะส่งผลให้เกิดการยืมอุปสงค์อนาคตมาใช้ในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม การกระตุ้นเศรษฐกิจผ่านสินค้าคงทนนี้ ยังสามารถส่งผลกระทบสำคัญต่อคนที่เข้าร่วมโครงการได้ ซึ่งหากผลกระทบรายบุคคลดังกล่าวเป็นไปในทางลบ ผลกระทบนี้ก็จะลดประสิทธิผลของมาตรการนี้ในการกระตุ้นเศรษฐกิจ
งานวิจัยนี้พบว่าโครงการรถคันแรกได้ส่งผลกระทบทางลบต่อความสามารถในการชำระหนี้ และแนวโน้มการสร้างหนี้ใหม่ของผู้เข้าร่วมโครงการ โดยผลการศึกษาชี้ว่าผู้เข้าร่วมโครงการมีแนวโน้มที่จะผิดนัดช่าระหนี้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญหลังการซื้อรถคันแรก ซึ่งการผิดนัดชำระหนี้นั้นไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่ในสินเชื่อรถคันแรกเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมไปถึงสินเชื่ออื่นๆ ด้วย
และพบว่าแนวโน้มการสร้างหนี้ใหม่ของผู้เข้าร่วมโครงการที่ซื้อรถยนต์นั่งได้ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ผลการศึกษานี้สะท้อนผลกระทบทางลบต่อครัวเรือน ซึ่งอาจจะลดประสิทธิผลของการใช้มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจผ่านสินค้าคงทนในการกระตุ้นเศรษฐกิจ และบั่นทอนเสถียรภาพทางการเงินในระยะยาว