Pandemy
In pandemy is in epidemy op wrâldwide skeal. It wurd komt út it Gryksk: παν betsjut alle, δεμος betsjut minsken/folk.

Feroarsakers fan pandemy 
Neffens de Wrâldsûnensorganisaasje (WHO) kin in pandemy ûntstean at oan trije easken foldien is:
 It opkommen fan in sykte dy't nij is foar de populaasje;
 De sykte ynfektearret minsken en feroarsaket slimme klachten;
 De sykte ferspriedet him maklik ûnder minsken.

In sykte dy't wiid ferspraat is, of in soad minsken deadet is net daliks in pandemy; de sykte moat ek ynfektearjend wêze. Sa is kanker bygelyks wol in sykte dy't in soad deaden feroarsaket, mar it wurdt net as in pandemy sjoen omdat it net oerdroegen wurde kin.

De seis pandemyske fazes, neffens de WHO 
De WHO rûkt seis ferskillende 'pandemyske fazes' om de fersprieding fan syktes te klassifisearjen. 

In oersjoch fan de trije fazes:

Pandemyen yn de skiednis 
 Antoninyske pest (165–180), wie grif in pokkenpandemy, dy't him yn it gebiet fan it Romeinske Ryk útwreide, en om-ende-by fiif miljoen deaden feroarsake.
 Pest fan Cyprianus, dy't nei 250 n.Kr. it Romeinske ryk teistere.
 Pest fan Justinianus, bruts yn 541 út yn Egypte. De gefolgen wienen oant yn de 8e iuw te fernimmen. De pest fersprate him om it Middellânske Seegebiet, it Midden-Easten en dielen fan West-Europa. De pest fan Justinianus hie miljoenen deaden as gefolch.
 Swarte Dea (pest) (1347-1352), dy't him útwreide oer heul Europa en nei skatting 25 miljoen deaden feroarsake (in tredde fan de destiidske Europeeske befolking).
 Pest (1896 oant om 1945), dy't wrâldwiid útwreide mei sa'n 12 miljoen deaden.
 Spaanske gryp (1918-1920), fersprate him wrâldwiid, feroarsake 500 miljoen siken en 20 oant 50 miljoen deaden.
 Aziatyske gryp (1957) mei in miljoen deaden.
 Hongkonggriep (1968) mei 700.000 deaden.
 Aids (sûnt 1980) is wrâldwiid ferspraat, mear as 25 miljoen deaden en 40 miljoen hiv-ynfektearden.
 Meksikaanske gryp (sûnt 11/06/2009) mei grif 13.763 deaden.
 Koroanafirus (sûnt desimber 2019)

Sjoch ek 
 Epidemy

 
Epidemy
Epidemiology
Lienwurd út it Gryksk