
# Равил Рахмани: Ябышып йөрмә кемгәдер, Булсын ла үз канаталарың...

Кирәк түгел тарих китаплары, Җаны тулы ядкәр – әйтере; Көнен көнгә үрер вакыт җебен – Йөрәгендә аның хәтере!

**БЕЛЕМ, ҺӨНӘР **


*Татар галимнәренә*

Җитәр, галим, җилпенергә...

Йолдызлар дип очынырга,

Төпченергә Җиһан серен, –

Фән баскычын куйчы җиргә!

Җиде катлы күкләреңнән

Төш, кире кайт туган илгә:

Җиткер көнгә Иман сүзен –

Сызылсын нур – тузган мидә?!

Төшеп вакыт коесына,

Җитәр, галим, чокчынырга;

Тарих өйгән пычрак ләмне

Күп түктең, чык чынлыгыңа!

Су төбенең зар-өмете

Какланмасын моңы тулып;

Тибеп торсын ил йөрәге

Сөю-нәфрәт җыры булып.

Кырыс гыйлем хөкеменең

Кодрәтен куй һөнәреңә;

Көн үткәрмә кәсепчедәй

Бу үзгәреш көннәрендә.

Курыкмый бас буразнага –

Ерак бабаң эзләренә;

Пакьлә бурыч-гамәлеңне

Әхлак-көрәш кизләвендә.

Кач көнлекче коллыгыннан –

Буш сүз, алдаш базарыннан;

Сиңа Ходай акыл биргән –

Тайма тәкъдир язганыннан.

Җегәрле иткән – кырыс заман

Сынавында тартышырга;

Көпчәксез милләт арбасын

Төптән җигелеп тартышырга.

Юк, баетмас бу һөнәрең,

Аңа исең китмәсен лә...

Илт халкыңны яшәешнең

Әбелхәят чишмәсенә.

Ябышып йөрмә кемгәдер,

Булсын ла үз канатларың;

Җилгәрсен – милли йөрәгең

Тормышның бар кара-агын:

Миллионнарның язмыш ватык,

Беткән илдә аңлы хаклык;

Җитми килеп җир халкына

Сабый җанлы таңгы вакыт.

Кайтар, галим, юлдашларың

Тулы фикер сәләтенә;

Көйлә милли яшәешне,

Кайтар Тукай «Сәгате»нә1 !


**ТЫРЫШЛЫК 2**

*(Замана бәхәсе)*

– Беләсездер, балалар:

Татлы белем җимешләрен

Үрелеп өзеп алалар!

– Без татарда исәрләр –

Ботагына менеп утырып,

Шул ботакны кисәләр.

– Пычкы уйный кулларда...

Бөтен мәктәп бик канәгать,

Исән аяк-куллар да.

– Безнекеләр тырышлар.

Хисап әзер: «Олы җиңү –

Ботак-ботак3 уңышлар!»


**КҮРШЕ ХАКЫ **


*Күрше хакы – Алла хакы!*

(Татар халык мәкале)

Әни әйтә: «Күршеләр, – ди,–

Үзебездән яхшырак!»

Ә күрше апа безне мактый...

Белмим, кайсы хаклырак?


Күрше – бездән, без күршедән

Дөрестән дә әйбәтме?..

Үз-үзеңнән шәбрәк булу –

Теләктерме, гадәтме?!.

Җирдә шундый күршең юкта

Аянычтыр кешегә;

Күрше хакын хаклап яшәү –

Һәркемне ул үстерә!

Нигә тарих китабында

Талау һәм үлем генә?

Өйрәтсеннәр дәресләрдә

Күрше булу гыйльменә!

Бар милләтләр, бөтен илләр

Булсын әйбәт күршеләр!

Рәхәтләнеп, иркен сулап

Яшәр иде кешеләр!


**АНА ХӘТЕРЕ **

Кирәк түгел тарих китаплары,

Җаны тулы ядкәр – әйтере;

Көнен көнгә үрер вакыт җебен –

Йөрәгендә аның хәтере!

Күзме мөһим сукыр мәхәббәткә,–

Баласы аша күрде дөньяны...

Нәселенә затлы бүләк итеп

Карынында йөртте ул аны!

Кендек өзгәч, җанын бу тормышка

Бишек җыры белән ялгады;

Белде сабый тәмен яшәүләрнең,

Татлы сөтен имеп ананың.

Дөреслекне ачар теле белән –

Ул булмаса... аңа кем әйтер?!

Аңлы бала – төптән фикер йөртер,

Дәреслекне үзе төзәтер?!

Ана хәт(е)ре – ачкыч килер көнгә,

Күзен төбәп калыр озатып...

Өммәтенә барып куш(ы)лыр бала –

Табар өчен тамыр-йозакны!

Алып керер газиз туган теле

Мирасына ата-бабаның...

Мең авазлы милләт чишмәсендә,

Юк, корымас рухы баланың!


**ҖИДЕ БАБАЙ ҺӘМ БЕР ОНЫК... **

Ни кызганыч, бабайларның

Күрми калдым берсен дә;

Туган... яшәгән... киткәннәр... –

Калган безгә өч җөмлә!

Их, шул җиде бабай белән

Бүген күрешсәң иде;

«Кара, ничек охшашканбыз!..» –

Дип бер көлешсәң иде!

Ябык елларның хәлләрен

Сорап белешсәң иде;

Милләтнең шатлык-хәсрәтен

Бергә бүлешсәң иде!

Чорның соры тузаннарын

Селтәнеп атсаң иде;

«Бу көнне дә күрдек бит!..» – дип,

Кочып елашсаң иде.

Гасырларны алып учка,

Төбәлеп баксаң иде;

«Җиңдек-алдадык!» дигәннең

Мәкерен ачсаң иде.

Көчләп тагылган тарихтан

Чынлыкка кайтсаң иде;

«Без башка юлдан!» дияргә

Зур кодрәт тапсаң иде.

Ничекләр алга барырга

Ныклап киңәшсәң иде;

Дөньяның бөтен татары

Мәңге берләшсәң иде!

Бер йодрыкка төйнәлгәнне

Дошман да күрсен иде;

Безгә дә бәхет килгәнгә

Дөнья сөенсен иде!

Янда тәмле чәйләр ясап

Әбиләр йөрсен иде:

«Бәбкәм, барча оныкларны

Чак(ы)рып кил!» – дисен иде.


**БАТЫРЛЫК**

*(Бабай һәм онык)*

– Бабай, элек сөйли идең

Яуда, сугыш кырында

Ятып калган милләттәшләр –

Каһарманнар турында:

Дзотларны каплаганнар,

Танкларда янганнар;

Әсирлеккә эләккәч тә

Батыр булып калганнар...

– Әйе, улым, сугыш та юк,

Сугыш кебек узган юл;

Җанисәптә ни өчендер

Татар кими елдан-ел...

– Ничек, алар бер җавапсыз

Яшәүдән курыкмыймы;

Тере чактук үлем яулау

Ул шулай зурлыкмыни?

Йөрәкләрдә түгелмени

Үзең саклау коралы;

Тыныч көндә кими барган

Милләт батыр буламы?!.


* * *

Бу гомерне сорап алмаганмын:

Насыйбы шул... мәкер, элмәкләр;

Чәбәләнеп бетәр иде башка –

Ярый, димен, миңа эләккән!

Дөнья белән кырыс алыш-биреш,

Үзгә хисап сабый яшемнән:

Таңда кояш көлде үги булып...

Җиргә күзем ныграк ачылган!

Ак-караны аерыр җан биргәнсең,

Ау төенен чишү әмәле;

Тамчы суда кояш күрү дәрте,

Утлы мәхәббәтен галәмнең.

Зур сөюнең үсмер вәгъдәләре,

Якты көндәй сүнде – ай калды;

Күлдә бәгъре кара көйгән җикән,

Кырда рәшә-өмет чайкалды.

Меңгә телде гомер җилгәргече

Аямыйча дусны-дошманны;

Әмир итте никтер ул куштанны –

Боерып яши нәфсе кушканны.

Ике башлы комсыз үрмәкүчнең

Тозагына халык эләккән;

Ничә гасыр чәбәләнә, бахыр,

Коллык йөген тартып элмәккә...

Бу гомерне сорап алмаганмын,

Ул тәкъдирдә сайлап бирелгән:

Милләт күрке – акбүз бала идем,

Чыгалмадым тормыш төбеннән.

Тыз-быз килеп заман куа арттан,

Төпкә җиккән миндәй җүләрен;

Өч шагыйрьлек гомер-язмыш бирдең, –

Бу әҗерне ничек түләрмен?


**БЕРЕНЧЕ ГЫЙШЫК ХАТЫ **

Татлы исеме ачар иртәләрең,

Якты рәсеме тартып торыр кичен...

Айлар, еллар кайнап тулган хисең

Телдән әйтеп биреп булыр димсең?!.

Кирәк каләм, йөрәк, йокысыз төн –

Чумар өчен җанның чоңгылына:

Алып чыгып энҗе-мәрҗәннәрен,

Таҗ куярга яшәү чынлыгына!

Гашыйкларның мәгълүм кыюлыгы:

Гади хатка күч(е)реп бар халәтен,

Мең җай табып үтеп керер чикне

Тапшырырга йөрәк әманәтен!

Күңел кошын, мең кат әфсен укып,

Чыгарыр да мең кат биктән ачып –

Гашыйкларның мәгълүм куркаклыгы:

Көтәр хөк(е)мен ялгыз читкә качып...

Төн йоклатмый җаннан саркып тулган –

Пешеп җиткән йөрәк җимеше ул;

Каурый болыт – хыял дәрьясының

Ләйсән яңгыр булып җиргә иңеше ул!

Ап-ак кәгазь, ике очкын җөмлә –

Йөрәкләргә ялкын үрләтерлек;

Сөю хаты – утлы рапсодия,

Язмышларны борып үзгәртерлек!

Ул чакыра парлы очышларга!

Гомерлеккә салыр януларга...

Канат җәеп горур күккә менәр,

Җилгә очар... тузгып каурыйларга.


1 Тукайның «Ваксынмыйм» шигыренә ишарә.

2 Кайчандыр татар халкын үлемнән йолып калган аның ихлас тырышлыгы бүгенге вәзгыять шартларында үзенә кирегә эшли – ел саен мәктәпләрдә йөз меңләгән татар баласы туган телен, димәк, төп яшәү фәне агачын корытып, телгә дошман, ата-баба рухы һәм аның культурасына битараф манкортка әверелә.

3 Поэтик тәрҗемәдә моны «Күсәк-күсәк уңышлар!» дип аңларга кирәк (автор искәрмәсе).



Следите за самым важным и интересным в Telegram-каналеТатмедиа

## Нет комментариев
Равил Рахмани: Ябышып йөрмә кемгәдер, Булсын ла үз канаталарың...