Diana Rigg
Dame Diana Rigg (folút: Enid Diana Elizabeth Rigg; Doncaster, 20 july 1938 – Londen, 10 septimber 2020) wie in foaroansteand Ingelsk tillefyzje-, toaniel- en filmaktrise. Hja waard bûten har heitelân benammen bekend mei har rol as Emma Peel yn 'e detektivesearje The Avengers (dy't yn Nederlân útstjoerd waard ûnder de titel De Wrekers) en mei har rol as grevinne Teresa di Vicenzo yn 'e James Bond-film On Her Majesty's Secret Service. Op jierren skittere Rigg inkele jierren foar har ferstjerren nochris as Olenna Tyrell yn 'e fantasysearje Game of Thrones.

Libben en karriêre
Jonkheid en oplieding
Rigg waard yn 1938 berne yn Doncaster (no yn Súd-Yorkshire), as de dochter fan Louis Rigg (1903-1968), dy't liedingjaande funksje by de spoarwegen hie, en dy syn frou Beryl Hilda Helliwell (1908-1981). Fan twa moanne oant acht jier âld wenne Rigg yn Bikaner, yn wat no de Yndiaaske steat Radjastan is, yn wat doe de koloanje Britsk-Ynje wie. Har heit wurke dêr by de Bikaner State Railway. Yn dy tiid learde Rigg Hindy oan as twadde taal. 

Yn 1946 waard se weromstjoerd nei Ingelân, dêr't se op in kostskoalle foar famkes by Pudsey yn Yorkshire kaam. Rigg fertelde letter dat se in grouwéligen hekel oan har tiid op 'e kostskoalle hie, mar se wie fan miening dat Yorkshire in gruttere ynfloed op 'e foarming fan har identiteit hân hie as Britsk-Ynje. Fan 1955 oant 1957 folge se in oplieding yn aktearjen oan 'e Keninklike Akademy foar de Dramatyske Keunsten yn Londen, dêr't se yn deselde klasse siet as Glenda Jackson en Siân Phillips. 

Aktearkarriêre
Rigg begûn har karriêre as aktrise mei in rol yn in opfiering fan The Caucasian Chalk Circle op it Festival fan York yn 1957. Fan 1959 oant 1967 spile se mei de Royal Shakespeare Company. Se briek yn 1965 troch mei har rol as Emma Peel yn 'e Britske detektivesearje The Avengers (yn Nederlân útstjoerd as De Wrekers), wêryn't se de tsjinspylster wie fan Patrick Macnee yn syn rol as John Steed. De rol fan Emma Peel soe oarspronklik spile wurde troch Elizabeth Shepherd, dy't lykwols al nei twa ôfleverings ûntslach krige. It wie foar Rigg hiel koart dei om har op te folgjen, mar it slagge har wûnderwol. Se groeide op slach út ta in sekssymboal (eat dat har skokte). Rigg spile de rol fan Peel oant 1968 yn 51 ôfleverings fan The Avengers. It wie net har favorite tiid; doe't se foar it twadde seizoen easke dat se itselde betelle krije soe as Macnee, waard se troch de media ôfskildere as in ynklauwerige hierlinge. Macnee sei letter yn fraachpetear dat se him ris ferteld hie dat hy en har sjauffeur de iennichsten op 'e set fan The Avengers wiene mei wa't se in freonskiplike omgong hie.

Op it wite doek makke Rigg har debút yn 1968 as Helena yn in filmadaptaasje fan Shakespeare syn toanielstik A Midsummer Night's Dream. Yn 1969 hie se in oare tige bekende rol as de Korsikaanske grevinne Teresa di Vincenzo, dy't mei de Britske geheim agint James Bond trout yn 'e James Bond-film On Her Majesty's Secret Service. Har tsjinspiler yn dy film wie de Australyske akteur George Lazenby. Guon oare films dêr't Rigg yn spile, wiene Julius Caesar (1970), Theatre of Blood (1973), A Little Night Music (1977), Agatha Christie har Evil under the Sun (1982), Snow White (1987, as de boaze styfmem), A Good Man in Africa (1994), Heidi (2005, as de beppe fan Heidi), en Breathe (2017).

