Rose Carter
Rose Carter, berne as Eleanor Rosalynn Smith (Plains (Georgia), 18 augustus 1927), is de frou fan 'e Amerikaanske âld-presidint Jimmy Carter. Hja wie first lady fan 'e steat Georgia (ûnder it gûverneurskip fan har man dêre) fan 1971 oant 1975, en first lady fan 'e Feriene Steaten (presidintsfrou) fan 1977 oant 1981. Under it presidintskip fan har man wie hja ek polityk aktyf en behelle Carter har geregeldwei yn 'e beslútfoarming oer in wiid ferskaat fan ûnderwerpen. Ek tsjinne hja ûnderskate kearen om utens as de persoanlike gesant fan har man. Sûnt 1981 hat se har foar withoefolle goede doelen ynset, wêrfan't faaks it ûndersyk nei geastlike oandwanings it wichtichste plak fan ynnimt. Teffens is hja belutsen by en wie hja ien fan 'e oprjochters fan it Carter Center, in organisaasje dy't wrâldwiid foar de minskerjochten krewearret.

Libben

Jonkheid, oplieding en gesinslibben
Smith waard berne yn it stedsje Plains, yn it súdwesten fan 'e steat Georgia, as de âldste fan fjouwer bern yn it gesin fan Wilburn Edgar Smith, in boer en automonteur, en Allethea "Allie" Murray, in naaister. Doe't se 13 jier wie, yn 1940, stoar har heit oan leukemy. Smith holp dêrnei har mem om har beide jongere bruorren en suske grut te bringen, en teffens wurke se mei as naaister om it gesin itende te hâlden. Se folge de middelbere skoalle yn Plains, en gie dêrnei nei it Georgia Southwestern College yn it deunby leine Americus.

Hoewol't se him har hiele libben kennen hie, begûn se foar it earst mei Jimmy Carter om te gean doe't dy yn 1945 as marinekadet oan 'e Amerikaanske Marine-akademy te Annapolis studearre. Op 7 july 1946 trouden se te Plains. Se krigen fjouwer bern: John William ("Jack"), James, Donnel en Amy Lynn. Op dit stuit (ein 2013) hawwe se fierders alve bernsbern en twa bernsbernsbern. Yn july 2011 fierden se harren briljantene brulloft (65-jierrich trouwen). De earste sân jier fan harren houlik wennen se op ferskate marinebases troch de hiele Feriene Steaten. Doe't yn 1953 Smith har skoanheit kaam te ferstjerren, en har man nedich wie om it famyljebedriuw, in pindabuorkerij, draaiende te hâlden, kearden se werom nei Plains.

Hoewol't Smith har skoanheit in frij begoedige man west hie, urf har man net folle fanwegen syn heit syn oanwenst om skulden kwyt te skellen, en troch de ferdieling fan wat oerbleau mei de oare erven. Sadwaande wennen de Carters in foech jier yn in wenningwetwente. Jimmy Carter makke him troch selsstúdzje yn 'e bibleteek it buorkjen eigen, wylst Smith harsels boekhâlden learde. Hoewol't se it earste jiers mar amperoan kyt spilen, feroare dat de jierren dêrnei. Tsjin 1970 wiene Carters rike pindaboeren wurden.

First lady fan Georgia
Sûnt 1961 wie Carter foar de Demokratyske Partij aktyf yn 'e Georgiaanske steatspolityk: fan 1963 oant 1967 as senator yn 'e Steatssenaat fan Georgia, en fan 1971 oant 1975 as gûverneur fan Georgia. Nei't hja har man holpen hie om 'e gûverneursferkiezings te winnen, besleat Smith dat se wat betsjutte woe foar de geastlik siken en beheinden. Sadwaande beneamde har man har yn 'e Gûverneurskommisje foar de Ferbettering fan Tsjinsten oan de Geastlik en Emosjoneel Beheinden. Teffens wurke Smith yn dy tiid as frijwillichster yn it Georgia Regional Hospital yn Atlanta. Yn 1976 fierde Smith mei en foar har man kampanje by de Demokratyske foarferkiezings en letter by de presidintsferkiezings; op eigen manneboet reizge se foar him 41 fan 'e 50 steaten ôf. Har ynset die fertuten, en yn novimber fan dat jier wûn Jimmy Carter de ferkiezings fan 'e sittende Republikeinske presidint Gerald Ford.

