ขุนศึกโจโฉ เสียชีวิตเมื่อไหร่?
โจโฉ
เฉา เชา ตามสำเนียงมาตรฐาน หรือ โจโฉ ตามสำเนียงฮกเกี้ยน (; ค.ศ. 155 – 15 มีนาคม ค.ศ. 220) ชื่อรองว่า เมิ่งเต๋อ (孟德) ชื่อเล่นว่า อาหมาน (阿瞞) และ จี๋ลี่ (吉利) เป็นขุนศึกและอัครมหาเสนาบดีลำดับรองสุดท้ายแห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออกผู้เถลิงอำนาจช่วงปลายราชวงศ์ ทั้งเป็นบุคคลหนึ่งซึ่งมีบทบาทสำคัญที่สุดในสมัยสามก๊ก และเป็นผู้วางรากฐานรัฐเว่ย์/วุย (魏) เมื่อสิ้นชีวิตแล้วได้รับการสถาปนาเป็น พระเจ้าอู่ (武王) หรือ จักรพรรดิอู่ (武帝)
วุยก๊ก
โจโฉถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 15 มีนาคม ค.ศ. 220 โจผีขึ้นสืบทอดตำแหน่งวุยอ๋อง หลังจากนั้นเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายนในปีเดียวกัน โจผีบังคับพระเจ้าเหี้ยนเต้ให้สละราชสมบัติ โจผีขึ้นครองราชย์แทนและสถาปนาวุยก๊ก (รัฐวุย) ขึ้น เล่าปี่ตอบโต้การอ้างสิทธิ์ในราชบัลลังก์ของโจผีทันทีโดยการสถาปนาตนเป็น "จักรพรรดิแห่งจ๊กก๊ก" ในปีถัดมา ซุนกวนดำรงตำแหน่งอ๋องภายใต้วุยก๊ก แต่ก็ได้ประกาศตนเป็นอิสระในปี ค.ศ. 222 และสถาปนาตนเป็น "จักรพรรดิแห่งง่อก๊ก" ในปี ค.ศ. 229
พระเจ้าฮโยจง
ในพ.ศ. 2197 ราชวงศ์ชิงขอให้โชซอนส่งทัพไปช่วยรบกับรัสเซีย กองทัพผสมจีนโชซอนชนะทัพรัสเซียในการรบที่ฮูตง และในพ.ศ. 2201 ชนะรัสเซียที่แม่น้ำซุงการี สงครามกับรัสเซียเป็นสงครามครั้งสุดท้ายที่ใช้กำลังพลเป็นจำนวนมากตลอดช่วงเวลาที่เหลือของราชวงศ์โชซอน พระเจ้าฮโยจงทรงวางแผนที่จะบุกจีน เป็นความใฝ่ฝันสูงสุดในพระชนม์ชีพของพระองค์ แต่ทรงสิ้นพระชนม์ไปเสียก่อนในพ.ศ. 2202
บังโฮย
บังโฮยเป็นบุตรชายของ บังเต๊ก ขุนศึกคนสำคัญของ โจโฉ มีบทบาทสำคัญเมื่อคราวสังหารหมู่ลูกหลานของ กวนอู จนหมดสิ้นภายหลังจาก จ๊กก๊กล่มสลาย เมื่อเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 263 เพื่อเป็นการล้างแค้นให้กับบังเต๊กที่ถูกกวนอูสั่งประหารโดยหลังจากนั้นไม่ได้มีการกล่าวถึงบังโฮยอีกเลย
ตันหลิม
ใน ค.ศ. 200 เมื่อเกิด ศึกกัวต๋อ อ้วนเสี้ยวได้สั่งให้ตันหลิมเขียนจดหมายโจมตีโจโฉส่งไปให้โจโฉโดยเนื้อความในจดหมายตันหลิมได้เขียนด่าโจโฉและพาดพิงไปถึงบุพการีทำให้โจโฉที่กำลังล้มป่วยอย่างหนักโกรธเป็นฟืนเป็นไฟเหงื่อออกทั่วร่างกายหายไข้ในทันทีเมื่อเสร็จศึกกัวต๋อโจโฉจับได้ตัวตันหลิมแต่โจโฉไม่ประหารและให้ตันหลิมรับราชการในตำแหน่งอาลักษณ์จนกระทั่งได้เป็นเจ้ากรมอาลักษณ์
ยุทธการที่หว่านเฉิง
ศึกหว่านเฉิง () สงครามครั้งหนึ่งในสมัย สามก๊ก ที่เกิดขึ้นใน ค.ศ. 197 ในช่วงปลายสมัย ราชวงศ์ฮั่นตะวันออก ระหว่าง โจโฉ กับ เตียวสิ้ว โดยสงครามครั้งนี้เตียวสิ้วได้ชัยชนะขณะที่โจโฉพ่ายแพ้อย่างย่อยยับพร้อมกับสูญเสียบุตรชายคนโตคือ โจงั่ง และขุนศึกคู่ใจคือ เตียนอุย
สุสานโจโฉ
สุสานหลวงแห่งนี้ได้ถูกค้นพบโดยบังเอิญโดยช่างทำอิฐคนหนึ่งใน มณฑลเหอหนาน เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม ค.ศ. 2009 และในเวลาต่อมาเจ้าหน้าที่ของทางมณฑลเหอหนานได้เข้ามาทำการขุดค้นและทำการตกแต่งสุสาน
ห้าทหารเสือ
ฮองตงเป็นทหารเสือรายที่สามของพระเจ้าเล่าปี่ที่เสียชีวิตในศึกสงคราม การรบและทำศึกครั้งสุดท้ายของฮองตงคือการติดตามพระเจ้าเล่าปี่ไปทำศึกสงครามกับซุนกวน ภายหลังถูกทหารของพัวเจี้ยงลอบยิงเกาฑัณฑ์ถูกที่ซอกคอเสียชีวิตที่เมืองอิเหลงด้วยอายุ 70 ปี หลังจากฮองตงเสียชีวิต ม้าเฉียวและจูล่งได้ร่วมทำศึกสงครามร่วมกับขงเบ้งหลายต่อหลายครั้ง ในการนำกำลังทหารลงใต้เพื่อทำศึกปราบเบ้งเฮ็กซึ่งเป็นใหญ่ในแดนใต้ ม้าเฉียวเป็นทหารเสือรายที่สี่ที่เสียชีวิตในระหว่างทำศึกสงครามด้วยวัย 47 ปี นับเป็นรายที่สี่ของห้าทหารเสือแห่งพระเจ้าเล่าปี่ที่เสียชีวิตก่อนวัยอันควร
โจโฉ
โจโฉก็ได้สั่งเสียกับเหล่าที่ปรึกษาและทหารของตนว่าให้ช่วยค้ำจุนโจผีบุตรชายคนรองผู้เป็นทายาทต่อจากตนและทำการใหญ่ด้วยการรวบรวมแผ่นดินจีนให้ได้และก็ได้สั่งให้สร้างสุสานไว้ 72 แห่งที่นอกจวนเตียวเต้งและเกียงบู๋ และสั่งให้ฝังตนไว้ในสุสานใดสุสานหนึ่งใน 72 แห่งเพื่อไม่ให้คนรุ่นหลังมาพบเจอ มีแต่เพียงคนที่เชื่อใจได้เท่านั้นที่รู้ว่าตนอยู่หลุมไหน และหลังจากนั้นท่านก็ได้เชิญเหล่าบรรดาภรรยาของท่านมาหาตนเพื่อสั่งเสีย แต่ช่วงนั้นตาของโจโฉเกิดบอดมองไม่เห็นก็ได้ใช้มือจับลูบคล้ำใบหน้าของเหล่าบรรดาภรรยาเพื่อจดจำว่าเป็นใครและได้มอบถุงเงินจำหนวนหนึ่งให้แก่พวกนางเพื่อให้พวกนางหัดทำงานปัดด้ายทอเกือกขายแลกเอาเงินเลี้ยงตัวเอง และสั่งให้พวกนางอาศัยในหอตั่งเซ็กต้องเซ่นไหว้ตนทุกวันและให้นางกำนัลขับกล่อมตนด้วย หลังจากนั้นโจโฉก็ได้เสียชีวิตเมื่ออายุได้ 66 ปี ภายหลังจากโจโฉเสียชีวิต โจผีได้ถอดพระเจ้าเหี้ยนเต้ออกจากตำแหน่งและสถาปนาตนเองเป็นพระเจ้าโจผีแห่งราชวงศ์วุย รวมทั้งยกย่องโจโฉขึ้นเป็นจักรพรรดิองค์แรกแห่งราชวงศ์วุย พร้อมถวายพระนามย้อนหลังว่าพระเจ้าเว่ยบู๊ตี้
ศึกด่านเฮาโลก๋วน
ในปี ค.ศ. 190 (พ.ศ. 733) ตั๋งโต๊ะเดินทางมาที่เมืองลกเอี๋ยงเมืองหลวงของราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เพื่อเข้าควบคุมราชสำนัก ทำให้โจโฉไม่พอใจ จึงได้ติดต่อผู้นำทางการทหารคนอื่นให้กลับมารวมตัวกันอีกครั้ง โดยให้อ้วนเสี้ยว เพื่อนสนิทในวัยเด็กของโจโฉเป็นหัวหน้ากองทัพผสม
ไฉ หรง
ไฉ หรง (柴榮; 27 ตุลาคม ค.ศ. 921 – 27 กรกฎาคม ค.ศ. 959) หรือ กัว หรง (郭榮) และเป็นที่รู้จักตามชื่อวัดประจำรัชกาลว่า ชื่อจง (世宗) เป็นกษัตริย์องค์ที่สองของราชวงศ์โจวยุคหลังในประเทศจีนสมัยห้าราชวงศ์สิบอาณาจักร อยู่ในราชสมบัติตั้งแต่ ค.ศ. 954 จนสิ้นชีวิต
ยุทธการที่เงียบกุ๋น
ยุทธการที่เงียบกุ๋น (, ) สงครามที่เกิดขึ้นใน ค.ศ. 204 ในปลายยุค ราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เป็นการต่อสู้กันระหว่างขุนศึก เฉาเชา หรือ โจโฉ และ อ้วนซง บุตรชายและผู้สืบทอดของคู่แข่งของโจโฉ ยฺเหวียนเซ่า หรือ อ้วนเสี้ยว ในเมืองที่เป็นฐานอำนาจของตระกูลอ้วน เมืองเงียบกุ๋น (ปัจจุบันคือ หานตาน มณฑลเหอเป่ย์) โจโฉเป็นพันธมิตรกับพี่ชายต่างมารดาของอ้วนซง อ้วนถำ ซึ่งก่อกบฏเนื่องจากความขัดแย้งเรื่องการสืบตำแหน่งและด้วยการร้องขอของอ้วนถำทำให้โจโฉยกทัพเข้าปิดล้อมเมืองเงียบกุ๋นซึ่งการปิดล้อมเมืองเงียบกุ๋นประสบความสำเร็จทำให้อ้วนซงสูญสิ้นอำนาจใน กิจิ๋ว และโจโฉในเวลาต่อมาได้ใช้เมืองเงียบกุ๋นเป็นฐานอำนาจทางการทหารของเขา
โจฉอง
เฉา ชง ตามสำเนียงมาตรฐาน หรือ โจฉอง ตามสำเนียงฮกเกี้ยน (; ค.ศ. 196–208) ชื่อรองว่า ชางชู () เมื่อสิ้นชีวิตแล้วได้เป็น อายหวัง (; "องค์ชายอาย") เป็นบุตรชายคนหนึ่งของเฉา เชา/โจโฉ (曹操) ขุนศึกชาวจีนซึ่งเถลิงอำนาจในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่นและวางรากฐานให้รัฐเว่ย์/วุย (魏) ในสมัยสามก๊ก
ยุทธการที่อิเหลง
ผลปรากฏว่าลกซุนได้ใช้ให้ทหารนำไฟไปเผาค่ายกองทัพจ๊กก๊ก จนในที่สุดทัพจ๊กก๊กก็แตกพ่ายยับเยินไป พระเจ้าเล่าปี่หนีอย่างทุลักทุเลไปพร้อมกับกวนหินและเตียวเปา แต่ก็โดนกองทัพฝ่ายง่อก๊กนำโดยจูเหียนมาล้อมรอบ ในที่สุดจูล่งได้ตีฝ่าทัพง่อก๊กไปช่วยพระเจ้าเล่าปี่ได้ในที่สุด สงครามครั้งนี้เป็นสงครามครั้งสุดท้ายในพระชนม์ชีพของพระเจ้าเล่าปี่ เมื่อพระเจ้าเล่าปี่พ่ายแพ้กลับมา ก็อับอายที่แก้แค้นให้กวนอูและเตียวหุยผู้เป็นน้องไม่ได้ จนประชวรหนักแล้วสิ้นพระชนม์ โดยมีพระชนมายุ 63 ปี
เตียวคับ
