
Татарстан Россия төбәкләренең фәнни-технологик үсеше илкүләм рейтингында икенче урында тора. Рейтингта югары урынны "Фән һәм университетлар" илкүләм проекты, фәнни-технологик үсеш программасы һәм фән һәм технологияләр унъеллыгы төбәк планы биләргә мөмкинлек бирде. Бу хакта бүген ТР Хөкүмәте Йортында узган брифингта ТР мәгариф һәм фән министры Илсур Һадиуллин хәбәр итте.

Министр хәбәр иткәнчә, Фәнни-технологик үсеш елында тикшеренүләр һәм эшләнмәләрнең матди-техник базасын ныгыту, Татарстан галимнәренең казанышларын популярлаштыру планлаштырыла.

Ул билгеләп үткәнчә, республиканың биш югары уку йорты «Приоритет-2030» стратегик академик лидерлык программасында катнаша. Аның буенча 2021-2024 елларга югары мәктәпне үстерүгә өстәмә рәвештә 4,6 млрд сум бүлеп бирелгән. "Программада катнашучыларның гомуми саны буенча Татарстан Томск өлкәсе белән өченче урынны бүлешә, Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан гына калыша», – дип хәбәр итте спикер.

Татарстанда шулай ук Университет технология эшкуарлыгы платформасы кебек проект тормышка ашырыла. Аерым алганда, Казан федераль университетында стартап-студия булдырылган. "Бу объект стартапларга комплекслы ярдәм күрсәтү һәм аларны озата бару өчен билгеләнгән. Ел саен партнерлар аның үсешенә 300 млн сумнан артык акча кертәләр», – дип билгеләп үтте И. Һадиуллин.

Әлеге проектның тагын бер чарасы - «Студентлар стартабы» конкурсы. Хәзерге вакытта татарстанлылар 442 грант яулаган – бу Россия төбәкләре арасында беренче урын. Һәр грантның күләме 1 млн сум тәшкил итә.

Татарстан Фәннәр академиясе җитәкчелегендә яңа редакциядә республиканың Фәнни-технологик үсеше программасы эшләнде. Ул өч елга өстәмә финанслау ала ел саен 723 млн.сум. Аларның 311 миллионы - үсеш проектларына һәм 412 миллионы алдынгы инженерлык мәктәпләренә ярдәм итүгә китәчәк, дип хәбәр итте ТР Фәннәр академиясе президенты Рифкать Миңнеханов.

Ул оешма алдында биш төп бурыч куелуын сөйләде: фән, технологияләр, фәнни җәмәгатьчелек һәм реаль сектор арасында инновацияләр өлкәсендә үзара хезмәттәшлекне үстерү; перспективалы тикшеренүләрне финанслауның озак вакытлы системасын булдыру; уйлап табу эшчәнлеген хуплау һәм стимуллаштыру; фәнне популярлаштыру һәм галимнәргә ярдәм итү. "Безнең бурыч – республиканың барлык югары уку йортлары, фәнни-тикшеренү институтлары, предприятиеләре һәм оешмалары проектлары буенча мәгълүмат базасын булдыру", - дип ассызыклады спикер.

Академиягә яңа структуралар кушыла - Тарих институты, Перспективалы икътисади тикшеренүләр үзәге, Тормыш иминлеге фәнни үзәге. "Бу академиянең эксперт һәм аналитик мөмкинлекләрен күтәрергә мөмкинлек бирәчәк", - дип төгәллек кертте Рифкать Миңнеханов.

Оешма шулай ук БРИКС саммиты чараларында катнашуга әзерләнә. Әйтик, аны үткәрү чорында Казанда Академик форум һәм БРИКС илләренең фән, технологияләр һәм инновацияләр, мәдәният, элемтә министрлары очрашулары планлаштырылган.

Спикер фәнне популярлаштыру өчен махсус «Белемсар» программасын эшләтеп җибәрү планлаштырыла дип өстәде. "Аның төп бурычы - бер яктан - фәнне һәм республика проектларын һәм технологияләрен алга сөрү, ә икенче яктан безнең төп югары уку йортларының, фәнни мәктәпләрнең һәм үсеш институтларының танылучанлыгын һәм академик абруен күтәрү булачак", – дип билгеләп үтте ул.

Моннан тыш, Фәннәр академиясе президенты сүзләренчә, даими рәвештә «Балкыш» телепрограммасы булдырылачак. Ул Татарстанның югары уку йортларының, академик һәм сәнәгать оешмаларының фәнни-технологик казанышларын яктыртачак.

Шулай ук Татарстан башкаласында Академик фән үзәге булдырылачак. Ул бер мәйданчыкта РФА Казан фәнни үзәгенең алты институтын берләштерәчәк. "Тикшеренүләр өчен яңа инфраструктура булдыру планлаштырыла", - дип планнары белән уртаклашты Россия Фәннәр академиясенең Казан фәнни үзәге директоры Алексей Калачев.

Үзәк составына А.Е. Арбузов исемендәге Органик һәм физик химия институты, Е. К. Завойский исемендәге Казан физика-техник институты, Татар авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты, Казан биохимия һәм биофизика институты, Энергетика һәм перспективалы технологияләр институты һәм Механика һәм машина төзелеше институты керәчәк.

"Алар Казанның төрле районнарында урнашкан. Хәзерге вакытта лабораторияләр урнашкан биналар шактый иске, барысын да киңәйтү һәм үстерү мөмкинлеге юк. Институтларны бер мәйданчыкта берләштерү инициативасын республика җитәкчелеге хуплады. Төп бурыч – федераль инвестиция программасына эләгү, финанслауга ирешү», – дип билгеләп үтте спикер.

Калачев сүзләренчә, Академик фән үзәге өчен кишәрлек билгеләнгән, ул РКБ районында урнашкан.

Татарстанның университетлары һәм фәнни оешмалары һәрвакыт халыкара хезмәттәшлекне актив үстерделәр, дип сөйләде рәис ярдәмчесе Альберт Гыйльметдинов. "Татарстанның ИХО илләре белән дуслык мөнәсәбәтләре бар. Без стратегик яктан бу юнәлешкә китәчәкбез, анда бик күп яхшы университетлар бар. Малайзиядә дә уңышлы эшли алырлык амбицияле университетлар бар. Бу юнәлешне дә үстерәчәкбез", - диде ул.

Спикер сүзләренчә, Татарстан университетлары Кытай, Һиндстан, Вьетнам, Мисыр, гарәп дөньясы илләре белән актив хезмәттәшлек итә. "Һичшиксез, бу юнәлеш үсеш алачак", - дип өстәде ул.

Моннан тыш, хәзер үк фәнни җәмәгатьчелек көнбатыш илләреннән халыкара конференцияләргә һәм журналларда басылган язмаларга чакырулар ала. Көнбатыш журналларында рецензияләү өчен бик күп басмалар алабыз. 2022 елның февраленнән соң тынлык урнашты. Ләкин хәзер, паузадан соң, кешеләр гадәти хезмәттәшлеккә кире кайтырга тырышалар. Без дә бу юнәлештә, әлбәттә, ярдәм итәчәкбез", - дип нәтиҗә ясады спикер.
ТР Хөкүмәте Йортында «Фән һәм университетлар» илкүләм проектын гамәлгә ашыру һәм Татарстанда фәнни-технологик үсеш елын үткәрү планнары буенча брифинг узды