Aartsingel Michaelkatedraal (Moskou)
De Aartsingel Michaelkatedraal (Russysk: Архангельский собор) is ien fan de katedralen yn it kremlyn fan Moskou. De katedraal waard yn de jierren 1505–1508 boud en foarmet njonken de oanbuorjende katedralen, de Untsliepeniskatedraal en de Ferkundigingskatedraal, it arsjitektonyske sintrum fan it kremlyn. Oant Peter de Grutte waarden yn de Michaelkatedraal hast alle russyske tsaren begroeven. By in oansteande striid tsjin ynfallers kamen Moskouse grutfoarsten earst noch yn de katedraal om  dêr, foar in goed ferrin fan de striid, de help fan de hillige aartsingel Michael ôf te smeken.

Skiednis 
De earste houten Aartsingelkatedraal op it plak fan de hjoeddeiske katedraal feriisde nei alle gedachten noch ûnder it regear fan Michail Chorobrit, de broer fan Aleksander Nevsky, yn 1247-1248. Ut tankberens foar it einigjen fan in hongersneed liet Ivan Kalita in nije stiennen katedraal bouwe, dy't op 20 septimber 1333 waard ynwijd.   

De tsjintwurdige katedraal waard yn de jierren 1505-1508 yn opdracht fan Ivan III boud ûnder lieding fan de Italjaanske arsjitekt Aloisio Lamberti da Montagnana, dy't yn Moskou Aloisius de Nije neamd waard. Foar de bou moasten earst de yn de âlde katedraal begroeven foarsten oerbrocht wurde nei de tichtebylizzende Jehannes-Klimakostsjerke, dy't letter foar de bou fan de klokketoer fan Ivan de Grutte wike moast. Ivan III ferstoar noch ûnder de bou fan de katedraal en waard as earste yn de nij katedraal, wêrfan't de basis nei alle gedachten al foltôge wie, byset. De nijbou waard op 8 novimber 1508 troch de metropolyt Simon konsekrearre.

De arsjitekt liet him bie de bou fan de katedraal troch de renêssânse fan syn heitelân beynfloedzje, itinge oant de dei fan hjoed oan de arsjitektonyske details fan de tsjerke is te sjen. Oarspronklik wie oan de katedraal ek in galerij achter in rige fan arkades oanboud, dy't foar Moskouse ferhâldings de tsjerke in hast eksoatysk oansjen joech. By in lettere ferbouwing waard dy galerij wer ôfbrutsen. Grutte feroarings ûndergyng de katedraal yn de twadde helte fan de 16e iuw, doe't oan de sydkant twa lytse tsjerken en oan de súdlike kant de saneamde Rjochtskeamer oanboud waarden. Yn de jierren 1560 waarden foar it earst de muorren yn de katedraal mei fresko's fersierd.

By in grutte brân yn it kremlyn fan Moskou yn 1737 rekke de katedraal slim skeind. De katedraal waard wer renovearre, mar moast yn de jierren 1770 op 'e nij restaurearre wurde nei't op it plak dêr't hjoeddedei it Grutte Kremlynpaleis stiet in nije residinsje foar de tsaar komme moast. It útgraven fan de fûneminten fan de nije residinsje feroarsake foar de katedraal in fersakking rjochting de Moskwa en om fierdere swierrichheden tefoarren te kommen waarden oan de súdlike kant fan de katedraal doe konstruksjes oanboud. Dy konstruksjes sitte der noch altiten. Fanwegen dy en oare swierrichheden waard de fierdere útfiering fan de plannen foar in nij tsarepaleis ôfsjoen.

Oant de 18e iuw tsjinne de katedraal as it plak dêr't de Moskouse grutfoarsten en letter, nei de feriening fan alle russyske foarstendommen, de russyske tsaren byset woarden. Pas mei de stifting fan Sint-Petersburch as haadstêd fan it keizerryk troch Peter de Grutte kaam dêr in ein oan. As lêste hearsker waard de yn Moskou oan de pokken ferstoarne Peter II yn de Michaelkatedraal byset.

Tegearre mei alle oare tsjerken fan it kremlyn waard de katedraal yn 1918 troch it nije bolsjewistyske bewâld sletten. De bolsjewiken ferhûzen it regear fan Sint-Petersburch wer nei Moskou en tenei wiene de tsjerken foar de otterdokske leauwenden ticht. In grut part fan de rykdommen yn de sakristy binne doe as útstallingsfoarwurpen nei de Wapenkeamer oerbrocht, dêr't de bêste stikken noch jimmeroan útstald wurde. Nei in restauraasje yn de jierren 1953-1955 waard de katedraal wer as in museum iepene. Doe't der in ein kaam oan it systeem fan de Sovjet-Uny waard it gebou oan de Russysk-Otterdokske Tsjerke werom jûn. Sûnt wurde der wer ferskate kearen yn it jier earetsjinsten fierd.

Arsjitektuer 

Alhoewol't de katedraal fanwegen de ferbouwings sûnt de 16e iuw in soad fan it oarspronklike oansjen ferlern hat, binne oant de dei fan hjoed noch karakteristike styleleminten te sjen dy't de katedraal dúdlik in hiel oar karakter jouwe dan dat fan de beide oanbuorjende katedralen, ek al is it grûnplan wakker itselde. Wat de struktuer oanbelanget hat de Michaelkatedraal in soad fan de Untsliepeniskatedraal en ferlykbere russyske katedralen út dy tiid, dat benammen wjerspegele wurdt yn de symmetryske opstelling fan de fiif koepels. De grutte, sintrale sipelfoarmige koepel symbolisearret tradisjoneel Jezus Kristus, de fjouwer lytsere dêr om hine de fjouwer evangelisten.

