
Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов 2024 елның 9 аенда республиканың берләштерелгән бюджеты үтәлеше йомгаклары һәм ел ахырына кадәр финанс системасы органнарының бурычлары буенча финанс, казначылык һәм салым органнарының республика киңәшмәсен уздырды. Чара ТР Хөкүмәте Йортында узды. Анда Татарстан Премьер-министры Алексей Песошин һәм ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары Юрий Камалтынов катнашты.

Рөстәм Миңнеханов билгеләп үткәнчә, 9 ай эчендә республиканың берләштерелгән бюджетына керемнәр күләме 452,3 млрд сум тәшкил иткән, шулардан үз керемнәре - 383 млрд сум. "Хәзер төп бурыч - керемнәрнең уңай динамикасын саклап калу. Хәзерге шартларда вәзгыять теләсә кайсы вакытта үзгәрергә мөмкин. Без беренчел һәм социаль әһәмияткә ия йөкләмәләрнең абсолют үтәлешен, бюджетның нисбәтлелеген тәэмин итәргә әзер булырга тиеш. Киләсе елга бюджет шактый кытлык белән планлаштырыла - 13,5 млрд сум. Бу акчаларны хәзер үк эзли башларга кирәк", - дип игътибар итте ТР Рәисе.

Ул билгеләп үткәнчә, узган елның шул ук чоры белән чагыштырганда табышка салым буенча керемнәр 10 млрд сумга кимегән. Өстәвенә, кайбер предприятиеләр ел ахырына кадәр түләүләрнең тагын да кимүен көтә. Рөстәм Миңнеханов тармак министрлыкларын, Икътисад министрлыгы, Финанс министрлыгы һәм салым органнары белән берлектә, вәзгыятьне даими контрольдә тотарга өндәде. Аерым алганда, үзләре алып баручы предприятиеләр белән нисбәт комиссияләре уздыруны дәвам итәргә, барлыкка килгән мәсьәләләрне һәм бизнес проблемаларын карарга, ярдәм чараларын кулланырга.

«Максат - предприятиеләрнең уңайлы эшләве һәм җитештерүләрне үстерү өчен шартлар тудыру", - дип билгеләде республика Рәисе. Ул шулай ук ел ахырына кадәр барлык федераль трансфертларны үзләштерүне, планлаштырылган күрсәткечләргә ирешүне һәм акчаларны нәтиҗәле тотуны тәэмин итәргә кирәклеген искәртте. Быел республика илкүләм проектларны гамәлгә ашыруга 35,2 млрд сум акча җибәрә, шуның 19,7 млрд сумы - федераль акчалар. Әлегә федераль өлеш буенча үзләштерү 64,2% тәшкил итә.

Рөстәм Миңнеханов билгеләп үткәнчә, федераль үзәк белән килешүләрдә салынган барлык параметрлар да тулы күләмдә ирешелергә тиеш. Моннан тыш, Татарстан объектларын һәм чараларын киләсе елга федераль финанслау өчен раслана торган яңа илкүләм проектларга кертү буенча актив эш алып барырга кирәк. Татарстан Рәисе төбәк Хөкүмәтенә бу эшне төгәл координацияләргә кушты. Татарстанлыларның тормыш сыйфатын яхшыртуга юнәлдерелгән республика программаларына ел саен шактый акча кертелә.

"Бу муниципалитетлар өчен бик әһәмиятле ярдәм. Быел 44 программа кысаларында 3 меңнән артык әһәмиятле һәм социаль объектны төзүгә, капиталь ремонтлауга һәм төзекләндерүгә 64 млрд сумнан артык акча юнәлдереләчәк. Район һәм шәһәр башлыклары игътибарын җәлеп итәм - һәр объектның нәтиҗәле эшләвен тәэмин итәргә кирәк, сатып алынган җайланмалар кулланылырга тиеш», - дип ассызыклады Рөстәм Миңнеханов. Бюджетны тулыландыруның мөһим резервы булып салым бурычы кала, ул 1 октябрьгә 11 млрд сум тәшкил итә. Бурычларны киметү буенча системалы эш алып барыла. «Бу эшне дәвам итәргә, мәсьәләне даими контрольдә тотарга кирәк", - дип өстәде Рөстәм Миңнеханов.