First lady fan 'e Feriene Steaten
As first lady fan 'e Feriene Steaten stipe Smith op alderhanne manearen it belied fan har man. Dêrta wie se gauris op útnûging fan 'e presidint oanwêzich by kabinetsgearkomsten. Se gie ek allinnich, as fertsjintwurdichster fan Carter, op steatsbesyk yn it bûtenlân, fral yn Latynsk-Amearika, yn 1977. Fierders late se de Amerikaanske delegaasje dy't yn 1979 nei Tailân ts stjoerd waard om dêr te sjen hoe't der holpen wurde koe mei de opfang fan Kambodjaanske en Laotiaanske flechtlingen.

Smith sette ûnder it presidintskip fan har man ek har ynteresse foar de geastlike sûnenssoarch fuort, as aktyf earefoarsitster fan 'e Presidinsjele Kommisje oangeande Geastlike Sûnens. Yn dy hoedanichheid lei se yn 1980, foarôfgeande oan it oannimmen fan 'e Wet op it Geastlike-Sûnenssoarchstelsel, in tsjûgenis ôf foar it Amerikaanske Kongres. Smith wie de earste first lady yn 'e Amerikaanske skiednis dy't dêrta oproppen waard. As feministe sette se har fierders yn foar it Equal Rights Amendment (ERA), in amendemint oan 'e Amerikaanske Grûnwet dat de gelikensens fan manlju en froulju dêryn ferankerje moast.

Lettere jierren
Nei't Jimmy Carter yn 1980 de ferkiezings foar in twadde termyn as presidint ferlern hie fan Ronald Reagan, kearden de Carters werom nei Georgia. Yn 1982 rjochten Carter en Smith dêr tegearre it Carter Center op, in non-gûvernemintele not-for-profitorganisaasje dy't him oer de hiele wrâld ynset foar de minskerjochten en it ferlichtsjen fan minsklik lijen. Sûnt is Smith lid fan 'e rie fan bestjoer fan dat ynstitút, en is se nau belutsen by it wurk dat it Carter Center docht op it mêd fan geastlike sûnenssoarch. Ek is se sûnt 1984 in earelid fan 'e Amerikaanske Psychiatryske Feriening (APA), en is se in emeritus-lid fan 'e rie fan bestjoer fan 'e Nasjonale Geastlike-Sûnenssoarchferiening (NMHA). Yn 1987 rjochte se it Rosalynn Carter Ynstitút foar Sikefersoarging (RCI) op as ûnderdiel fan 'e Súdwestlike Steatsuniversiteit fan Georgia, yn Americus, dêr't se sels har oplieding genoaten hat. Fan dit ynstitút is hja foarsitter fan 'e rie fan bestjoer. Ek sit se yn 'e rie fan bestjoer fan it Habitat for Humanity-projekt, dat as doel hat om foar de hiele minskheid betelbere wenten te bouwen.

Sjoch ek
 First lady
 List fan first ladies fan de Feriene Steaten

Oarehelte fan in Amerikaansk gûverneur
Oarehelte fan de presidint fan de Feriene Steaten
Amerikaansk polityk skriuwer
Amerikaansk feminist
Amerikaansk minskerjochte-aktivist
Winner fan de Presidinsjele Frijheidsmedalje
Amerikaansk persoan fan Dútsk komôf
Amerikaansk persoan fan Ingelsk komôf
Persoan berne yn 1927