Op 'e tillefyzje spile Rigg yn 1973 en 1974 de haadrol yn 'e Amerikaanske komeedzjesearje Diana, dy't lykwols mar in koart libben beskern wie. Se wie ek te sjen yn tillefyzjefilms en minysearjes dy't adaptaasjes wiene fan bekende toanielstikken, lykas Oresteia (1979), Hedda Gabler (1981), Little Eyolf (1982) en King Lear (1983). Ek spile se yn tillefyzjefilms as In This House of Brede (1975), A Hazard of Hearts (1987) en Mrs. ’Arris Goes to Paris (1992), in ferfilming fan 'e roman mei deselde namme fan Paul Gallico. Foar har rol as frou Danvers yn 'e minysearje Rebecca wûn se yn 1997 in Emmy Award. Se waard yn 2001 nochris foar deselde priis nominearre foar har rol as baronesse Louise Lehzen yn 'e minysearje Victoria & Albert, oer de jonge jierren fan keninginne Fiktoaria.

Op jierren spile Rigg fan 2013 oant 2017 de rol fan Olenna Tyrell yn achttjin ôfleverings fan 'e tige populêre fantasytillefyzjesearje Game of Thrones. Foar dy rol waard hja yn 2013, 2014, 2015 en 2018 nominearre foar in Emmy Award en yn 2013 en 2014 ek foar in Critics' Choice Award. Yn deselde snuorje hie Rigg yn 2013 ek in gastrol yn in ôflevering fan 'e science fiction-tillefyzjesearje Doctor Who, spile se yn 2017 Charlotte Montagu Douglas Scott, hartoginne fan Buccleuch yn njoggen ôfleverings fan 'e populêre biografyske minysearje Victoria, en wie se te sjen as harsels yn 'e komyske tillefyzjespecial foar de kryst A Christmas Carol Goes Wrong (2017).

Njonken har karriêre as film- en tillefyzje-aktrise hold Rigg ek har hiele libben oan mei it spyljen fan toanielrollen. Dêrby waard se trijeris nominearre foar in Tony Award: foar har rol yn Abelard and Heloïse yn 1971, foar har rol yn The Misanthrope (1975), en foar har rol yn My Fair Lady (2018). Se wûn de Tony ien kear, yn 1992 foar har rol yn Medéa fan Euripides. Oare toanielstikken dêr't Rigg yn spile, wiene û.m. King Lear, Macbeth, Twelfth Night en Anthony and Cleopatra fan Shakespeare, Pygmalion fan George Bernard Shaw, Who's Afraid of Virginia Woolf fan Edward Albee en The Cherry Orchard fan Anton Tsjechov. Rigg har lêste rol hie se yn 'e film Last Night in Soho, dy't yn 2021 postúm útkaam.

Priveelibben
Yn 'e 1960-er jierren wenne Rigg acht jier lang gear mei regisseur Philip Saville, wat ta kontroverse yn 'e media late om't Saville in stik âlder en boppedat al troud wie. Letter wie se fan 1973 oant har skieding yn 1976 troud mei de Israelyske keunstskilder Menachem Gueffen. Yn 1982 wertroude se mei Archibald Stirling, in toanielprodusint en âld-militêr, mei wa't se yn 1977, fiif jier foar de trouwerij, in dochter krige, de aktrise Rachael Stirling. Yn 1990 liet Rigg har fan Stirling skiede nei't dy in affêre hân hie mei de aktrise Joely Richardson. 

Rigg wie fan 1998 oant 2008 kânselier fan 'e Universiteit fan Stirling, yn Skotlân, wat in seremoniële rol is en net in bestjoerlikenien. Se waard yn 1988 beneamd ta kommandeur yn 'e Oarder fan it Britske Ryk (OBE). Yn 1994 krige se it predikaat dame (de froulike foarm fan sir) foar har namme. Rigg begûn mei achttjin jier te smoken en pafte der yn 2009, doe't se 71 wie, op ien dei noch altyd 20 sigaretten trochhinne. Tsjin desimber 2017 wie se dêrmei opholden, nei't har smoken inkele moannen earder in hertoperaasje nedich makke hie. In foech healjier earder wie se beppe wurden, doe't har dochter Rachael en Guy Garvey, de sjonger fan 'e band Elbow, in lytsen krigen.