Республика салым органнарының эш йомгаклары турында Федераль салым хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча идарәсе җитәкчесе Марат Сафиуллин сөйләде. 9 айда салым керемнәре 1 трлн сумнан артык тәшкил иткән. Узган елның шушы чорына карата үсеш 260 млрд сумнан артык тәшкил итә. Республиканың берләштерелгән бюджетына 349 млрд сум күчерелгән, үсеш 36 млрд сумга якын. Бюджеттан тыш фондларга иминият кертемнәре буенча түләүләр 50 млрд сумнан арткан. Түләүләрнең артуы нефть чыгаруда НДПИ һәм өстәмә керемгә салым буенча керемнәрнең артуы, транспортировкада, төзелештә, банк өлкәсендә, мәгълүмат һәм элемтәдә күзәтелә. Һәм, киресенчә, кимү эшкәртү җитештерүләрендә, энергетикада һәм күпләп сатуда. Федераль бюджетка күчерелгән салымнар өлеше 9 айда 64% тәшкил итә, республиканың берләштерелгән бюджетына - 36%. 2023 ел өчен гражданнарның керемнәре буенча декларация кампаниясе кысаларында 1 октябрьгә 490 мең декларация тапшырылган. Шул исәптән бюджетка өстәмә түләүгә НДФЛ суммасы белән 32 меңнән артык декларация 4,9 млрд сумга якын - бу узган ел белән чагыштырганда 1,6 тапкырга күбрәк. 84 млн сум гына түләнмәгән килеш кала, алар буенча мәҗбүри түләтү чараларының бөтен комплексы кабул ителгән. Физик затлардан алынган мөлкәткә салымнарга килгәндә, бүгенгә транспорт чаралары, җир кишәрлекләре һәм күчемсез милек объектлары хуҗаларына салым хәбәрнамәләре тарату төгәлләнгән. Гомумән алганда, 9,6 млрд сум күчерелгән, бу бер ел элек булганнан 500 млн сумга күбрәк. Моннан тыш, белдерүдә милек салымнары белән беррәттән, 3,5 млрд сумлык НДФЛ кертелгән. Шулай ук гражданнар беренче тапкыр керемнәрдән салым хисабын банклардагы кертемнәр буенча процентлар рәвешендә алачак.

Марат Сафиуллин салымнарны 2 декабрьдән дә соңга калмыйча түләргә кирәклеген искәртте. Татарстан финанс министры Радик Гайзатуллин хәбәр иткәнчә, 9 ай эчендә республиканың берләштерелгән бюджетының керем өлешенә 383 млрд сум күләмендә салым һәм салым булмаган керемнәр кергән, шул исәптән Татарстан Республикасы бюджетына - 321 млрд, җирле бюджетларга - 62 млрд. 9 айда табышка салым 123 млрд сум тәшкил иткән. Физик затлар керемнәренә салым берләштерелгән бюджетка 125 млрд сум күләмендә кергән, гомуми керемгә салым - 26 млрд, акцизлар - 33 млрд. Җир салымы җирле бюджетларга 6,1 млрд сум күләмендә кергән. Салым булмаган керемнәр республиканың берләштерелгән бюджетына 33,8 млрд сум күләмендә кергән, шул исәптән Татарстан Республикасы бюджетына - 26,7 млрд сум, җирле бюджетларга - 7,1 млрд сум. Берләштерелгән бюджет чыгымнары 358 млрд сум тәшкил иткән. Татарстан Республикасы бюджеты чыгымнары - 297 млрд сум, җирле бюджетлар чыгымнары-127 млрд сум.

Радик Гайзатуллин билгеләп үткәнчә, ел башына калган бюджет акчалары һәм 9 айда кергән керемнәр хезмәт хакын тулысынча һәм вакытында түләргә, барлык дәрәҗәдәге бюджетларның планлаштырылган чыгымнарын җитәрлек күләмдә финансларга мөмкинлек биргән.

Федераль казначылыкның ТР буенча идарәсе башлыгы Рөстәм Нуриәхмәтов хәбәр иткәнчә, барлык дәрәҗәдәге бюджетлар арасында керемнәрне бүлү вәкаләтләрен үтәгәндә, 9 айда Федераль казначылык органнары республиканың берләштерелгән бюджетына һәм Территориаль мәҗбүри медицина иминияте фондына 583,8 млрд сум яки узган елга карата 113% күчергәннәр. Бюджетара трансфертларны исәпкә алмыйча керемнәр күләме 2023 ел белән чагыштырганда 51,5 млрд.ка арткан һәм 382,9 млрд яки узган елга карата 115% тәшкил итә. Федераль бюджеттан республика бюджетына 59,1 млрд сумлык бюджетара трансфертлар яисә бирелгән лимитларның 80%ы кергән. Бу ел ахырына кадәр тагын 14,6 млрд сум күчерү планлаштырыла.

