Surhústerfean
Surhústerfean is ien fan de tolve doarpen fan de Fryske gemeente Achtkarspelen. 

By it doarp hearre ek de buorskippen Blauhûs, in diel fan Koartwâld en It Wyldfjild. De Fjouwerhústerwei is ferneamd nei de buorskip Fjouwerhûzen.

Surhústerfean hat  () ynwenners.

Skiednis  
Surhústerfean is oan ein 16e iuw ûntstien doe't de earste turfgravers en skippers harren dêr nei wenjen setten.  It ha benammen de muontsen west dy't fan ynfloed west hawwe op it ûntstean. Hja hearden ta de pioniers fan de ferfeanting, dêrnei kamen al rillegau de ambachtslju en winkellju. 

De namme fan it doarp betsjut letterlik 'Surhuzumerfean', de feangrûnen súdlik fan it tsjintwurdich lytsere, mar âldere Surhuzum. De abt fan it kleaster Jeruzalim yn Gerkeskleaster sluet doe in kontrakt mei Utertske ûndernimmers om de hege feanen ôf te graven. De wiken en de feart (Dimpte Feart) dy't troch de flekke rûnen binne tichtsmiten.

Súdeastlik fan it doarp begjint it âlde rivierke de Lauwers, al is dat dêr net mear as in foege sleat.

Tsjintwurdich hat Surhústerfean ekonomysk sjoen in regionale funksje, mei in foech winkelbestân, ferskate hoarekafoarsjennings en in tal yndustriële bedriuwen.

Menisten 
De Meniste Gemeente fan Surhústerfean ûntstie om 1600 by de ferfeantings. Om 1620 hat der seker al in fermanje stien om't de earste bekende learaar Gabbe Paulus stoar yn 1643. De predikanten yn letter tiid (lykas D. Pekelharing) hawwe in bydrage levere oan de ferbettering fan Surhústerfean. De hjoeddeiske fermanje is fan 1804.
Fan 1720 oant 1729 hat der in groep Dútske menisten yn Surhústerfean of omkriten wenne. Se lieten har dope yn in poel by Koartwâld. Fan harren is fierders net folle bekend. Fan Surhústerfean gienen sy oer Rotterdam mei it skip ‘Allen’ nei de Feriene Steaten fan Amearika. Se fêstigen har yn Pennsylvania en foarmen dêr de Church of Brethren

Mienskip 
De flekke hat in feriening foar Doarpsbelang dy't gearkomsten hat yn multyfunksjoneel sintrum It Fleckehûs. It doarp hat as basisskoallen It Skriuwboerd, De Bernebrêge en De Hoekstien. As eveneminten wurde alle jierren in kross hâlden, in hurdfytswedstryd (de Profomgong fan Surhústerfean) en in konkoers hippyk. Der is ek in VVV-kantoar yn Surhústerfean. Fan 1945 oant 2019 wie der yn Surhústerfean in selsstannige boekhannel fêstige, Boekhannel Douma.

Flekke 
De Fryske Rie foar Heraldyk hat it doarp Surhústerfean op 4 septimber 1986 de erkenning 'Flekke' takend. Flek of flekke is yn Fryslân de ûnoffisjele oantsjutting fan in grut doarp, dat eins yn de ûntwikkeling fan doarp nei stêd stykjen bleaun is. Se hiene faak mear rjochten as de trochsneed doarpen, lykas rjocht fan waach en rjochtspraak. De flekken wurde ferdield yn de iere en lettere flekken. Drachten, De Gordyk, It Hearrenfean en Surhústerfean hearre ta dy lêste groep. Se binne yn de 17e en 18e iuw ta ûntwikkeling komd. De flekkewapens ûnderskiede har fan de gewoane doarpswapens, trochdat se wol in kroan fiere.

Tsjerken 
                                                
 Doarpstsjerke (earder herfoarme, tsjintwurdich PKN-gemeente)
 De Flambou (earder grifformeard, tsjintwurdich PKN-gemeente)
 De Regenboog (Kristlike grifformearde frijmakke gemeente)
 De Vluchtheuvel, (Baptistegemeente)
 Keninkryksseal, (Jehova's tsjûgen)

Skoallen 
Surhústerfean hie yn de jierren 1980 noch fjouwer skoallen foar fuortset ûnderwiis. Foar dy tiid wie der sels ek noch in Lânbouskoalle oan de Dimpte Feart. Yn de jierren 1980 ferdwûn de húshâldskoalle oan De Dellen, dy't ferboud waard ta tsjerke. Nei't ek de iepenbiere MAFU oan de Jan Binnesleane ferdwûn, wiene der noch twa: de kristlike MAFU (Lauwers Kolleezje) en it Singelland Kolleezje, dy't yn 2016 fusearren ta de Skoalle Mienskip Singelland.       

 Iepenbiere Skoalle Mienskip Singelland 
 Kristlike basisskoalle 'De Bernebrêge'
 Kristlike basisskoalle 'De Hoekstien'
 Iepenbiere basisskoalle 'It Skriuwboerd'

Ferienings

Befolkingsferrin

Bekende Feansters 
 Joop Atsma, earder steatssekretaris fan Ynfrastruktuer en Milieu en hurdfytspommerant
 Adri de Boer (1956), trûbadoer 
 Betty de Boer (1971), VVD-politika
 Klaas-Harm Dykstra (1979), muzikant
 Eerde Schippers (1956), arsjitekt 
 Aaldert Jan Schuilenga (1943-2020), CDA-politikus
 Taeke Schuilenga (1878-1943), koekefabrikant 
 Meindert Talma (1968), popmuzikant en skriuwer
 Dieuwke Weening-Meijer, (1921-1990), skriuwster
 Jan Hepkes Wouda (1862-1939) fellekeapman, ek wol de Feanster liger neamd. Ien fan de bekende eardere doarpsfigueren. Oare bekende doarpsfigueren binne Eare Hut en Jantsje Sint, beide yn it doarp suver allinne bekend ûnder harren bynammen.

Musea  
 Museum Ot en Sien

Strjitten 
Alle strjitten yn Surhústerfean.

Iepenbier ferfier 
Buslinen fan ferfierder Arriva:
 Line 12: Drachten - Nijtap - Rottefalle - De Houtigehage - Boelensloane - Surhústerfean - Surhuzum - Stynsgea - Bûtenpost
 Line 13: Drachten - Nijtap - Rottefalle - Surhústerfean - De Harkema - Droegeham - Koatstertille - Jistrum - Noardburgum - Quatrebras - Tytsjerk - Ljouwert
Buslinen fan ferfierder Qbuzz:
 Line 39: Surhústerfean – De Grinzer Pein – Kornhorn -  Doezum – Gruttegast - Sebaldebuorren – Oldekerk- Niekerk - Súdhorn - Grins  
 Line 133: Surhústerfean – De Grinzer Pein – Kornhorn  - Doezum – Gruttegast - Sebaldeburen – Boerakker - Hoogkerk - Grins

Sjoch ek 
 Fryske doarpen
 Koartwâld (mûne)
 Museumpleats Ot en Sien

Keppeling om utens 
 Thússide fan Achtkarspelen
  Webstee Surhústerfean

 
Doarp of stêd yn Achtkarspelen