Ferstjerren
Diana Rigg ferstoar thús yn Londen op 10 septimber 2020 yn 'e âlderdom fan 82 jier. Neffens har dochter Rachael wie de deadsoarsaak kanker, in krupsje dy't yn maart 2020 by har mem fêststeld wie.

Filmografy

|-

|-
|align="center"| 1959 || A Midsummer Night's Dream || figurant || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1961 || Ondine || figurant || útstjoerd toanielstik
|-
|align="center"| 1963 || The Sentimental Agent || Francy Wilde || gastrol; ôfl. A Very Desirable Plot|-
|align="center"| 1964 || Festival || Adriana || gastrol; ôfl. The Comedy of Errors|-
|align="center"| 1964 || Armchair Theatre || Anita Fender || gastrol; ôfl. The Hothouse|-
|align="center"| 1965 || ITV Play of the Week || Bianca || gastrol; ôfl. Women Beware Women|-
|align="center"| 1965–1968 || The Avengers || Emma Peel || fêste rol; 51 ôfl.2 × nom. foar in Emmy Award foar bêste aktrise yn in dramasearje
|-
|align="center"| 1970 || ITV Saturday Night Theatre || Liz Jardine || gastrol; ôfl. Married Alive|-
|align="center"| 1973 || The Diana Rigg Show || Diana Smythe || net útstjoerde pilotôflevering
|-
|align="center"| 1973–1974|| Diana || Diana Smythe || fêste rol; 15 ôfl.
|-
|align="center"| 1974 || Affairs of the Heart || Grace Gracedew || gastrol; ôfl. Grace|-
|align="center"| 1975 || In This House of Brede || Philippa || tillefyzjefilmnom. foar in Emmy Award foar bêste aktrise yn in spesjaal programma (drama of komeedzje)
|-
|align="center"| 1975 || The Morecambe & Wise Show || Nell Gwynne || sketch yn in krystshow
|-
|align="center"| 1977 || Three Piece Suite || ferskaat || weromkearende rol; 6 ôfl.
|-
|align="center"| 1979 || Oresteia || Klytemnêstra || minysearje
|-
|align="center"| 1980 || The Marquise || Eloise || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1981 || Hedda Gabler || Hedda Gabler || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1982 || Play of the Month || Rita Allmers || gastrol; ôfl. Little Eyolf|-
|align="center"| 1982 || Witness for the Prosecution || Christine Vole || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1983 || King Lear || Regan || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1985 || Bleak House || lady Honoria Dedlock || minysearje
|-
|align="center"| 1986 || The Worst Witch || Constance Hardbroom || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1987 || A Hazard of Hearts || lady Harriet Vulcan || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1989 || The Play on One || Lydia || gastrol; ôfl. Unexplained Laughter|-
|align="center"| 1989 || Mother Love || Helena Vesey || minysearjeBAFTA TV Award foar bêste aktrise
|-
|align="center"| 1992 || Mrs. 'Arris Goes to Paris || madame Colbert || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1993 || Road to Avonlea || lady Blackwell || gastrol; ôfl. The Disappearance|-
|align="center"| 1993 || Running Delilah || Judith || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1993 || Screen Two || baronesse Frieda von Stangel || gastrol; ôfl. Genghis Cohn|-
|align="center"| 1995 || Zoya || Evgenia || tillefyzjefilm
|- 
|align="center"| 1995 || The Haunting of Helen Walker || frou Grose || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1996 || The Fortunes and Misfortunes of Moll Flanders || frou Golightly || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1996 || Samson and Delilah || Mara || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1997 || Rebecca || frou Danvers || minysearje;Emmy Award foar bêste byrol fan in aktrise yn in minysearje of tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1998 || The American || madame De Bellegarde || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 1998–2000 || The Mrs Bradley Mysteries || Adela Bradley || fêste rol; 5 ôfl.
|-
|align="center"| 2000 || In the Beginning || de folwoeksen aartsmem Rebekka || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 2001 || Victoria & Albert || baronesse Louise Lehzen || minysearje;nom. foar in Emmy Award foar bêste byrol fan in aktrise yn in minysearje of tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 2003 || Murder in Mind || Jill Craig || gastrol; ôfl. Suicide|-
|align="center"| 2003 || Charles II: The Power and the Passion || keninginne Hinriëtte Marije || minysearje
|-
|align="center"| 2006 || Extras || harsels || gastrol; ôfl. Daniel Radcliffe|-
|align="center"| 2013–2017 || Game of Thrones || Olenna Tyrell || weromkearende rol; 18 ôfl.;4 × nom. foar in Emmy Award foar bêste gastaktrise yn in dramasearje2 × nom. foar in Critics' Choice Television Award foar bêste gastoptreden yn in dramasearje
|-
|align="center"| 2013 || Doctor Who || Winifred Gillyflower || gastrol; ôfl. The Crimson Horror|-
|align="center"| 2015 || Penn Zero: Part-Time Hero || boargemaster Pink Panda || as stimaktrise; weromkearende rol; 3 ôfl.
|-
|align="center"| 2015 || You, Me and the Apocalypse || Sutton || weromkearende rol; 5 ôfl.
|-
|align="center"| 2015 || Professor Branestawm Returns || lady Pagwell || tillefyzjefilm
|-
|align="center"| 2017|| Detectorists || Veronica || weromkearende rol; 6 ôfl.
|-
|align="center"| 2017 || Victoria || Charlotte Montagu Douglas Scott, hartoginne fan Buccleugh || weromkearende rol; 9 ôfl.
|-
|align="center"| 2017 || A Christmas Carol Goes Wrong || harsels / fertelster || tillefyzjespecial yn it ramt fan 'e kryst
|-
|align="center"| 2019 || The Snail and the Whale || fertelster || koarte tekenfilm
|-
|align="center"| 2020 || All Creatures Great and Small || frou Pumphrey || gastrol; 2 ôfl.
|-
|align="center"| 2020 || Black Narcissus || mem Dorothea || postúm útstjoerd
|-

