
# Наис Гамбәр: Төнге сулар ага, төнге сулар, Килер бер көн, Вакыт чаңы сугар...

Китүдән дә кайту авырырак Бу дөньяның чиксезлегендә; Яшәү белән Үлем арасында Яши кеше – үз читлегендә.

**(Танылган шагыйрь һәм тәнкыйтьче Наис Гамбәрнең тууына 75 ел)**

**КАЙТСАМ...**

Кайтамын да... китә алмый ятам,

Көннәр, төннәр ятам интегеп;

Бураннары чыкса – бишмәтем юк,

Яңгырлары яуса – итегем.

Мин гел шулай: кайтсам – китмәс өчен

Бер-бер хәйлә табам, алдашам;

(Йөрәгемдә – утлар, мин су эчәм

Атлар белән агач ялгаштан.)

«Акыллылар» әйтәдер дә (бәлкем?) –

Йөри шунда тик эт сугарып;

Этем түгел, атым сугарулы, –

Кайту белән ташлыйм тугарып.

Тугарылып ташлыйм кайту белән, –

Камыт суккан төшләр ял алсын!

Тик син генә, Ыгым, мәңге тынмас

Яраларны җөйли аласын.

Суын җылы синең, тының җылы –

Синдә генә басам сусынны.

Атлар ялгашыннан сулар эчәм –

Җирсү, сусау әллә шушымы?!

Җиккән атлар тора өй каршымда,

Син сорама: «Тагын кай таба?»

Кайтмам диеп китәмен дә, Мөслим,

Әфсеннәрең тартып кайтара.

**ОЗАТУ**

Авылда – көз... Дөнья сулып калган.

Кошлар – китә... Бу бер төш кебек.

Ятам кырда – очып барган җирдән

Егылып төшкән бала кош кебек.

Уйга талып, таулар үткелендә

Асылынып торды күк болыт;

Тынып калды урман...

Кырлар тынды –

Кошлар очты ул көн күк тулып.

Бөтерелеп, бәргәләнеп алар

Урадылар кырлар түреннән;

(Илаһи моң - кошлар өне иңә

Бар хәятка күкләр төбеннән.)

Саргылт монар – ерак атауларда,

Җете алтын – агач башлары...

(Мин нигәдер, кошлар киткән саен,

Моңсуырак була башладым.)

Нилектән бу? Нидән бу сискәнү? –

Җанда үкси киткән кош өне.

Көзләр керер-кермәс үксеп ятам,

Нишләрмен соң ялгыз, кыш көне.

Күтәрелде кошлар иле белән,

Кубарылды кошлар ил белән;

Яфраклар тама шыбыр-шыбыр

Кошлар очып үткән җил белән.


**БОЛГАР ТАШЛАРЫНА**

* XVIII йөздә Болгар кабер ташлары
Успение чиркәве нигезенә салына.
Газетадан*

Хак Тәгаләм!

Хак сүз!

Тел иңдер дә Болгар ташларына, –

Баш орыйм бер кабер ташларына, –

Тыңлап торыйм... Юкса ничә еллар

Сүз табалмыйм сөйли башларыма.

Чал тарихның тимер капкаларын

Ач та (ташлап нахак япмаларын!)

Ташка сүз бир... Хак Тәгаләм, бер сүз –

Соңгы сүзен үксеп ятканнарның.

Сөйләсеннәр яуда җиңелгәннәр,

Болгар туфрагына күмелгәннәр;

Җимергәннәр генә теллемени,

Хаклымыни «аксак тимерләннәр»?!

Юкса Иблис-кәлтә һаман алдый,

Коерыгын өзеп ялгый-ялгый;

Ялгыша ул: «Имеш, тарих – тузан,

Ташлар – үле, ташлар сөйли алмый».

Ләкин...

Килә дә көн – актарыла сулар,

Өскә калка Бөек Болгар, Сувар;

Тирәннәрдән калка язулы таш –

Тамгалы таш...

(Дөнья шундый чуар!)

Язулы таш – Болгар илчеседер,

Алласыдыр Болгар ташларының;

һәм ул хәтерлидер кара көнен –

Гарасатның ничек башлануын.

Безгә килеп җиткән бер догадыр

Ташка суеп язылган бу сүзләр;

Ташлар елый белми...

(Нык булырга кирәк!

Таштай нык булырга!!!) Яшьле – күзләр...

Кеше гомере Җирдә мизгел генә,

Халык гомере дә акмый тигез генә, –

Ташка күчә дә җан,

Сөйли үз телендә,

Салсалар да чиркәү нигезенә!

**КЫЛГАННАР ЙӨГЕРӘ...**

* Дала буйлап кылганнар йөгерә...*

Ә. Еники

Кылганнар йөгерә, кылганнар...

Дулкыннар йөгерә сөрлегеп.

(Акъәби йөридер кырларда,

Ак мамык шәленә төренеп.)

Кылганнар йөгерә сөрлегеп.

Хәтер – җил; мәңгелек җил-давыл, –

Актара учаклар кузын;

Шәфәкълар – кып-кызыл, кан кебек;

Дала – киң; көн – кыска; юл – озын...

Җил тузгый учаклар кузын.

Офыкта – чатырлар; яна ут, –

Учак та җилпенә, тынгысыз;

Таң белән – сәфәргә, сәфәргә!

Хыял – ук; хис-хәнҗәр – кынысыз.

Чатырлар каршында яна ут.

Акъәби торгандыр сәхәргә,

Җилләрдән көткәндер хәбәр-өн, –

Кылганлы кырлардан Ак атта

Бер кайтыр Ил кичкән хәләлең.