Рөстәм Миңнеханов ассызыклаганча, бюджетның керем өлеше буенча вәзгыять барлык структуралардан өзлексез эшләүне таләп итә. Табышка салым буенча кайбер эре предприятиеләр, нигездә, объектив сәбәпләр аркасында, үз түләүләрен киметтеләр. Моңа бәйле рәвештә предприятиеләрнең агымдагы күрсәткечләренә даими мониторинг алып барырга, аларның фаразларын анализларга, җитештерүчеләргә ярдәм итү чараларын күрергә кирәк. "Бу - тармак министрлыкларының төп бурычлары. Икътисад министрлыгына, Финанс министрлыгы һәм салым хезмәте белән берлектә, бу эшне координацияләргә кирәк. Бюджетның сыйфатлы һәм тигез үтәлеше моңа бәйле", - дип ассызыклады ТР Рәисе.

Физик затлар кеременә салым буенча Рөстәм Миңнеханов формаль булмаган хезмәт базарын кыскарту һәм хезмәт мөнәсәбәтләрен рәсмиләштерү өчен «күләгәдәге» хезмәт хакын легальләштерү буенча комиссия эшен дәвам итәргә кушты. Комиссияләр кысаларында НДФЛ буенча бурычларны киметү буенча эшне активлаштырырга кирәк. Кайбер районнар буенча агымдагы салым бурычлары арткан: Чаллы, Саба, Түбән Кама, Югары Ослан, Мамадыш, Апас һәм Лаеш районнары. "Бу ярамый торган вәзгыять. Башлыкларга - ашыгыч рәвештә ачыкларга!"- дип мөрәҗәгать итте республика Рәисе урыннардагы җитәкчеләргә. Мөһим мәсьәлә - физик затлардан мөлкәт салымнарын җыю. Рөстәм Миңнеханов билгеләп үткәнчә, дәүләт һәм муниципаль органнарга, федераль хезмәтләргә һәм предприятиеләргә хезмәт коллективларында аңлату эшләре алып барырга һәм 2023 елда мөлкәт салымнарын билгеләнгән вакытта түләүне тәэмин итәргә кирәк.

Татарстан Рәисе шулай ук муниципаль җирләрдән һәм мөлкәттән файдаланудан алынган салым булмаган керемнәр буенча җентекле анализ ясарга өндәде. Кайбер муниципалитетларда узган елның шушы чорына аренда түләүләре буенча бурычлар арткан: Зеленодольск, Минзәлә, Лениногорск һәм Тукай районнары. "Башлыклардан, Җир һәм милек мөнәсәбәтләре министрлыгы һәм Финанс министрлыгы белән берлектә, тиешле чаралар күрүләрен сорыйм", - дип билгеләде Рөстәм Миңнеханов. Республиканың берләштерелгән бюджеты чыгымнары 9 айда еллык планның 62,9%ын тәшкил итә.

Рөстәм Миңнеханов министрлыкларга, ведомстволарга һәм муниципалитетларга мөрәҗәгать итте - елның соңгы көннәрендә чыгымнарны ашыгыч рәвештә үткәрү ярамый. Нәтиҗәле чыгымнар һәм финанс чараларын, шул исәптән федераль чараларны тулысынча үзләштерүне тәэмин итәргә кирәк.

Учреждениеләрнең бюджеттан тыш эшчәнлегеннән кергән керемнәрнең бер өлеше хезмәт өчен түләүне арттыруга юнәлдерелә. Бу хезмәт хакын арттыруда һәм квалификацияле кадрлар җәлеп итүдә мөһим резерв. Шул ук вакытта Рөстәм Миңнеханов Чирмешән, Теләче, Балтач, Балык Бистәсе, Актаныш, Кайбыч, Тукай һәм Азнакай районнарында планның түбән үтәлешен билгеләп үтте.

Татарстан Рәисе искәрткәнчә, тармак министрлыклары һәм муниципалитетлар бюджет өлкәсендә эшләүчеләргә хезмәт хакы буенча тарификацияне формалаштыру һәм тикшерү буенча эш алып баралар. "Бу эшкә бөтен җаваплылык белән карау мөһим, исәпләүләрдә бернинди хаталар һәм тайпылышлар булырга тиеш түгел. Бу бик мөһим мәсьәлә, безнең мәгариф, сәламәтлек саклау, мәдәният һәм башка өлкәләрдәге учреждениеләрнең нәтиҗәле, сыйфатлы эше аңа бәйле", - диде ул.

Шулай ук Рөстәм Миңнеханов 2025 елга бюджет буенча эш алып баруны тәэмин итәргә кушты. Татарстан Республикасы бюджеты проекты Дәүләт Советы тарафыннан 1 укылышта каралды һәм ноябрь ахырында тулысынча кабул ителәчәк. Муниципалитетларга ноябрь аенда җирле салымнар буенча тиешле муниципаль карарлар кабул итәргә һәм декабрьдә муниципаль бюджетларны Финанс министрлыгының фараз күрсәткечләренә туры китереп кытлыксыз дип расларга кирәк.
Рөстәм Миңнеханов: Төп бурыч - бюджетка керүләрнең уңай динамикасын саклау