Dongeradiel
Dongeradiel (Nederlânsk en offisjeel: Dongeradeel) wie in gemeente yn it noardeasten fan Fryslân, mei 24.097 ynwenners (30 april 2017); en mei in gebiet fan 266,92 km². Dêrfan wie 99,71 km² wetter. Dongeradiel ûntstie by de grutte gemeentlike weryndieling fan 1984, doe't it foarme waard út 'e eardere gemeenten Dokkum, East-Dongeradiel en West-Dongeradiel. It hold op te bestean op 1 jannewaris 2019, doe't it opgie yn 'e nije fúzjegemeente Noardeast-Fryslân.

Skiednis 
It gebiet fan Dongeradiel wie al bewenne om it begjin fan de jiertelling hinne. Dongeradiel wie part fan Eastergoa, en nei't dat om 1250 hinne split waard wie it in part fan de Noardlike njoggen. Wylst Dongeradiel selsstanniger waard, waard Dokkum in sêlsstannige stêd, en kaam der in ûnderskied tusken it Dongeradiel by de eastside fan de Peazens, en it Dongeradiel by de westside fan de Peazens. Tsjin 1500 wienen dy twa siden ta de aparte gritenijen East-Dongeradiel en West-Dongeradiel wurden.

Yn 1984 waard by de gemeentlike weryndieling út de gemeenten East-Dongeradiel, West-Dongeradiel en Dokkum de nije gemeente Dongeradiel foarme. Op 1 jannewaris 2019 waard Dongeradiel opheft, wêrnei't it yn 'e mande mei Ferwerderadiel en Kollumerlân en Nijkrúslân opgie yn 'e nije gemeente Noardeast-Fryslân.

Plakken
It haadplak wie Dokkum en de oare plakken yn de gemeente wienen:
Boarnwert, Brantgum, Ealsum, Eanjum, Easternijtsjerk, Eastrum, Foudgum, Hantum, Hantumerútbuorren, Hantumhuzen, Holwert, Ie, Iesumasyl, Ingwierrum, Jouswier, De Lytse Jouwer, Ljussens, Mitselwier, Moarre, Moddergat, Nes, Nijewier, Peazens, Raard, De Skâns, Ternaard, Waaksens, Wetsens en Wierum.

De buorskippen yn de gemeente wienen: Betterwurd, Boarnwerthuzen, Fjildbuorren, Tiltsjebuorren, Sibrandahûs, Swarte Mosk, Teard, Bollingwier, Tilbuorren, Hantumerhoeke, Kletterbuorren, Trijeboerehuzen, Brânbuorren, Dykshoarne, Grut Midhuzen, Lyts Midhuzen, Ald Terp, It Stienfek, De Tibben, Stiem, Dokkumer Nije Silen, Mûnebuorren, Nijlân, Lytse Leard, De Reidswâl, Wie, Lytse Wier, Jewier, 't Skoar, Teyebuorren, Fiskbuorren en Fiifhuzen. 

Tal ynwenners it plak op 1 jannewaris 2021:

Boarne: CBS

Paezens en Moddergat foarmje in twillingdoarp en wurde faak op ien sike neamd, krekt sa't dat, sij it yn mindere mjitte, ek it gefal is mei Moarre-Ljussens.

Iepenbier Ferfier 
Tichtby Holwert is in feartsjinst dêr't de fearboaten foar it eilân it Amelân ferlitte (fersoarge troch Wagenborg). It iepenbier ferfier waard dien troch it iepenbier ferfierbedriuw Arriva. Twa buslinen rûnen fan Ljouwert nei de fearboat: linen 66 en 166. Dokkum wie ferbûn mei Ljouwert troch ferskate buslinen. De wichtichste wiene ekspresjetsjinst 355, Ljouwert-Dokkum en line 51, Ljouwert-Damwâld-Dokkum.

Oare buslinen yn 'e gemeente wiene:

line 52: Fan Dokkum nei Wetsens, Nijewier, Easternijtsjerk, Moarra, Ljussens, Eanjum, de Skâns, Paezens, Moddergat, Wierum en dan fia Easternijtsjerk en Nijewier werom nei Dokkum

line (1)54: Ljouwert-Stiens-Holwert-Ternaard-Hantum-Dokkum

line 55: Dokkum-Damwâld-Feanwâlden-Burgum-Suwâld-Drachten

line 60: Ljouwert-Stiens-Holwert-Brantgum-Foudgum-Dokkum

line 63: Dokkum-Wetsens-Mitselwier-Ie-Ingwierum-Kollum-Bûtenpost

line 55: Drachten-Burgum-Feanwâlden-Damwâld-Dokkum

Linie 155: Ljouwert-Feanwâlden-Dokkum-Eanjum-Lauwerseach (foar feartsjinst nei it eilân Skiermûntseach (Wagenborg))

Sjoch ek 
 Fryske doarpen
 Fryske gemeenten
 List fan boargemasters fan Dongeradiel

Keppelings om utens
Webstee fan de gemeente

 
Eardere gemeente yn Fryslân
Noardeast-Fryslân
Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 1984
Bestjoerlike ienheid opheft yn 2019