เตียวคับ ยอดขุนพลแห่งวุยก๊ก ก่อนหน้าจะมาอยู่กับโจโฉ เคยเป็นทหารเอกของอ้วนเสี้ยว แต่ว่าขุนนางของอ้วนเสี้ยวแย่งความดีความชอบกัน จึงทำให้เตียวคับหนีไปสวามิภักดิ์ต่อโจโฉ ทำสงครามมีความดีความชอบมากมาย ตอนที่โจโฉเรืองอำนาจ เตียวคับเคยรบกับเตียวหุยแม้ทัพของเตียวคับจะพ่ายแพ้ แต่ในการสู้ตัวต่อตัวกับเตียวหุยกลับสูสี สมัยพระเจ้าโจยอย ตอนขงเบ้งยกทัพบุกกีสาน เตียวคับหลงกลขงเบ้งโดนล้อมแต่ก็สามารถตีฝ่าม้าต้าย กับ อุยเอี๋ยน หนีกลับค่ายไปได้ แม้เตียวคับจะมีฝีมือกล้าแข็งแต่ก็ต้องมาตายด้วยกลของขงเบ้งโดนเกาทัณฑ์รุมยิงในช่องเขาเสียชีวิตกลางสนามรบ
เตียวฮอง
เตียวฮองถึงแก่อสัญกรรมเมื่อใดไม่ปรากฏ
ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ในสามก๊ก
ใน"จดหมายเหตุสามก๊ก" บทชีวประวัติฮัวโต๋ไม่ได้ระบุปีที่ฮัวโต๋เสียชีวิต แต่สามารถอนุมานได้ว่าฮัวโต๋เสียชีวิตก่อนปี ค.ศ. 208 ดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ #การตายของโจโฉ) ศึกอ้วนเซียเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 219 คือ 11 ปีหลังจากปี ค.ศ. 208 ดังนั้นจึงเป็นไปไม่ได้ที่ฮัวโต๋จะมารักษาแขนของกวนอู อย่างไรก็ดี ใน"จดหมายเหตุสามก๊ก" บทชีวประวัติกวนอูมีการบันทึกถึงเรื่องที่หมอคนหนึ่งผ่าตัดแขนของกวนอู แต่หมอคนนั้นไม่ใช่ฮัวโต๋
เซ็กเธาว์
ลิโป้นั้นเป็นคนเห็นแก่ลาภยศจึงได้บุกลอบเข้าไปฆ่าพ่อบุญธรรมของตนจนตายเสีย และจึงเข้าร่วมกับตั๋งโต๊ะในที่สุด ต่อมาหลังจาก ลิโป้ถูกโจโฉประหารที่เมืองเสียวพ่าย ม้าเซ็กเธาว์ก็ตกไปเป็นของโจโฉจนกระทั่ง เมื่อ กวนอูมาอยู่กับโจโฉระยะนึง โจโฉต้องการมัดใจกวนอูและมอบเครื่องบรรณาการมากมายให้รวมทั้งม้าเซ็กเธาว์ด้วย และกวนอูก็ใช้ม้าเซ็กเธาว์ได้เป็นอย่างดี ภายหลังเมื่อกวนอู ถูกจับตัวโดย ลิบอง และ ลกซุน เซ็กเธาว์ก็ตกเป็นของซุนกวน แต่ในที่สุดเมื่อกวนอูถูกประหาร มันก็ไม่ยอมกินอะไรและอดตายในที่สุด ขณะที่บันทึกในประวัติศาสตร์จริง ระบุว่าม้าเซ็กเธาว์หายไปพร้อมกับลิโป้ถูกจับ
ยุควสันตสารท
ราชวงศ์โจวและยุควสันตสารทยุคสุดท้าย คือ ยุครณรัฐ หรือ เลียดก๊ก ซึ่งเป็นยุคที่แต่ละรัฐรบกันอย่างต่อเนื่อง ในปี 246 ก่อนคริสต์ศักราช ฉินหวังเจิ้ง (ต่อมาคือ ฉินสื่อหวง หรือ จิ๋นซีฮ่องเต้ ฮ่องเต้องค์แรกของจีน) ได้สืบราชบัลลังก์รัฐฉินต่อมา โดยมีที่ปรึกษาเช่น เว่ยเหลียว, หลี่ซือ เป็นต้น ช่วยเหลือในการรวบรวมแผ่นดิน บ้างใช้เงินทองล่อซื้อบรรดาขุนนางของ 6 รัฐที่เหลือ แทรกซึมเข้าไปก่อความวุ่นวายในการปกครองของนครรัฐทั้ง 6 บ้าง อีกทั้งส่งกองกำลังรุกเข้าประชิดดินแดนปีแล้วปีเล่า เมื่อถึงปี 230 ก่อนคริสต์ศักราช รัฐฉินโจมตีนครรัฐหานแตกพ่ายไป เมื่อถึงปี 221 ก่อนคริสต์ศักราชกำจัดรัฐฉีสำเร็จ จากนั้น 6 นครรัฐต่างก็ทยอยถูกรัฐฉินกลืนตกไป แผ่นดินจีนจึงรวมกันเป็นหนึ่งเดียว ในยุคใหม่ คือ ราชวงศ์ฉิน
แฮหัวอิ๋น
ในศึกสะพานเตียงปันเกี้ยว เมื่อ ค.ศ. 208 เมื่อครั้งที่เล่าปี่พาราษฎรหลบหนีการไล่ล่าของโจโฉ และได้พลัดหลงกับกำฮูหยินและบิฮูหยินกับอาเต๊า (พระเจ้าเล่าเสี้ยน) จูล่ง ทหารเอกของเล่าปี่ได้ฝ่าทัพโจโฉเข้าไปตามหา และต่อสู้กับแฮหัวอิ๋น จูล่งใช้ทวนแทงแฮหัวอิ๋นตายในที่สุด
เต๊งไก๋
ใน ค.ศ. 194 โตเกี๋ยม ผู้ตรวจการแห่งชีจิ๋วกำลังถูกโจมตีอย่างหนักจากกองทัพของ โจโฉ โตเกี๋ยมขอความช่วยเหลือจากเต๊งไก๋เขาจึงส่งทหารในสังกัดคือ เล่าปี่ กวนอู และ เตียวหุย พร้อมกับทหารอีกหลายพันคนมาช่วยรบซึ่งโตเกี๋ยมได้ให้ทหารในสังกัดของตนมาร่วมรบกับทหารในสังกัดของเต๊งไก๋และเมื่อสงครามครั้งนี้สิ้นสุดลงโตเกี๋ยมได้ถึงแก่กรรมแต่ก่อนสิ้นใจเขาได้ขอร้องให้เล่าปี่มาเป็นผู้ตรวจการแห่งชีจิ๋วสืบต่อจากเขา
ซุนฮิว (วุยก๊ก)
ต่อมา โจโฉคิดตั้งตนเป็นวุยอ๋อง (ขณะนั้นโจโฉดำรงตำแหน่งวุยก๋ง) ซุนฮิวคัดค้านการตั้งตนเป็นอ๋องของโจโฉ ทำให้โจโฉไม่พอใจและพูดจาต่อว่าทำให้ซุนฮิว พอกลับถึงบ้านซุนฮิวจึงป่วยและเสียชีวิตในเวลาต่อมา
สามก๊ก ขุนศึกเลือดมังกร
ซึ่งทำให้ผู้ชมไม่ทราบว่าจูล่งตายหรือไม่สามก๊ก ขุนศึกเลือดมังกร เป็นสามก๊กฉบับภาพยนตร์เรื่องหนึ่งที่ออกฉายในปี พ.ศ. 2551 เช่นเดียวกับ "สามก๊ก โจโฉแตกทัพเรือ" ของจอห์น วู แต่ได้รับเสียงวิจารณ์ไปทางลบ เนื่องจากภาพยนตร์เรื่องนี้เจาะเฉพาะตัวละครเอกคือ จูล่ง เพียงคนเดียว โดยเล่าเรื่องราวของจูล่งตั้งแต่หนุ่มยันแก่ อีกทั้งเนื้อเรื่องก็มิได้เป็นไปตามวรรณกรรมด้วย มีตัวละครหลายตัวที่ถูกแต่งขึ้นมา เช่น โจอิง หรือ หลอผิงอัน เป็นต้น อีกทั้งหลายส่วนในเรื่องก็ไม่เป็นไปตามวรรณกรรม เช่น ชุดเกราะของจูล่งที่ในวรรณกรรมระบุว่าสวมเกราะสีเงิน แต่ในภาพยนตร์กลับสวมเกราะที่มีลักษณะคล้ายเกราะของซามูไรมากกว่า จึงทำให้ในเว็บไซต์ IMDb ให้เครดิตภาพยนตร์เรื่องนี้เพียง 5.7 ดาว จาก 10 ดาวเท่านั้น
แปะเฉีย
แปะเฉีย หรือ ลิแปะเฉีย มีชื่อในสำเนียงจีนกลางว่า ลฺหวี่โป๋เชอ () เป็นตัวละครในวรรณกรรมจีนอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊กที่มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ยุคสามก๊ก เป็นคนรู้จักของโจโฉ ขุนศึกผู้ขึ้นมามีอำนาจในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกและสร้างรากฐานในการสถาปนาวุยก๊กในยุคสามก๊กของจีน ตามแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์ โจโฉสังหารครอบครัวของแปะเฉียในปี ค.ศ. 189 หรือ 190 เมื่อผ่านบ้านของแปะเฉียขณะที่เดินทางจะไปเมืองตันลิว (陳留 "เฉินหลิว"; ปัจจุบันอยู่บริเวณเมืองไคเฟิง มณฑลเหอหนาน) หลังจากหลบหนีออกจากเมืองหลวงลกเอี๋ยง แรงจูงใจในการฆ่าของโจโฉนั้นไม่ปรากฏแน่ชัด แหล่งข้อมูลหนึ่งได้อ้างว่าที่โจโฉสังหารครอบครัวของแปะเฉียเพื่อป้องกันตัวเอง ขณะที่อีกสองแหล่งข้อมูลระบุว่าโจโฉสงสัยว่าครอบครัวของแปะเฉียวางแผนทำร้าย โจโฉจึงชิงลงมือสังหารครอบครัวของแปะเฉียเสียก่อน เหตุการณ์นี้ได้มีการกล่าวถึงในวรรณกรรมอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊ก โดยระบุว่าตัวแปะเฉียก็ถูกโจโฉสังหารเช่นกัน
แฮหัวตุ้น
แฮหัวตุ้น (; ) เป็นนายพลภายใต้ทัพวุยก๊กของโจโฉในยุคสามก๊กในประวัติศาสตร์จีน แฮหัวตุ้นยังเป็นญาติกับโจโฉโดยแต่เดิมโจโฉนามสกุล "แฮหัว" แต่ได้เปลี่ยนตามพ่อบุญธรรมเป็นสามสกุล "โจ" แฮหัวตุ้นเป็นแม่ทัพมือขวาและยังเป็นลูกพี่ลูกน้องที่โจโฉให้ความไว้วางใจมากที่สุดคนหนึ่ง และเขาก็เป็นคนที่อยู่กับโจโฉมาตั้งแรกเริ่มที่โจโฉเริ่มก่อการจวบจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต ซึ่งเขาได้โจโฉขยายอำนาจในการต่อสู้กับ เล่าปี่ ซุนกวน และ ลิโป้
โจงั่ง
โจโฉตกใจจึงหนีออกจากค่าย หนีไปได้สักพัก ม้าของโจโฉถูกข้าศึกยิงที่ลูกตาล้มลงตาย โจงั่งจึงขับม้ามาช่วย มอบม้าให้โจโฉหนีไป ส่วนตนต้านทหารของเตียวสิ้วเพื่อถ่วงเวลาไว้ ในที่สุดโจงั่งก็ถูกทหารเตียวสิ้วทำร้ายจนเสียชีวิต
พระเจ้าชางโจ้ว
ราชวงศ์โจวอาศัยพฤติการณ์ดังกล่าวมาเป็นโอกาสล้มล้างราชวงศ์ชาง ราชวงศ์โจวส่งเจียง จื่อหยา (姜子牙; ฮกเกี้ยนว่า "เกียงจูแหย") นำทัพมาปราบ และเมื่อได้รบกันในยุทธการมู่เหย่ (牧野之戰) เมื่อ 1046 ปีก่อนคริสตกาล ราชวงศ์ชางก็พ่ายแพ้ราบคาบ โจ้วหวังทราบข่าวแล้วก็ขังตัวเองอยู่ในวัง ก่อนจะเผาตัวตายไปพร้อมกับสมบัติพัสถานต่าง ๆ
บิต๊ก
