Simon Vestdijk
Simon Vestdijk (Harns, 17 oktober 1898 – Utert, 23 maart 1971) wie in Nederlânsk skriuwer fan romans en koarte ferhalen, dichter, essayist, oersetter, muzykkritikus en dokter. Hy waard benammentlik bekend troch de roman De Koperen Tuin en de boeken fan 'e Anton Wachter-syklus, wêrûnder Terug tot Ina Damman. Syn útsûnderlik grut oeuvre bestiet út 24 dichtbondels, 33 essaybondels, 57 koarte ferhalen en novellen, 52 romans, 2 neilitten romanfragminten, publisearre briefkerijen, gâns oersettings en fierders hûnderten artikels yn kranten en tydskriften.

Biografy

Jonkheid
Vestdijk waard yn 1898 berne as it ienlingsbern fan Simon Vestdijk sr. en dy syn frou Anne Mulder. Hy wie hikke en tein yn Harns, dat yn in stikmannich fan syn boeken weromkomt as "Lahringen". Nei't er de legere skoalle trochrûn hie, gied er yn Harns nei de HBS, dêr't syn heit, in strang man, gymnastyklearaar wie. Doe't er foar dy trijejierrige oplieding slagge wie, learde er fierder oan 'e Ryks-HBS te Ljouwert. Vestdijk koe op skoalle goed meikomme wat de learstof oanbelange, mar fûn net folle oansluting by syn klasgenoaten. Sûnt syn santjinde hied er geregeldwei lêst fan depressiviteit. Syn jonkheid yn Harns en Ljouwert beskreau er letter ûnder mear yn 'e Anton Wachter-syklus.

Oplieding
Fan bern ôf oan útfanhûze Vestdijk geregeldwei by syn pake en beppe yn Amsterdam, dêr't er him yn 1917 oan 'e Universiteit fan Amsterdam ynskreau as studint yn 'e medisinen. Hy studearre dêr fan 1917 oant 1927, en it wie yn dy perioade dat er mei Jan Slauerhoff yn 'e kunde kaam, dy't doe deselde oplieding folge, en krekt as hy lid wie fan 'e Amsterdamske studinteferiening Unitas Studiosorum Amstelodamensium (USA).

Yn 1918 debutearre Vestdijk mei in essay fan oardel side, ûnder de titel Gestileerde Waarnemingen, yn it studinte-almenak fan 'e USA. Yn 1926 naam foar it earst in literêr tydskrift gedichten fan him op; yn De Vrije Bladen ferskynde Riem-zonder-eind en datselde jiers ek Zonsondergang. Yn deselde tiid tocht Vestdijk deroer om yn 'e muzyk troch te gean en naam er in healjier lessen yn harmony en kontrapunt. Yn 1927 died er dokterseksamen, wêrnei't er oant 1932 as dokter yn praktiken yn hiel Nederlân wurke. Noch altyd net wis fan syn ropping studearre er yn 1928 yn Leien in skoftke filosofy, mei as haadfak psychology. Ek hold er him dwaande mei astrology. Krekt as Slauerhoff wied er skipsdokter, al duorre dat mar koart. Nei 1932 wijde er him hielendal oan 'e literatuer.

Skriuwkarriêre
Yn 1932 makke Vestdijk syn offisjele debút as dichter mei de útjefte fan 'e bondel Verzen yn De Vrije Bladen. Beskiedend foar Vestdijks úteinlike kar foar de literatuer wie syn moeting yn 1932 mei Eddy Du Perron en Menno ter Braak. Dy moeting hie fan gefolgen dat er lid waard fan 'e redaksje fan it tydskrift Forum. Koart dêrnei, yn 1933, waard syn earste novelle, De Oubliette, útjûn. Itselde jiers skreau er Kind tussen Vier Vrouwen, dat, wegere troch de útjouwer, letter de basis foarmje soe foar de earste trije dielen fan 'e Anton Wachter-romans. As earste fan dy syklus waard yn 1934 Terug tot Ina Damman publisearre troch de útjouwerij Nijgh & Van Ditmar. Dy útjouwer en (sûnt 1946) útjouwerij De Bezige Bij soene oant it ferstjerren fan Vestdijk, yn 1971, syn hiele proaza-oeuvre publisearje.

Nei 1936 wenne Vestdijk gear mei Ans Koster-Zijp, oant har ferstjerren yn 1965. Fan febrewaris 1938 oant juny 1939 wie Vestdijk redakteur keunst en letteren fan 'e Nieuwe Rotterdamse Courant (NRC). Yn deselde perioade waard him de C.W. van der Hoogt-prijs takend foar syn roman Het Vijfde Zegel. Under de Twadde Wrâldoarloch waard Vestdijk fan 4 maaie 1942 oant ein febrewaris 1943 troch de Dútske besetters fêstholden as gizelder yn Sint-Michielsgestel en Skeveningen. Nei syn frijlitting rekke er in hoart yn in djippe depresje, en pas yn 1944 wied er safierhinne opknapt dat er wer begjinne koe te skriuwen.

