Eugène Ionesco
Eugène Ionesco, berne as: Eugen Ionescu (útspr.: [e.u'ʤen i.o'nesku]; Slatina (Roemeenje), 26 novimber 1909 – Parys (Frankryk), 28 maart 1994), wie in Roemeensk-Frânsk skriuwer, toanielskriuwer, essayist, dichter en literatuerkritikus, dy't meast yn 'e Frânske taal skreau. Hoewol't er it bekendst waard mei syn toanielstikken, begûn er pas let mei dat sjenre. Ionesco stiet bekend om syn bespotlik meitsjen fan 'e banaalste sitewaasjes, en wurdt yn 'e Frânske literatuer rekkene ta de streaming fan it Théâtre de l'absurde ("Teäter fan it Absurde").

Libben 
Ionesco waard yn 1909 berne yn it Roemeenske Slatina, yn it suden fan 'e lânstreek Walachije, net fier fan 'e grins mei Bulgarije ôf. Guon boarnen neame 1912 as syn bertejier, mar dat is in flater dy't te witen is oan 'e idelheid fan Ionesco sels. Syn heit wie in Roemeen, dy't hearde ta de Roemeensk-Otterdokse Tsjerke; syn mem wie heal fan Frânsk komôf, en hearde foar de oare helte ta de Grykske minderheid yn Roemeenje. Hja wie fan hûs út protestantsk, mar Ionesco waard Roemeensk-otterdoks grutbrocht.

Hy brocht syn jonkheid foar in grut diel yn Frankryk troch, en hie dêr op jonge jierren in aparte ûnderfining dy't nei eigen sizzen syn libben feroare. Syn biografe Deborah B. Gaensbauer omskriuwt dat barren yn Eugene Ionesco Revisited sa: "Wylst er wat omkuiere yn 'e simmerske sinneskyn yn in wytkalke provinsjaal doarp ûnder in yntins blauwe loft, waard [Ionesco] yngeand feroare troch it ljocht." Hy waard tige ynienen rekke troch in gefoel fan trochkringende ljochtsjendheid, it gefoel dat er fan 'e grûn ôf omheech sweefde en in gefoel fan oerstjalpjend wolwêzen. Doe't er wer nei de grûn ta "sonk" en it "ljocht" him ferliet, besefte er dat de wrâld yn ferliking dêrmei yn en al ferfal, ferrotting en betsjuttingsleaze rûntsjedraaierij wie. Op dat stuit krong ek ta him troch dat eltsenien úteinlik stjerre moat. Ionesco yn hiele oeuvre is trochdrinzge fan dit foarfal en de gefolgen dy't it foar him hie.

Ionesco kearde yn 1925 nei Roemeenje werom, nei't syn âldelju skieden wiene. Dêr gied er nei it Nasjonaal Kolleezje Sint-Sava en studearre er letter, fan 1928 oant 1933, Frânske taal- en letterkunde oan 'e Universiteit fan Boekarest. Under syn stúdzjetiid kaam er yn 'e kunde mei de filosoof en essayist Emil Cioran en de ferneamde godstsjinsthistoarikus en filosoof Mircea Eliade, mei wa't er syn hiele libben lang befreone bliuwe soe. Yn 1933 studearre er ôf mei it foech om Frânske les oan 'e middelbere skoalle te jaan. Yn 1936 troude er mei Rodica Burileanu (1910-2004), mei wa't er in dochter krige dêr't er in stikmannich ûnkonvinsjonele berneferhalen foar skreau.

Yn 1938 fêstige er him mei syn gesin yn Frankryk, dêr't er syn doktoraat behelje woe, mar doe't in jier letter de Twadde Wrâldoarloch útbriek, gied er werom nei Roemeenje, tinkend dat dat lân bûten de oarloch bliuwe kinne soe. Doe't dat idele hope bliek, regele er mei help fan freonen reisdokuminten en sette er wer nei Frankryk ta, dêr't er fan 1942 oant 1944 mei syn gesin yn Marseille wenne. Nei de befrijing fan Parys ferfearen se dêrhinne.