ค.ศ. 194 โตเกี๋ยม เจ้าเมืองชีจิ๋วตายไปแล้ว เล่าปี่ได้ครองเมืองแทน ช่วงนั้นลิโป้เกิดการรบกับโจโฉที่กุนจิ๋ว ซึ่งโจโฉได้ชัยชนะ ลิโป้หนีตายและรีบขอความช่วยเหลือจากอ้วนเสี้ยว แต่อ้วนเสี้ยวส่งทหารช่วยโจโฉตีทางด้านหลัง ลิโป้เลยหนีไปพึ่งใบบุญเล่าปี่ บิต๊กกล่าวกับเล่าปี่ว่า“น้ำใจลิโป้นั้นหยาบช้าร้ายกาจดังเสือ บัดนี้ตกถังอยู่ แลท่านจะไปรับขึ้นมาไว้นั้น นานไปมีกำลังขึ้นก็จะทำอันตรายแก่คนทั้งปวง” แต่เล่าปี่ยังรับลิโป้เข้ามา สุดท้ายต้องเสียเมืองให้ลิโป้ตามที่บิต๊กคาดการณ์ไว้ ต่อมาบิต๊กได้ร่วมมือกับสองพ่อลูกตันกุ๋ย ตันเต๋ง ทำอุบายโดยให้ลิโป้กับตันก๋งรบกันเองที่ด่านเสียวกวน ให้บิต๊กกับบิดายึดเมือง ส่วนเสียวพ่ายตันเต๋งจะยึดไว้เอง เมื่อลิโป้หลงกลและจนตรอกอยู่ที่แห้ฝือ สุดท้าย ลิโป้ถูกจับประหารชีวิต ใน ค.ศ. 198
โจฉอง
เฉา ชง มีชื่อเสียงเพราะในวัยเยาว์ได้คิดวิธีชั่งน้ำหนักช้างโดยใช้ทุ่น และเฉา เชา ผู้เป็นบิดา หมายใจจะให้สืบทอดตำแหน่งต่อ ทว่า เฉา ชง เสียชีวิตเมื่ออายุเพียง 12 ปี เนื่องจากด้วยความที่เฉาเชารักมากที่สุดจนเป็นที่อิจฉาของเหล่าพี่ๆ โดยเฉพาะลูกชายคนโต เฉา พี(โจผี) ด้วยความหวังจะสืบทอดต่อจากบิดาแต่กลับลำเอียงยกตำแหน่งให้น้องชายจึงวางแผนลอบสังหารด้วยการปล่อยงูพิษให้กัดจนถึงแก่ความตาย
สามก๊ก ตอน โจโฉ มหาอุปราชผู้หวังครองแผ่นดิน
ภาพยนตร์เรื่องนี้เล่าถึงพระราชประวัติของโจโฉ แห่งวุยก๊ก ตั้งแต่เข้ารับราชการจนกระทั่งเสียชีวิต และตอนจบจะบรรยายถึงจุดอวสานของสามก๊ก จากการที่สุมาอี้ รวมวุยก๊ก ง่อก๊ก และจ๊กก๊กเป็นราชวงศ์จิ้น จนเป็นแผ่นดินเดียวกันในประเทศจีน
กลยุทธ์ยืมดาบฆ่าคน
โจโฉไม่เท่าทันแผนกลอุบายของจิวยี่ เมื่อได้อ่านจดหมายลับจากเจียวก้านก็โกรธแค้นจึงสั่งประหารซัวมอและเตียวอุ๋นทันที แต่ภายหลังได้แลเห็นศีรษะของแม่ทัพเรือทั้งสอง โจโฉก็รู้ว่าตนเองนั้นต้องกลอุบายของจิวยี่ที่สั่งฆ่าคนของตนที่เป็นแม่ทัพและชำนาญในการเดินเรือ เมื่อโจโฉไม่มีซัวมอและเตียวอุ๋นในการทำศึกทางเรือ ก็ถูกจูกัดเหลียงและจิวยี่เผากองทัพเรือจนพ่ายแพ้ยับเยินในเวลาต่อมา เจี้ยเตาซาเหรินหรือกลยุทธ์ยืมดาบฆ่าคนของจิวยี่ ก็ประสบความสำเร็จในตัดกำลังสำคัญในการนำทัพเรือของโจโฉ ทำให้ได้รับชัยชนะได้อย่างงดงาม
ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ในสามก๊ก
ในบันทึก"ชี่ยฺอวี่" (世語) และ"เฉาหมานฉวน" (曹瞞傳) ได้บันทึกเกี่ยวกับเหตุการณ์ก่อนโจโฉเสียชีวิต ใน"ชี่ยฺอวี่"บันทึกว่าโจโฉต้องการสร้างวังในเมืองลกเอี๋ยง จึงสั่งให้ทำลายศาลเจ้าจั๋วหลง (濯龍祠) แต่บังเกิดเลือดออกจากต้นไม้ข้างศาล ใน"เฉาหมานฉวน"บันทึกว่าโจโฉต้องการย้ายต้นสาลี่ เมื่อคนงานถอนรากต้นสาลี่ขึ้นมาก็เลือดมีเลือดไหลออกจากราก คนงานทั้งหลายต่างตกตะลึง โจโฉได้ยินเรื่องนี้จึงเดินทางไปดูด้วยตนเอง โจโฉได้เห็นก็รู้สึกว่าเป็นลางร้ายเมื่อกลับมาถึงบ้านก็ล้มป่วย
พ.ศ. 757
โจโฉประหารมเหสีฮกเฮา และพระญาติ
เกียดเป๋ง
วันหนึ่งตังสินชวนเกียดเป๋งมากินโต๊ะ ตังสินได้เผลอหลับไปแล้วฝันว่าตนสังหารโจโฉได้สำเร็จจนเผลอละเมอออกมาและสะดุ้งตื่น เกียดเป๋งได้ยินตังสินละเมอด่าโจโฉจึงแกล้งบอกกับตังสินว่าจะนำเนื้อความที่แจ้งโจโฉ ตังสินได้ยินก็ตกใจพูดไม่ออก เกียดเป๋งจึงบอกว่าตนแกล้งลองใจตังสินแล้วถามถึงเรื่องที่ตังสินกำลังคิดการ แต่ตังสินยังไม่ไว้ใจเกียดเป๋งจึงยังไม่กล้าบอก เกียดเป๋งจึงกัดนิ้วมือตัวเองกระทำสาบาน ตังสินเห็นเกียดเป๋งกัดนิ้วแสดงความจริงใจจึงนำราชโองการลับของพระเจ้าเหี้ยนเต้ให้เกียดเป๋งดูแล้วเล่าเรื่องให้ฟังทุกประการ เกียดเป๋งจึงอาสาจะสังหารโจโฉโดยบอกแผนการว่า ""โจโฉนั้นมักปวดศีรษะ หาข้าพเจ้าไปรักษาหายเนืองๆ อยู่ ถ้าโจโฉป่วยอีกครั้งนี้ ข้าพเจ้าจะไปรักษาแล้วประกอบยาใส่ยาพิษประสมลงให้โจโฉกิน โจโฉก็จะตาย การซึ่งข้าพเจ้าคิดนี้เห็นจะไม่ยากแก่ทแกล้วทหาร"" จากนั้นเกียดเป๋งก็ลาเพื่อไปเตรียมการ
โจจิ๋น
เมื่อขงเบ้งบุกวุยก๊กครั้งที่ 3 ขณะนั้นโจจิ๋นยังป่วยอยู่ พระเจ้าโจยอยจึงให้สุมาอี้ออกต้านศึกแทน ในครังนี้ ขงเบ้งมีชัยชนะต่อสุมาอี้หลายครั้ง แต่ก็ต้องถอยทัพกลับเพราะได้ข่าวการเสียชีวิตของเตียวเปา ทำให้ขงเบ้งล้มป่วยต้องถอยกลับไปรักษาตัว เมื่อขงเบ้งหายป่วยบุกวุยก๊กครั้งที่ 4 โจจิ๋นก็หายป่วยเช่น พระเจ้าโจยอยจึงให้โจจิ๋นเป็นแม่ทัพใหญ่ สุมาอี้เป็นแม่ทัพรอง ในศึกนี้ โจจิ๋นไม่เชื่อคำแนะนำของสุมาอี้ที่ให้รักษาเขากิสานให้ดี เพราะขงเบ้งต้องยกมายึดแน่ แล้วขงเบ้งก็ยกทัพมายึดเขากิสานไว้ดังคำของสุมาอี้ กองทัพโจจิ๋นที่ไม่ได้เตรียมรับมือจึงแตกพ่าย ยังดีที่สุมาอี้มาช่วยไว้ โจจิ๋นจึงได้ละอายใจมากจนล้มป่วย ฝ่ายขงเบ้งเมื่อรู้ว่าโจจิ๋นป่วยหนักจึงส่งจดหมายเยาะเย้ยไปถึงโจจิ๋น โจจิ๋นเมื่ออ่านจดหมาย จึงแค้นใจจนอาการป่วยกำเริบเสียชีวิต
เตียนห้อง
ต่อมา อ้วนเสี้ยวคิดยกทัพตีโจโฉ เตียนห้องมาห้ามแล้วว่าครั้งก่อนที่ฮูโต๋ว่างเปล่ากลับไม่เข้าตี มาตีเมื่อโจโฉมีกำลังพร้อมสรรพต้องพ่ายแพ้อย่างแน่นอน อ้วนเสี้ยวโกรธกล่าวหาว่าเตียนห้องพูดทำลายขวัญกองทัพ แล้วให้นำตัวไปขัง ต่อมา อ้วนเสี้ยวพ่ายแพ้โจโฉราบคาบในศึกกัวต๋อสมดังคาดของเตียนห้อง อ้วนเสี้ยวคิดถ้าปล่อยเตียนห้องออกจากห้องขัง เตียนห้องต้องเยาะเย้ยตนแน่ จึงส่งคนไปสังหารเตียนห้อง แต่เตียนห้องรู้ชะตาตนเองดี จึงได้ปลิดชีวิตตนเองไปก่อนหน้านี้แล้ว
จักรพรรดิซ่งไท่จู่
ซ่งไท่จู่ ตามสำเนียงมาตรฐาน หรือ ซ้องไทโจ๊ว ตามสำเนียงฮกเกี้ยน (; 21 มีนาคม ค.ศ. 927 – 14 พฤศจิกายน ค.ศ. 976) ชื่อตัวว่า จ้าว ควงอิ้น ตามสำเนียงมาตรฐาน หรือ เตียคังเอี๋ยน ตามสำเนียงฮกเกี้ยน () เป็นขุนศึกคนสำคัญของราชวงศ์โจวยุคหลัง (后周朝) แห่งจีนโบราณ ภายหลังบีบให้ไฉ จงซฺวิ่น (柴宗訓) จักรพรรดิราชวงศ์โจว สละราชบัลลังก์ให้แก่ตน จึงได้ก่อตั้งราชวงศ์ใหม่ คือ ราชวงศ์ซ่ง (宋朝) และขึ้นเป็นปฐมจักรพรรดิตั้งแต่ ค.ศ. 960 จนสิ้นชีวิตเมื่อ ค.ศ. 976
ซูโจว
ช่วงรุ่งเรือง หรือ 209 ปีก่อนคริสตกาลของฌ้อปาอ๋อง (Xiang Yu หรือ ซีฉู่ป้าหวัง) ขุนศึกผู้ยิ่งใหญ่ในยุคปลายราชวงศ์ฉิน ก็เกิดขึ้นในบริเวณนี้ จนกระทั่งราชวงศ์ฉินล่มสลายลง
เอียนสี
โจผีซึ่งติดตามโจโฉในการทำศึกกับอ้วนเสี้ยว ได้ฝ่าฝืนคำสั่งของโจโฉด้วยการแอบเข้าไปยังตำหนักอ้วนเสี้ยว รุ่งเช้าโจโฉพบโจผีอยู่กับเอียนสีและเอ่ยปากขอเอียนสีเป็นภรรยา สร้างความโกรธให้แก่โจโฉเป็นอย่างยิ่งจึงลงโทษฐานที่ขัดคำสั่งและกลายเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้โจโฉรักโจสิดมากกว่าโจผี หลังจากเอียนสีเป็นภรรยาของโจผี โจสิดเริ่มหลงรักและคิดแย่งชิงเอียนสีจากโจผี เพราะคิดว่าโจผีแย่งชิงมาจากโจโฉเช่นกัน หลังจากโจโฉเสียชีวิตและโจผีขึ้นครองราชย์แทน เอียนสีจึงเป็นฮองเฮาแห่งราชวงศ์วุย มีบุตรด้วยกันหนึ่งคนคือโจยอย ตามบันทึกจดหมายเหตุระบุว่าเอียนสีเสียชีวิตเพราะป่วย แต่ในเกร็ดพงศาวดารระบุว่าเอียนสีถูกสำเร็จโทษด้วยยาพิษ เพราะถูกจับได้ว่าแอบลอบคบกับโจสิด
แต่มีประวัติศาสตร์บางส่วนที่ระบุว่า เอียนสีเสียชีวิตจากการฆ่าตัวตาย และมีการทำลายร่างกายเธอหลังเธอเสียชีวิต แต่ก็เป็นที่สรุปแล้วว่าเธอเสียชีวิตในวันนี้จริง แต่ยังเป็นปริศนาเกี่ยวกับการตายของเธอ
กุยแก
เมื่อกุยแกตาย โจโฉร่ำไห้อาลัยมาก รำพึงรำพันว่า กุยแกตายแต่ยังหนุ่ม เหมือนสวรรค์กลั่นแกล้งตน และอีกครั้งหลังพ่ายแพ้ย่อยยับจากศึกเซ็กเพ็ก โจโฉรำพันว่า ถ้ากุยแกยังอยู่จะต้องห้ามปรามตน
กวนอู