Fan 1945 oant 1948 wie Vestdijk redaksjelid fan Centaur en kritikus foar Het Parool, en yn 1949 waard er redakteur fan it tydskrift Podium en meiwurker fan it Algemeen Handelsblad. Hy krige yn 1951 de P.C. Hooft-priis foar syn yn 1947 ferskynde roman De Vuuraanbidders. Yn 1955 waard er ferheft ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau en krige er de Constantijn Huygens-priis fan 'e Jan Campertstichting foar syn hiele oeuvre, dat op dat stuit sa'n 80 titels telde. It PEN-sintrum Nederlân droech him yn 1957 as earste Nederlanner foar de Nobelpriis foar de Literatuer foar, dy't him lykwols nea takend waard. Wol krige er yn 1964 fan 'e Ryksuniversiteit Grins in earedoktoraat yn 'e letteren.

Lêste jierren en dea
Nei it ferstjerren fan Ans Koster-Zijp, yn 1965, boaske Vestdijk mei Mieke van der Hoeven (1938-2018), mei wa't er op jierren noch in soan (1967) en in dochter (1969) krige. Yn 1968 waard by him de sykte fan Parkinson fêststeld. Op 20 maart 1971 waard him de Priis fan de Nederlânske Letteren takend, mar ear't er dy oannimme koe, ferstoar er op 23 maart yn 'e âlderdom fan 72 jier yn it Akademysk Sikehûs yn Utert. Vestdijk wie auteur fan likernôch 166 publisearre wurken (losse artikels yn kranten en tydskriften net meirekkene). Fanwegen dizze  tige grutte produksje neamde de dichter Adriaan Roland Holst him "de man dy't hurder skriuwt as dat God lêze kin".

Wurk

Begjinregels

Vestdijk achtte "glanzende beginregels" fan grut belang. De lêzer yn 'e boekwinkel woed er dêrmei oerhelje om syn boeken te keapjen. Inkele foarbylden:
 "Berlijn, 10 April '34. Natuurlijk: wanneer het met dat beven zoo doorgaat, dan komt er niets terecht van mijn plan." (Else Böhler, Duitsch Dienstmeisje)
 "Het had niet eens een portiek, zo plat was het." (Terug tot Ina Damman)
 "De gedaante in de hoek, waarmee Visser zich vreemd verbonden voelde, verrees langzaam en strompelde naar het rechter raam, éen arm achteruit, alsof ze zich op de lucht steunen wilde." (Meneer Visser's Hellevaart)
 "Hij werd gespeend zoals alle andere kinderen, op de gewone tijd." (Sint Sebastiaan)
 "Wanneer ik in een café zit, en vlak ertegenover is net zo'n café, dan voel ik me altijd een beetje onwennig." (Juffrouw Lot)
 "Aan de voetbalvereniging, waarvan zij tot laat in de avond een bestuursvergadering hadden bijgewoond, waren Tjalko Schokking en Henk Veenstra wel enigszins ontgroeid." (De kellner en de Levenden)
 "Onze stad staat dwars op de zee." (De Held van Temesa)
 "Het vroor toen ik er voor het eerst van hoorde." (Ierse Nachten)
 "Het eerste wat ik mij van W... herinner, waar even na mijn vijfde verjaardag mijn vader tot rechter was benoemd, is de warme voorzomermiddag, toen de bal van mijn broer over de ijzeren krullen van het balconhek vloog, de verlaten huiskamer in." (De Koperen Tuin)
 "Van de onmiddellijke omgeving van mijn ouderhuis, een bomberend voorhoofd boven het brokkelig gebit van een winkeltje, herinner ik mij zo goed als niets meer, hoewel ik er van kindsbeen af gespeeld moet hebben." (De Bruine Vriend)

Fiksje

Romans 
De foarste jiertallen yn 'e ûndersteande list hawwe betrekking op it jier, of de jierren, wêryn't it boek skreaun is; de twadde jiertallen jouwe it jier fan 'e earste publikaasje oan. AW = Anton Wachter-roman. De searje Anton Wachter-romans hat in sterk autobiografysk karakter. 

