
# Фронт хатлары

Бөек Ватан сугышы елларында фронтта хезмәт иткән татар әдипләре үзара хат язышып яши. Алар - тарихи документ, әдәби кыйммәткә ия ядкәр. Шәхси архивымда татар язучыларының бик күп фронт хатлары, алар арасында Ибраһим Газиның әтиемә язылган тугыз хаты саклана. Аларны укучыларыбыз игътибарына тәкъдим итәм. Әлфия ШАМОВА. Афзал Шамов - Ибраһим Газига...


**Бөек Ватан сугышы елларында фронтта хезмәт иткән татар әдипләре үзара хат язышып яши. Алар - тарихи документ, әдәби кыйммәткә ия ядкәр. Шәхси архивымда татар язучыларының бик күп фронт хатлары, алар арасында Ибраһим Газиның әтиемә язылган тугыз хаты саклана. Аларны укучыларыбыз игътибарына тәкъдим итәм.**

**Әлфия ШАМОВА.**

**Афзал Шамов - Ибраһим Газига***(Ибраһим Гази (1907-1971) - язучы, "Сталин байрагы" газетасының (Көньяк фронты) хәрби корреспонденты).*

*(Калинин фронтында чыгарылган "Алга, дошман өстенә!" газетасы)*. Штатта. Хәрби формада. Погоннарда дүртәр йолдыз, янда револьвер. Бөтенләй хәрби кеше. Күрсәң, танымассың.

*(сүз Шәйхи Маннур (1905-1980) - язучы, шул ук газетаның тәрҗемәчесе турында)*бар (үзең аңлый торгансыңдыр). Кайчандыр син шундый дөрес һәм үткен определение биргән идең ул кешегә.

*(Фатих Хөсни (1908-1996) - язучы, "Сталин байрагы" газетасында ике ай командировкада була)*язган күренеклерәк нәрсәләрне җибәр. Синнән алгач, кирәк икән, мин дә шулай ук эшләрмен. Без сезгә һәр номерны җибәрә башлыйбыз. Сез дә шулай ук итегез. Тәҗрибәләрне уртаклашыйк.

*(Минһаҗ Гыймадиев (1903-1970) - "Алга, дошман өстенә!" газетасының җаваплы мөхәррир урынбасары)*язгансың. Казаннан сорап-сорап та җибәрмәделәр.

*(Абдулла Әхмәт (1905-1976) - язучы, шул ук газетаның корректоры)*эшли. Корректор.

*(Гани Клиблиев - журналист, "Сталин байрагы" газетасының җаваплы мөхәррир урынбасары (Көньяк фронты)*бик зур сәламемне тапшыр. Ул егет миндә бик яхшы тәэсир калдырган иде. "Сыткы" турында хатыңда бернәрсә дә язма. Хатыңның мин юк чагында килүе ихтимал.

**16 июль, 1943 ел.**


**И.Гази - А.Шамовка***(Әбҗәлттин - И.Гази язучы Афзал Шамовны шулай атап йөртә иде.)*

*(макандировкага - командировкага. И.Газиның якын иптәшләре белән сөйләшкәндә, шаяртып, кайбер сүзләрне бозып, үзгәртеп әйтә торган гадәте бар иде)*киткәч, алар бер газета чыгарганнар. Укып карау өчен җибәрәм. Аяк мәкалә

*(аяк мәкалә - баш мәкалә, шаяртып әйтүе)*- аның тәрҗемәсе. Клибли, малай, туйда усырды. Ләкин аның да бер яхшы ягы бар: ул бер эшкә дә тыгылмый, ягъни мешать итми - шул ягы җөдә

*(үзбәкләрдә "бик" дигән сүз)*яхшы. Алты ай дигәндә звание кундырдылар - младший лейтенант. Аңа да бик канәгать - акчасы бар. Аннан минем хәлне беләсең бит син. Синеке белән чагыштырып булмый - җәяүле

*(рядовой)*идем бит мин. Менә шулай. Пауза.

*(!)*хикәя яздым. Берничә ай эчендә бит, ә элек ничәмә елга берәү дә язылмый иде. Материал бар да, тынычлык җитеп бетми. Ни әйтәсең, сугыш бит инде.

*(Калинин фронтында чыга торган "Алга, дошман өстенә!" исемле татар газетасына хикәяләр, мәкаләләр җибәрә алмау турында сүз бара)*, чөнки язганнарым санаулы. Миңа гел тәрҗемә белән (русчадан татарчага һәм киресенчә) шөгыльләнергә туры килә. Әгәр син җибәрә алсаң, бик яхшы булыр иде.