ในคราวศึกที่ตำบลแปะแบ๊ อ้วนเสี้ยวนำทัพหมายบุกโจมตียึดครองฮูโต๋ โจโฉจัดทหารสิบห้าหมื่นแยกออกเป็นสามกองเข้ารับมือกับอ้วนเสี้ยว ในการทำศึกโจโฉสูญเสียซงเหียน งุยซกและไพร่พลจำนวนมาก ซิหลงเสนอให้เรียกกวนอูออกรบ โจโฉกลัวกวนอูออกรบแล้วจะเป็นการแทนคุณตนเองและจากไปแต่ซิหลงแย้งว่า ""ข้าพเจ้าเห็นว่าเล่าปี่ไปอาศัยอ้วนเสี้ยวอยู่ แม้กวนอูฆ่าทหารอ้วนเสี้ยวคนนี้เสียได้ อ้วนเสี้ยวรู้ก็จะฆ่าเล่าปี่ เมื่อเล่าปี่ตายแล้วกวนอูก็จะเป็นสิทธิ์อยู่แก่ท่าน"" โจโฉเห็นชอบด้วยความคิดซิหลงกวนอูจึงถูกเรียกตัวออกศึก โจโฉพากวนอูขึ้นไปบนเนินเขาและชี้ให้ดูตัวงันเหลียง กวนอูจึงว่า ""งันเหลียงคนนี้หรือ ข้าพเจ้าพอจะสู้ได้ ท่านอย่าวิตกเลย ข้าพเจ้าจะตัดศีรษะงันเหลียงมาให้ท่านจงได้"" และได้ตัดคอบุนทิวและงันเหลียง สองทหารเอกของอ้วนเสี้ยวดั่งคำสัตย์ที่ได้ลั่นวาจาไว้ แม้จะไม่ยอมเป็นข้ารับใช้โจโฉแต่ก็ยอมพลีกายถวายชีวิตในการทำศึกสงครามให้แก่โจโฉ เป็นชายชาติทหารเต็มตัว ช่วยทำศึกให้แก่โจโฉด้วยความสัตย์ซื่อ กตัญญูรู้คุณเพื่อเป็นการทดแทนคุณโจโฉที่ได้เลี้ยงดูและปูนบำเหน็จรางวัลต่าง ๆ ให้มากมาย
กวนลอ
โจโฉพอใจในคำนายเป็นอย่างมาก จึงถามกวนลอว่า ""อันเมืองกังตั๋งกับเสฉวน จะเป็นศัตรูกับข้าพเจ้าหรือไม่"" กวนลอจึงตอบว่า ""เวลานี้กังตั๋งเสียแม่ทัพ ส่วนเสฉวนกำลังยกทัพมาโจมตีท่าน" ซึ่งสิ้นสุดคำทำนายของกวนลอได้ไม่นาน ม้าใช้ของโจโฉก็รายงานให้โจโฉทราบว่า ""โลซกแม่ทัพกังตั๋งตาย เล่าปี่ เตียวหุย ยกทัพมายึดช่องเขาใกล้เมืองฮันต๋ง"" โจโฉยิ่งเพิ่มความศรัทธาและเลื่อมใสกวนลอเป็นอย่างยิ่ง และถามคำถามสุดท้ายแก่กวนลอว่าสงครามคราวนี้จะชนะหรือแพ้ ซึ่งกวนลอทำนายว่า ""ถ้าท่านยกทัพไป ไฟจะไหม้ใหญ่ในพระนครหลวง""
กลยุทธ์ดูไฟชายฝั่ง
เมื่อคราวที่อ้วนเสี้ยวถึงแก่ความตาย อ้วนซงผู้เป็นน้องได้ขึ้นครองกิจิ๋วแทน ทำให้อ้วนถำบุตรชายคนโตของอ้วนเสี้ยวไม่พอใจและคิดแย่งชิงอำนาจจากอ้วนซง อ้วนถำ อ้วนฮีและโกกันที่ต่างไม่พอใจอ้วนซงที่ได้ครองกิจิ๋วต่อจากอ้วนเสี้ยว ต่างคิดจะแย่งชิงอำนาจมาเป็นของตน เกิดความวุ่นวายปั่นปวนในกิจิ๋ว โจโฉทราบข่าวการผลัดเปลี่ยนเจ้าเมืองกิจิ๋วจึงนำกำลังทหารมาเพื่อปราบและยึดกิจิ๋วเป็นของตน อ้วนถำ อ้วนซ้ง อ้วนฮีและโกกันที่แย่งชิงอำนาจซึ่งกันและกันเห็นภัยจวนตัวจึงหันหน้าเข้าหากันและช่วยกันจัดทัพเตรียมรับมือโจโฉ
โกกัน
ค.ศ. 204 โกกันได้ยอมแพ้ต่อ โจโฉ ต่อมาเมื่อ อ้วนถำ และ อ้วนซง ถูกสังหารใน ค.ศ. 205 โจโฉได้ยกทัพขึ้นไปตอนเหนือกวาดล้างกองทัพตระกูลอ้วนจนหมดสิ้นทำให้โจโฉสามารถยึดครองดินแดนภาคเหนือได้แบบเบ็ดเสร็จเด็ดขาด
เตียวเลี้ยว
เตียวเลี้ยว (; ) เป็นตัวละครในวรรณกรรมจีนอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊กที่มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ยุคสามก๊ก ขุนพลคนสำคัญของโจโฉ เดิมอยู่รับใช้ลิโป้ ต่อมาลิโป้ถูกจับได้ที่เมืองแห้ฝือถูกประหาร ส่วนเตียวเลี้ยวโจโฉเกลี้ยกล่อมให้มาร่วมงานด้วย และเป็นบุคคลที่กวนอูให้ความเคารพนับถือ เพราะนับถือในความซื่อสัตย์และฝีมือ ทั้ง ๆ ที่อยู่คนละฝ่ายกัน ซึ่งเตียวเลี้ยวเป็นคนที่อาสาโจโฉไปเกลี้ยกล่อมกวนอูขณะที่แตกทัพให้มาอาศัยอยู่ชั่วคราวกับโจโฉนั่นเอง
กลยุทธ์มีในไม่มี
ลิโป้เมื่อทราบข่าวการตายของโจโฉจากการถูกโจมตีที่กุนจิ๋วและปักเอี้ยงก็หลงเชื่อ จึงฉวยโอกาสที่กำลังทหารของโจโฉกำลังเศร้าโศกเสียใจและไว้ทุกข์ให้แก่โจโฉ นำทัพไปเพื่อหวังตีทัพวุยก๊กและทำลายทัพของโจโฉให้ราบคาบ ฝีมือการรบของลิโป้นั้นถือว่าเก่งกาจที่สุดในแผ่นดิน แต่กลับไร้ซึ่งสติปัญญาในการไตร่ตรองใคร่ครวญข่าวการตายของโจโฉให้ละเอียดถี่ถ้วน จึงต้องกลอุบายของโจโฉที่แอบซุ่มกำลังทหารตั้งล้อมค่ายรอคอยอยู่ เมื่อลิโป้นำทัพบุกเข้าวุยก๊ก เหล่าทหารของโจโฉก็ตีโอบกระหนาบทัพของลิโป้จนแตกพ่ายแพ้ย่อยยับ อู๋จงเซิงโหย่วหรือกลยุทธ์มีในไม่มีของโจโฉ ก็ประสบความสำเร็จในการหลอกล่อให้ลิโป้หลงเชื่อว่าตนตายและสามารถตีทัพลิโป้จนแตกพ่าย ทำให้ได้รับชัยชนะในการรักษาวุยก๊กไว้ได้อย่างงดงาม
กวนอู
โจโฉแตกทัพไปตามเส้นทางที่ขงเบ้งคาดการณ์ไว้จนถึงฮัวหยง พบกวนอูขี่ม้าถือง้าวคุมทหารออกมายืนสกัดขวางทางไว้ โจโฉเกิดมานะฮึกเฮิมจะต่อสู้แต่เรี่ยวแรงและกำลังของทหารที่ติดตามมานั้นอ่อนแรง เทียหยกจึงกล่าวแก่โจโฉว่า ""จะหนีจะสู้นั้นก็ไม่ได้ อันน้ำใจกวนอูเป็นทหารนั้นก็จริง ถ้าเห็นผู้ใดไม่สู้รบแล้วก็มิได้ทำอันตราย ประการหนึ่งเป็นผู้มีความสัตย์ ทั้งรู้จักคุณคนนักด้วย แล้วท่านก็ได้เลี้ยงดูมีคุณไว้ต่อกวนอูเป็นอันมาก แม้ท่านเข้าไปว่ากล่าวโดยดี เห็นกวนอูจะไม่ทำอันตรายท่าน""" โจโฉเห็นชอบด้วยจึงว่ากล่าวตักเตือนกวนอูให้ระลึกถึงบุญคุณแต่ครั้งเก่าคราวที่กวนอูหักด่านถึง 5 ตำบล ฆ่า 6 ขุนพลและทหารเป็นจำนวนมาก ขอให้กวนอูเปิดทางให้หลบหนีไป กวนอูนั้นเป็นคนกตัญญูรู้คุณคน ได้ฟังโจโฉว่ากล่าวก็สงสารนึกถึงคุณโจโฉซึ่งมีมาแต่หนหลัง จึงยอมเปิดทางให้โจโฉหลบหนีไปโดยตนเองเลือกยอมรับโทษประหารตามที่ได้ลั่นวาจาสัตย์และทำทัณฑ์บนไว้แก่ขงเบ้ง
แปะเฉีย
ในวรรณกรรม แปะเฉียเป็นพี่น้องร่วมสาบานกับโจโก๋ บิดาของโจโฉ โจโฉจึงนับถือแปะเฉียเป็นลุง โจโฉและตันก๋งผ่านมาทางบ้านของแปะเฉียระหว่างเดินทางไปยังบ้านเกิดของโจโฉหลังจากโจโฉหนีออกจากเมืองลกเอี๋ยงเพราะลอบสังหารตั๋งโต๊ะไม่สำเร็จ แปะเฉียให้การต้อนรับเป็นอย่างดีแล้วบอกครอบครัวกับคนรับใช้ให้ปฏิบัติต่อแขกเป็นอย่างดี ตัวแปะเฉียเดินทางเข้าเมืองเพื่อซื้อสุรามาเพิ่มในงานเลี้ยง ระหว่างที่โจโฉพักในบ้านของแปะเฉีย โจโฉได้ยินเสียงลับมีดและเสียงคนรับใช้ของแปะเฉียพูดว่า "เราจะมัดก่อนหรือ หรือจะฆ่าทีเดียว" โจโฉจึงสงสัยว่าแปะเฉียแสร้งทำเป็นใจดีด้วย แต่แท้จริงแล้วคิดทำร้าย โจโฉและตันก๋งจึงออกมาสังหารทุกคนในบ้านของแปะเฉีย ภายหลังโจโฉและตันก๋งก็ได้รู้ความจริงว่าที่คนรับใช้พูดนั้นแท้จริงแล้วกำลังพูดถึงการฆ่าหมูสำหรับงานเลี้ยง เมื่อเห็นว่าพวกตนสังหารผู้บริสุทธิ์ โจโฉและตันก๋งจึงรีบเก็บข้าวของแล้วออกจากบ้านของแปะเฉีย ระหว่างทางได้พบกับแปะเฉียที่เดินทางกลับจากการซื้อสุรา แปะเฉียชวนให้โจโฉพักอยู่ที่บ้านก่อน ฝ่ายโจโฉถามแปะเฉียว่า "มีใครอยู่ข้างหลังท่าน" เมื่อแปะเฉียหันกลับไป โจโฉจึงใช้กระบี่แทงแปะเฉียจากด้านหลังและฆ่าแปะเฉียตาย ตันก๋งตกใจถามโจโฉว่า "เมื่อกี้ท่านฆ่าคนเหล่านั้นด้วยความเข้าใจผิด แล้วเหตุใดจึงฆ่าแปะเฉียอีกเล่า" โจโฉตอบว่า "ถ้าแปะเฉียกลับไปบ้านและเห็นคนครอบครัวตายกันหมด ท่านคิดว่าแปะเฉียจะปล่อยเราไว้หรือ แปะเฉียต้องพาทหารมาไล่ตามเรา เมื่อนั้นเราจะเดือดร้อน" ตันก๋งพูดว่า "ที่ท่านฆ่าคนเช่นนี้ผิดนัก" โจโฉตอบว่า "ข้ายอมทำผิดต่อโลก แต่จะไม่ยอมให้โลกทำผิดต่อข้า" (寧教我負天下人，休教天下人負我) ตันก๋งไม่ได้ว่าประการใด คืนนั้นตันก๋งก็เดินทางแยกตัวจากโจโฉไป
ซินเหียนเอ๋ง
"หน้านี้เป็น"ชื่อบุคคลจีน "นามสกุลคือ" ซินซินเหียนเอ๋ง (, 191–269) เป็นตัวละครหญิงซึ่งปรากฏตัวในหนังสือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง(หน) ตอนที่ 79 ซึ่งเป็นตอนท้าย ๆ ของเรื่อง ตัวละครหลัก ๆ อย่าง โจโฉ เล่าปี่ ขงเบ้ง ก็ล้มตายไปแล้ว ส่วนสุมาอี้ก็กำลังจะทำรัฐประหารยึดอำนาจโจซอง เริ่มก้าวขึ้นสู้อำนาจอย่างเต็มตัว ส่วนซินเหียนเอ๋ง ก็โผล่มาแค่ไม่กี่บรรทัด จึงไม่ค่อยมีใครรู้จักนางมากนัก
ยุทธการที่เมืองลำพี้
อ้วนเสี้ยว ขุนศึกผู้เรืองอำนาจทางภาคเหนือของจีนพ่ายแพ้อย่างเบ็ดเสร็จใน ยุทธการที่กัวต๋อ โดย โจโฉ ใน 200
เอียวสิ้ว