Акъәби көткәндер хәбәр-өн.

«Ир-егет җанында ат ята» –

Акъәби сүзе бу колакта...

Кайсыбыз менәчәк толпарлар

Кешниләр тибенеп улакка?!

«Ир-егет җанында ат ята».

Кылганнар йөгерә, кылганнар...

Кырлардан йөгерә сөрлегеп;

Акъәби учагы сүнгәнче

Булырмы сәхәргә өлгереп?!

Дулкыннар йөгерә сөрлегеп.

Кылганнар йөгерә...

Йөгерә...

**ТӨНГЕ СУЛАР**

Төнге сулар ага, төнге сулар...

Көзге сулар шундый ямансулар, –

Таллар боек, түбән иелгәннәр,

Инде сап-сарыдан киенгәннәр.

Төнге сулар ага, төнге сулар...

Сулар өсте тулы яфрак ага,

Яфракларны дулкын ярга кага;

Ярда кала читкә кагылганнар,

Бер кояшка гына табынганнар.

Сулар өсте тулып яфрак ага.

Айның сузылып төшкән ак җепләрен

Чайкый, юа Ыкның дулкыннары;

Кеше дә бит җирдә яфрак кына, –

һәр суның бар яшерен упкыннары.

Чайкый, юа Ыкның дулкыннары.

Төнге сулар ага, төнге сулар...

Килер бер көн, Вакыт чаңы сугар, –

Күкрәк елгасыннан аккан еллар

Кайтмас, кайтмас... Тынгы бирми шулар.

Төнге сулар ага, төнге сулар...

* * *

Теләсәң дә булмый – онытып булмый,

Минем кулдан килми, нишлим соң?!

Ирексездән синең эзне эзлим,

Туфрагына бассам Мөслимнең.

Менә монда,

Ык ярында учак яктык,

Уйнап кына, кызык өченгә;

Сизмичә дә калдык – ике юләр! –

Торып калдык

Дөрләп янган учак эчендә.

Мәңгелек ут ялмап алды безне,

Ялкынланып яндык учакта;

Һич тә шикләнмичә, тик бер көнгә

Кайтып килер идем ул чакка.

Син дә шулай кабат-кабат урап

Кайтасыңдыр ерак үткәнгә;

Учаклардан җылы алгалап кит,

Юлда, арып, хәлең киткәндә.

Үз-үземне генә алдыйм, ахры, –

Бер янганнар янмый!

Асылда без хәзер икенче:

Күмерләнеп ялгыз утырып калган,

Яшен суккан агач шикелле.

Әнә яшьләр – үсентеләр үсә,

Алар янсын, алар көйсеннәр;

Алар да бер сөю тәмен тойсын:

«Сөю – сәгадәт ул!» – дисеннәр.

Ә без?!

Бик еракта, Ыкның аръягында

Учак яна. Уты сүлпән инде, курыкма;

Кузларын җил кузгаткач кына,

Шәүләләре уйный офыкта.

**СОҢГЫ ЧАБЫШ**

...Утлап йөри тышауланган атлар.

Соңгы чабышкадыр?! –

Иярләрен барлый ят җайдаклар.

...Өзелделәр тимер өзәңгеләр.

Ничә тапкыр аңа

Өзекләре белән кизәнделәр.

...Уңлы-суллы уйнап торды камчы.

Агып төште күзе –

Соңгы тере күзе – утлы тамчы.

...Бәйгеләрдә туза икән йөрәк.

Көчкә басып тора,

Аумас өчен, җиргә башын терәп.

...Бик еракта тайлар куя кешнәп.

Тик ул ята инде,

Телен аркылыга тешләп.

* * *

Китүдән дә кайту авырырак

Бу дөньяның чиксезлегендә;

Яшәү белән Үлем арасында

Яши кеше – үз читлегендә.

Мәңгелеккә! диеп килгән идем,

Узсам – узганмындыр бер саплам;

Сәхәрдә дә бер сүз, ахшамда да:

«Югалтырлык түгел, югалтмам».

Гомер җебе кыска – бер саплам.

* * *

Ераклардан килгән тавыш сыман

Уяна да хәтер... Бөтерелеп,

Бетеренеп – кечерәеп алам;

Тоныгая истә калган төсең,

Кайчандыр үз, изге якын кешем! –

Син барыбер миңа сабый бала.

...Ераклардан килгән тавыш сыман.

Агачларны үлән кебек кенә

Ерып чыгарсың күк үткәннәрдән, –

Пәрәвезләр сарыр иңнәреңне.

Ташландык бер йортның каршысында

Бүкәннәргә утырып көткән мәлдә

Җилләр җилфердәтә җиңнәремне.

...Агачлар да үлән кебек кенә.

Бер көнен дә калдырмыйча яшәп

Уза гомер – ага гына, чәчрәп,

Улаклардан аккан су сыман.

Сөю – дәрья, ярларына тулмый,

Аккан суга кабат кереп булмый, –

Ярда калам... Бәхил шушыннан.

...Бер көнен дә калдырмыйча яшәп.

Әлсерәтте еллар, әлсерәтте...

Яшьлегемнең соңгы тәэссораты

Карап тора агач артыннан.

Мин әлегә туган туфрагымда;

Гомеремнең сыңар яфрагын да

Бирмәс идем көмеш-алтынга...

...Әлсерәтте еллар, әлсерәтте.

Тып-тып гына август җиле исә,

Ераклардан килгән тавыш сыман.


Следите за самым важным и интересным в Telegram-каналеТатмедиа

## Нет комментариев
Наис Гамбәр: Төнге сулар ага, төнге сулар, Килер бер көн, Вакыт чаңы сугар...