|-
|align="center"| 1968 || A Midsummer Night's Dream || Helena || 
|-
|align="center"| 1969 || Mini-Killers || ? || koarte film
|-
|align="center"| 1969 || The Assassination Bureau || Sonya Winter || 
|-
|align="center"| 1969 || On Her Majesty's Secret Service || grevinne Teresa "Tracy" di Vincenzo || 
|-
|align="center"| 1970 || Julius Caesar || Portia || 
|-
|align="center"| 1971 || The Hospital || Barbara Drummond || nom. foar in Golden Globe foar bêste byrol fan in aktrise yn in spylfilm
|-
|align="center"| 1973 || Theatre of Blood || Edwina Lionheart || 
|-
|align="center"| 1977 || A Little Night Music || grevinne Charlotte Mittelheim || 
|-
|align="center"| 1981 || The Great Muppet Caper || lady Holiday || 
|-
|align="center"| 1982 || Evil Under the Sun || Arlena Marshall || 
|-
|align="center"| 1987 || Snow White || de boaze styfmem || 
|-
|align="center"| 1994 || A Good Man in Africa || Chloe Fanshawe || 
|-
|align="center"| 1999 || Parting Shots || Lisa || 
|-
|align="center"| 2005 || Heidi || beppe fan Heidi || 
|-
|align="center"| 2006 || The Painted Veil || mem-oerste || 
|-
|align="center"| 2015 || The Honourable Rebel || fertelster || 
|-
|align="center"| 2017 || Breathe || lady Neville || 
|-
|align="center"| 2021 || Last Night in Soho'' || frou Collins || postúm útbrocht
|-
|}

Keppelings om utens
  Folsleine filmografy fan Diana Rigg yn 'e Internet Movie Database (IMDb)

Ingelsk telefyzje-akteur
Ingelsk filmakteur
Ingelsk toanielakteur
Emmy-winner
Tony-winner
Persoan berne yn 1938
Persoan stoarn yn 2020