เมื่อโจโฉติดพันการรบกับขงเบ้งที่ทุ่งหันซุย และกำลังจะถอนทัพกลับ แต่ก็ยังมิได้ตัดสินใจเด็ดขาดและบอกแก่ใคร ตกกลางคืน แฮหัวตุ้นเข้ามาถามโจโฉในที่พักว่า คืนนี้จะให้ขานรหัสว่าอะไร โจโฉขณะรับประทานอาหารอยู่ ได้ใช้ตะเกียบคีบซี่โครงไก่อยู่พอดี จึงตอบไปว่า ซี่โครงไก่ เมื่อรู้กันในกองทัพว่า รหัสคืนนี้คือ ซี่โครงไก่ เอียวสิ้วจึงบอกให้แฮหัวตุ้นสั่งการแก่ทหารทั้งปวงให้เก็บข้าวของ เพราะโจโฉตัดสินใจถอนทัพแล้ว แฮหัวตุ้นสงสัยว่าท่านทราบได้อย่างไร เอียวสิ้วจึงตอบคลายสงสัยทั้งหมดว่า เพราะซี่โครงไก่ไม่มีเนื้อก็จริง แต่ทิ้งไปก็เสียดายรสชาติ เหมือนท่านโจโฉขณะนี้จะถอนทัพกลับไปก็เสียดาย แต่อยู่ไปก็ไม่ชนะ เมื่อโจโฉรู้ว่าทหารทั้งหมดเก็บข้าวของโดยที่ตนไม่ได้ออกคำสั่ง ว่ามาจากเอียวสิ้ว ก็โมโห และสั่งประหารชีวิตเอียวสิ้วทันที แม้จะไม่เต็มใจนัก โดยอ้างว่า เอียวสิ้วทำให้ทหารเสียขวัญ ก่อนตายเอียวสิ้วเสียใจที่โจโฉทำอย่างนี้กับตน แต่ก็ได้กล่าวเตือนสติโจโฉว่า ต่อไปนี้ท่านอย่าได้ทำการใด ๆ ที่เป็นการฝืนตนเองอีก โจโฉจึงต้องแสดงให้ทหารเห็นว่า ตนมิได้เสียขวัญ ออกนำทัพด้วยตนเอง ปรากฏว่าต้องอุบายของขงเบ้งจนกองทัพพ่ายแพ้และโจโฉก็ถูกฮองตงยิงธนูถูกปาก พลัดตกจากหลังม้า ฟันหักไป 3 ซี่ ปากคอบวมเป่ง เกือบจะเอาชีวิตไม่รอด จากนั้นโจโฉก็ต้องพ่ายแพ้และถอยทัพกลับเมืองลกเอี๊ยง ในช่วงนั้นเขาก็ได้นึกถึงเอียวสิ้วและสำนึกว่าเอียวสิ้วคาดการณ์ถูกต้องจริงๆ โจโฉได้จัดพิธีฝังศพอย่างสมเกียรติเพื่อทดแทนคุณความดี
โจฮิว
โจฮิว (อังกฤษ:Cao Xiu,จีนตัวเต็ม:曹休,จีนตัวย่อ:曹休; พ.ศ. 717-771) ขุนพลผู้รับใช้ โจโฉ โดยเขามีศักดิ์เป็นหลานของโจโฉ ต่อมาเมื่อโจโฉสิ้นชีพลงในปี ค.ศ.220 (พ.ศ. 763) เขาจึงรับใช้บุตรชายของโจโฉคือโจผีซึ่งต่อมาสถาปนาตนเองขึ้นเป็นพระเจ้าโจผี ต่อมาเมื่อพระเจ้าโจผีบุกง่อก๊กในปี ค.ศ.222 (พ.ศ. 765) เขาจึงได้รับการแต่งตั้งให้เป็นแม่ทัพใหญ่ในการพิชิตตะวันออก
ราชวงศ์โจว
ราชวงศ์โจว หรือ ราชวงศ์จิว (ภาษาอังกฤษ:Zhou Dynasty, ภาษาจีนกลาง:周朝, พินอิน: Zhōu Cháo) ราชวงศ์ที่ 3 ในประวัติศาสตร์จีน เริ่มประมาณ 1123 ปีก่อนคริสต์ศักราช - 256 ปีก่อนคริสต์ศักราช นับเป็นราชวงศ์ที่ยาวนานที่สุด ด้วยเวลาที่ยาวนานกว่า 867 ปี มีเรื่องราวต่าง ๆ เกิดขึ้นมากมาย เช่นการสู้รบระหว่างแว่นแคว้น การกำเนิดของปรัชญาเมธีหลายท่าน เช่น ขงจื๊อ, เล่าจื๊อ, ซุนวู เป็นต้น ในยุคชุนชิว
ยุทธการที่อี้จิง
ซึ่งกองซุนจ้านได้ใช้เมืองอี้จิงเป็นฐานที่มั่นและเก็บเสบียงจำนวนมหาศาลไว้ในเมืองและคาดการณ์ว่าอ้วนเสี้ยวจะล่าถอยไปเองเพราะขาดแคลนเสบียงแต่กองซุนจ้านคิดผิดเพราะอ้วนเสี้ยวได้ใช้ยุทธวิธีใหม่คือให้ทหารขุดอุโมงค์ใต้กำแพงเมืองจนสามารถบุกเข้าไปในเมืองทำให้กองซุนจ้านต้องฆ่าลูกเมียและฆ่าตัวตายตามใน ค.ศ. 199 ทำให้อ้วนเสี้ยวสามารถยึดครองดินแดนทางภาคเหนือได้เกือบทั้งหมดก่อนจะเสียให้กับโจโฉใน ศึกกัวต๋อ เมื่อ ค.ศ. 200 หรือในปีต่อมา
เขาฮิว
เขาฮิว เป็นชาวเมืองหนานหยัง มณฑลเหอนนาน เป็นที่ปรึกษาของอ้วนเสี้ยว เป็นผู้เสนอและให้อ้วนเสียวยกทัพไปตีโจโฉ อ้วนเสี้ยวก็ทำตาม เป็นเพื่อนรักของโจโฉมาตั้งแต่วัยรุ่น แต่ถือหน้าที่เป็นสำคัญ จึงไม่เห็นแก่หน้าใคร แต่อ้วนเสี้ยวอดระแวงสงสัยมิได้หยุด เขาฮิวเสียใจ ถึงกับจะเชือดคอตาย ในที่สุดเลยตัดสินใจไปหนีไปเข้ากับโจโฉ แนะนำโจโฉให้ลอบยกกำลังไปเผาเสบียงอ้วนเสี้ยวที่ตำบลอัวเจ๋า โจโฉเห็นชอบด้วย เมื่อเผาเสบียงสำเร็จแล้ว ก็ตีทัพอ้วนเสี้ยวแตกพ่ายไปจากกัวต๋อ ยุทธภูมิใหญ่ อ้วนเสี้ยวเสียใจถึงแก่กรรม โจโฉก็รุกไล่ต่อไป จนกระทั่งยึดแคว้นกิจิ๋วของอ้วนเสี้ยว ได้ทั้งหมด เมื่อยึดกิจิ๋วได้นั้น เขาฮิวเป็นปากเสียงกับเคาทู นายทหารเอกของโจโฉ เขาฮิวว่าตนเป็นต้นคิด เคาทูว่าตนเป็นคนรบชนะ เขาฮิวโต้ว่า “ตัวมึงมีฝีมือก็จริง แต่กูคิดอ่านให้มึงจึงได้ทำตาม อุปมาเหมือนกูเป็นนายได้ใช้มึง” เคาทูได้ฟังก็โกรธ ชักกระบี่ออกตัดศีรษะเขาฮิวเสีย ณ ที่นั้น
ซุนฮก
ต่อมา โจโฉคิดตั้งตนเป็นวุยก๋ง แต่ซุนฮกไม่เห็นด้วย เพราะซุนฮกสำนึกว่าตนต้องจงรักภักดีต่อราชวงศ์ฮั่น จึงคัดค้านโจโฉ ทำให้โจโฉไม่พอใจ ปี พ.ศ. 755 โจโฉตั้งตนเป็นวุยก๋ง ซุนฮกแสร้งป่วยไม่มาประชุมขุนนาง โจโฉจึงได้ส่งกล่องเปล่าไปให้ซุนฮก ซุนฮกตีความว่าโจโฉไม่ต้องการตนอีกต่อไปแล้ว จึงดื่มยาพิษฆ่าตัวตาย
โจซุน
โจซุนถึงแก่กรรมเมื่อ ค.ศ. 210 หรือ 10 ปีก่อนที่โจโฉจะถึงแก่อสัญกรรมหลังจากนั้นเมื่อ โจผี ขึ้นเป็นปฐมจักรพรรดิแห่งราชวงศ์วุยใน ค.ศ. 220 ก็ได้สถาปนาย้อนหลังให้กับโจซุนขึ้นเป็น เว่ยอ๋อง
หันซุย
เมื่อม้าเท้งถูกโจโฉประหาร หันซุยได้ร่วมกับม้าเฉียวในการรบกับโจโฉเพื่อแก้แค้นให้ม้าเท้ง ในศึกครั้งนี้ ม้าเฉียวเป็นฝ่ายได้เปรียบหลายครั้ง แต่ต่อมากาเซี่ยงได้เสนออุบายให้โจโฉส่งจดหมายที่ดูเหมือนทำข้อความสำคัญให้ลบเลือนไปส่งไปให้หันซุย ทำให้ม้าเฉียวระแวงในตัวของหันซุยว่าจะสวามิภักดิ์ต่อโจโฉ หันซุยทนแรงกดดันไม่ไหวจึงคิดจะสวามิภักดิ์ต่อโจโฉจริงๆ ม้าเฉียวได้ทราบดังนั้นจึงวิ่งไปที่ค่ายของหันซุยและตัดแขนข้างซ้ายของหันซุยได้ หันซุยหนีไปพึ่งโจโฉ เมื่อโจโฉตีทัพม้าเฉียวกระจัดกระจายแล้ว หันซุยจึงได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเจ้าเมืองเสเหลียง
จิ๋นซีฮ่องเต้
ในรัชสมัยของพระองค์ แม่ทัพนายกองของพระองค์มีบทบาทอย่างยิ่งในการขยายแว่นแคว้น การรบกับเผ่าเยฺว่ทางใต้เมืองฉู่ทำให้ดินแดนไป่เยฺว่ของเมืองหูหนานและกวั่งตงตกเป็นของเมืองฉิน ส่วนการรบกับพวกซฺยงหนูในเอเชียตอนกลางส่งผลให้เมืองฉินได้ดินแดนเอ้อเอ่อร์ตัวซือของกลุ่มซฺยงหนู แม้ที่สุดแล้วจะเป็นเหตุให้มั่วตู๋ ฉันยฺหวี ผู้นำซฺยงหนู สามารถผนวกดินแดนได้บ้างก็ตาม พระองค์ยังได้อำมาตย์ราชเสวกหลายคน เช่น หลี่ ซือ เจ้าพระยามหาอุปราช มาช่วยปฏิรูปการเมืองและเศรษฐกิจเพื่อจัดระเบียบประเพณีอันหลากหลาย เป็นเหตุให้ทรงเผาตำรา ฝังบัณฑิต พระองค์ยังทรงรวมกำแพงเมือง ซึ่งกระจัดกระจายอยู่ทั่วไปนั้นเข้าเป็นกำแพงเมืองจีน สร้างถนนหนทางระบบใหม่เป็นการใหญ่ และสร้างสุสานหลวงโดยมีรูปปั้นองครักษ์ขนาดเท่าคนจริงคอยพิทักษ์อยู่ ระหว่างที่เสด็จอยู่ในราชสมบัตินั้น พระองค์ทรงเสาะแสวงหาน้ำอมฤตมาตลอด แต่สุดท้ายก็สวรรคตเมื่อปีที่ 210 ก่อนคริสตกาล
โจอั๋นบิ๋น
โจอันบิ๋น (; ) เป็นตัวละครในวรรณกรรมจีนอิงประวัติศาสตร์เรื่องสามก๊ก เป็นหลานอาของโจโฉ เป็นผู้แนะนำนางเจ๋าซือ อาสะใภ้ของเตียวสิ้ว ให้โจโฉ โจโฉจึงส่งคนไปรับตัวนางให้เป็นนางบำเรอ เป็นเหตุให้เตียวสิ้วโกรธโจโฉและก่อการกบฏต่อโจโฉ ถึงแม้โจโฉจะรอดชีวิตจากการรบ แต่โจอันบิ๋นได้เสียชีวิตในที่รบ
ม้าเฉียว
ม้าเฉียวเสียชีวิตอย่างกะทันหัน ขณะตามขงเบ้งลงใต้ปราบเบ้งเฮ็กด้วยวัยเพียง 45 ปี (แต่ตามประวัติศาตร์จริง ม้าเฉียวตายด้วยโรคภัยก่อนขงเบ้ง1ปี)
เกียดเป๋ง
เมื่อตังสินรับพระราชโองการลับของพระเจ้าเหี้ยนเต้ที่เขียนด้วยเลือดที่มีรับสั่งให้คิดการกำจัดโจโฉ ตังสินจึงรวบรวมผู้ร่วมก่อการปรึกษากันจะกำจัดโจโฉ แต่ไม่สามารถทำอะไรได้ จนกระทั่งศักราชเจี้ยนอันปีที่ 5 (ค.ศ. 200) ตังสินล้มป่วย พระเจ้าเหี้ยนเต้จึงส่งเกียดเป๋งไปดูแล
อ้วนสุด
เมื่อเล่าปี่รับราชการกับโจโฉจึงขอพระบรมราชโองการปราบอ้วนสุด กองทัพเล่าปีตีกองทัพอ้วนสุดแตก และระหว่างเสด็จหนีได้ถูกโจรป่าดักปล้นชิงทรัพย์สมบัติไปอีกมากมาย อ้วนสุดกับอ้วนอิ๋นผู้เป็นหลาน จึงกอดคอเดินกันไปตามแสงแดด โดยถามชาวบ้านว่า "มีน้ำผึ้งให้ดื่มไหม" ชาวบ้านตอบว่า "มีแต่น้ำล้างชามจะเอารึเปล่า" ทำให้อ้วนสุดกระอักเลือดตาย ความทะเยอทะยานของอ้วนสุดจึงจบลง ในปี พ.ศ. 742
ไฉ จงซฺวิ่น
ไฉ จงซฺวิ่น ตามสำเนียงกลาง หรือ จิวซาซือ ตามสำเนียงฮกเกี้ยน (柴宗訓; 14 กันยายน 953 – 973) หรือชื่ออื่นว่า กัว จงซฺวิ่น (郭宗訓) และเมื่อตายแล้วได้นามว่า ปูชนียกษัตริย์ (恭帝) เป็นกษัตริย์องค์ที่สามและองค์สุดท้ายแห่งราชวงศ์โจวยุคหลังในประเทศจีนสมัยห้าราชวงศ์สิบอาณาจักร