 1933 - 1972 - Kind tussen Vier Vrouwen 
 1934 - 1936 - Meneer Visser's Hellevaart
 1934 - 1934 - Terug tot Ina Damman (AW 3)
 1934/1935 - 1935 - Else Böhler, Duits Dienstmeisje
 1936 - 1937 - Het Vijfde Zegel
 1937 - 1938 - De Nadagen van Pilatus
 1937 - 1939 - Sint Sebastiaan (AW 1)
 1933/1937 - 1948 - Surrogaten voor Murk Tuinstra (AW 2)
 1939 - 1941 - Aktaion onder de Sterren
 1939 - 1940 - Rumeiland
 1940 - 1940 - De Zwarte Ruiter
 1933/1941 - 1949 - De Andere School (AW 4) 
 1942 - 1989 - De Aeolusharp (romanfragmint)
 1942 - 1946 - Ierse Nachten
 1944 - 1951 - Ivoren Wachters
 1944 - 1947 - De Vuuraanbidders
 1945 - 1948 - Pastorale 1943
 1945 - 1947 - Puriteinen en Piraten
 1946 - 1948 - De Redding van Fré Bolderhey
 1947 - 1949 - Bevrijdingsfeest
 1940/1948 - 1949 - De Kellner en de Levenden
 1949 - 1950 - De Koperen Tuin
  Fryske oersetting: De Koperen Tún (fert. Jan de Jong, 1994)
 1950 - 1951 - De Vijf Roeiers
 1950/1951 - 1951 - De Dokter en het Lichte Meisje
 1951 - 1952 - De Verminkte Apollo 
 1952 - 1952 - Op Afbetaling
 1952 - 1953 - De schandalen
 1956 - 1956 - Het Glinsterend Pantser
 1956 - 1957 - De Beker van de Min (AW 5)
 1957 - 1957 - Open Boek
 1957 - 1958 - De Vrije Vogel en Zijn Kooien (AW 6) 
 1957 - 1958 - De Arme Heinrich
 1958 - 1959 - De Rimpels van Esther Ornstein (AW 7) 
 1958 - 1959 - De Ziener
 1958 - 1960 - De Laatste Kans (AW 8)
 1959 - 1961 - De Filosoof en de Sluipmoordenaar
 1959 - 1960 - Een Moderne Antonius
 1960 - 1962 - De Held van Temesa
 1960 - 1961 - Een Alpenroman
 1962/1963 - 1963 - Bericht uit het Hiernamaals
 1963 - 1964 - Het Genadeschot
 1963 - 1965 - Juffrouw Lot
 1964 - 1965 - Zo de Oude Zongen...
 1964 - 1966 - De Onmogelijke Moord
 1965 - 1966 - Het Spook en de Schaduw
 1965 - 1967 - Een Huisbewaarder
 1966 - 1967 - De Leeuw en Zijn Huid
 1966 - 1968 - De Filmheld en het Gidsmeisje
 1967 - 1968 - De Hôtelier Doet Niet Meer Mee
 1967 - 1968 - Het Schandaal der Blauwbaarden
 1968 - 1969 - Vijf Vadem Diep
 1968 - 1969 - Het Verboden Bacchanaal
 1969 - 1970 - Het Proces van Meester Eckhardt
 1969 - 1973 - De Persconferentie (romanfragment)

Koarte Ferhalen
 1917 - 1983 - Gestileerde Waarnemingen
 1917 - 1925 - 1982 - Zes Verhalen
 1922 - 1981 - Het Dagboek van het Witte Bloedlichaampje
 1922/1926 - 1981 - Negen Jeugdverhalen
 1933/1934 - 1984 - Het Litteken
 1933/1937 - 1982 - Blauwbaard en Reus
 1935 - De Dood Betrapt, bundel
 1935 - De Bruine Vriend, novelle
 1938 - Narcissus op Vrijersvoeten
 1939 - De Verdwenen Horlogemaker
 1958 - Fantasia en Andere Verhalen
 1974 - Verzamelde Verhalen

Poëzij
 1932 - Verzen
 1933 - Berijmd Palet
 1934 - Vrouwendienst
 1936 - Kind van Stad en Land
 1938 - Fabels met Kleurkrijt
 1940 - Klimmende Legenden
 1940 - Water in Zicht
 1941 - De Vliegende Hollander
 1941 - Simplicia
 1942 - Het Geroofde Lam
 1942 - Ascensus ad Inferos (mei Aug. Henkels)
 1943 - De Terugkomst
 1944 - De Houtdiefstal
 1944 - De Doode Zwanen
 1944 - Allegretto Innocente
 1944 - De Uiterste Seconde
 1946 - Mnemosyne in de Bergen
 1948 - Thanatos aan Banden
 1949 - Gestelsche Liederen
 1950 - Swordplay – Wordplay (mei Adriaan Roland Holst)
 1955 - Een op de Zeven
 1956 - Rembrandt en de Engelen
 1957 - Merlijn
 1971 - Verzamelde Gedichten (besoarge troch Martin Hartkamp)
 1986 - Nagelaten Gedichten (besoarge troch Tom van Deel e.o.)
 1997 - Rondgang door het Jaar
 1999 - Didactische Kwatrijnen

