
2022 ел нәтиҗәләре буенча Татарстан Республикасы агросәнәгать комплексы продукциясен агымдагы бәяләрдә экспорт күләме 417 млн доллар тәшкил иткән, бу 2021 ел белән чагыштырганда 6,9%ка арткан. Агросәнәгать комплексы продукциясен дөньяның 54 иленә тышкы икътисадый эшчәнлекнең 1860 катнашучысы экспортлый.

Бүген бу хакта Татарстан Республикасы Хөкүмәте Йортында уздырылган республика киңәшмәсендә Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Җәббаров хәбәр итте.

Киңәшмәне барлык муниципаль районнар белән видеоконференцэлемтә режимында Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов уздырды. Киңәшмәдә Татарстан Премьер-министры Алексей Песошин да катнашты.

Марат Җәббаров, Татарстанның агросәнәгать комплексының тышкы икътисадый эшчәнлеге турында сөйләгәндә, экспортның 71 проценты май тармагы продукциясенә туры килә, дип хәбәр итте. Икенче юнәлеш - терлек азыгы һәм азык өстәмәләре, алкогольле продукция һәм майлы культуралар, бу АСК продукциясенә 63,5 млн доллар туры килә.

Узган елда сөт продукциясе 2,5 тапкыр арткан - аның өлеше 8,7 млн доллар тәшкил иткән.

Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы министрлыгы «Хәләл» стандарты буенча җитештерелгән продукция экспортын үстерү буенча эш алып бара. «Хәләл» дөнья базарының сыйдырышлыгы - экспертлар мәгълүматлары буенча - 2022 елда 7 трлн АКШ доллары тәшкил иткән. Бүген Россия Федерациясенә карата дустанә булган илләрнең күбесе - АСК продукциясен экспортлауда һәм импортлауда кызыксынган мөселман илләре.

Хәзерге вакытта Татарстанда 100дән артык «Хәләл» продукция җитештерүче бар, шул исәптән 20 компания экспорт юнәлешле.

Таможня берлеге илләренә продукция җибәрүче предприятиеләрдә Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте каршындагы «Хәләл» стандарты буенча комитет тарафыннан бирелгән «Хәләл» сертификатлары бар. Предприятиеләрнең тагын бер өлеше Фарсы култыгы илләренә (БГӘ, Согуд Гарәбстаны, Катар, Оман, Күвәйт) экспортны үстерә һәм Россия мөселманнары Диния Нәзарәте каршындагы «Хәләл» стандартлаштыру һәм сертификацияләү буенча Халыкара үзәктә сертификацияләнә.

Марат Җәббаров искә төшергәнчә, 2020 елдан «Хәләл» продукциясе экспорты 2,6 тапкыр - 6,5 млн долларга кадәр арткан. 2023 елга 8 миллион долларлык күрсәткечкә ирешү бурычы тора. «Хәләл» продукциясенең төп импортчылары - БДБ илләре, Монголия, Палестина, Бразилия, Гыйрак, Мисыр.

Шулай итеп, «Хәләл» продукциянең һәм хезмәт күрсәтүләрнең таләпләренә туры килү-килмәвен стандартлаштыру буенча Россия Федерациясенең 4 илкүләм стандарты эшләнгән (аккредитация буенча федераль хезмәт (Россия Федерациясенең Росаккредитацияләү) һәм Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы министрлыгы арасында хезмәттәшлек турында Килешү кысаларында).

Марат Җаббаров искәрткәнчә, 2022 елда, эчке базардагы бәяләрне тотрыклыландыру өчен, Россия Федерациясе Хөкүмәте тарафыннан март-июнь айларында бөртекле культуралар, шикәр һәм көнбагыш мае экспортка чикләүләр кертелгән - марттан августка кадәр. Әмма предприятиеләргә гамәлдәге контрактларны үтәү мөмкин булмаган, шулай ук республиканың булган потенциалын тулысынча тормышка ашырырга мөмкинлек булмаган. Азык-төлек сәнәгатенең экспорт күләме 25,9 миллион доллар тәшкил итә. 2021 ел белән чагыштырганда азык-төлек сәнәгатенең кимүе 13,2% тәшкил иткән. Иң зур кимү 4,5 миллион доллар шикәр китерүгә туры килде.