การรุกรานชีจิ๋วของโจโฉ
การรุกรานชีจิ๋วของโจโฉ () สงครามที่เกิดขึ้นในช่วง ค.ศ. 193 – ค.ศ. 194 เป็นการปะทะกันของ โจโฉ เจ้าเมืองกุนจิ๋ว กับ โตเกี๋ยม เจ้าเมืองชีจิ๋วโดยสงครามครั้งนี้เกิดขึ้นทั้งหมด 2 ครั้งซึ่งทั้งสองครั้งโจโฉไม่อาจหักเอาเมืองชีจิ๋วได้โดยภายหลังจากจบสงครามครั้งที่ 2 โตเกี๋ยมได้ล้มป่วยลงและก่อนสิ้นใจโตเกี๋ยมรวมถึงบุตรชายทั้งสองของโตเกี๋ยมและขุนนางในเมืองได้ขอร้องให้เล่าปี่ที่ถูกส่งมาช่วยรบเป็นเจ้าเมืองชีจิ๋วแต่เล่าปี่ได้ปฏิเสธไปเมื่อเล่าปี่ทนการรบเร้าไม่ไหวจึงจำใจต้องรับตำแหน่งเจ้าเมือง
จูกัดเหลียง
ภายหลังจากที่จูกัดเหลียงสิ้นชีวิตไปแล้ว 29 ปี เมื่อเตงงายแม่ทัพของวุยก๊กได้ยกทัพผ่านมาทางเขาเหยียดฟ้าปากทางเข้าเมืองเสฉวนอีกทาง ได้พบกับป้อมค่ายที่ร้างบนเขาซึ่งปราศจากทหารดูแลเมื่อจูกัดเหลียงสิ้นชีวิตไปแล้ว ซึ่งจูกัดเหลียงทำนายว่า ในอนาคตข้างหน้าจะมีแม่ทัพของวุยก๊กยกทัพผ่านทางนี้จึงให้เฝ้าระวังไว้ และเมื่อจงโฮยแม่ทัพวุยก๊กอีกคนที่ยกทัพผ่านมาทางเขาเตงกุนสัน นอนหลับไปฝันเห็นว่าจูกัดเหลียงมาเข้าฝันว่า เมื่อยกทัพเข้าเสฉวนได้แล้วขอให้ไว้ชีวิตราษฎร ซึ่ง จูกัดเจี๋ยม ที่เป็นแม่ทัพคนหนึ่งของจ๊กก๊กได้เข้าต่อต้านทัพวุยและก็เสียชีวิตพร้อมบุตรชายตัวเองในครั้งนี้ด้วย ปัจจุบันมีศาลเจ้าจูกัดเหลียงและเล่าปี่ กวนอู เตียวหุย และบรรดาขุนพลของจ๊กก๊กที่เมืองเฉินตู มณฑลเสฉวน ซึ่งได้รับการบูรณะในปีที่ 11 ของรัชสมัยจักรพรรดิคังซีของราชวงศ์ชิง
กุยห้วย
ในปีต่อมา (พ.ศ. 763) โจโฉได้เสียชีวิตลง และโจผีได้ขึ้นครองอำนาจต่อ โจผีได้มอบตำแหน่งพระยามหาดไทย (Interior Marquis) แก่ กุยห้วย และมอบหมายให้ไปช่วยเตียวคับ (Zhang He) ในการดูแลการรุกรานจากทางจ็กก็กของขงเบ้งและเล่าปี่ ตลอดจนเพิ่มตำแหน่งผู้พิทักษ์แห่งชนเผ่าเกี๋ยง(Warlord Protector of the Qiang tribe) ซึ่งทำให้นับจากนี้กุยห้วยต้องรับผิดชอบชนเผ่านอกด่านนี้
ราชวงศ์ชิง
ในปี ค.ศ. 1645 ในขณะที่กองกำลังแมนจูบุกตีเหมือนหยางโจว สื่อ เขอฝ่า (史可法) แม่ทัพชาวฮั่นผู้รักษาเมืองได้นำทหารจีนเพียงน้อยนิดต้านยันไว้ 7 วัน 7 คืน จนกระทั่งเมืองถูกตีแตก สื่อเขอฝ่าปฏิเสธที่จะยอมจำนนต่อกองทัพแมนจูและถูกประหาร ตัวเอ่อร์กุ่น ก็ได้ออกคำสั่งให้ฆ่าล้างเมืองหยางโจว โดยใน “บันทึกสิบวันในหยางโจว” ของหวังซิ่วฉู่ ผู้โชคดีรอดชีวิต ได้ระบุว่าว่าการเข่นฆ่าล้างเมืองดำเนินไปโดยไม่หยุดตลอด 10 วัน เป็นที่รู้จักในเหตุการณ์การสังหารหมู่หยางโจว
ห้าทหารเสือ
แต่ถึงแม้ห้าทหารเสือจะมีฝีมือในเชิงยุทธ์ที่เก่งกาจ แต่ก็พลาดพลั้งเสียทีแก่ศัตรูจนถึงแก่ความตายเกือบทั้งสิ้น โดยกวนอูเป็นหนึ่งในห้าทหารเสือที่พลาดพลั้งเสียทีแก่ลกซุนและลิบองเป็นรายแรกจนเสียเมืองเกงจิ๋ว ถูกจับตัวได้ที่เขาเจาสันและถูกประหารชีวิตด้วยอายุ 59 ปี กลายเป็นชนวนความแค้นแก่เตียวหุย ที่รบเร้าทวงคำสาบานในสวนท้อแก่เล่าปี่ ให้นำกำลังทหารบุกโจมตีง่อก๊กเพื่อเป็นการล้างแค้นแก่กวนอูโดยไม่ฟังคำทัดทานของขงเบ้ง จนเป็นเหตุให้เตียวหุยเสียชีวิตเป็นรายที่สองตามกวนอูด้วยอายุเพียง 54 ปี
โจสิด
เมื่อถึงครั้งที่โจโฉคิดจะแต่งตั้งรัชทายาท โจโฉคิดไม่ตกว่าจะเลือกใครระหว่าง โจผี กับ โจสิด แต่มีแนวโน้มว่าจะเลือกโจสิดมากกว่า โจผีร้อนใจจึงรุดไปปรึกษากาเซี่ยง และด้วยอุบายของกาเซี่ยง ตำแหน่งนี้จึงตกเป็นของโจผีในที่สุด ท้ายสุดเมื่อ โจผีขึ้นครองราชย์ ทรงคิดที่จะกำจัดโจสิด พระอนุชาแท้ ๆ เพราะถือว่าเป็นศัตรูคนหนึ่งของพระองค์ จึงบีบบังคับให้โจสิดเดินได้ 7 ก้าว และแต่งกลอนที่ร้องขอชีวิตมาให้ได้ ไม่เช่นนั้นจะสั่งประหารชีวิต โจสิดคิดกลอนได้สด ๆ มีเนื้อหาว่า "ต้นถั่วเผาต้นถั่ว ในกระทะถั่วร้องไห้ กำเนิดจากรากเดียวกัน เหตุไฉนคิดทำลาย" มีเนื้อหาถึง พี่น้องกำเนิดจากจุดเดียวกัน เหตุไฉนจึงคิดฆ่าล้างกัน พระเจ้าโจผีจึงสำนึกได้และไม่สั่งประหารชีวิต แต่เนรเทศโจสิดออกไปนอกเมืองแทน และไม่นาน โจสิดก็ถึงแก่ความตายด้วยความตรอมใจ ในปี พ.ศ. 775
โจเปียว
โจเปียว (; 195 — 251) พระนามรอง จู่หู () องค์ชายแห่ง วุยก๊ก รัฐใน ยุคสามก๊ก ของจีน
ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ในสามก๊ก
ใน"จดหมายเหตุสามก๊ก" บทชีวประวัติโจโฉ ระบุว่า เมื่อโจโฉผ่านอำเภอจงพวน ได้ถูกนายบ้านคนหนึ่งสงสัยจับกุมตัวส่งไปที่ทำการอำเภอ แต่โจโฉก็ถูกปล่อยตัวไปในภายหลัง ไม่มีหลักฐานที่บ่งบอกว่าโจโฉพยายามที่จะลอบสังหารตั๋งโต๊ะก่อนที่จะถูกจับกุมที่อำเภอจงพวน และชื่อของนายบ้านที่จับกุมโจโฉก็ไม่ได้ถูกบันทึกไว้
บูเช็กเทียน
ในปี ค.ศ. 690 หลังจากจักรพรรดิเกาจงสวรรคตก็เกิดการแย่งชิงราชสมบัติเป็นเวลากว่า 7 ปี ในที่สุดพระนางได้ทรงตั้งตนขึ้นเป็นฮ่องเต้หญิงองค์แรกในประวัติศาสตร์จีน รวมถึงประกาศเปลี่ยนราชวงศ์ถังเป็นราชวงศ์โจวตั้งแต่นั้นมา และสวรรคตเมื่อปี ค.ศ. 705
จักรพรรดิเหลียวเทียนจั้ว
จักรพรรดิเหลียวเทียนจั้ว (; 5 มิถุนายน ค.ศ. 1075 – ค.ศ. 1128 หรือ 1156) ชื่อตัวว่า เย-ลฺวี่ หยานสี่ () และชื่อรองว่า หยานหนิง () เป็นจักรพรรดิองค์ที่ 9 และองค์สุดท้ายแห่งราชวงศ์เหลียว (遼朝) ของชาวชี่ตัน (契丹) ขึ้นครองราชสมบัติใน ค.ศ. 1101 ต่อจากพระเจ้าปู่ จักรพรรดิเหลียวเต้าจง (遼道宗) จนกระทั่งราชวงศ์เหลียวล่มสลายใน ค.ศ. 1125
พระเจ้าโจวเฉิง
พระเจ้าโจวเฉิง เสด็จสวรรคตเมื่อ 1021 ปีก่อนคริสตกาล องค์ชายจี จ้าว จึงขึ้นครองราชย์สืบต่อมาเป็น พระเจ้าคัง
ฮัวโต๋
ครั้งหนึ่งกวนอูได้ยกทัพมาตีเมืองอ้วนเซียที่มีโจหยิน ทหารเอกโจโฉรักษาไว้อยู่ กวนอูถูกลูกเกาทัณฑ์อาบยาพิษของข้าศึกที่ไหล่ขวาจึงต้องถอนทัพกลับค่าย กวนเป๋งเป็นผู้ไปตามตัวฮัวโต๋มาช่วยรักษา โดยการผ่าเนื้อที่ไหล่แล้วเอายาใส่และเย็บเนื้อให้เป็นเหมือนเดิม โดยที่กวนอูไม่แสดงอาการเจ็บปวดให้เห็น กวนอูได้สรรเสริญว่าฮัวโต๋เป็นหมอเทวดา ฝ่ายฮัวโต๋ได้ชื่นชมกวนอูว่า เป็นคนไข้ที่อดทนต่อความเจ็บปวดได้ดี เมื่อโจโฉป่วยเป็นโรคประสาทมีอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรง ได้เชิญฮัวโต๋มารักษา ซึ่งบอกกับโจโฉว่าต้องผ่าศีรษะรักษาจึงจะหาย โจโฉโกรธหาว่าฮัวโต๋สมรู้ร่วมคิดกับกวนอูคิดฆ่าตน จึงให้นำตัวไปขังไว้จนเสียชีวิตในคุก
แฮหัวตุ้น
ครั้งหนึ่ง แฮหัวตุ้นเกือบโดนโจโฉประหารชีวิต เพราะว่าขัดใจโจโฉเรื่องการลำเลียงของออกจากฮันต๋ง แต่โดนแม่ทัพคนอื่นคัดค้านไว้ จึงรอดจากการประหาร เมื่อโจโฉเสียชีวิต ต่อมาแฮหัวตุ้นก็ได้ป่วยตายตาม เมื่อถึงแก่กรรมแล้วได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นจงโหว
สุมาเจียว
พอได้อำนาจในแผ่นดิน สุมาเจียวคิดแย่งพระราชสมบัติของพระเจ้าโจมอ แต่ถูกจูกัดเอี๋ยน ผู้บัญชาการทหารที่ห้วยหลำขัดขวางจนเกิดสงคราม จูกัดเอี๋ยนถูกฆ่าตายพร้อมทั้งตระกูล ต่อพระเจ้าโจมอทรงมีความรู้สึกกดดันที่อยู่ภายใต้อำนาจสุมาเจียวจึงแต่งกลอนเพื่อระบายความในใจออกมาแต่กลอนนี้กับหลุดไปถึงหูสุมาเจียว ทำให้เกิดความโมโหจึงบุกเข้าไปด่าทอพระเจ้าโจมอในท้องพระโรงต่อหน้าข้าราชบริพารและออกจากท้องพระโรงโดยไม่ทูลลา พระเจ้าโจมอก็พิโรธจึงคิดจะกำจัดสุมาเจียว แต่สุมาเจียวรู้ตัวจึงให้พรรคพวกฆ่าพระเจ้าโจมอเสียโดยให้เซงเจ (เฉิงจี้) เป็นคนกำจัด เมื่อพระเจ้าโจมอสิ้นพระชนม์ก็ได้แสร้งทำเป็นร้องไห้ต่อศพพระเจ้าโจมอว่าตนยังจงรักภักกีต่อพระเจ้าโจมอและประหารเซงเจในข้อหาลอบปลงพระชนม์เพื่อไม่ให้ใครครหานินทาตนว่าเป็นโจรกบฏชิงราชสมบัติ แล้วยกโจฮวน หลานโจโฉขึ้นเสวยราชย์สืบไป หลังจากนั้น สุมาเจียวไปอำนวยการรบกับจ๊กก๊ก จับตัวพระเจ้าเล่าเสี้ยนมาเป็นเชลยได้ จึงได้รวมอาณาจักรจ๊กก๊กไว้ในราชอาณาจักรวุยก๊ก ต่อมาคิดแย่งราชสมบัติจากพระเจ้าโจฮวน จึงตั้งตัวเป็นจีนอ๋อง ภายหลังเสียชีวิตด้วยการหัวเราะพระเจ้าเล่าเสี้ยนต่อมาสุมาเอี๋ยนได้แย่งราชสมบัติจากพระเจ้าโจฮวนสำเร็จและสถาปนาตนเองเป็นฮ่องเต้มีนามว่า พระเจ้าจิ้นหวู่แห่งราชวงศ์จิ้น และได้แต่งตั้งสุมาเจียว ผู้เป็นบิดาให้เป็นสมเด็จพระจักรพรรดิอุ๋นตี้ในที่สุด
ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ในสามก๊ก
ใน"จดหมายเหตุสามก๊ก" บทชีวประวัติโจโฉ ระบุว่า โจโฉได้หลบหนีตั๋งโต๊ะไปยังบ้านเกิด ระหว่างทางได้ไปพักที่บ้านแปะเฉีย ซึ่งแปะเฉียไม่อยู่บ้าน แต่บรรดาบุตรได้ต้อนรับและให้ที่พักเป็นอย่างดี แต่แท้จริงแล้วบรรดาบุตรแปะเฉียและบ่าวรับใช้รวมหัวกันหวังจะจับโจโฉไปมอบให้แก่เมืองหลวง โจโฉรู้ทันจึงได้ทำการสังหารหมู่บรรดาบุตรแปะเฉียและบ่าวรับใช้พร้อมครอบครัวของแปะเฉียจนหมดสิ้น หลังจากนั้นก็หลบหนีไป ส่วนแปะเฉียเดินทางกลับบ้านก็พบว่าครอบครัวถูกสังหารหมดสิ้นจึงเสียใจและตรอมใจตาย
อ้วนถำ
เมื่อโจโฉรุกรานมณฑลเหอเป่ย และอ้วนเสี้ยวตรอมใจตาย อ้วนถำกับอ้วนซงน้องคนเล็กแย่งกันเป็นใหญ่ในแคว้นกิจิ๋วแทนบิดา อ้วนถำสู้ไม่ได้ จึงเข้าสวามิภักดิ์ต่อโจโฉขอพึ่งบุญปราบอ้วนซง โจโฉก็ให้คำมั่นสัญญาว่าจะยกลูกสาวให้เป็นภรรยา แต่แล้วเมื่อโจโฉยึดแคว้นกิจิ๋วได้ทั้งหมด แล้วอ้วนซงหนีไปแล้ว อ้วนถำกลับเกิดความสำนึกว่า ไม่ควรยอมจำนนต่อโจโฉ จึงเตรียมสู้รบกับโจโฉอยู่ที่เมืองลำพี้ โจโฉตามไปปราบ รบพุ่งกันหลายครั้ง อ้วนถำเห็นว่าสู้ไม่ได้ จึงขอสวามิภักดิ์อีกครั้งหนึ่ง แต่โจโฉไม่ยอมรับในที่สุดโจหอง ทหารเอกโจโฉก็เอาง้าวฟ้นอ้วนถำหลายทีจนตกม้าตาย โจโจให้ตัดศีรษะเอาไปเสียบไว้ที่ประตูเมืองด้านเหนือ
หนานเยฺว่
จักรพรรดิจิ๋นซีสิ้นพระชนม์ในปี 210 ก่อนคริสตกาลและพระโอรสของพระองค์ หูไห่ ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิฉินที่ 2 ในปีต่อมาแม่ทัพทหารนำโดย เฉินเสิง, หวูกวงและคนอื่น ๆ ก็ได้ฉวยโอกาสก่อกบฎต่อราชสำนักฉิน การจลาจลแผ่กระจายไปทั่วประเทศจีน (รวมทั้งที่นำโดย ฌ้อปาอ๋อง และ หลิวปัง ทั้งสองผู้ซึ่งภายหลังได้ก่อตั้งราชวงศ์ในอนาคต) ปละทั้งดินแดนลุ่มแม่น้ำเหลืองได้เกิดการจราจลวุ่นวาย ไม่นานหลังจากการจลาจลครั้งแรก ผู้ปกครองแคว้นหนานไฮ่ เริน เสี่ยว ได้ล้มป่วยลงและได้เรียก เจ้า ถัวเพื่อฟังคำแนะนำเพื่อเป็นการสั่งเสีย เรินได้อธิบายถึงการที่แคว้นทางใต้มีชัยภูมิยุทธศาสตร์ดีและแนะนำให้สร้างอาณาจักรขึ้นโดยรวบรวมชาวจีนฮั่นที่ตั้งถื่นฐานอยู่ขึ้นเพื่อซ่องซุมกำลังต่อต้านกบฎที่กำลังจราจลในทางตอนเหนือและฟื้นฟูราชวงศ์ฉิน หลังจากที่เริน เสี่ยวได้สิ้นใจตาย เขาได้แต่งตั้งให้ เจ้า ถัว เป็นผู้สืบทอดตำแหน่งผู้ปกครองหนานไฮ่คนต่อไป
ห้าทหารเสือ
จูล่งเป็นหนึ่งในห้าทหารเสือที่เสียชีวิตเป็นรายสุดท้าย โดยแตกต่างจากสี่ทหารเสือคือกวนอู เตียวหุย ฮองตงและม้าเฉียว ที่เสียชีวิตจากการทำศึกสงคราม จูล่งนับเป็นทหารเสือแห่งพระเจ้าเล่าปี่เต็มตัว ร่วมทำศึกสงครามเคียงบ่าเคียงไหล่ตั้งแต่วัยหนุ่มจนชรา และเสียชีวิตด้วยความสงบด้วยวัย 72 ปีบนเตียงนอนของตนเอง
โจโฉ
โจโฉเป็นบุตรชายของโจโก๋ ซึ่งเป็นบุตรบุญธรรมของมหาขันทีโจเท้ง ซึ่งเดิมทีโจโก๋เป็นคนในสกุลแฮหัว ดังนั้นโจโฉกับคนสกุลแฮหัวจึงเป็นญาติใกล้ชิดกัน โจโฉเริ่มต้นรับราชการเมื่ออายุ20ปี ในตำแหน่ง
เป้ยตู้เว่ย หรือผู้บังคับการกองทหารนครบาลเหนือ ภายหลังได้เขาได้เข้ามาอยู่ในสังกัดอ้วนเสี้ยว โดยมีตำแหน่งเป็นผู้บังคับการกรมทหารม้าเร็ว แล้วได้รับตำแหน่งให้เป็นแม่ทัพของฝ่ายราชวงศ์ฮั่นที่ออกปราบกบฏโจรโพกผ้าเหลืองซึ่งมีเตียวก๊กเป็นหัวหน้า ซึ่งมี พระเจ้าเลนเต้เป็นจักรพรรดิ เชื่อกันว่าโจโฉเป็นคนรูปร่างเล็ก บุคลิกมีนิสัยฉลาดแกมโกง เอาตัวรอดเก่ง เชี่ยวชาญตำราพิชัยสงคราม ชื่นชอบศิลปะ นิสัยรอบคอบ ภายหลังจากปราบโจรโพกผ้าเหลืองได้สำเร็จและได้รับความดีความชอบเป็นอย่างมาก แต่ภายหลังเกิดเหตุการณ์ตั๋งโต๊ะยึดอำนาจและตั้งตนเป็นใหญ่ โจโฉจึงร่วมรับราชการอยู่กับตั๋งโต๊ะเพื่อคอยหาโอกาสสังหาร แต่ภายหลังลงมือลอบสังหารไม่สำเร็จ จึงรีบหนีออกจากวัง ระหว่างหลบหนีโจโฉได้ถูกจับตัวและพบกับตันก๋งเจ้าเมืองจงพวน ซึ่งชื่นชมในลักษณะนิสัยใจคอจึงขอร่วมเดินทางไปด้วย โดยที่โจโฉมุ่งหน้าไปหาแปะเฉียซึ่งเป็นพี่น้องร่วมสาบานของโจโฉ ด้วยความหวาดระแวงในการหลบหนี ทำให้โจโฉสังหารแปะเฉียและคนในครอบครัว ด้วยความเข้าใจผิดที่คิดว่าแปะเฉียสั่งให้คนใช้จับตนเพื่อส่งกลับยังเมืองหลวง ความโหดเหี้ยมของโจโฉทำให้ตันก๋งขอแยกทาง ซึ่งโจโฉได้กล่าวกับตันก๋งว่า "ข้ายอมทรยศคนทั้งโลก แต่ไม่ยอมให้ใครทรยศข้า" ต่อมาโจโฉได้รวบรวมพรรคพวกเพื่อบุกเข้าเมืองหลวงและร่วมมือกับเจ้าเมือง 18 หัวเมือง ตั้งเป็นกองทัพสิบแปดหัวเมืองในภายหลัง โดยมี อ้วนเสี้ยวเป็นแม่ทัพใหญ่ในการปราบตั๋งโต๊ะ ต่อมาภายหลังโจโฉเริ่มเบื่อหน่ายกับความแตกแยกในกองทัพ จึงรวบรวมกองกำลังทหารที่เห็นด้วยกับตนหลบหนีไป
โจโฉ
วรรณกรรมมักแสดงภาพของเฉา เชา ว่า เป็นทรราชโหดร้ายป่าเถื่อน แต่ตามประวัติศาสตร์แล้ว เขาได้รับการยกย่องว่า เป็นผู้ปกครองที่ชาญฉลาด และเป็นนายทัพที่ปรีชาสามารถ รักและดูแลผู้ใต้บัญชาประหนึ่งครอบครัวตัวเอง ในช่วงที่ราชวงศ์ฮั่นตะวันออกกำลังล่มสลายนั้น เฉา เชา สามารถสร้างความเป็นปึกแผ่นให้แก่ภาคกลางและภาคเหนือของจีน ซึ่งเป็นส่วนที่มีประชากรมากที่สุดและเจริญรุ่งเรืองที่สุดของประเทศ แม้เขาสร้างชื่อในฐานะอัครมหาเสนาบดี แต่ก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักในการปฏิบัติต่อพระมหากษัตริย์หลิว เสีย (劉協) หรือหองจูเหียบ จนนำไปสู่สงครามกลางเมืองหลายครั้ง ฝ่ายค้านของเขามีผู้นำหลัก คือ หลิว เป้ย์/เล่าปี่ (劉備) หรือและซุน เฉวียน/ซุนกวน (孫權) ซึ่งเป็นกลุ่มที่เขามิอาจปราบปรามลงได้ นอกจากนี้ เขายังมีฝีมือในทางโคลงกลอนและศิลปะการต่อสู้ ปรากฏว่า เขาได้ฝากผลงานเป็นพิชัยสงครามไว้มากมาย
พระเจ้าโจวอู่
พระเจ้าโจวอู่เสด็จสวรรคตเมื่อ 1043 ปีก่อน ค.ศ. องค์ชาย จี้ สง พระราชโอรสองค์โตจึงเสด็จขึ้นครองราชย์สืบต่อมาเป็น พระเจ้าโจวเฉิง
จูกัดสง
จูกัดสงเป็นขุนศึกที่มีความรู้ทางการทหารในช่วงก่อน การล่มสลายของจ๊กก๊ก เมื่อ ค.ศ. 263 จูกัดสงในวัย 19 ปีได้ติดตามจูกัดเจี๋ยมผู้เป็นบิดาไปป้องกันด่านกิมก๊กหรือเหมียนจู่ซึ่งเป็นทางลัดเข้าสู่จ๊กก๊กจากองทัพวุยก๊กเมื่อจูกัดเจี๋ยมฆ่าตัวตายเพื่อไม่ให้วุยก๊กจับตัวจูกัดสงแค้นมากจึงขี่ม้าออกไปรบกับพวกวุยก๊กแต่สู้ไม่ไหวจึงถูกฆ่าตาย
กัว เวย์
กัว เวย์ (郭威; 10 กันยายน 904 – 22 กุมภาพันธ์ 954) หรือเป็นที่รู้จักตามชื่อวัดประจำรัชกาลว่า ปฐมกษัตริย์ (太祖) เป็นปฐมกษัตริย์ราชวงศ์โจวยุคหลังในประเทศจีนสมัยห้าราชวงศ์สิบอาณาจักร อยู่ในสมบัติตั้งแต่ปี 951 จนสิ้นชีวิต
โจฮวน
โจฮวน ตอนเกิดชื่อ โจฮวง (Cao Huang 曹璜 ) เป็นบุตรของโจฮู (Cao Yu) ซึ่งเป็นบุตรคนที่ 3 ของโจโฉกับนางฮวนฮูหยิน (บุตรคนโตของโจโฉกับนางฮวนฮูหยินคือโจฉอง ซึ่งได้ชื่อว่ามีสติปัญญาคิดวิธีชั่งน้ำหนักช้างได้ แต่เสียชีวิตตั้งแต่ยังเด็ก) ในปี ค.ศ. 258 ขณะโจฮวนทรงมีพระชนมายุได้ 12 พรรษา ทรงได้รับการแต่งตั้งเป็น ดยุคแห่ง Changdao ( "Duke of Changdao District" (常道鄉公) ) ซึ่งอยู่ในเขตซานตง ().
