Stomme film
In stomme, swijende of stille film is in film dêr’t allinnich it byldsynjaal yn foarkomt. Earst yn 1927 waard it mei de yntroduksje fan de lûdsfilm mooglik om lûd en byld syngroan ôf te spyljen.

Om it missen fan lûd op te heinen, kamen yn in stomme film teksten foar dy’t de situaasje op it skerm ferdúdliken of de dialooch werjûne. Ek ûndertiteling wie noch net mooglik, dus de filmbylden waarden ôfwiksele mei skermfoljende buordsjes dêr’t de tekst op stie; de tuskentitels.

Soms waard in eksplikateur brûkt, immen dy’t sei wat sein waard en dy’t begeliedende lûden makke. Sa’n eksplikateur wie in artyst op himsels. As yn de film bygelyks immen in moter oanslingere, dan draaide de eksplikateur mei in rattel. Foel der wat, dan sloech de eksplikateur in klappende stôk op ‘e tafel, de slapstick, dy’t syn namme oan dit sjenre film joech. In goede eksplikateur wist sekuer hoe’t de film gie, sadat er op ‘e tiid de helpmiddels foarhannen hie om lûden mei te meitsjen. Fierder waard de film faak mei muzyk begelaat troch in (lyts) orkest dat yn in orkestbak siet, sa leech dat it publyk har net seach, mar se sels it skerm noch wol sjen koene of gewoan njonken it skerm. Fan in hielendal stomme film hat dêrom winlik nea echt sprake west.

In soad grutheden fan de stomme film seagen nei de yntroduksje fan de lûdsfilm in ein oan harren filmkarriêre kommen; de aktearstyl fan de stomme film wie foar in grut part net geskikt foar in lûdsfilm. Akteurs mei in lange karriêre yn de stomme film hiene faak muoite mei de omskeakeling. Se bleaune tefolle oan it âlde hingjen, in troch lichemstaal en gesichtsútdrukkings útmakke aktearstyl. Yn oare gefallen kompinsearren se krekt tefolle, wat in ‘stiif’ resultaat opsmiet, of se hiene muoite mei de timing wêrtroch petearen net floeiend ferrûnen. 

Lûdsfilms blieken minder maklik te ferkeapjen oan oare lannen troch de taalbarriêre. By de stomme films wie it mar in kwestje fan it ferfangen fan de tuskentitels, by de lûdsfilm wie dat problematysker. Inkeld keazen se derfoar om in film tagelyk yn twa of mear talen op te nimmen, bygelyks Der blaue Engel (1930) dy’t yn it Dútsk en it Ingelsk opnommen waard.

Inkelde grutheden fan de stomme film 
 Charlie Chaplin
 Buster Keaton
 Stan Laurel en Oliver Hardy
 Harold Lloyd
 Ben Turpin
 Harry Langdon
 Roscoe 'Fatty' Arbuckle
 Lillian Gish
 Asta Nielsen
 Mary Pickford
 Douglas Fairbanks
 Buster Brown
 The Keystone Cops
 W.C. Fields

Yn Nederlân (of ôfkomstich út Nederlân):
 Truus van Aalten
 Annie Bos
 Lola Cornero
 Lien Deyers
 Jetta Goudal
 Adelqui Migliar
 Adele Sandrock

Inkelde stomme films 
mei regisseur en jier:
 La sortie des usines Lumière, Bruorren Lumière, 1895
 Quo Vadis, Ferdinand Zecca, 1902
 Le voyage dans la lune, Georges Méliès, 1902
 The Great Train Robbery, Edwin S. Porter, 1903
 La presa di Roma, Filoteo Alberini, 1905
 Ben Hur, Sidney Olcott, 1907
 Quo vadis, Enrico Guazzoni (Italië), 1912
 From the Manger to the Cross, Sidney Olcott, 1912
 Cabiria, Giovanne Pastrone, 1914
 The Perils of Pauline, Louis J. Gasnier & Donald MacKenzie 1914
 The Birth of a Nation, D. W. Griffith, 1915
 Intolerance, D.W. Griffith, 1916
 Cleopatra, J. Gordon Edwards, 1917
 Rebecca of Sunnybrook Farm, Marshall Neilan, 1917
 Das Cabinet des Dr. Caligari, Robert Weine, 1920
 Der Golem, Paul Wegener, 1920
 Nosferatu, Friedrich Wilhelm Murnau, 1922
 Safety Last!, Harold Lloyd, 1923
 The Thief of Bagdad, Douglas Fairbanks, 1924
 Sherlock Jr., Buster Keaton, 1924
 Greed, Erich von Stroheim, 1924
 Pantserkruiser Potemkin, Sergej Eisenstein, 1925
 The Gold Rush, Charlie Chaplin, 1925
 The Phantom of the Opera, Lon Chaney, 1925
 The Big Parade, King Vidor, 1925
 Faust, Friedrich Wilhelm Murnau, 1926
 Sparrows, Mary Pickford, 1926
 The Lodger: A Story of the London Fog, Alfred Hitchcock, 1927
 The General, Buster Keaton, 1927
 Sunrise, Friedrich Wilhelm Murnau, 1927
 Metropolis, Fritz Lang, 1927
 La Passion de Jeanne d'Arc, Carl Theodor Dreyer, 1928
 Die Büchse der Pandora, Georg Wilhelm Pabst, 1929
 De man met de camera, Dziga Vertov 1929
 De aarde, Oleksandr Dovzjenko 1930
 The Artist, Michel Hazanavicius 2011

 
Film nei foarm
Filmterm