Hoewol't er fierwei it bekendst wurden is as toanielskriuwer, wie Ionesco yn 't earstoan fral in dichter en literatuerkritikus. In opmerklik ier wurk fan sines is Viata Grotesca şi Tragica a lui Victor Hugo ("It Groteske en Tragyske Libben fan Victor Hugo"), in satiryske biografy út 1936, wêryn't Ionesco de spot dreau mei de status fan dy reus op it mêd fan 'e Frânske literatuer. Teffens wie it ien fan syn seldsume yn it Roemeensk skreaune wurken, mei't er foar syn literatuer meast de Frânske taal brûkte. Syn earste toanielstik, it ferneamde La Cantatrice Chauve (De Keale Sjongster), skreau Ionesco pas yn 1948 (it waard publisearre yn 1950), doe't er al krapoan fjirtich jier wie. Syn stikken wjergalmje syn jonkheidsûnderfining, en toane in ôfwearze foar de materiële wrâld, in mistrouwen foar kommunikaasje en it subtile gefoel dat der in bettere wrâld fûn wurde kin krekt oarekant ús eigen reäliteit. Syn personaazjes langje nei wat ûnberikbers, of wurde dy oare wrâld sa heal en heal gewaar mar kinne der krekt net by. Se leare te fleanen, krije ekstatyske iepenbierings fan skientme, reitsje deprimearre fan 'e wrâld sa't dy is, en beseffe de ûnûntkomberens fan 'e dea.

Yn 1970 waard Ionesco opnommen yn 'e Académie française, in prestizjeuze eare dy't net de earste de bêste ta diel falt. Fierders wûn er in grut tal prizen, wêrûnder de Prix Italia (1963); de Frânske Grand Prix National foar teäter (1970); de Monegaskyske Grand Prix (1969); de Eastenrykske Steatspriis foar Jeropeeske Literatuer (1970); en de Jeruzalimpriis (1973). Teffens waarden him earedoktoraten ferliend troch universiteiten yn New York, Leuven, Warwick en Tel Aviv. Ionesco stoar op 28 maart 1994, en waard begroeven op it Montparnasse-begraafplak yn Parys.

Wurk

Toanielstikken 
 1950 - La Cantatrice Chauve
  Fryske oersetting: De Keale Sjongeres (fert. Lambert H. Mulder, 1956)
  Fryske oersetting: De Keale Sjongster (fert. Jikke de Haan, 1998)
 1950 - Les Salutations
  Fryske oersetting: Begroetingen (fert. Tryntsje van der Zee, 1983)
 1951 - La Leçon
  Fryske oersetting: De Les (fert. Pyt van der Zee, 1982)
 1952 - Les Chaises
 1953 - Le Maître
 1953 - Victimes du Devoir
 1953 - La Jeune Fille à Marier
 1954 - Amédée ou Comment s'en Débarrasser
 1955 - Jacques ou la Soumission
 1955 - Le Nouveau Locataire
 1955 - Le Tableau
 1956 - L'Impromptu de l'Alma
 1959 - Tueur sans Gages
 1959 - Scène à Quatre
 1959 - Rhinocéros
 1960 - Apprendre à Marcher
 1962 - Délire à Deux
 1962 - L'Avenir Est dans les Œufs
 1962 - Le Roi Se Meurt
 1962 - La Photo du Colonel
 1962 - La Colère
 1963 - Le Piéton de l'Air
 1964 - Exercices de Conversation et de Diction Française pour Étudiants Américains
 1964 - La Soif et la Faim
 1966 - La Lacune
 1966 - L'Œuf Dur
 1970 - Jeux de Massacre
 1972 - Macbett
 1973 - Ce Formidable Bordel!
 1975 - L'Homme aux Valises
 1980 - Voyage chez les Morts
 19?? - Le Salon de l'Automobile
 19?? - La Vase

Essaybondels 
 1966 - Notes et Contre-notes
 1969 - Découvertes
 1977 - Antidotes
 1979 - Un Homme en Question
 1986 - Non
 1987 - La Quête Intermittente

Oar 
 1936 - Viata Grotesca și Tragica a lui Victor Hugo (satiryske biografy)
 1962 - La Photo du Colonel (ferhalebondel)
 1967 - Journal en Miettes (deiboekpassaazjes)
 1968 - Présent Passé, Passé Présent (deiboekpassaazjes)
 1973 - Le Solitaire (roman)
 1981 - Le Blanc et le Noir (grafysk wurk)
 1985 - Maximilien Kolbe (opera, op muzyk fan Dominique Probst)

Keppelings om utens
Webstee wijd oan Eugène Ionesco

Roemeensk romanskriuwer
Roemeensk koarte-ferhaleskriuwer
Roemeensk deiboekskriuwer
Roemeensk toanielskriuwer
Roemeensk essayist
Roemeensk dichter
Roemeensk skriuwer yn it Frânsk
Roemeensk literatuerkritikus
Frânsk romanskriuwer
Frânsk koarte-ferhaleskriuwer
Frânsk deiboekskriuwer
Frânsk toanielskriuwer
Frânsk essayist
Frânsk dichter
Frânsk literatuerkritikus
Skriuwer fan wa't ien of mear wurken yn it Frysk oerset binne
Roemeensk persoan fan Gryksk komôf
Roemeensk persoan fan Frânsk komôf
Frânsk persoan fan Roemeensk komôf
Frânsk persoan fan Gryksk komôf
Persoan berne yn 1909
Persoan stoarn yn 1994