*(велосипед)*дигәнең кайтты шикелле инде. Ул аны илтеп бирә алмагандыр, бездә тора торгандыр. Ләкин аның тәгәрмәче өчен синнән бигрәк, Гадиләдән

*(Гадилә - Афзал Шамовның тормыш иптәше)*уңайсызланып торам. Сугыш бетеп, исән-сау калсак, җайларбыз.

**4 август, 1943 ел.**


**И.Гази - А.Шамовка***(украиннарда "красивый")*хлопецы! Син кечтеки генә брешешь - үткәннең бер атнасына гомереңне бирмәс идең. Ул вакытның үзенә күрә матурлыгы булса, хәзергенең үзенә күрә яме бар. Впрочем, оныта язганмын. Синең теге (исеңдәме, тагын бер күрергә дип ярты юлдан борылып кайткан) кызыңны очраттым бит, Әбҗәлттин! Картайган! Балаларын мимеч

*(немец)*алып киткән. Алай да онытмаган сине: "Теге бөдрә чәчле, зәп-зәңгәр күзле, гарный хлопец кайда ул хәзер?" - ди. Мин әйтәм, тегендә, дим, Ш.Маннур белән сугыша-сугыша, наконец, аны доконать итте(ләр) дим.

*(язучы Гариф Галиев (1903-1985)*миңа яза, шәрә батырлык күрсәткән, ди. Нинди штансыз батырлык инде ул тагы? Хәрби сер булмаса, миңа да язып җибәр әле.

*(булачак)*дип ишеттем. Анда булса, сәлам әйт тә сора: минем рекомендацияне алдымы икән ул?

*(язучы Рахман Ильяс (1908-1943)*кызганыч. Баян

*(язучы Нур Баян (1905-1945)*турында хәбәрең бармы?

*(язучы Госман Бакиров (1896-1982)*хат язган идем. "За выбытием адресата..." дигән булып кире борып кайтарганнар. Син хәбәр иткәч, тагын яздым.

*(язучы Әсгать Айдар (1906-1959)*безнең фронтта. Бүләкләнде. Партиягә кандидат.


**И.Гази - А.Шамовка***(Ахмеров - журналист Котдус Ахмеров (1906-1975), "Алга, дошман өстенә!" газетасының тәрҗемәчесе)*да бүлеп бир, ярыймы?). Мин инде ни уйларга да белми идем: ни булды Әбҗәлттингә? Үпкәләде дисәң, сәбәп юк шикелле - язмый да язмый. Җавап алмагач, минем дә күңел сүрелә... Ә үзе дөньяда бар: "Өзелгән кыллар"ны язды, Тәүгилденең

*(Тәүгилде - А.Шамовның әдәби тәхәллүсе)*бүтән нәрсәләрен дә укыштырдым, ә үзе, үч иткән кебек, тавыш бирми. Аннары болай уйладым: бөтен уйлаганны, әйтергә теләгәнне язып булмый, хатлар үгездә йөри, аннары - барып җитүенә дә ышаныч юк, шуңа күрә язмый инде бу, дип уйлыйм. Күп вакытны минем үземнең дә хат язарга кул күтәрелми.

*(русчадан татарчага һәм киресенчә)*, литредактор да - үзең, корректор да - үзең, язучы да - үзең, ди. Ә редактор, тегене тәрҗемә ит, моны яз, дип әйтә дә ятып йоклый, ди, ә литсотрудникның бөтен язганын сиңа яңадан эшләргә туры килә, ди; корректордан соң гранканы да, полосаны да үзең укыйсың, ди; шуннан соң гына үзең берәр нәрсә язасың, ди. Менә минем хәл шул. Шул ук вакытта алар "тәти абыйлар" каршында 100 процентлы булып күренеп, редакция, гомумән алганда, яхшы работниклар белән тәэмин ителгән санала ("тәти абыйлар" шулай саный). Безнең хәл үз редакциябез эчендәге сер булып кына кала. Тыштан бөтенесе "Аллага шөкер", асылда "Ходаем, үзең коткар". Мин моңа инде күнеккән. Күнегүен күнеккән, ә газетага бу начар тәэсир итә... Ярый, бетсен.

**5 май, 1944 ел.**

**Әлфия ШАМОВА.**

**.Афзал Шамов.**

**.Ибраһим Гази**.

Следите за самым важным и интересным в Telegram-каналеТатмедиа

## Нет комментариев
Фронт хатлары