Beamotter
De beamotter (alternative stavering: beamatter; Latynske namme: Martes foina), ek wol bekend de "beammarter" (wat in hollanistyske ynterferinsje is), is in sûchdier út 'e famylje fan 'e martereftigen (Mustelidae) en it skaai fan 'e lytse marters (Martes), dat yn it grutste part fan Jeropa foarkomt, wêrûnder ek Fryslân. Dizze soarte moat net betize wurde mei de nau besibbe stienmurd, dêr't er in protte op liket. Yn Nederlân genietet de beamotter de status fan beskerme bistesoart.

Fersprieding
De beamotter komt foar yn hast hiele Jeropa, útsein Yslân, súdlik en sintraal Ingelân, súdlik Wales, it uterste noarden fan Skandinaavje en Ruslân, súdlik Ruslân en de Koeban, de súdlike helte fan 'e Oekraïne en Moldaavje en it grutste part fan Grikelân en it Ibearysk Skiereilân. Bûten Jeropa is er ek lânseigen yn in diel fan westlik Sibearje, hast hiele Lyts-Aazje en parten fan Irak, Syrje en Iraan. As eksoat hat er him ek ferspraat nei de Baleären, dêr't er earst net foarkaam.

Uterlike skaaimerken
De beamotter hat trochinoar in kop-romplingte fan 45-53 sm, mei in sturtlingte fan 23-28 sm en in gewicht fan 0,9-1,9 kg. Wyfkes binne dúdlik lytser en lichter as mantsjes. De pels fan 'e beamotter is dûnker- oant readbrún, mei griis ûnderhier. Hy hat in asymmetryske bef oer de strôt dy't gielich oant oranje is. Dat is ien fan 'e dingen dêr't er mei ûnderskaat wurde kin fan 'e nau besibbe stienmurd, dy't in wite oant krêmkleurige bef hat. Ek is de beamotter wat minder swier fan lichemsbou as de stienmurd, en hat er justjes langere poaten.

Biotoop
De beamotter hat in dúdlike foarkar far bosklân, wêrby't er it leafst yn nuddelwâlden of mingde bosken ferkeart. Somtiden is er ek yn iepener lânskipstypes te finen, salang't der mar genôch beskûl is yn 'e foarm fan beamte, strewelleguod, beamwâlen en hagen. Oars as de stienmurd bejout de beamotter him ornaris net yn 'e neite fan 'e minske.

Hâlden en dragen
Beamotters binne betûfte klimmers. As der winterdeis snie leit, libje se fral yn 'e beammen en ferlitte se mar komselden de bosk; yn snieleaze winters en oare jiertiden komme se ek in soad op 'e grûn. De beamotter hat in territoaria dat by mantsjes oprinne kin oant 1.000 ha, en dan ferskate territoaria fan wyfkes oerlapet. Sawol mantsjes as wyfkes meitsje lange ferkenningstochten en lizze de nacht yn trochsneed 2-7 km ôf.

De beamotter is in nachtdier, dat pas aktyf wurdt as it begjin te skimerjen, al moat dêrby oantekene wurde dat er simmerdeis faker by ljochtskyndei op 'en paad is as de stienmurd. Hy liedt in solitêr bestean, behalve yn 'e peartiid, dy't fan juny oant augustus rint. Nei in ferlinge draachtiid fan 9 of 10 moannen, in ferskynsel dat by mear martereftigen foarkomt en bedoeld is om derfoar te soargjen dat de jongen yn 'e geunstichste tiid fan it jier te wrâld komme, folget in eigentlike draachtiid fan likernôch in moanne. Tusken heal maart en ein april wurde der dan 2-6 jongen smiten, dy't nei 6-7 wiken ûntwûn wurde en nei 8 wiken der foar it earst opút tsjogge. Oan 'e ein fan 'e simmer binne se dan folslein selsstannich. Aldere beamotters duldzje jonge bisten yn harren territoarium. Mantsjes binne fan 2 jier ôf geslachtsryp; wyfkes ornaris fan 3 jier ôf. In beamotter kin mei in protte lok yn it wyld 14 jier âld wurde. Yn finzenskip kinne se teminsten de 18 jier wol helje.

Fretten
Beamotters binne gjin tiere bisten en frette suver alle soarten proaien en fruchten dy't yn 'e bosk foarkomme. Winterdeis giet it dêrby fral om boskmûzen, wrotmûzen, iikhoarntsjes, mollen en pipermûzen. Fierders fret er ek wol hazzen, kninen, flearmûzen, ynsekten, wjirms en inkeldris ies. By 't maityd pakt er dêrnjonken ek fûgels en aaien. Mar simmerdeis en hjerstmis skeakelet er alhielendal oer op boskfruchten en hunich.

Status
De beamotter hat de IUCN-status fan "net bedrige", wat sizze wol dat der wrâldwiid gjin kâns op útstjerren bestiet. Yn Nederlân, Belgje en Grut-Brittanje is er wetlik beskerme, mar yn in protte oare lannen mei er noch wol bejage wurde. Sûnt er syn beskerme status krigen hat, is de populaasje beamotters yn Nederlân wat oanwoeksen, wat foar in grut part te tankjen is oan 'e fergrutting fan syn areaal troch ekologyske ferbiningssônes. Dêrtroch komt er bgl. tsjintwurdich ek yn Flevolân foar.

Keppelings om utens
 Webside fan 'e Werkgroep Boommarter Nederland

Sûchdieresoarte
Rôfdier (skift)
Martereftige

Lânseigen fauna yn Abgaazje
Lânseigen fauna yn Albaanje
Lânseigen fauna yn Andorra
Lânseigen fauna yn Armeenje
Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan
Lânseigen fauna yn Belgje
Lânseigen fauna yn Bosnje
Lânseigen fauna yn Bulgarije
Lânseigen fauna yn Denemark
Lânseigen fauna yn Dútslân
Lânseigen fauna yn Eastenryk
Lânseigen fauna yn Estlân
Lânseigen fauna yn Finlân
Lânseigen fauna yn Frankryk
Lânseigen fauna yn Fryslân
Lânseigen fauna yn Georgje
Lânseigen fauna yn Grikelân
Lânseigen fauna yn Hongarije
Lânseigen fauna yn Ierlân
Lânseigen fauna yn Ingelân 
Lânseigen fauna yn Irak
Lânseigen fauna yn Iran
Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân
Lânseigen fauna yn Kosovo
Lânseigen fauna yn Kroaasje
Lânseigen fauna yn Letlân 
Lânseigen fauna yn Lychtenstein
Lânseigen fauna yn Litouwen
Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân)
Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje
Lânseigen fauna yn Moldaavje
Lânseigen fauna yn Monako
Lânseigen fauna yn Montenegro
Lânseigen fauna yn Nederlân
Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân
Lânseigen fauna yn Noarwegen 
Lânseigen fauna yn de Oekraïne
Lânseigen fauna yn Poalen
Lânseigen fauna yn Portegal
Lânseigen fauna yn Roemeenje
Lânseigen fauna yn San Marino
Lânseigen fauna yn Servje
Lânseigen fauna yn Sibearje 
Lânseigen fauna yn Syrje
Lânseigen fauna yn Skotlân
Lânseigen fauna yn Sloveenje
Lânseigen fauna yn Slowakije
Lânseigen fauna yn Spanje
Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje
Lânseigen fauna yn Sweden
Lânseigen fauna yn Switserlân
Lânseigen fauna yn Tsjechje
Lânseigen fauna yn Turkije
Lânseigen fauna yn Wales
Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân