
Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов видеоэлемтә режимында «2035 елга кадәр чорга фаразлап, төзелеш тармагын һәм ТКХны үстерү стратегиясе турында»гы мәсьәлә буенча РФ Дәүләт Советы Президиумы утырышында катнашты. Утырышны Россия Президенты Владимир Путин уздырды. Чарада шулай ук Россия Федерациясе Хөкүмәте Рәисе урынбасары Марат Хөснуллин, Россия Төзелеш һәм ТКХ министры Ирек Фәйзуллин, ил субъектлары җитәкчеләре катнашты.

Киңәшмә барышында Россия Президенты Владимир Путин миллиард квадрат метр торак төзү кирәклеген билгеләп үтте. Аның сүзләренә караганда, Россия гражданнарны торак белән тәэмин итү дәрәҗәсе буенча күп кенә илләрдән калыша.

«Торак проблемасын хәл итү өчен, безгә, чыннан да, йөзләгән миллион, гомумән алганда, берничә миллиард квадрат метр яңа торак кирәк. Мондый торакка ихтыяҗ, барыннан да элек кешеләрнең яңа тормыш сыйфатына ихтыяҗ бик зур», – диде Россия Президенты.

Ул билгеләп үткәнчә, бу секторга кертелгән акчалар яхшы нәтиҗә белән дәүләт бюджетына кайтарыла һәм банкларга һәм инвесторларга табыш китерә.

Марат Хөснуллин билгеләп үткәнчә, төзелеш тармагын һәм торак-коммуналь хуҗалыгын үстерү стратегиясе үз-үзен аклый торган стратегия булып тора. «Без төзелеш тармагына кертелгән 1 сумга кертелгән инвестицияләрнең мультипликатив нәтиҗәсе икътисадта 1,47 өстәмә бәя бирә, шуның 39 тиене – бюджетка салым. Ягъни программа үз-үзен аклый торган – без аңа күпме күбрәк кертсәк – шулкадәр күбрәк алабыз», – диде РФ вице-премьеры.

РФ төзелеш һәм ТКХ министры Ирек Фәйзуллин үз чиратында хәбәр иткәнчә, 2030 елга россиялеләрнең торак белән тәэмин ителеше дәрәҗәсе бер кешегә 34 квадрат метр тәшкил итәргә тиеш.

Үз чыгышында Рөстәм Миңнеханов – «Төзелеш, торак-коммуналь хуҗалык, шәһәр мохите» юнәлеше буенча РФ Дәүләт Советы комиссиясе рәисе – төзелеш тармагын алга таба үстерү һәм торак-коммуналь комплексны модернизацияләү буенча тәкъдимнәр билгеләде. Татарстан Президенты чыгышының текстын китерәбез.

*«Хөрмәтле Владимир Владимирович! Хөрмәтле хезмәттәшләр! Россия Дәүләт Советының «Төзелеш, ТКХ һәм шәһәр мохите» юнәлеше буенча комиссиясе утырышлары кысаларында без 2030 елга кадәр Россия Төзелеш тармагы һәм ТКХ үсеше стратегиясе проектын җентекләп карадык. Барлык төбәкләр дә бу эштә актив катнаштылар һәм үз тәкъдимнәрен юлладылар. Тулаем алганда, Стратегия проекты барлык төбәкләр тарафыннан хуплана.*

*Моңа кадәр сезнең ярдәм белән, Владимир Владимирович, ил Хөкүмәте, Марат Шакирҗан улы һәм Россия Төзелеш һәм ТКХ министрлыгы ярдәме белән 2019 елда РФ Дәүләт Советы Президиумы утырышы карарларын үтәү буенча зур эш башкардык.*

*Беренче чиратта, бу – өлешләп төзү буенча эскроу-счетларга күчү, бу безнең гражданнарның акчаларын саклап калырга мөмкинлек бирде. Бүген илдә 83% торак эскроу кагыйдәләре буенча төзелә. Эскроу-счетлар механизмы нәтиҗәле эшли башлады. Төзүчеләр тарафыннан төзелгән объектның ярашлыгы турында бәяләмә алганнан соң счетларны ачуны тәэмин итеп, акча алу вакытын кыскартуны таләп итә иде. Бу очракта вакытны экономияләү 2 атнадан 2 айга кадәр тәшкил итәчәк. Әлеге механизмны эшләп бетерергә кирәк.*

*Моннан тыш, алданган өлешчеләр проблемасын хәл итү кысаларында тиешле фонд булдырылды. Шуның аркасында бу мәсьәләдә киеренкелек планлы рәвештә кими һәм проблемалы йортлар сафка баса. 2019 елдан бирле 315 млрд. сумлык 107 мең өлешче мәсьәләсе хәл ителгән.*

*Ташламалы ипотека программасы кабул ителде, ул пандемия чорында төзелеш тармагына ярдәм итәргә мөмкинлек бирде. Аның кысаларында 2,3 трлн. сумлык 776 мең ипотека кредиты бирелгән. Хөрмәтле Владимир Владимирович, барлык төбәкләр исеменнән ташламалы ипотека программасы һәм аны ел ахырына кадәр озайту турында карар кабул иткәнегез өчен рәхмәт белдерәсем килә.*

*Шулай ук территорияләрне комплекслы үстерү турында закон кабул ителде, ул шәһәр эчендәге киңлекләр һәм гамәлдәге инфраструктура потенциалын нәтиҗәлерәк кулланырга мөмкинлек бирә. Бу төбәкләр өчен зур ярдәм. Әлеге һәм башка чаралар инде узган ел нәтиҗәләре буенча илдә рекордлы торак күләмен – 92,6 млн. кв. метр кертергә мөмкинлек бирде.*

*Хөрмәтле Владимир Владимирович! Ил өчен иң катлаулы мәсьәләләрнең берсе – торак-коммуналь хуҗалык системасының торышы һәм үсеше. Бу мөһим тармак, аның эше илнең һәр кешесенә кагыла. Без аны үстерү проблемалары буенча берничә тапкыр Комиссия утырышларында Марат Шакирҗан улы белән берлектә фикер алыштык. Әмма сораулар кала, алар таләп итә торган карарга сезнең дәрәҗәдә.*

*Төп проблема – челтәрләрнең тузуы. Бу соңгы унъеллыкта тупланган ремонтның нәтиҗәсе. РФ төзелеш һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы мәгълүматларына караганда, илдә җылылык белән тәэмин итү челтәренең 31%ын, су бүлү челтәрләренең 45% тан артыгы һәм 43%тан артыгы су белән тәэмин итү челтәрләрен алмаштыруны таләп итә. Капиталь ремонтны бетерү һәм коммуналь хуҗалыкны норматив халәткә китерү буенча финанслау ихтыяҗы ил буенча тулаем алганда 4,5 трлн. сумнан да ким булмаска тиеш.*

*Хөрмәтле Владимир Владимирович, торак-коммуналь хуҗалыкны модернизацияләү буенча комплекслы программаны тормышка ашыру кирәклеге турында Петербург халыкара икътисадый форумында яңгыраган карар өчен сезгә рәхмәтлебез. Программаны эшләү кысаларында гамәлдәге коммуналь инфраструктурага җентекле барлау уздырырыга, конкрет объектлар, эшләрнең срокларын һәм күләмен расларга кирәк, халык ремонтның кайда һәм кайчан үткәреләчәген аңласын өчен. Программаның югары сыйдырышлылыгын исәпкә алып, аны 10 елга кадәр арттыруыгызны сорыйбыз: беренче елларда – 150 млрд. сумнан да ким булмаган күләмдә, алдагы елларда елына 300 млрд. сумнан да ким булмаган күләмдә акча бүлеп бирү сорала.*

*Әлеге программаны тормышка ашыруның нәтиҗәсе күп фатирлы йортларга капиталь ремонт ясау программасы белән чагыштырылачак, ул сезнең карар буенча 2007 елда Казанда Россия Дәүләт Советы Президиумы утырышында кабул ителгән карар буенча гамәлгә ашырыла. Бу вакыт эчендә 220 мең йортта яшәүче 28 миллионнан артык Россия гражданы үзләренең торак шартларын яхшырткан.*

*Территорияләрне комплекслы үстерү өчен ел саен инфраструктура исемлеге буенча, 2030 елга кадәр, ким дигәндә, 250 млрд. сум күләмендә финанс чаралары лимитларын карауыгызны сорыйбыз. Шуның белән бергә кредит акчаларын кире кайтаруны тәэмин итү мәсьәләләре дә кала. Бүген, территорияне үстерү перспективаларын исәпкә алмыйча, проектларны гамәлгә ашыручы төзүчеләрдән генә техник тоташтыру өчен түләү алу каралган. Төзелешнең барлык циклына егәрлек запасын исәпкә алып тоташтырган өчен түләү хисабына инфраструктура төзү мөмкинлеген карарга кирәк.*

*Ил җитәкчелегенә «Чиста су», «Иделне савыктыру» илкүләм проектлары кысаларында коммуналь хуҗалык объектларын модернизацияләү мөмкинлеге өчен рәхмәт белдерәбез. Әмма бюджет акчаларын тоту кагыйдәләре хосусый милектәге объектларны модернизацияләүне финансларга мөмкинлек бирми. Дәүләт яки муниципаль милек өлеше 51%тан да ким булмаган шәхси оешмалар балансында булган объектларга да ярдәм итүнең әлеге чараларын таратуыгызны сорыйбыз.*

*Тагын бер мәсьәлә – авыл җирлегендә җир асты суларын бирү. Күпчелек очракта алар абонентка чистартмыйча гына бирелә. Шуңа күрә җир асты суларының сыйфаты норматив таләпләргә туры килми. Кече торак пунктларда су әзерләү станцияләрен төзү зур капитал салулар таләп итә һәм су белән тәэмин итүгә тарифның сизелерлек артуына китерә. Суның күп өлеше су сибүгә һәм хуҗалык ихтыяҗларына тотыла. Авыл халкын сыйфатлы су белән тәэмин итү өчен локаль чистарту нокталары белән үзәкләштерелгән техник су үткәрергә яки, үзәкләштерелгән су белән тәэмин итүне булдырмыйча, локаль нокталарны оештырырга тәкъдим итәбез.*

*Авыл территорияләренең төп өлеше үзәкләштерелгән ташландык суларны агызу системасы белән тәэмин ителмәгән. Анда сыек көнкүреш калдыкларын җыю һәм чыгару махсус транспорт белән башкарыла. Шул ук вакытта үзәкләштерелгән ташландык суларны агызу системасы өчен тарифларны җайга салу законнарда каралмаган. 2000 елга кадәр мондый тарифларны субъектлар билгеләде. Моннан тыш, әлеге мәсьәләнең актуальлеге соңгы 5 елда торак тапшыруның 83%ка артуына бәйле. Сыек көнкүреш калдыкларын җыю һәм чыгару буенча хезмәтләр бәясен формалаштыруга бердәм якын килүне билгеләргә һәм үзәкләштерелмәгән су бүлү системасында хезмәт күрсәтүгә тарифларны җайга салу мөмкинлеген карарга тәкъдим итәбез. Шулай ук шәхси йорт төзелешен челтәрләргә тоташтыруның ташламалы бәясен саклап калу үтенече белән мөрәҗәгать итәргә теләр идек, бу уңай нәтиҗә бирә, бигрәк тә үз көчләре белән йортлар төзегәндә.*

*Торак хуҗалыгы өлкәсендә. Күп фатирлы йортларга капиталь ремонт ясау программасы зур һәм социаль әһәмияткә ия программаларның берсе булып тора. Аны нәтиҗәле гамәлгә ашыру өчен, рөхсәт ителгән эш төрләре исемлеген киңәйтергә кирәк, шул исәптән гомумйорт кирәк-яраклары булмаган мөлкәтне ремонтлау буенча да. Моннан тыш, торакларны капиталь ремонтлау программасын коммуналь һәм транспорт инфраструктурасын модернизацияләү программасы белән синхронизацияләү дә кирәк.*

*Подрядчы оешмаларны квалификацион сайлап алу таләпләрен киңәйтергә кирәк дип саныйбыз. Без конкурентлы мохитне саклыйбыз һәм подрядчылар тарафыннан эшне сыйфатлы һәм азрак акчалар хисабына башкара торган эшләрне күз алдында тотабыз. Капиталь ремонт үткәрү өчен подрядчы оешмаларны сайлап алу процессын үзгәртүегезне сорыйбыз.*

*Мәдәни мирас объектларын капиталь ремонтлау белән бәйле проблемалар зур. Торакчылар тарафыннан тупланган взнослар югары бәягә бәйле эшләр башкару өчен җитәрлек түгел. Шуңа күрә бу йортларга өстәмә финанс ресурслары кирәк. Шулай ук әлеге объектлар буенча проектлау һәм ремонт таләпләрен гадиләштерергә, шулай ук тарихи-мәдәни экспертиза узу вакытын 30 көнгә кадәр кыскартырга тәкъдим итәбез.*

*Мөһим мәсьәлә – фатир хуҗасы булган гражданга торак хезмәтләре күрсәтү сыйфатын контрольдә тоту. Моның өчен Дәүләт торак күзәтчелеге вәкаләтләрен киңәйтергә, төбәк операторларының, подрядчы оешмаларның, махсус исәп-хисап хуҗаларының, шул исәптән акча туплану эшчәнлеген контрольдә тотарга кирәк дип саныйбыз. Акчалар төбәк операторында түгел, махсус счетларда җыелганда, алар ел саен тотыла ала. Ә кыйммәтле эш төрләрен башкару кирәклеге туганда, мәсәлән, лифтларны алыштыру буенча халык хакимияткә һәм төбәк операторына мөрәҗәгать итә. Моннан тыш, идарәче оешмалар тарафыннан агымдагы ремонт эшләрен контрольдә тотарга кирәк. Бүген идарәче компанияләр аны үткәрүгә каралган акчаларны тулысынча тотмаска мөмкин.*

*Гомумйорт милкеннән тиешенчә файдаланмаган өчен, шул рәвешле җаваплы милекче тәрбияләп, гражданнарның җаваплылык чараларын алдан карау мөһим дип саныйбыз. Халык еш кына вандализм актларын башкара, чүп-чар калдырып, язуларны рәсемгә төшерә һәм гомумйорт милеген ватып ачалар, ә идарәче компания бурычларын бетерергә тиеш. Аларны торак милекчеләрен һәм файдаланучыларны җаваплылыкка тарту буенча вәкаләтләр бирергә һәм законнарга тиешле үзгәрешләр кертергә кирәк.*

*Торак фондын эксплуатацияләү өлешендә йортларда газ шартлауларын булдырмау буенча чаралар күрергә кирәк. Узган ел гына да Россиядә 31 шартлау очрагы булган. Фатирларда газ белән тәэмин итү системаларын һәм барлык тәрәзәләрдәге клапаннарны автоматик рәвештә сүндереп куюны мәҗбүри урнаштыру турындагы законнарга үзгәрешләр кертергә тәкъдим итәбез.*

*Куркыныч төркемдәге милекчеләргә карата – әлеге чараларны бюджет яки тариф чыганаклары хисабына башкару. Шулай ук, газ җиһазларын эксплуатацияләүнең иминлеген арттыру максатыннан, газ җиһазларының бердәм комплексына техник хезмәт күрсәтү буенча, халык өчен газ китерү чыгымнарын кертеп, газ бүлү оешмаларына йөкләргә кирәк.*

*Аеруча кышкы чорда, тагын зур игътибар зонасында күп фатирлы йортларның ишегалларын җыештыру мәсьәләләре кала. Төп проблема – торак оешмаларының техник җиһазланышы начар. Агросәнәгать комплексында уңай тәҗрибәдән файдаланып, махсус техника сатып алуга ташламалы кредитлар бирү мәсьәләне хәл итү мөмкин».*

Владимир Путин билгеләп үткәнчә, Рөстәм Миңнеханов үз нотыгында илнең барлык субъектлары өчен актуаль мәсьәләләрне билгеләде. «Рөстәм Нургалиевич хәзер Татарстан Президенты буларак түгел, ә Дәүләт Советының Төзелеш, ТКХ, шәһәр мохите юнәлеше буенча рәисе буларак чыгыш ясады. Күп конкрет тәкъдимнәр кертелде», – дип ассызыклады Дәүләт Башлыгы.
Рөстәм Миңнеханов Владимир Путин каршында төзелеш тармагы һәм ТКХ үсеше турындагы нотык белән чыгыш ясады