
Татарстанда махсус саклана торган табигый территорияләрдә елына уртача 400гә якын административ хокук бозу ачыклана, 60тан 80гә кадәр җинаять эше кузгатыла. Мондый мәгълүматларны ТР Министрлар Кабинетында узган брифингта ТР Биоресурслар буенча дәүләт комитеты рәисе Федор Батков әйтте.

"2022 елда Татарстан территориясендә 70 млн сумлык зыян булдырылмый калды. Без җәзаларга, штрафларга, җинаять җаваплылыгына тартуларга омтылмыйбыз. Безнең эштә иң мөһиме - әлеге территорияләрдә булган вакыйгаларга, хокук бозу фактларына юл куймау. Безнең өчен өстенлек – әйләнә-тирә мохитне саклауның мөһимлеген аңлату, республикада яшәүчеләрнең игътибарын экологик пропагандага җәлеп итү", - диде ул.

Махсус саклана торган территорияләрне тикшергәндә еш кына җир кишәрлекләрен законсыз басып алу, аларда торак яки бакча йортлары төзү, су саклау зоналарында автомобильләр йөртү, туктатып тору һәм башкалар кебек хокук бозулар ачыклана.

Татарстанда мәктәп укучылары инициативасы белән «Покш пандо» табигать ядкяре булдырылды. Бу Чишмәнең уң як ярындагы уникаль палеогеологик комплексны саклап калырга ярдәм итәчәк. «Покш пандо» территориясе сирәк очрый торган үсемлекләр һәм хайваннар өчен яшәү урыны булып тора, дип билгеләп үтте Татарстан Республикасы Лениногорск муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе Зөлфия Михайлова Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетында узган брифингта.

Табигать ядкяре «Покш пандо» матур табигый ландшафтны саклау һәм хайваннар һәм үсемлекләрнең сирәк төрләрен саклап калу өчен төзелгән. Аны булдыру инициаторы - 2 нче урта мәктәп укучылары. Бу - Татарстанда мәктәп укучылары МСТТ булдыру инициативасы белән чыккан беренче очрак", - дип билгеләп үтте Михайлова.

«Покш пандо»да иң матур кылган һәм каурыйлы кылган үсә, саз карчыгасы һәм гади торымтай очрый. Табигый комплекс территориясендә Россиянең һәм Татарстанның Кызыл китапларына кертелгән сирәк очрый торган кошлар төре - каберлек кошы күзәтелә.

Лениногорск районында урманнар территорияләрнең якынча 20%ын урманнар били, бу республика буенча уртачадан югарырак. «Степной» тыюлыгы территориясендә «Кызыл китапка кертелгән» кошларның берничә төре теркәлгән: колаклы ябалак, чырайсыз ябалак һәм башкалар, дип хәбәр итте Михайлова.

"Европа байбагы районының табигый территориясендә аларның аеруча тыгызлыгы кызыклы. Популяциясе - 5 меңнән артык байбак һәм төбәктә иң күбе булып тора. Монда дала мышовкасы һәм Эверсман әрләне очрый", - дип өстәде ул.

А.И. Щеповских исемендәге дала тыюлыгы 23 ел дәвамында республиканың уникаль дала кишәрлекләрен саклауны тәэмин итә. 2022 елда биредә грант акчасына экологик сукмак корыла башлый. Районда барлыгы дүрт махсус саклана торган табигый территория булдырылган, шул исәптән республиканың Кама Аръягы районының база артерияләре булган ике табигать һәйкәле – Чишмә һәм Дала Зәе елгалары.

Көрән аюлар саны арту сәбәпле, аларны Татарстанның Кызыл китабыннан чыгарырга планлаштыралар. Дүртенче китап яңадан 2025 елда чыгарылачак, дип хәбәр итте бүген брифингта КФУ профессоры Татьяна Рогова. Галимнәр әйтүенчә, аюлар башка төбәкләрдән күченү аркасында күбрәк булган.

"Татарстан Республикасының Кызыл китабының чираттагы басмасына әзерлек эшләре бара. Бу эш җентекле һәм кешеләрнең югары квалификациясен таләп итә. Көрән аю хәзер әле Кызыл китапта, ләкин сирәк төрләр буенча комиссия тәкъдиме бар [аны ТР Кызыл китабының киләсе басмасыннан чыгарырга], һәм аны күпләр хуплады», — диде ул.

Татарстанда күрше субъектлардан килгән көрән аюларның миграция үсеше күзәтелә, дип аңлатты ТР Биоресурслар буенча дәүләт комитеты рәисе Федор Батков.

"Без көрән аюны исәпкә ала башладык. Уртача алганда, ел саен 50-60 аю республика территориясендә даими яши, ә миграцияне исәпкә алып, аларның саны 140ка җитә. [Кызыл китаптан] чыгару кирәклеге туды, әмма бу аңа ау ачылачагын белгертми», — диде Батков.

Аюлар Саба, Теләче, Мамадыш, Арча, Биектау, Тәтеш һәм башка районнарда очрый. Эксперт шулай ук урманнарда кыргый хайваннар белән очрашканда гөмбәчеләргә нәрсә эшләргә кирәклеген сөйләде.

"Аюлар куркак һәм сак. Урман буйлап тавышланып йөрергә кирәк. Агрессия көтелмәгән факт булганда барлыкка килә, ләкин югалып калырга ярамый, агач төбенә басып, кулларыңны күтәреп һәм тавыш чыгарып, аннан биегрәк икәнеңне күрсәтү яхшырак. Шул вакытта аю чигенер", - дип киңәш бирде Федор Батков.

Бүгенге көндә төбәктә республика территориясендә яшәүче 631 сирәк һәм юкка чыгу куркынычы булган хайван, үсемлек һәм гөмбә төрләре махсус саклауга алынган, дип өстәде ул. Бу - 226 хайван, 318 үсемлек, 87 гөмбә. Алар барысы да Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән һәм алар - саклау өчен аерым игътибар бирергә кирәк булган объектлар.

"Үткәрелгән фәнни-тикшеренү эшләре нәтиҗәсендә, 17 районда сирәк очрый торган хайваннар һәм үсемлекләр төрләренең яңа яшәү урыннарын гына түгел, ә безнең төбәктә элек очрамаган Кызыл китап язучыларны да очратырга мөмкин булды. 2019-2022 елларда 15 төр хайван һәм гөмбә Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән», - дип хәбәр итте Батков.

Татарстан Республикасының Кызыл китабының беренче басмасы - 1995 елда, ә соңгысы 2016 елда чыга, дүртенче китап яңадан 2025 елда чыгачак. ТР Кызыл китабын яңадан бастыру өчен 10 млн сумга якын акча кирәк булачак.
Татарстанда мәктәп укучылары инициативасы белән сирәк очрый торган кошлар һәм үсемлекләр төрләрен саклауга алдылар