Non-fiksje

Essays
 1937 - Kunstenaar en Oorlogspsychologie
 1938 - Rilke als Barokkunstenaar
 1939 - Lier en Lancet
 1939 - Strijd en Vlucht op Papier
 1940 - Albert Verwey en de Idee
 1942 - Muiterij tegen het Etmaal (diel I)
 1945 - Het Schuldprobleem bij Dostojewski
 1945 - Brieven over Literatuur (mei Hendrik Marsman)
 1946 - 1983 - Dichtkunst Als Magie
 1946 - De Poolsche Ruiter
 1947 - Het Eeuwige Telaat
 1947 - Muiterij tegen het Eetmaal (diel II)
 1947 - De Toekomst der Religie
 1949 - Astrologie en Wetenschap
 1950 - De Glanzende Kiemcel
 1952 - Essays in Duodecimo
 1956 - Zuiverende Kroniek
 1956 - Keerpunten
 1957 - Kunst en Droom
 1957 - Marionettenspel met de Dood (mei Sem Dresden)
 1960 - Voor en Na de Explosie
 1961 - Gestalten tegenover Mij
 1964 - De Zieke Mens in de Romanliteratuur
 1965 - De Leugen Is Onze Moeder
 1968 - Het Wezen van de Angst (skreaun as dissertaasje)
 1968 - Gallische Facetten

Muzykessays
 1951 - Het 'Programma' in de Muziek (mei Herman Passchier)
 1956 - Het Eerste en het Laatste
 1957 - Keurtroepen van Euterpe
 1958 - Het Kastje van Oma
 1960 - De Dubbele Weegschaal
 1960 - Gustav Mahler
 1960 - Muziek in Blik
 1962 - De Symfonieën van Jean Sibelius
 1963 - Hoe Schrijft Men over Muziek?
 1966 - De Symfonieën van Anton Bruckner

Brieven 
 2007 - Wij Zijn van Elkaar (Simon Vestijk & Henriëtte van Eyk; briefkerij út 1946-1947)

Prizen
 1938 - C.W. van der Hoogtprijs foar Het Vijfde Zegel
 1941 - Dr. Wijnaendts Francken-priis foar Albert Verwey en de Idee
 1946 - Proazapriis fan de gemeente Amsterdam foar Pastorale 1943
 1950 - P.C. Hooft-priis foar De Vuuraanbidders
 1953 - Bysûndere priis fan de Jan Campert-stichting foar Essays in Duodecimo
 1954 - Essaypriis fan de gemeente Amsterdam foar Essays in Duodecimo
 1955 - Constantijn Huygenspriis foar syn hiele oeuvre
 1960 - Proazapriis fan de gemeente Amsterdam foar De Ziener
 1964 - Priis foar Masterskip foar syn hiele oeuvre
 1971 - Priis fan de Nederlânske Letteren foar syn hiele oeuvre

Biografen
It wurk en it libben fan Vestdijk binne troch ferskate biografen beskreaun. Nol Gregoor hat yn Simon Vestdijk en Lahringen benammen de Anton Wachter-romans ûntraffele. Hans Visser hat yn 1987 in earste kear besocht om Vestdijk yn syn hiele hear en fear te analysearjen yn Simon Vestdijk, een Schrijversleven; in projekt dêr't er yn 't earstoan by gearwurke mei Anne Wadman. Yn 2005 hat Wim Hazeu besocht in definitive Vestdijk-biografy gear te stallen: Vestdijk, een Biografie. Hugo Brandt Corstius en Maarten 't Hart werliezen de romans fan Vestdijk en joegen harren befinings wer yn Het Gebergte: De Tweeënvijftig Romans fan S. Vestdijk (1996). Yn Je Kunt Er Toch bij Blijven Zitten? (1983)  bondele Rudi van der Paardt fyftich krityske besprekkings fan Vestdijk syn romans út 'e tiid dat dy publisearre waarden.

Sjoch ek
 Nederlânsktalige dichters
 Anton Wachterpriis

Keppelings om utens
Erven Vestdijk
Vestdijkkring
Simon Vestdijk yn 'e Digitale Bibleteek fan 'e Nederlânske Letteren

 
Frysk romanskriuwer
Frysk koarte-ferhaleskriuwer
Frysk dichter
Frysk essayist
Frysk oersetter
Frysk muzykkritikus
Frysk publisist
Frysk sjoernalist
Frysk kranteredakteur
Frysk dokter
Nederlânsk romanskriuwer
Nederlânsk koarte-ferhaleskriuwer
Nederlânsk dichter
Nederlânsk essayist
Nederlânsk oersetter
Nederlânsk muzykkritikus
Nederlânsk publisist
Nederlânsk sjoernalist
Nederlânsk kranteredakteur
Nederlânsk dokter
Skriuwer fan wa't ien of mear wurken yn it Frysk oerset binne
Persoan berne yn Harns
Persoan berne yn 1898
Persoan stoarn yn 1971