Әмма продукцияне алга таба эшкәртү белән шөгыльләнүче предприятиеләр тискәре нәтиҗәләрдән котыла алган. Россия Федерациясеннән ашлык чыгаруга чикләүләр кертелгәннән бирле онга ихтыяҗ арткан. 2022 елның апреленнән Россиядән он җибәрү ай саен 60 мең тоннадан артып киткән, ә июнь аенда 100 мең тонна чиген узып киткән, 2021 елда уртача айлык күрсәткеч 21 мең тоннага җиткән.

Экспорт эшчәнлегенә комачаулый торган өстәмә киртә Россиядән эре трансилкүләм экспедитор компанияләр китү аркасында транспорт инфраструктурасына йөкләнеш арткан, бу исә күчмә тимер юл составлары, автотранспорт һәм суднолар йөрешле берәмлекләр җитмәүгә китергән. Уртача алганда, продукцияне китерү вакыты бер ярымнан алып өч тапкырга кадәр арткан.

«Яңа транспорт-логистика төеннәре булмау һәм үз транспорт паркын үстерү киләчәктә экспорт төяүләрен арттырырга мөмкинлек бирмәячәк. Шуңа бәйле рәвештә транспорт инфраструктурасына бәйле инвестицион проектларның өстенлеген арттыру һәм аларны гамәлгә ашыруга өстәмә ярдәм чаралары күрү максатка ярашлы», - диде министр. Мондый проектларга «Свияжск-ашлык продукты» ҖЧҖнең бер тапкыр ашлык саклау куәте 112,5 мең тонна булган заманча элеваторын төзү керә. ТР Свияжск төбәкара мультимодаль логистика үзәге территориясендә 2,5 млрд. сумлык һәм инвестиция бәясе 2,5 млрд. сум ңип билгеләнә.

Заманча элеватор төзелешенең икенче охшаш проекты - «Август-Лениногорск» ҖЧҖ - 112,5 мең тонна бөртекне саклауның гомуми егәрлеге һәм инвестиция бәясе 2,8 млрд. сум.

Заманча элеваторларның гомуми сыйдырышлыгы 900,000 тонна ашлык булачак. Төзелә торган транспорт һәм инженерлык инфраструктурасы тәүлек саен гомуми күләме 5 мең тонна ашлык булган 70 тимер юл вагонын үткәрергә сәләтле булачак, бу экспорт контрактларын үтәү буенча алынган йөкләмәләр кысаларында экспорт күләмен һәм төяп җибәрү ешлыгын арттырырга мөмкинлек бирәчәк.

Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы министрлыгы контролендә төрле юнәлешләр буенча экспортка юнәлдерелгән 12 проект тора, шул исәптән: ашлык саклау, сөт, солод, яшелчә эшкәртү, әзер азык-төлек продуктлары җитештерү, аларның гомуми инвестицион бәясе 14,1 млрд. сум тәшкил итә.

«Яңа экспорт юнәлешле инвестиция проектларын эшләтеп җибәрүгә өстәмә стимул 2023 елдан башлап гамәлдә булган ашлыкны тирәнтен эшкәртү, май культураларын эшкәртү, балык, кысласыманнарны һәм моллюскларны эшкәртү һәм консервлау, коры сөт продуктлары җитештерү буенча эшкәртү предприятиеләрен төзүгә һәм модернизацияләүгә капиталь чыгымнарның 25% ка кадәр каплауга ярдәм итү чарасы булырга мөмкин», - дип искәртте Марат Җаббаров.
Авыл хуҗалыгы министрлыгы башлыгы Марат Җәббаров: АСК продукциясен Татарстаннан дөньяның 54 иленә тышкы икътисадый эшчәнлекнең 160 катнашучысы экспортлый