สามก๊ก ขุนศึกเลือดมังกร
จูล่งผ่านการสู้รบในสมรภูมิมาตั้งแต่หนุ่มจนบั้นปลายชีวิต โจอิง (แม็กกี้ คิว) หลานสาวของโจโฉ ขุนพลหญิงผู้เก่งกาจได้ยกทัพมาท้าดวลกับจูล่งเพื่อเป็นการล้างแค้นให้กับวุยก๊กของตน และนี่คือ การต่อสู้ครั้งสุดท้ายของจูล่ง
ยุคสิ้นราชวงศ์ฮั่น
สิ้นสุดราชวงศ์ฮั่น () ยุคหนึ่งใน ประวัติศาสตร์จีน ที่ดำเนินไประหว่าง ค.ศ. 189 ถึง 220 ซึ่งต้องพบกับความสับสนวุ่นวายช่วงรัชสมัยของจักรพรรดิองค์สุดท้ายแห่งราชวงศ์ฮั่น จักรพรรดิฮั่นเซี่ยน หรือ พระเจ้าเหี้ยนเต้ ระหว่างยุคนี้อาณาจักรต้องเผชิญกับความวุ่นวายโดย กบฏโพกผ้าเหลือง (184—205) รวมถึงจักรวรรดิถูกทำลายโดยขุนศึก ตงจั่ว หรือ ตั๋งโต๊ะ ระหว่างนั้นเหล่าขุนศึก ชนชั้นสูง และขุนนางท้องถิ่นของราชสำนักได้ตั้งตัวเป็นอิสระซึ่งหนึ่งในนั้นรวมถึง เฉาเชา หรือ โจโฉ ที่มีปณิธานในการรวมแผ่นดินเป็นหนึ่งเดียวภายใต้การปกครองของ พระเจ้าเหี้ยนเต้ แต่อำนาจการปกครองในราชสำนักทั้งหมดกลับอยู่ที่โจโฉเสียเอง
ตันกุ๋น
หลังจากโจโฉเสียชีวิต โจผีบุตรชายของโจโฉขึ้นดำรงตำแหน่งวุยอ๋องแทน ตันกุ๋นได้เป็นคนต้นคิดที่บังคับให้พระเจ้าเหี้ยนเต้สละราชสมบัติให้กับโจผี และเป็นผู้ร่างสาส์นประกาศสละราชสมบัติ ตันกุ๋นจึงมีส่วนในการสถาปนาอาณาจักรวุย ค.ศ. 226 พระเจ้าโจผีสิ้นพระชนม์ พระเจ้าโจยอยขึ้นครองบัลลังก์ ตัวเขา สุมาอี้ กับ โจจิ๋น ได้ช่วยรวมกันบริหารประเทศและให้คำแนะนำแก่พระเจ้าโจยอย ตามคำสั่งเสียของพระเจ้าโจผีก่อนสวรรคต เขาได้ร่วมในการปราบกบฏกองซุนเอี๋ยน เขาถึงแก่กรรมในปี ค.ศ. 236 ว่ากันว่าเขาอาจจะเป็นบรรพบุรุษของพระถังซัมจั๋ง
โจโฉ
ภายหลังโจโฉสามารถปราบความวุ่นวายและขุนศึกกองกำลังต่างๆในภาคกลางและเหนือได้ ไม่ว่าจะเป็น ลิโป้ อ้วนสุด เตียวซิ่ว อ้วนเสี้ยว เล่าเปียว โดยเฉพาะศึกกับอ้วนเสี้ยวที่กัวต๋อซึ่งฝ่ายโจโฉมีกำลังทัพด้อยกว่าทุกด้านแต่กลับพลิกสถานการณ์จนสามารถเอาชัยชนะมาได้ ทำให้เขากลายเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดเหนือแผ่นดินจงหยวน จากนั้นจึงระดมกองทัพหลายแสนบุกภาคใต้เพื่อปราบปรามเล่าปี่และซุนกวนซึ่งจับมือเป็นพันธมิตรกัน และด้วยความประมาทบวกกับปัจจัยต่างๆ ทำให้กองทัพของโจโฉไปพ่ายแพ้อย่างยับเยินที่ผาแดง ซึ่งศึกที่ผาแดงนี้เป็น 1 ใน 3 สงครามที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในสามก๊ก และทำให้ดุลย์อำนาจในแผ่นดินถูกแบ่งเป็นสามฝ่าย แต่แม้ว่าจะพ่ายแพ้โจโฉก็ยังคงมีกองกำลังที่เข้มแข็งที่สุดในแผ่นดิน และพยายามแผ่ขยายอิทธิพลของตนเพื่อปราบปรามเล่าปี่และซุนกวนต่อไป
เตียวล่อ
เตียวล่อรู้ดีว่ากองทัพของตนไม่มีทางสู้กับโจโฉได้ แต่เหมือนสวรรค์บันดาลเมื่อ บังเต๊ก ทหารเอกของม้าเฉียวยังอยู่ เพราะตอนที่ม้าเฉียวไปช่วยเล่าเจี้ยงตอนนั้นบังเต๊กป่วยจึงไม่ได้ไปด้วย เตียวล่อจึงให้บังเต๊กเป็นแม่ทัพไปรบกับโจโฉ แต่ก็ถูกกลลวงของโจโฉจึงต้องเป็นพวกกับโจโฉ เตียวโอย น้องชายจึงอาสาไปรบแทนแต่ก็ถูกเคาทูฆ่าตายในสนามรบ เตียวล่อหมดทางสู้จึงยอมจำนนต่อโจโฉ นครฮันต๋งจึงตกอยู่ภายใต้อำนาจของโจโฉแต่สุดท้ายเมืองฮันต๋งก็ถูกเล่าปี่ยึดไปได้ด้วยกลยุทธ์อันล้ำลึกของขงเบ้ง
กุยแก
กุยแกเป็นผู้ที่ได้ชื่อว่าเฉลียวฉลาดมาก อาจเทียบได้กับขงเบ้งของเล่าปี่ ทว่าทั้งคู่ไม่มีโอกาสได้ประชันฝีมือกัน เพราะกุยแกเสียชีวิตเสียก่อน ด้วยป่วยตายที่เมืองลกเอี๋ยงในวัยเพียง 38 ปี ระหว่างที่โจโฉทำสงครามติดตามอ้วนซง และอ้วนถำ บุตรชายของอ้วนเสี้ยว ที่หนีไป ภายหลังอ้วนเสี้ยวตายไปแล้ว ก่อนตาย กุยแกได้เขียนจดหมายถึงโจโฉว่า ไม่จำเป็นต้องไล่ติดตามคนทั้ง 2 ไปไกล เพราะไม่นานทั้ง 2 จะแตกกันเองและจะมีผู้จัดการให้ในที่สุด ซึ่งก็ปรากฏเป็นจริงดังคำของกุยแก เพราะเมื่ออ้วนซงและอ้วนฮีหนีไปอยู่กับกองซุนข้อง กองซุนข้องระแวงคนทั้ง 2 อยู่แล้ว จึงฆ่าและตัดหัวมามอบให้แก่โจโฉ
บุนทิว
บุนทิว ตามสำเนียงกลาง ( ; ) เป็นแม่ทัพของอ้วนเสี้ยว เป็นหนึ่งในสองขุนพลของอ้วนเสี้ยวทีมีฝีมือเลื่องชื่อ แต่ก่อนได้รับฉายาว่าเจ้าแห่งทวนเพราะใช้ทวนเก่งมาก (ขุนพลของอ้วนเสี้ยวอีกคนคือ งันเหลียง) เคยประมือกับจูล่งถึง 60 เพลงก่อนหนีกลับค่ายไป และเมื่อรู้ว่างันเหลียงถูกฆ่าตายในสนามรบก็คิดจะออกไปแก้แค้น บุนทิวถูกฆ่าตายในการศึกกับทัพของโจโฉ เมื่อ ค.ศ. 200 ในสามก๊กของหลอกว้านจง เล่าว่าบุนทิวถูกกวนอูสังหาร แต่บางตำรากล่าวว่าบุนทิวถูกอาวุธของเตียวเลี้ยวขณะทำการรบติดพันจนเสียชีวิต
ยุทธการมู่เหย่
หลังการสู้รบ พระเจ้าซางโจ้วได้ปลงพระชนม์พระองค์เอง พระเจ้าโจวอู่สังหารพระนางต๋าจี่ พระมเหสีของพระเจ้าซางโจ้วหลังพบว่าพระนางวางแผนลอบปลงพระชนม์พระองค์ ข้าวในท้องพระคลังถูกนำไปแจกจ่ายให้ประชาชนทั่วไป ยุทธการมู่เหย่เป็นจุดสิ้นสุดของราชวงศ์ซาง และการขึ้นสู่อำนาจของราชวงศ์โจว
อุยก๋วน (จ๊กก๊ก)
อุยก๋วนถึงแก่กรรมเมื่อ ค.ศ. 240 เป็นปีที่ 2 ในรัชสมัย พระเจ้าโจฮอง โดยก่อนที่จ๊กก๊กจะล่มสลายได้ไม่นาน หวนจง บุตรชายของอุยก๋วนและ จูกัดเจี๋ยม บุตรชายของ จูกัดเหลียง หรือขงเบ้งได้ยกทัพไปรับศึกจากกองทัพวุยก๊กที่ด่านกิมก๊กแต่สุดท้ายกองทัพจ๊กก๊กสู้ไม่ไหวหวนจงถูกฆ่าตายพร้อมกับจูกัดเจี๋ยมที่เชือดคอตัวเองตาย
โจโก๋
โจโก๋ได้มีบทบาทเป็นครั้งสุดท้าย เมื่อโจโฉได้เป็นแม่ทัพแห่งภาคตะวันออก มีอำนาจในแคว้นกุนจิ๋ว ทั้งยังเกลี้ยกล่อมผู้คน เสาะแสวงหาคนมีปัญญามาเป็นพวกเป็นจำนวนมาก แล้วให้คนไปรับโจโก๋ซึ่งอยู่ที่ตันลิวให้มาอยู่ด้วยกันที่กุนจิ๋ว โจโก๋จึงได้พาครอบครัวและบริวารออกเดินทางไปกุนจิ๋ว ระหว่างทาง ได้แวะพักที่เมืองชีจิ๋ว โตเกี๋ยมเจ้าเมืองต้อนรับโจโก๋เป็นอย่างดี แล้วยังให้เตียวคีและทหารในสังกัดเป็นองครักษ์คุ้มกันโจโก๋ไปถึงเมืองกุนจิ๋ว
เศรษฐกิจจีนยุคราชวงศ์ฮั่น
อัครมหาเสนาบดีแห่งราชวงศ์ฮั่นและพระมหากษัตริย์แห่งวุยก๊ก ทรงพระนามว่าโจโฉ (ปี ค.ศ. 155 – 220) ทรงสร้างความพยายามที่สำคัญครั้งสุดท้ายเพื่อกำจัดอำนาจของเจ้าของที่ดินผู้มั่งคั่ง พระเจ้าโจโฉทรงสถาปนาอาณานิคมทางการเกษตรซึ่งรัฐบาลเป็นผู้จัดการสำหรับสามัญชนที่ไม่มีที่ดินเป็นของตัวเอง ในการแลกเปลี่ยนเพื่อที่ดินและอุปกรณ์ราคาถูก เกษตรกรจ่ายผลผลิตพืชผลเป็นสัดส่วน ในปีคริสต์ทศวรรษที่ 120 จักรพรรดิฮั่นอู่ทรงพยายามสถาปนาอาณานิคมทางการเกษตรทางชายแดนภาคตะวันตกเฉียงเหนือของแนวระเบียงเหอซี (ปัจจุบันคือมณฑลกานซู) ที่พระองค์เพิ่งพิชิตมาได้ ผู้ที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานใหม่ทำไร่ไถนาจำนวน 600,000 คน บนดินแดนของรัฐเหล่านี้ใช้เมล็ดพันธุ์พืช สัตว์ช่วยงาน และอุปกรณ์ที่รัฐบาลเป็นผู้ให้กู้ยืม พระบรมราชโองการปี ค.ศ. 85 สั่งการให้รัฐบาลปกครองส่วนท้องถิ่นและราชอาณาจักรที่อยู่ภายใต้บังคับบัญชาจัดระบบชาวนาที่ไม่มีที่ดินเป็นของตัวเองให้ไปยังที่ดินของรัฐ โดยที่พวกเขาจะต้องถูกจ่ายค่าจ้าง จัดหาเมล็ดพันธุ์พืช ให้กู้ยืมเครื่องมือการเกษตร และยกเว้นการจ่ายค่าเช่าเป็นเวลา 5 ปี และจ่ายภาษีรายหัวเป็นเวลา 3 ปี พระบรมราชโองการนี้ยังได้อนุญาตให้ชาวนากลับไปยังบ้านเกิดของพวกเขาเมื่อใดก็ได้ รัฐบาลหลังจากยุคสามก๊กจัดตั้งอาณานิคมทางการเกษตรตามแบบจำลองนี้
เตียวเลี้ยว
เตียวเลี้ยวเป็นขุนพลที่มีความชำนาญทั้งในพิชัยสงคราม กลศึก การรบบนหลังม้า จึงมักได้รับหน้าที่ภาระสำคัญจากโจโฉเสมอ ๆ แม้จะเป็นขุนพลผู้มาสวามิภักดิ์ภายหลัง เช่นการรักษาเมืองหับป๋า ซึ่งเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญในการรบกับซุนกวน ซึ่งเตียวเลี้ยวก็สามารถทำหน้าที่ได้ดี นอกจากจะรักษาฐานที่มั่นไว้ได้โดยตลอดแล้ว ยังสามารถเป็นฝ่ายรุก รบชนะทัพง่อหลายครั้ง จนเกือบจะจับเป็นซุนกวนได้ จึงเป็นขุนพลที่ทางง่อก๊กขยาดในฝีมือ ถึงกับมีคำกล่าวว่า เตียวเลี้ยวมีตำแหน่งเป็นหนึ่งในห้าทหารเสือของวุยก๊ก (เตียวเลี้ยว, เตียวคับ, งักจิ้น, ซิหลง และอิกิ๋ม) เตียวเลี้ยวเสียชีวิตลงเพราะโดนลูกธนูยิงเมื่อโจผีบุกง่อก๊ก หลังจากโจผีทราบถึงการเสียชีวิตของเตียวเลี้ยวก็จัดพิธีศพอย่างยิ่งใหญ่สมเกียรติ
โจว เอินไหล
โจวเอินไหล (; 5 มีนาคม พ.ศ. 2441 – 8 มกราคม พ.ศ. 2519) ผู้นำสำคัญของพรรคคอมมิวนิสต์จีน เคยเป็นนายกรัฐมนตรีของสาธารณรัฐประชาชนจีน ตั้งแต่ พ.ศ. 2492 จนถึงแก่อสัญกรรมช่วงเดือนสิงหาคมและกันยายนของปี 1976 โดยเมื่อถึงแก่อสัญกรรม สหประชาชาติได้ลดธงลงครึ่งเสาเพื่อเป็นการไว้อาลัย นับเป็นผู้นำประเทศคนแรกที่สหประชาชาติให้เกียรติเช่นนี้