De foar dy tiid nije Jeropeeske styleleminten binne by de Michaelkatedraal sterker útfierd dan by de Untsliepeniskatedraal, dy't ek troch in Italjaanske arsjitekt boud waard. Oan de net mear oanwêzige galerij dogge de noch altiten bôgefoarmige nissen tinken. De gevel wurdt fuort ûnder de foar de russyske tsjerkebou typyske sakomary mei in rige healrûne nissen yn skelpfoarm ôfsluten. Fan bûten liket de tsjerke troch de massive kroanlist yn it midden fan de gevel twa ferdjippings te hawwen, wylst it ynterieur ien grutte romte is. 
Italjaanske ynfloed is der ek by de tagongsportalen yn de noardlike en westlike gevel: de bôgefoarmige nissen fan wite kalkstien binne farve en hawwe in florale dekoraasje. Oer it generaal is de tsjerke in ûngewoane mingeling fan tradisjonele russyske boukeunst en in renêssânsestyl dy't karakteristyk is foar Feneesjaanske tsjerkegebouwen.

Oan de eastlike gevel fan de katedraal binne yn de lette 16e iuw twa lytse apsissen oanboud, dy't eartiids as tsjerkjes ynwijd binne. Ek in lytse oanbou oan de súdlike gevel, dêr't yn de 16e en de 17e iuw de Rjochtskeamer stie, bleau bewarre. Yn de kelder fan de romte waarden liifeigenen fêstset, dy't de hier fan de eigendommen fan de katedraal net betellen. Om't de katedraal oant yn it midden fan de 19e iuw noch gjin ferwaarming hie, folge yn 1826 folge op dat plak de tsjintwurdige oanbou, sa't de geastlikheid harren dêr wat opwaarmje koe.

Ynterieur 

It ferwulft wurdt droegen troch seis pylders. De de twa boppe inoar lizzende rigen smelle ramen litte net in soad deiljocht troch en grutte kroanluchters soargje foar mear ljocht. De muorren en it ferwult binne lykas de oare tsjerken fan it kremlyn mei fresko's beskildere, fragminten dêrfan datearje noch út de 16e iuw. Tusken 1652 en 1666 waard de katedraal troch in tal russyske skilders út û.o.Jaroslavl, Kostroma en Viliky Novgorod op 'e nij beskildere. De fresko's stelle benammen de russyske foarsten foar en foarstellings fan de aartsingel Michael. Boppe it westlike tagongsportaal is it Jongste Gerjocht oanbrocht.

De 13 meter hege houten ikonostase is dekorearre mei ferguld fykwurk. De ikonostase waard yn de jierren 1678-1681 makke en is yn it begjin fan de 19e iuw foar in part fernijd. De ikoanen binne gruttendiels 17e iuwsk. 

Yn de tsjerke lizze de 46 grêven fan grutfoarsten, tsaren en harren famylje, dêr meiïnoar 54 persoanen yn lizze. Dêrmei is de katedraal ien fan de grutste keninklike nekropoalen fan de wrâld. De grêven hawwe allegear inselde opbou: de omskotten lizze likernôch oardel meter ûnder de grûn mei boppe de grûn in wite stien op in sarkofaag mei dêrop yn âld-tsjerkeslavysk de nammen en libbensdata. Om de stien te beskermjen binne der sûnt it begjin fan de 20e iuw brûnzen omklaaisels oer hinne lein. Boppe de grêven binne fresko's fan  de persoan dy't dêr beïerdige is oanbrocht.

Sûnt Ivan Kalita yn 1340 ferstoar binne alle Moskouse grutfoarsten yn de katedraal byset. Ek binne alle russyske tsaren sûnt de ynstelling fan it tsarendom troch Ivan de Ferskriklike († 1584) oant Peter de Grutte hjir gegroeven. In útsûndering foarmet tsaar Boris Godûnov († 1605), dy't ynearsten hjir wol byset is, mar ûnder de Poalsk-Litouwske ynfaazje wer opgroeven waard en no mei syn famylje yn it Trije-ienheidkleaster fan Sergjev Posad leit. As lêste russyske tsaar waard Peter II († 1730) yn de Michaelkatedraal byset, dy't oan de pokken ferstoar doe't Moskou foar koarte tiid wer tsjinne as residinsje.

Njonken de gewoane grêven binne der noch twa ôfwikende grêven yn de foarm fan in skryn. Yn ien lizze de reliken fan de as hillige fereare foarst Michael fan Tsjernikov (1179–1246). Bekender is de skryn foar tsarevitsj Dmitry (1582–1591). Oarspronklik stie op dat plak in sulveren skryn út 1630, mar dy waard yn 1813 stellen troch de troepen fan Napoleon. De deksel fan de skryn bleau lykwols bewarre en stiet tsjintwurdich yn de Wapenkeamer fan it kremlyn.

Katedraal yn Ruslân
Kremlyn fan Moskou
Bouwurk út 1508
Eastersk-otterdoks tsjerkegebou